Muğla Yabancılar Hukuku Avukatı

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu altı tür ikamet izni öngörür: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni. Her türün başvuru koşulları, süresi ve sağladığı haklar farklıdır. Yanlış türde yapılan başvuru ret ile sonuçlanabildiğinden, tür seçimi sürecin ilk ve en önemli adımıdır.

İkamet izni talebinin reddine ilişkin karar bir idari işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Dava, ret kararının tebliğinden itibaren genel dava açma süresi içinde açılmalıdır. Ret gerekçesinin hukuki dayanağı, dayanılan bilgi ve belgelerin doğruluğu ile idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullanıp kullanmadığı dava kapsamında incelenir.

Yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, başvurusunu sınır dışı etme kararını veren makama da bildirir. Mahkemenin bu konuda verdiği karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Sınır dışı etme işlemlerinin, yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde bu süre en fazla altı ay daha uzatılabilir. Gözetimin devamında zaruret olup olmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir; zaruret görülmeyen hâllerde gözetim derhâl sonlandırılır.

Edilebilir. İdari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi ya da avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir; ancak başvuru idari gözetimi durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve verdiği karar kesindir. Gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvuruda bulunulması mümkündür.

Kanun; belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllü görev alma, teminat ve elektronik izleme yükümlülüklerini öngörmektedir. Bu yükümlülüklerden bir ya da birkaçının uygulanması hâlinde süre yirmi dört ayı geçemez. Elektronik izleme yükümlülüğüne karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir.

Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir. Edinilen taşınmazların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüz ölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Askeri yasak ve güvenlik bölgelerine ilişkin sınırlamalar ayrıca uygulanır.

Yapısız taşınmaz satın alan yabancı gerçek kişiler ile yabancı ticaret şirketleri, geliştirecekleri projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır. Onaylanan proje, tapu kütüğünün beyanlar hanesine kaydedilir ve projenin süresinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği ilgili Bakanlıkça takip edilir. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi, taşınmazın tasfiye edilerek bedele çevrilmesi sonucunu doğurabilir.

Genel başvuru yolunda; kendi millî kanununa göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek, Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek, genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak, iyi ahlak sahibi olmak, yeteri kadar Türkçe konuşabilmek, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartları aranır.

Hayır. Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvuruda bulunabilir. Başvuru sahiplerinde aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmama şartları aranır.

Kanun, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak kaydıyla, belirlenen kapsamda yatırım yapan yabancıların Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabilmesine imkân tanır. Aranan yatırım türü ve asgari tutarlar ikincil düzenlemelerle belirlenmekte ve zaman içinde değişmektedir. Bu nedenle işlem yapılmadan önce güncel tutar ve koşulların teyit edilmesi gerekir.

Tahdit kodu, yabancı hakkında ülkeye giriş veya ikamet bakımından kısıtlama uygulanmasını gerektiren bir kaydı ifade eder. Bu kayıtlar, ikamet izni taleplerinin reddine veya ülkeye girişin engellenmesine yol açabilir. Kodun dayandığı idari işlemin hukuka aykırı olduğu ya da sebebinin ortadan kalktığı hâllerde, idareye başvuru ve gerektiğinde iptal davası yoluyla kaldırılması talep edilebilir.

Görüşmeler İngilizce yapılabilir. Ancak resmî başvurular, dava dilekçeleri ve mahkeme yazışmaları Türkçe yürütülür; yabancı dilde düzenlenmiş belgelerin yeminli tercüman tarafından çevrilmesi ve gerektiğinde noter onayından geçirilmesi gerekir. Duruşmada Türkçe bilmeyen taraf için tercüman görevlendirilir.

Destekleyici konumundaki kişide; toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir bulunması, ailenin nüfusuna göre genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olunması ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası yaptırılmış olması aranır. Ayrıca başvuru tarihi itibarıyla beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giyilmemiş olması, Türkiye’de en az bir yıldır ikamet izniyle kalınıyor olması ve adres kayıt sisteminde kayıt bulunması gerekir. Türk vatandaşlarıyla evli olanlar bakımından bir yıllık ikamet şartı uygulanmaz.

Uzun dönem ikamet iznine geçişte; kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmak, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, kendisinin veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip bulunmak, geçerli sağlık sigortasına sahip olmak ve kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak şartları aranır. Sekiz yıllık sürenin kesintisiz olması gerektiğinden, yurt dışında geçirilen süreler nedeniyle yapılan iptaller bu hakkı doğrudan etkiler.

Kanunda aranan şartlardan birinin veya birkaçının yerine getirilmemesi ya da sonradan ortadan kalkması, ikamet izninin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi ve hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması hâllerinde kısa dönem ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir ve süresi bitenler uzatılmaz. Ayrıca iznin yurt dışında kalış süresi bakımından iptaline ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenmiştir; uzun süreli yurt dışı çıkışlar bu nedenle risk oluşturur.

Örneğin öğrenci ikamet izniyle kalırken öğrenim faaliyetinin fiilen sürdürülmemesi ya da turistik amaçlı kısa dönem izinle kalınırken izinsiz çalışılması bu kapsamda değerlendirilir. Amaç dışı kullanım tespit edildiğinde izin iptal edilir ve kişiden Türkiye’yi terk etmesi istenebilir. İptal kararı bir idari işlem olduğundan iptal davasına konu edilebilir; ancak dava süreci başlamadan önce yeni bir izin türüne geçiş imkânının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi çoğu zaman daha hızlı sonuç verir.

Türkiye’de bulunan yabancılar bakımından çalışma izni başvurusu kural olarak yurt içinde işveren tarafından, yabancı adına elektronik ortamda yapılır. Yurt dışından yapılacak başvurularda ise yabancı, bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur ve işveren aynı süre içinde yurt içinden başvuruyu tamamlar. Çalışma izni, verildiği işveren ve işyeri bakımından geçerlidir; işveren değişikliğinde yeni başvuru gerekir. İzin süresi dolmadan uzatma başvurusu yapılması, çalışma hakkının kesintiye uğramaması için önemlidir.

Turkuaz Kart, eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı ya da Türkiye’deki yatırım veya istihdam etkisi bakımından nitelikli kabul edilen yabancılara verilen süresiz çalışma izni niteliğinde bir belgedir. İlk üç yıl geçiş süresi olarak uygulanır; bu süre içindeki değerlendirme olumlu sonuçlanırsa geçiş kaydı kaldırılarak süresiz hâle gelir. Turkuaz Kart sahibinin yakınlarına da ikamet imkânı tanınır. Başvuru, kriterlerin belgelerle somut biçimde ortaya konulmasını gerektirdiğinden dosya hazırlığı belirleyicidir.

Kanun üç statü öngörür. Mülteci statüsü, Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle zulüm korkusuyla ülkesine dönemeyen yabancılara tanınır. Şartlı mülteci statüsü, aynı korkuyu taşıyan ancak Avrupa dışındaki ülkelerden gelen kişiler için uygulanır. İkincil koruma ise mülteci veya şartlı mülteci sayılmayan, ancak ülkesine gönderildiğinde ölüm cezası, işkence ya da yaygın şiddet nedeniyle ciddi zarar görme riski bulunan yabancılara sağlanır. Statü farkı, sağlanan haklar ve süreler bakımından farklı sonuçlar doğurur.

Geçici koruma, ülkesinden ayrılmaya zorlanmış ve acil geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlara gelen yabancılara sağlanan bir korumadır ve bireysel statü belirleme işlemi yapılmaksızın uygulanır. Uluslararası koruma ise bireysel başvuru üzerine, kişinin durumu ayrı ayrı değerlendirilerek karara bağlanır. İki rejim; çalışma, seyahat ve ikamet hakları bakımından farklı kurallara tabidir. Geçici koruma kapsamındaki kişilerin il değişikliği ve çalışma izni işlemleri ayrı izinlere bağlıdır.

Doğrudan geçerli olmaz. Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de hüküm doğurabilmesi için tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir. Tanıma, kararın kesin hüküm ve kesin delil etkisinin kabul edilmesini; tenfiz ise kararın Türkiye’de icra edilebilmesini sağlar. Kararın verildiği ülkeyle karşılıklılık bulunması, kararın kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması aranır. Yurt dışında verilen boşanma kararlarının nüfus kaydına işlenebilmesi için de bu yol izlenir.

Miras, kural olarak mirasbırakanın millî hukukuna tabidir. Ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu ayrım, yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’deki taşınmazları bakımından, kendi ülkelerindeki miras kurallarından farklı bir sonuç doğurabileceği anlamına gelir. Mirasın açılması, terekenin tespiti ve intikal işlemleri bakımından ayrıca vergi ve tapu mevzuatı devreye girer; bu nedenle mirasçılık belgesi alınmadan önce hangi hukukun uygulanacağının belirlenmesi gerekir.

Süre aşımı, idari para cezası uygulanması ve süreye bağlı olarak Türkiye’ye giriş yasağı konulması sonucunu doğurabilir. Yasak süresi, aşımın uzunluğu ve kişinin durumu dikkate alınarak belirlenir. Cezanın ödenmesi ve ülkeden gönüllü çıkış yapılması, yasağın süresini etkileyebilir. Bu nedenle süre aşımı fark edildiğinde beklemek yerine, hukuki durumun ve mevcut seçeneklerin ivedilikle değerlendirilmesi gerekir; sonradan yapılacak ikamet izni başvuruları bu kayıttan doğrudan etkilenir.

Ret kararı, kural olarak yabancıdan belirlenen süre içinde Türkiye’den çıkış yapmasını gerektirir. İptal davası açılmış olması tek başına kalış hakkı sağlamaz; bu nedenle dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebinin de yer alması önem taşır. Ayrıca ret gerekçesine göre, farklı bir izin türüne başvurulmasının mümkün olup olmadığı değerlendirilmelidir. Sınır dışı etme kararı verilmiş hâllerde ise ayrı bir rejim uygulanır: dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.

Kurabilir. Doğrudan yabancı yatırımlar mevzuatı, yabancı yatırımcıların yerli yatırımcılarla eşit muameleye tabi olmasını esas alır; şirket kuruluşu için ayrıca izin aranmaz. Kuruluş sırasında potansiyel vergi kimlik numarası alınması, pasaportun noter onaylı tercümesi ve yabancı ortak veya müdür için gerekli belgelerin hazırlanması gerekir. Şirket ortağı olmak tek başına çalışma izni sağlamaz; şirkette görev alacak yabancının ayrıca çalışma izni alması gerekir. Bu ayrım uygulamada sık gözden kaçmakta ve izinsiz çalışma yaptırımına yol açmaktadır.

Evet. Türk vatandaşlığı esas olarak soybağı yoluyla kazanılır: Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Evlilik dışında doğan çocuk bakımından, Türk vatandaşı ana yönünden vatandaşlık doğrudan kazanılır; baba yönünden ise soybağının kurulması gerekir. Yurt dışında doğan çocukların nüfusa tescili için doğum belgesinin usulüne uygun biçimde onaylanması ve konsolosluk aracılığıyla bildirim yapılması gerekir. Tescilin gecikmesi, çocuğun kimlik ve seyahat işlemlerinde sorun doğurur.

Mavi Kart, doğumla Türk vatandaşı olup sonradan izin alarak Türk vatandaşlığından çıkan kişilere ve bunların belirli altsoylarına verilen bir belgedir. Kart sahibi; ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras ve taşınmaz edinimi gibi konularda kural olarak Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Ancak seçme ve seçilme hakkı ile kamu görevlerine girme gibi vatandaşlığa bağlı bazı haklar bu kapsamda değildir. Askerlik yükümlülüğü bakımından da ayrı düzenlemeler uygulanır.

Yabancılar Türkiye’de evlenme ehliyetlerini kendi millî hukuklarına göre kazanır; bu nedenle bekârlık belgesi ve doğum kaydı gibi belgelerin usulüne uygun onaylanmış ve tercüme edilmiş hâlleri istenir. Boşanma bakımından ise eşlerin ortak millî hukuku, bu yoksa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Yurt dışında verilen boşanma kararlarının Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için tanıma davası açılması gerekir; aksi hâlde kişi Türk nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam eder.

İşveren, çalıştıracağı yabancı için çalışma izni başvurusunu yapmak ve izin alınmadan istihdama başlamamakla yükümlüdür. İzin verildikten sonra, çalışmaya başlanan tarih ile iş ilişkisinin sona erdiği tarihin idareye süresinde bildirilmesi gerekir. Yabancının sigortalılık bildiriminin de izin kapsamına uygun yapılması zorunludur. İzinsiz yabancı çalıştırılması hâlinde işveren hakkında idari para cezası uygulanır ve tekrarı hâlinde ceza artar; ayrıca yabancının ülkesine dönüş masraflarından işveren sorumlu tutulabilir. Bu nedenle işe alım sürecinde iznin kapsamı, geçerlilik süresi ve hangi işyeri için verildiği baştan kontrol edilmelidir.