İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

İdari gözetim kararına itiraz (6458 sayılı Kanun m. 57/6): sulh ceza hâkimi, süre ve inceleme

Yayın tarihi:

Bu sayfada

Kısaca

  • Sınır dışı etmek üzere idari gözetim, hakkında sınır dışı etme kararı alınan bazı yabancıların valilik kararıyla geri gönderme merkezinde tutulmasıdır.
  • Bu karara karşı kişi, yasal temsilcisi ya da avukatı sulh ceza hâkimine başvurur.
  • Dilekçe idareye verilirse yetkili hâkime hemen ulaştırılır.
  • Başvuru gözetimi durdurmaz.
  • Kanuna göre hâkim incelemeyi beş gün içinde bitirmek zorundadır ve kararı kesindir.
  • Kanun başvuru için ayrıca bir süre öngörmez; şartlar ortadan kalkar veya değişirse yeniden başvurulabilir.
  • İdari gözetime karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretini karşılayamayanlara, talepleri hâlinde avukatlık hizmeti sağlanır.

Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, valilik kararıyla idari gözetim altına alınıp geri gönderme merkezine götürülebilir. Bu rehber, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 57, 57/A ve 68 çerçevesinde idari gözetimin şartlarını, idari gözetim kararına itirazın nereye ve nasıl yapılacağını, beş günlük inceleme süresini, sulh ceza hâkiminin neyi incelediğini, yeniden başvuruyu, alternatif yükümlülükleri ve itirazdan sonraki yolları Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.

Dava, süre ve usul

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Görevli mahkeme

Sulh ceza hâkimi. İdari gözetim kararına karşı başvuru sulh ceza hâkimine yapılır; elektronik izleme yükümlülüğüne karşı başvuru da sulh ceza hâkimine yapılır. Uluslararası koruma başvuru sahibinin idari gözetimine karşı yol aynıdır.

Dayanak: 6458 sayılı Kanun m. 57/6, m. 57/A-5, m. 68/7

Yetkili mahkeme

Sınır dışı etmek üzere idari gözetimde Kanun ve Uygulama Yönetmeliği m. 59, başvurunun hangi yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılacağını ayrıca belirlemez. Dilekçe idareye verilirse idare onu derhâl yetkili sulh ceza hâkimine ulaştırır. Uluslararası koruma başvuru sahibinin idari gözetiminde ise Uygulama Yönetmeliği m. 96/6, idari gözetim kararının alındığı yer veya yabancının idari gözetim altında tutulduğu yer sulh ceza hâkimini gösterir.

Dayanak: 6458 sayılı Kanun m. 57/6; Uygulama Yönetmeliği m. 59/3, m. 96/6

Dava şartı

Önce idareye başvurma gibi bir ön şart yoktur. Başvuruyu idari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi ya da avukatı yapabilir.

Dayanak: 6458 sayılı Kanun m. 57/6

Süre ve zamanaşımı

Kanunda başvuru için bir süre öngörülmemiştir. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. İdari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir. Elektronik izlemeye karşı başvuruda da inceleme beş gün içinde sonuçlanır.

Dayanak: 6458 sayılı Kanun m. 57/6, m. 57/A-5

Yargılama usulü

Kanun, incelemenin duruşmalı mı dosya üzerinden mi yapılacağını düzenlemez. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. İdare; sınır dışı etme kararını, idari gözetim kararını, uzatma kararını, aylık değerlendirmelerin sonuçlarını, işlemlerin gerekçelerini ve tebligat formlarını istenilen sürede sulh ceza hâkimine gönderir.

Dayanak: 6458 sayılı Kanun m. 57/6; Uygulama Yönetmeliği m. 59/5

Harç

6458 sayılı Kanun m. 57'de bu başvuru için harca ilişkin bir hüküm yoktur. Harçlar Kanunu (1) sayılı tarifenin başvurma harcına ilişkin A-I bölümü, harcı dilekçe veya tutanakla dava açma ile bu bölümde sayılan talepler için öngörür; sulh ceza hâkimine yapılan idari gözetim başvurusu bu bölümde ayrıca sayılmamıştır. Avukatlık ücretini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır.

Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I; 6458 sayılı Kanun m. 57/7

Kanun yolu

Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir; Kanun bu karara karşı başka bir başvuru mercii göstermez. İdari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır.

Dayanak: 6458 sayılı Kanun m. 57/6; 6216 sayılı Kanun m. 47/5

İdari gözetim nedir, kararı kim verir (6458 sayılı Kanun m. 57/1-2)?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 57/1'e göre m. 54 kapsamındaki yabancılar kolluk tarafından yakalandıklarında, haklarında karar verilmek üzere derhâl valiliğe bildirilir; sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilenler hakkında bu kararı valilik alır ve değerlendirme ile karar süresi kırk sekiz saati geçemez.

Hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan m. 57/2'de sayılan durumlardaki yabancılar hakkında valilik idari gözetim kararı alır ya da m. 57/A uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirir. İdari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince geri gönderme merkezlerine kırk sekiz saat içinde götürülür (m. 57/2).

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, idari gözetim altına alma yetkisini Anayasa m. 19 ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 5 ile kabul edilmiş istisnai bir yetki olarak nitelendirmiş ve bu yetkiye göre yabancının, sınır dışı etme kararının yürütülmesi sürecinde şekil ve şartları kanunla gösterilen usule uygun olarak tutulabileceğini belirtmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2014/13044)1 Genel Kurul'a göre Anayasa m. 19 bakımından bu tedbir, kişinin suç işlemesini veya kaçmasını önleme gibi bir gerekçe aranmaksızın yalnız sınır dışı etme işlemlerinin yürütülmesi sürecine dayanılarak uygulanabilir; ancak sınır dışı etme işlemleri gerekli özen içinde yürütülmezse mahrumiyetin meşruiyetinden söz edilemez.1 6458 sayılı Kanun ise idari gözetim kararını m. 57/2'de sayılan durumlardan birinin bulunmasına bağlar; bu durumlardan ilki kaçma ve kaybolma riskidir.

Genel Kurul'a göre idari gözetim kararı hukuki niteliği itibarıyla idari bir işlem olduğu hâlde, kanun koyucu kararın yabancıyı özgürlüğünden yoksun bırakan mahiyetini dikkate alarak itiraz mercii olarak idare mahkemelerini değil sulh ceza hâkimliklerini tayin etmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2014/15769)2

İdari gözetimin şartları ve süresi nelerdir (6458 sayılı Kanun m. 57/2-4)?

m. 57/2 idari gözetimi, kişi hakkında sınır dışı etme kararı alınmış olmasına bağlar ve bu kişilerden şu durumlarda bulunanları sayar: 1) kaçma ve kaybolma riski bulunanlar, 2) Türkiye'ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler, 3) sahte ya da asılsız belge kullananlar, 4) kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye'den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayanlar, 5) kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar.

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez; sınır dışı etme işlemleri yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir (m. 57/3). İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir; gerek görüldüğünde otuz günlük süre beklenmez ve zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılarak m. 57/A uyarınca alternatif yükümlülükler getirilir (m. 57/4). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (Uygulama Yönetmeliği) m. 59/7'ye göre Kanun'un m. 57'de öngördüğü sürelerde sınır dışı etme işlemleri gerçekleştirilemeyen yabancıların idari gözetimleri belli idari yükümlülükler getirilerek derhal sonlandırılır.

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'na göre idare, sınır dışı etme işleminin icrası sürecinde olması kaydıyla sahip olduğu bilgilere ve kişi hakkında yürütülen yargısal soruşturmalara dayanarak, tutuklama için gerekenlere göre daha hafif sayılabilecek kamu düzeni, kamu güvenliği veya sağlığı riski ya da kaçma riski gibi gerekçelerle idari gözetim kararı verebilir; savcılığın salıverme talimatı ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı mahrumiyeti kendiliğinden hukuka aykırı hâle getirmez.1 Ancak hukuka uygun olarak verilmiş bir idari gözetim kararı idareye bu tedbiri sınırsız biçimde uygulama olanağı tanımaz; uygulama aşamasında da kanundaki usul güvencelerinin keyfîlikten uzak biçimde işletilmesi zorunludur.1

Genel Kurul 8/7/2025 tarihli kararında idari gözetimin ölçülülüğünü üç yönden ele almıştır: 1) sınır dışı etme işleminin özenle yürütülüp yürütülmediği, 2) idari gözetim kararının keyfîliğine karşı usul güvencelerinin sağlanıp sağlanmadığı, 3) idari gözetimin ulaşılmak istenen hedefle orantılı olup olmadığı ve daha az kısıtlayıcı alternatif tedbirlerle sınır dışı etmenin başarıyla uygulanıp uygulanamayacağı. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2025/10406)3 Aynı kararda, özel bir savunmasızlık durumunda olmayan ve tıbbi tedaviye ya da psikolojik desteğe erişemediğini ileri sürmeyen başvurucu hakkındaki idari gözetimin orantısız olduğunun söylenemeyeceği belirtilmiş ve Anayasa m. 19/2 yönünden ihlal bulunmadığına karar verilmiştir.3

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü 2020 tarihli bir kabul edilemezlik kararında, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında sınır dışı işlemine ilişkin kararın haklı bir gerekçeye dayanıp dayanmadığının bireysel başvurunun inceleme kapsamında bulunmadığını, önemli olanın sınır dışı etme işleminin özenle yürütülüp yürütülmediği olduğunu belirtmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2020/12454)4

İdari gözetim kararına itiraz nereye ve nasıl yapılır (6458 sayılı Kanun m. 57/5-6)?

İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir; kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir (m. 57/5).

m. 57/6'ya göre idari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi ya da avukatı idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Dilekçe idareye verilirse yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır; Uygulama Yönetmeliği m. 59/3 de idari gözetim altındaki yabancının idari gözetim kararlarına karşı idareye verdiği itiraz dilekçesinin yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılacağını tekrar eder. Kanun ve Uygulama Yönetmeliği m. 59, sınır dışı etmek üzere idari gözetimde yetkili sulh ceza hâkimliğinin hangi yerdeki hâkimlik olduğunu ayrıca belirlemez. Uluslararası koruma başvuru sahiplerinin idari gözetiminde ise Uygulama Yönetmeliği m. 96/6'ya göre başvuru, idari gözetim kararının alındığı yer veya yabancının idari gözetim altında tutulduğu yer sulh ceza hâkimine yapılır.

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'na göre idare mahkemelerinin idari gözetim kararının hukuka uygunluğunu denetleme konusunda herhangi bir yetkisi yoktur; kanun koyucu bu yetkiyi münhasıran sulh ceza hâkimliklerine vermiştir.2 Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü 2025 tarihli bir kararında aynı tespiti tekrarlamış ve idari yargı yerlerinin bu konuda değerlendirme yaparak başvurucunun serbest bırakılmasına karar verme yetkisinin de bulunmadığını belirtmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2022/71895)5

Sınır dışı etme kararına karşı yol ise ayrıdır: m. 53/3'e göre bu karara karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Aynı fıkraya göre yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya dava açılırsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Uygulama Yönetmeliği m. 59/4'e göre idari gözetim altındaki yabancının yalnız sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine başvurması idari gözetimi durdurmaz; m. 59/5'e göre de idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvuru yapılmış olması tek başına sınır dışı etme işlemini durdurmaz.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü'ne göre idare mahkemesinin hukuki denetim yapacağı asıl işlem idari gözetim kararı değil sınır dışı etme kararıdır; tam yargı davası da kişilerin serbest bırakılmalarını sağlayan bir niteliğe sahip değildir.4

İdari gözetim kararına itiraz süresi var mı, sulh ceza hâkimi ne kadar sürede karar verir?

6458 sayılı Kanun m. 57, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvuru için bir süre öngörmez. Kanun'da öngörülen süre hâkimin incelemesine ilişkindir: sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır (m. 57/6). Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Kanun, beş günlük sürenin aşılmasına idari gözetimin kendiliğinden sona ermesi gibi ayrı bir sonuç bağlamaz.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü'nün 2025 tarihli kararına konu olayda başvurucunun 3/2/2020 tarihli itirazı sulh ceza hâkimliğince 20/3/2020 tarihinde kabul edilmiştir; Mahkeme, m. 57/6 uyarınca itirazın beş gün içinde sonuçlandırılacağını hatırlatmış, bu adli işlem nedeniyle uğranılan zararın olağan kanun yollarında ileri sürülmesine imkân bulunmadığını ve kişi hürriyeti ve güvenliği bakımından denetimin Anayasa Mahkemesince yapılabileceğini belirtmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2023/3924)6 Aynı kararda, başvuru yolu öngörülmemişse bireysel başvurunun ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerektiği hatırlatılmış; itirazın süresinde karara bağlanmadığı idari gözetimin sona erdiği 20/3/2020 tarihinde anlaşıldığı hâlde bireysel başvuru bu süre aşılarak yapıldığından şikâyetin bu kısmı süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.6

Birinci Bölüm'ün 2025 tarihli bir başka kararında başvurucu, beş günde sonuçlandırılması gereken incelemenin 16 günde bitirildiğinden de yakınmıştır.5 Mahkeme ihlal sonucuna ise hâkimliğin, serbest bırakılma talebine ilişkin itirazın esasını incelemeden karar vermesi nedeniyle varmıştır; bu karar aşağıdaki bölümde anlatılmıştır.5

İtirazda ne ispat edilir, sulh ceza hâkimi neyi inceler?

Uygulama Yönetmeliği m. 59/5'e göre yabancı hakkında alınan sınır dışı etme kararı, idari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması kararı ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları ile yapılan işlemlerin gerekçeleri ve tebligat formları istenilen sürede sulh ceza hâkimine gönderilir. Kanun ve Yönetmelik, itiraz eden kişiye belirli bir ispat yükü yükleyen ayrı bir hüküm içermez.

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'na göre hürriyeti kısıtlanan kişinin şikâyetleriyle ilgili yetkili yargı merciince yapılacak değerlendirme adli nitelik taşımalı ve uygun teminatları sağlamalıdır; yargısal denetim yeri geldiğinde kişinin serbest bırakılmasını temin edebilmeli, yalnız teoride değil uygulamada da sonuç alınabilir olmalıdır.1 Genel Kurul, sulh ceza hâkimlerinin Yabancılar Şube Müdürlüğünden aldıkları bilgileri esas alarak itirazları reddettiği, başvurucunun uluslararası koruma başvurusu ve geçici koruma statüsüne ilişkin iddiaları ile Kanun'daki usul güvencelerine aykırılık iddiaları hakkında değerlendirme yapmadığı olayda, başvuru yolunun etkili biçimde işlemediği sonucuna varmıştır.1

Genel Kurul 2017 tarihli kararında, sulh ceza mahkemesine yapılan itirazın incelenmesinde tutmanın temel yasal ön şartı olan sınır dışı etme kararının bulunmamasının dikkate alınmamasını, itiraz yolunun gerekli özen içinde yürütüldüğünün söylenmesine engel saymıştır.2 Aynı kararda aylık zaruret değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı ve gerekçeleriyle tebliğ edilip edilmediği hakkında bilgi bulunmamasının da uygulama aşamasında gerekli özenin gösterildiğini söylemeye engel olduğu belirtilmiştir.2

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, itiraz dilekçesinin ekinde idari gözetim kararının bir örneğini sunan başvurucu hakkında hâkimliğin, idarenin harf hatasından kaynaklandığı ilk bakışta anlaşılan eksik sorgulamasına dayanarak geri gönderme merkezinde kayıt bulunmadığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına karar vermesini itirazın esasının incelenmemesi olarak değerlendirmiş ve Anayasa m. 19/8'in ihlal edildiğine karar vermiştir.5 Mahkemeye göre dilekçe ekinde idari gözetim kararının örneğini sunan başvurucunun eksik bilgi sağladığı ve itiraz sırasında gerekli özeni göstermediği söylenemez.5

Buna karşılık Birinci Bölüm 2020 tarihli kabul edilemezlik kararında, hâkimliğin kolluk tutanağındaki bilgilere dayanarak yabancının kamu güvenliği açısından tehdit oluşturduğunu ve kaçma ve kaybolma riskini gerekçelendirdiği olayda, talebin yeterli bir gerekçeyle reddedildiğini kabul etmiştir.4 Genel Kurul da 2025 tarihli kararında, itirazı sınır dışı etme kararının iptal edildiğine ilişkin bir belge sunulmadığı ve hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan soruşturma yürütüldüğü gerekçesiyle reddedilen başvurucuya usul güvencelerinin sağlandığını değerlendirmiştir.3

İtirazın kabul edildiği olaylarda hâkimliklerin dayandığı gerekçeler de Anayasa Mahkemesi kararlarına yansımıştır. Bir olayda sulh ceza hâkimliği, idarenin idari gözetimin devamını gerektiren sebeplerin sürdüğüne ilişkin somut bilgi ve belge sunmadığını, kişinin yaklaşık beş aydır tutulduğunu ve kaçma ve kaybolma riskine karşı alternatif idari tedbirlere başvurulabileceğini gözeterek talebi kabul etmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2021/60583)7 Bir başka olayda hâkimlik, delillere göre hakkında tahdit kaydı da bulunmayan kişinin itirazını kabul etmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2021/38395)8

Sulh ceza hâkimine başvuru yolu idari gözetim kararının hukukiliğinin incelenmesine yöneliktir. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'na göre 6458 sayılı Kanun'da geri gönderme merkezlerindeki tutulma koşullarının denetimini ve düzeltilmesini düzenleyen bir hüküm yoktur; incelenen olayda hâkimlik de tutulma koşullarına ilişkin şikâyetlere rağmen yalnız idari gözetim kararının hukukiliği yönünden değerlendirme yapmıştır.3

Yeniden başvuru ve alternatif yükümlülüklere itiraz (6458 sayılı Kanun m. 57/6 ve 57/A) nasıl işler?

m. 57/6'nın son cümlesine göre idari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi ya da avukatı idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir. Aylık değerlendirmelerin sonuçları da gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir (m. 57/5).

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü'nün 2025 tarihli kararına konu olayda başvurucunun idari gözetime yönelik İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı iki itiraz kesin olarak reddedilmiş; Ula (Muğla) Geri Gönderme Merkezine sevkinden sonra 3/2/2020'de Muğla 2. Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı itiraz 20/3/2020'de kabul edilerek serbest bırakılmasına karar verilmiştir.6 Bu kararda hâkimlik, küçük yaştaki çocukların üstün yararına, eş ve çocukların Türk vatandaşı olmasına ve ikametin belirli olmasına dikkat çekerek idari gözetimin amacına ulaştığını belirtmiş ve alternatif tedbirlerin uygulanabileceğini ifade etmiştir.6

m. 57/A-1, m. 57/2'de sayılan ya da idari gözetimi sonlandırılan yabancılara getirilebilecek alternatif yükümlülükleri sayar: 1) belirli adreste ikamet etme, 2) bildirimde bulunma, 3) aile temelli geri dönüş, 4) geri dönüş danışmanlığı, 5) kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, 6) teminat, 7) elektronik izleme. Bu yükümlülüklerden bir ya da birkaçının getirilmesi durumunda süre yirmi dört ayı geçemez (m. 57/A-2). m. 57/2 kapsamında olup idari gözetim altına alınmayan yabancılara bu yükümlülüklerden birinin ya da birkaçının getirilmesi zorunludur (m. 57/A-3); yükümlülüklere uymayan yabancılar idari gözetim altına alınabilir (m. 57/A-6).

Alternatif yükümlülüklerden yalnız elektronik izleme için Kanun'da ayrı bir yargısal başvuru yolu düzenlenmiştir: elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir; başvuru yükümlülüğü durdurmaz, hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve karar kesindir (m. 57/A-5). Yükümlülüğe tabi tutulma gerekçeleriyle birlikte tebliğ edilir; avukatla temsil edilmeyen yabancı kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir (m. 57/A-4). Kanun, elektronik izleme dışındaki alternatif yükümlülükler için ayrı bir başvuru yolu göstermez.

Uluslararası koruma başvuru sahibinin idari gözetimine itiraz (6458 sayılı Kanun m. 68) nasıl yapılır?

Uluslararası koruma başvuru sahipleri yalnızca bu başvuruyu yaptıkları için idari gözetim altına alınamaz; başvuru sahibinin idari gözetimi istisnai bir işlemdir ve m. 68/2'de sayılan hâllerle sınırlıdır: 1) kimlik veya vatandaşlık bilgilerinin doğruluğuyla ilgili ciddi şüphe varsa bu bilgilerin tespiti, 2) sınır kapılarında usulüne aykırı surette ülkeye girmekten alıkonulma, 3) idari gözetim altına alınmaması durumunda başvurusuna temel oluşturan unsurların belirlenemeyecek olması, 4) kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehlike oluşturma.

Başvuru sahibinin idari gözetim süresi otuz günü geçemez ve idari gözetim şartları ortadan kalktığı takdirde derhâl sonlandırılır (m. 68/5). Bu idari gözetime karşı da sulh ceza hâkimine başvurulur; başvuru gözetimi durdurmaz, hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır, karar kesindir ve şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir (m. 68/7). Uygulama Yönetmeliği m. 96/6'ya göre başvuru, idari gözetim kararının alındığı yer veya yabancının idari gözetim altında tutulduğu yer sulh ceza hâkimine yapılır. Sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde tutulan yabancı uluslararası korumaya başvurursa, Uygulama Yönetmeliği m. 96/7'ye göre m. 68 uyarınca yeni bir idari gözetim kararı alınmaz; koruma işlemleri, Genel Müdürlük aksine karar vermedikçe, m. 57'ye göre alınmış idari gözetim kararının süresi içinde yürütülür.

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, uluslararası koruma başvurusunda bulunma ve geçici koruma kapsamına alınma gibi hukuki durumdaki değişikliklerin idari gözetimin devamı açısından yeterli olup olmadığının idare ve sulh ceza hâkimleri tarafından dikkate alınmamasını, sınır dışı etme sürecinde uygulanan idari gözetimin gerekli özen içinde yürütülmediği sonucuna dayanak yapmıştır.1

Avukat, adli yardım ve itirazdan sonraki yollar: Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve tazminat

İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m. 57/7). Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir (m. 57/6).

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü'ne göre sulh ceza hâkimliğine serbest bırakılmak amacıyla başvurmak, bireysel başvurudan önce tüketilmesi gereken etkili bir başvuru yoludur.4 Genel Kurul 2017 tarihli kararında, sulh ceza hâkimi idari gözetim kararının hukuka uygun olduğuna hükmederse bu kararın kesinleşmesinden itibaren süresi içinde doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabileceğini; hâkim kararın hukuka aykırı olduğuna hükmederse doğan zararın tazmini için 2577 sayılı Kanun'da öngörülen süre içinde idari yargıda tam yargı davası açılabileceğini ve bu yol tüketilmeden bireysel başvuru yapılamayacağını belirtmiştir.2 Bu karar Genel Kurulun 20/11/2025 tarihli pilot kararından öncedir; pilot karar bu kuralları aktarmış, tazminat yolu bakımından aşağıdaki paragrafta anlatılan tespiti yapmıştır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2022/8989)9 Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır (6216 sayılı Kanun m. 47/5).

Tazminatın hangi yargı yerinde isteneceği konusunda Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 20/11/2025 tarihli pilot kararında, Kurul’un 2017 tarihli kararından bu yana hukuka aykırı olarak idari gözetim altına alınan kişilerin zararlarının tazmini için hangi yargısal merciye başvuracakları konusunda ciddi bir belirsizlik bulunduğunu tespit etmiş ve tutmadan kaynaklanan zararların tazminine imkân sağlayabilecek etkili bir başvuru yolu bulunmadığı sonucuna varmıştır.9 Bu kararın konusu olayda idare mahkemesi, Uyuşmazlık Mahkemesinin 23/11/2020 tarihli ve E.2020/651, K.2020/684 sayılı kararına atıf yaparak tazminat davasını görev yönünden reddetmiş; sulh ceza hâkimliği de tazminat istemini görev yönünden reddetmiştir.9 Kurul açık bir kanuni düzenleme yapılması gerektiğini belirterek durumu Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirmiş ve benzer başvuruların incelenmesini kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren dört ay süreyle ertelemiştir.9 Karar 22/5/2026 tarihli ve 33261 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; erteleme süresi 22/9/2026'da dolmuştur. 17/10/2026 itibarıyla 6458 sayılı Kanun'da, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141-144'te ve 2577 sayılı Kanun'da idari gözetimden doğan zararın tazminine ilişkin bir değişiklik Resmî Gazete'de yayımlanmamıştır.

Yargı yeri konusunda yüksek mahkemelerin görev kararları da ayrışmıştır. Danıştay 10. Dairesi bir görev ve yetki kararında tazminat davasını idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası olarak nitelendirip idare mahkemesine göndermiştir; Daire bu kararda davanın ilk derecede Danıştay'da mı idare mahkemesinde mi görüleceği sorusunu çözmüştür. (Danıştay 10. Daire, E. 2020/5704)10 Yargıtay 4. Hukuk Dairesi ise 2025 tarihli görev kararında bu davaya adli yargı yerinde bakılacağını kabul etmiştir. (Yargıtay 4. HD, E. 2024/32)11 Bu ayrışmanın ayrıntısı, tazminat davasında süre ve idareye başvuru sorusu ile Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141 yolunun idari gözetime uygulanıp uygulanmadığı geri gönderme merkezi rehberinde anlatılmıştır.

İlgili mevzuat

6458 sayılı Kanun m. 57 — Sınır dışı etmek üzere idari gözetim ve süresi

Madde 57 – (1) 54 üncü madde kapsamındaki yabancılar, kolluk tarafından yakalanmaları hâlinde, haklarında karar verilmek üzere derhâl valiliğe bildirilir. Bu kişilerden, sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilenler hakkında, sınır dışı etme kararı valilik tarafından alınır. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez.

(2) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) Hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince geri gönderme merkezlerine kırk sekiz saat içinde götürülür.

(3) Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir.

(4) (Değişik:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerek görüldüğünde, otuz günlük süre beklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır. Bu yabancılara, 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

(5) İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Aynı zamanda, idari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

(6) İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.

(7) İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan, avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır.

(8) (Ek:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılmaz.

Kaynak: Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (6458)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

6458 sayılı Kanun m. 57/A — İdari gözetime alternatif yükümlülükler

Madde 57/A- (Ek:6/12/2019-7196/78 md.)

(1) 57 nci maddenin ikinci fıkrasında sayılan yabancılara ya da idari gözetimi sonlandırılan yabancılara aşağıdaki idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilebilir:

a) Belirli adreste ikamet etme

b) Bildirimde bulunma

c) Aile temelli geri dönüş

ç) Geri dönüş danışmanlığı

d) Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma

e) Teminat

f) Elektronik izleme

(2) Yabancıya birinci fıkradaki yükümlülüklerden bir ya da birkaçının getirilmesi durumunda, bu süre yirmi dört ayı geçemez.

(3) 57 nci maddenin ikinci fıkrası kapsamında olup da idari gözetim altına alınmayan yabancılara bu maddenin birinci fıkrasında sayılan yükümlülüklerden birinin ya da birkaçının getirilmesi zorunludur.

(4) İdari gözetime alternatif yükümlülüklere tabi tutulduğu, yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına gerekçeleri ile birlikte tebliğ edilir. Hakkında idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilen yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

(5) Elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru yabancının tabi tutulduğu idari yükümlülüğü durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir.

(6) İdari gözetime alternatif yükümlülüklere uymayan yabancılar idari gözetim altına alınabilir.

(7) Yabancıya teminat yükümlülüğü getirilmesi ve yabancının teminat süresi içerisinde mücbir sebepler ve mahkeme sürecinin sona ermemesi halleri saklı kalmak kaydıyla Türkiye’den çıkmaması durumunda teminat Hazineye irat kaydedilir.

(8) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir.

Kaynak: Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (6458)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

6458 sayılı Kanun m. 68 — Başvuru sahiplerinin idari gözetimi

Madde 68 – (1) Başvuru sahipleri, sadece uluslararası koruma başvurusunda bulunmalarından dolayı idari gözetim altına alınamaz.

(2) Başvuru sahiplerinin idari gözetim altına alınması istisnai bir işlemdir. Başvuru sahibi sadece aşağıdaki hâllerde idari gözetim altına alınabilir:

a) Kimlik veya vatandaşlık bilgilerinin doğruluğuyla ilgili ciddi şüphe varsa, bu bilgilerinin tespiti amacıyla

b) Sınır kapılarında usulüne aykırı surette ülkeye girmekten alıkonulması amacıyla

c) İdari gözetim altına alınmaması durumunda başvurusuna temel oluşturan unsurların belirlenemeyecek olması hâlinde

ç) Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehlike oluşturması hâlinde

(3) İdari gözetimin gerekip gerekmediği bireysel olarak değerlendirilir. İkinci fıkrada belirtilen hâllerde; idari gözetim altına alınmadan önce, 71 inci maddede belirtilen ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğünün yeterli olup olmayacağı öncelikle değerlendirilir. Valilik, idari gözetim yerine başka usuller belirleyebilir. Bu tedbirler yeterli olmadığı takdirde, idari gözetim uygulanır.

(4) İdari gözetim kararı, idari gözetim altına alınma gerekçelerini ve gözetimin süresini içerecek şekilde idari gözetim altına alınan kişiye veya yasal temsilcisine ya da avukatına yazılı olarak tebliğ edilir. İdari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kararın sonucu ve itiraz usulleri hakkında kendisi veya yasal temsilcisi bilgilendirilir.

(5) Başvuru sahibinin idari gözetim süresi otuz günü geçemez. İdari gözetim altına alınan kişilerin işlemleri en kısa sürede tamamlanır. İdari gözetim, şartları ortadan kalktığı takdirde derhâl sonlandırılır.

(6) İdari gözetimin her aşamasında, kararı alan makam tarafından, idari gözetim sonlandırılarak, 71 inci maddede belirtilen yükümlülüklerin veya başka tedbirlerin yerine getirilmesi istenebilir.

(7) İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetime karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.

(8) İkinci fıkra uyarınca idari gözetim altına alınan kişi, usul ve esasları yönetmelikle belirlenmek üzere ziyaretçi kabul edebilir. İdari gözetim altına alınan kişiye yasal temsilcisi, avukat, noter ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlileriyle görüşme imkânı sağlanır.

Kaynak: Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (6458)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

Uygulama Yönetmeliği m. 59 — Sınır dışı etmek üzere idari gözetim

Madde 59 – (1) Sınır dışı etmek üzere idari gözetim kararı alınmasında; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturan yabancılar belirlenirken güvenlik birimlerinden, kamu sağlığı yönünden tehdit oluşturan yabancıların belirlenmesinde ise Sağlık Bakanlığının ilgili birimlerinden görüş alınabilir.

(2) İkamet izni uygun görülmeyen, ikamet izinleri iptal edilen yabancılardan; sahte ya da asılsız belge kullandıkları veya kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturdukları anlaşılanlar idari gözetim altına alınır.

(3) İdari gözetim altındaki yabancının sınır dışı etme kararına karşı idareye verdiği dava dilekçesi yetkili idare mahkemesine, idari gözetim kararlarına karşı verdiği itiraz dilekçesi ise yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır.

(4) İdari gözetim altındaki yabancının sadece sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine başvurması, idari gözetimi durdurmaz. İdare sınır dışı etme kararına karşı yargı yoluna gidildiği bilgisini edindiği andan itibaren sınır dışı etme işlemini durdurur.

(5) Yabancı hakkında alınan sınır dışı etme kararı, idari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması kararı ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları ile yapılan işlemlerin gerekçeleri ve tebligat formları istenilen sürede sulh ceza hâkimine gönderilir. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvuru yapılmış olması tek başına sınır dışı etme işlemini durdurmaz.

(6) Yabancının yokluğunda dosya üzerinden yapılan değerlendirmeyle alınan sınır dışı etme kararına istinaden alınacak idari gözetim kararının süresi yabancı yakalandığı an başlar.

(7) Kanunun 57 nci maddesinde idari gözetim için öngörülen sürelerde sınır dışı etme işlemleri gerçekleştirilemeyen yabancıların idari gözetimleri belli idari yükümlülükler getirilerek derhal sonlandırılır.

Kaynak: Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

Uygulama Yönetmeliği m. 96 — Başvuru sahiplerinin idari gözetimi

Madde 96 – (1) Başvuru sahiplerinin idari gözetim altına alınmaları istisnai bir işlemdir. Valilik idari gözetim yerine başka usuller belirleyebilir. Bu tedbirler yeterli olmadığı takdirde Kanunun 68 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen durumlarda başvuru sahipleri idari gözetim altına alınabilir.

(2) İdari gözetimin gerekip gerekmediği bireysel olarak değerlendirilir.

(3) İdari gözetim altına alınma gerekçelerini ve gözetimin süresini içerecek şekilde idari gözetim altına alınan kişiye veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Kararın sonucu ve itiraz usulleri hakkında bilgilendirilir.

(4) İdari gözetim kararı Kanunun 68 inci maddesinde belirtilen usul ve esaslara uygun olarak Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valilikler tarafından alınır. İdari gözetim kararı aynı usulde veya Sulh ceza hâkiminin kararı üzerine sonlandırılır. İdari gözetimin sonlandırılmasına yönelik mahkeme kararı Genel Müdürlüğe derhal bildirilir.

(5) İdari gözetim kararı sonlandırılan başvuru sahibi hakkında ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğünün yanı sıra başka yükümlülüklerin de yerine getirilmesi istenebilir.

(6) İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetime karşı idari gözetim kararının alındığı yer veya yabancının idari gözetim altında tutulduğu yer sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.

(7) Sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde idari gözetim altında olan yabancının uluslararası korumaya başvurması halinde Kanunun 68 inci maddesine göre yeni bir idari gözetim kararı alınmaksızın Kanunun 57 nci maddesine göre hakkında alınan idari gözetim kararının süresi içerisinde uluslararası koruma işlemleri Genel Müdürlük tarafından aksine bir karar verilmediği sürece yürütülmeye devam edilir.

Kaynak: Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

Kararlar

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. Sulh ceza hâkiminin uluslararası koruma ve usul güvencelerine ilişkin iddiaları incelememesiAnayasa Mahkemesi · B. No. 2014/13044 ·

    Genel Kurul, idari gözetimi Anayasa m. 19 ile kabul edilmiş istisnai bir yetki olarak nitelendirmiş; sınır dışı etme işlemlerinin gerekli özen içinde yürütülmesi gerektiğini belirtmiştir. Sulh ceza hâkimlerinin, Yabancılar Şube Müdürlüğünden alınan bilgilere dayanarak ve başvurucunun uluslararası koruma başvurusu, geçici koruma statüsü ve usul güvencelerine aykırılık iddialarını değerlendirmeden itirazları reddettiği olayda, başvuru yolunun etkili işlemediğine karar vermiştir.

    Sonuç: Kurul, Anayasa m. 19'un ikinci, dördüncü ve sekizinci fıkralarının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. İdari gözetimin hukuka uygunluğunu denetleme yetkisi ve sonraki yollarAnayasa Mahkemesi · B. No. 2014/15769 ·

    Genel Kurul, idari gözetim kararının hukuka uygunluğunu denetleme yetkisinin münhasıran sulh ceza hâkimliklerine ait olduğunu, idare mahkemelerinin bu konuda yetkisi bulunmadığını açıklamıştır. Hâkim kararı hukuka uygun bulursa süresi içinde doğrudan Anayasa Mahkemesine, hukuka aykırı bulursa önce tam yargı davasına başvurulabileceğini belirtmiştir. İtiraz incelemesinde sınır dışı etme kararının bulunmamasının dikkate alınmamasını gerekli özenle bağdaşmaz bulmuştur.

    Sonuç: Kurul, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa m. 19'un ikinci, dördüncü, sekizinci ve dokuzuncu fıkraları yönünden ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir. Hukuka aykırı tutulmanın tazmini bakımından Genel Kurul 20.11.2025 tarihli pilot kararında, bu karardan bu yana geçen uzunca süreye rağmen hangi yargısal merciye başvurulacağı konusunda ciddi bir belirsizlik bulunduğunu ve etkili bir yol olmadığını tespit etmiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. İdari gözetimin ölçülülüğü ve sulh ceza denetiminin kapsamıAnayasa Mahkemesi · B. No. 2025/10406 ·

    Genel Kurul, idari gözetimin ölçülülüğünü sınır dışı etme işleminin özeni, usul güvenceleri ve orantılılık yönlerinden incelemiş; itirazı sınır dışı etme kararının iptal edildiğine dair belge sunulmadığı ve terör örgütü üyeliği soruşturması bulunduğu gerekçesiyle reddeden hâkimlik kararı karşısında usul güvencelerinin sağlandığını değerlendirmiştir. Sulh ceza hâkimine başvurunun idari gözetimin hukukiliğine yönelik olduğunu, tutulma koşullarını düzeltecek bir yol bulunmadığını belirtmiştir.

    Sonuç: Tutulma koşulları yönünden etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ve pilot karar usulünün uygulanmasına; Anayasa m. 19'un ikinci ve dördüncü fıkraları yönünden ise ihlal bulunmadığına oybirliğiyle karar verilmiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. Sulh ceza hâkimliğine başvuru tüketilmesi gereken etkili yoldurAnayasa Mahkemesi · B. No. 2020/12454 ·

    Birinci Bölüm, sulh ceza hâkimliğine serbest bırakılmak amacıyla başvurmanın bireysel başvurudan önce tüketilmesi gereken etkili bir yol olduğunu, tam yargı davasının ise kişinin serbest bırakılmasını sağlamadığını belirtmiştir. Kolluk tutanağındaki bilgilere dayanarak kamu güvenliği tehdidi ile kaçma ve kaybolma riskini gerekçelendiren hâkimlik kararını yeterli gerekçeli saymıştır.

    Sonuç: Başvuru açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle oybirliğiyle kabul edilemez bulunmuştur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Hâkimliğin itirazın esasını incelemeden karar vermesiAnayasa Mahkemesi · B. No. 2022/71895 ·

    Başvurucu itiraz dilekçesinin ekinde idari gözetim kararının örneğini sunmuş; hâkimlik ise idarenin harf hatasından kaynaklanan eksik sorgulamasına dayanarak geri gönderme merkezinde kayıt bulunmadığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına karar vermiştir. Birinci Bölüm, hâkimliğin itirazın esasını incelemediğini ve serbest bırakılma talebinin yargısal makamlarca cevaplanmadığını tespit etmiştir.

    Sonuç: İdari gözetim kararına karşı etkili bir başvuru imkânı sağlanmadığı için Anayasa m. 19/8'in ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verilmiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. İtirazın beş günde sonuçlandırılmaması ve tazminat davasında süreAnayasa Mahkemesi · B. No. 2023/3924 ·

    Başvurucunun 3/2/2020 tarihli itirazı Muğla 2. Sulh Ceza Hâkimliğince 20/3/2020 tarihinde kabul edilmiştir. Birinci Bölüm, itirazın geç değerlendirilmesine ilişkin şikâyetin ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde bireysel başvuruya konu edilmesi gerektiğini belirtmiş; idari gözetimin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde idareye başvurulmadan, bu süre geçtikten sonra doğrudan açılan tazminat davasının süre aşımından reddini mahkemeye erişim hakkına aykırı bulmamıştır.

    Sonuç: Mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmediğine, itirazın geç değerlendirilmesine ilişkin şikâyetin ise süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna oybirliğiyle karar verilmiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. Şartların sonradan ortadan kalkması ile hukuka aykırılık tespitinin ayrımıAnayasa Mahkemesi · B. No. 2021/60583 ·

    Bursa 2. Sulh Ceza Hâkimliği, idarenin idari gözetimin devamını gerektiren sebeplere ilişkin somut bilgi ve belge sunmadığını, başvurucunun yaklaşık beş aydır tutulduğunu ve alternatif tedbirlere başvurulabileceğini gözeterek itirazı kabul etmiştir. İkinci Bölüm, hâkimliğin idari gözetimi ilk andan itibaren hukuka aykırı bulmadığını, sebeplerin süreç içinde ortadan kalktığını belirttiğini tespit etmiştir.

    Sonuç: Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edilmediğine, tutulma koşullarına ilişkin tazminat davasında ise kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verilmiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. Sulh ceza hâkimliğinin hukuka aykırılık tespitine rağmen tazminatın reddiAnayasa Mahkemesi · B. No. 2021/38395 ·

    Sulh ceza hâkimliği, hakkında tahdit kaydı bulunmayan başvurucunun itirazını kabul ederek idari gözetim kararını kaldırmış; idare mahkemesi ise sonradan açılan tam yargı davasında manevi tazminat talebini reddetmiştir. Birinci Bölüm, idari gözetimin hukukiliğini denetlemede asli yetkiye sahip hâkimliğin hukuka aykırılık tespitine rağmen başvurucunun tazminat elde edemediğini belirtmiştir.

    Sonuç: Anayasa m. 19'un ikinci fıkrasıyla bağlantılı olarak dokuzuncu fıkrasının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verilmiş ve yeniden yargılama yolu açılmıştır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Hukuka aykırı idari gözetimde tazminat için etkili yol bulunmaması (pilot karar)Anayasa Mahkemesi · B. No. 2022/8989 ·

    Muğla 2. Sulh Ceza Hâkimliğine yaptığı itirazın kabulüyle serbest bırakılan başvurucunun tazminat istemi idari yargı ve sulh ceza hâkimliği tarafından görev yönünden reddedilmiştir. Genel Kurul, hukuka aykırı idari gözetimden doğan zararların tazmini için hangi yargısal merciye başvurulacağı konusunda ciddi bir belirsizlik bulunduğunu ve etkili bir yol olmadığını tespit ederek açık bir kanuni düzenleme yapılması gerektiğini belirtmiştir.

    Sonuç: Anayasa m. 19'un dokuzuncu fıkrasının ihlal edildiğine, pilot karar usulünün uygulanmasına ve durumun Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 10. Görev ve yetki kararı: haksız idari gözetim nedeniyle tazminat davası idare mahkemesindeDanıştay 10. Daire · E. 2020/5704 · K. 2020/4941 ·

    Görev ve yetki kararı. Haksız yere ve kanuna aykırı olarak idari gözetim altında tutulduğunu ileri süren davacının manevi tazminat davası, idare mahkemesince Danıştayın görev alanında görülerek Daireye gönderilmiştir. Daire, uyuşmazlığın ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olmadığını, farklı valiliklerin kararlarıyla süren idari gözetim sürecinin yargılama bakımından bölünemeyeceğini belirtmiştir.

    Sonuç: Daire, idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası niteliğindeki uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin, zararı son olarak doğuran idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili Muğla İdare Mahkemesi olduğuna oybirliğiyle karar vermiştir. Daire davanın esasını incelemedi; karar yalnız görev ve yetki sorusunu çözer.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 11. Görev kararı: haksız idari gözetim nedeniyle tazminat davasında adli yargının göreviYargıtay 4. Hukuk Dairesi · E. 2024/32 · K. 2025/16829 ·

    Görev kararı. Sınır dışı etme işlemi idare mahkemesince iptal edilen ve 29 gün idari gözetim altında kalan davacı, maddi ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi idari yargıyı görevli sayarak davayı usulden reddetmiştir. Daire, istemin Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında bulunmadığını, 6458 sayılı Kanun'da idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurulacağının düzenlendiğini belirterek aynı işlemden kaynaklanan tazminat davalarına adli yargı yerinde bakılacağını kabul etmiştir.

    Sonuç: Daire, bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oybirliğiyle bozmuştur. Daire davanın esasını incelemedi; karar yalnız görev sorusunu çözer.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

İdari gözetim kararına itiraz nereye yapılır?

6458 sayılı Kanun m. 57/6 uyarınca idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurulur. Anayasa Mahkemesine göre idare mahkemelerinin idari gözetim kararının hukuka uygunluğunu denetleme yetkisi yoktur. Dilekçe idareye verilirse idare onu yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırır. Uluslararası koruma başvuru sahibinin idari gözetiminde Uygulama Yönetmeliği m. 96/6, idari gözetim kararının alındığı yer veya yabancının idari gözetim altında tutulduğu yer sulh ceza hâkimini gösterir.

İdari gözetim kararına itiraz süresi ne kadardır?

6458 sayılı Kanun m. 57, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvuru için bir süre öngörmez. Kanunda yazan süre hâkimin incelemesi içindir: sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Kanun, bu sürenin aşılmasına idari gözetimin kendiliğinden sona ermesi gibi ayrı bir sonuç bağlamaz. Sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine başvuru süresi ise kararın tebliğinden itibaren yedi gündür (m. 53/3).

İtiraz idari gözetimi durdurur mu?

Hayır. m. 57/6, başvurunun idari gözetimi durdurmadığını açıkça söyler. Uygulama Yönetmeliği m. 59/4'e göre yalnız sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine başvurmak da idari gözetimi durdurmaz. Sınır dışı etme kararına karşı yol ise sınır dışı edilmeyi durdurur: m. 53/3'e göre yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya dava açılırsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.

İdari gözetim kararına kim itiraz edebilir?

İdari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi ya da avukatı itiraz edebilir (m. 57/6). Avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m. 57/7).

Sulh ceza hâkiminin kararına itiraz edilebilir mi?

Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir (m. 57/6). Bununla birlikte idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'na göre hâkim idari gözetim kararını hukuka uygun bulursa bu kararın kesinleşmesinden itibaren süresi içinde doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilir. 6216 sayılı Kanun m. 47/5'e göre bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır.

İdari gözetim en fazla ne kadar sürer?

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez; sınır dışı etme işlemleri yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa en fazla altı ay daha uzatılabilir (m. 57/3). Uluslararası koruma başvuru sahibinin idari gözetim süresi ise otuz günü geçemez (m. 68/5). Ancak sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde tutulan yabancı uluslararası korumaya başvurursa, Uygulama Yönetmeliği m. 96/7'ye göre m. 68 uyarınca yeni bir idari gözetim kararı alınmaz; koruma işlemleri, Genel Müdürlük aksine karar vermedikçe, m. 57'ye göre alınmış kararın süresi içinde yürütülür.

Sulh ceza hâkimi itirazda neye bakar?

Anayasa Mahkemesi kararlarına göre hâkimin idari gözetim kararının hukukiliğini incelemesi ve kişinin serbest bırakılmasını sağlayabilecek iddialarını değerlendirmesi gerekir. Bu kararlarda sınır dışı etme kararının bulunup bulunmadığı, uluslararası koruma başvurusu ve geçici koruma gibi hukuki durum değişiklikleri ile aylık değerlendirmelerin yapılıp tebliğ edilip edilmediği öne çıkmıştır. Uygulama Yönetmeliği m. 59/5'e göre idare ilgili kararları, gerekçeleri ve tebligat formlarını istenilen sürede hâkime gönderir.

Elektronik izleme kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. m. 57/A-5'e göre elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz; hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve karar kesindir.

İdari gözetim hukuka aykırı bulunursa tazminat istenebilir mi?

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 2017 tarihli kararında, sulh ceza hâkimi idari gözetim kararının hukuka aykırı olduğuna hükmederse doğan zararın tazmini için idari yargıda tam yargı davası açılabileceğini belirtmiştir. Genel Kurul 20 Kasım 2025 tarihli pilot kararında ise bu tazminatın hangi yargısal merci önünde isteneceği konusunda ciddi bir belirsizlik bulunduğunu, etkili bir başvuru yolu olmadığını tespit etmiş ve açık bir kanuni düzenleme yapılması gerektiğini belirtmiştir. Karar 22 Mayıs 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; bu tespitten sonra 17 Ekim 2026'ya kadar konuya ilişkin bir kanun değişikliği yayımlanmamıştır.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla Yabancılar Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Bu alandaki diğer rehberler

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.