Muğla Ticaret Avukatı

Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın tüm ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakar. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan bir yargı çevresinde ticari bir davada görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder. Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki bir görev ilişkisi olduğundan, göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır. Bu nedenle görev itirazı yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkeme görevli olup olmadığını kendiliğinden inceler; yanlış mahkemede açılan dava, görevsizlik kararı üzerine süresinde yenilenmezse açılmamış sayılır.

Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında açamazsınız. Türk Ticaret Kanunu m.5/A bu davalarda arabuluculuğu dava şartı olarak öngörmektedir; şart yerine getirilmeden açılan dava esasa girilmeksizin usulden reddedilir. Konusu para alacağı olmayan ticari davalarda ise böyle bir zorunluluk bulunmaz.

Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre, zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir. Süreç anlaşmayla sonuçlanırsa düzenlenen anlaşma belgesi icra edilebilirlik bakımından güçlü bir konum sağlar; anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.

Bu tercih, alacağın hangi belgeye dayandığına ve borçlunun itiraz etme ihtimaline göre yapılır. Elinizde senet gibi kambiyo vasfını haiz bir belge varsa takip yolu daha hızlı sonuç verebilir. Borçlunun itiraz edeceği öngörülüyorsa, itirazın iptali davasının gerektireceği süre baştan hesaba katılmalıdır. İlk görüşmede bu iki yol, belgeleriniz üzerinden karşılaştırılarak değerlendirilir.

İtirazın iptali davası, başlattığı takibe borçlunun itiraz etmesi üzerine alacaklı tarafından açılır ve amacı takibin devamını sağlamaktır. Menfi tespit davası ise borçlu tarafından açılır; amacı, borçlu olunmadığının tespitidir. İki dava da ticari nitelikte olduğunda dava şartı arabuluculuk kapsamındadır.

Usulüne uygun olarak tutulan ticari defterler, kanunda öngörülen koşullar gerçekleştiğinde sahibi lehine de delil teşkil edebilir. Ancak bu, defterlerin açılış ve kapanış onaylarının bulunmasına, kayıtların birbirini doğrulamasına ve karşı tarafın defterlerinin aksini göstermemesine bağlıdır. Defterlerin usulsüz tutulması hâlinde ise sahibi aleyhine sonuç doğurabilir.

Kanuna, esas sözleşmeye ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir. Üç aylık süre hak düşürücü niteliktedir; bu nedenle karar tarihinin ve dava açma ehliyetinin tespiti ilk yapılan işlemdir.

Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Bununla birlikte Türk Borçlar Kanunu, kira bedelleri ve bazı periyodik edimler gibi belirli alacaklar için beş yıllık zamanaşımı öngörür. Ticari ilişkinin dayandığı sözleşme tipine göre farklı süreler uygulanabildiğinden, zamanaşımı her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Tacirler ve kamu tüzel kişileri, aralarındaki uyuşmazlığın çözümü için belirli bir mahkemeyi yetkili kılan yetki sözleşmesi yapabilirler. Bu nitelikte olmayan taraflar bakımından yetki sözleşmesi yapılması mümkün değildir. Sözleşmeye tahkim kaydı konulması da ayrı bir seçenektir; ancak tahkimin maliyeti ve süreci, dava yoluna göre farklı sonuçlar doğurur.

Kanunda özel bir şekil şartı öngörülmedikçe sözleşmeler sözlü olarak da kurulabilir. Ancak ticari ilişkilerde asıl sorun geçerlilik değil, ispattır. Ödeme koşulu, teslim tarihi ve ayıp bildirimi gibi hususların yazılı olmaması hâlinde bu unsurların sonradan ispatı çoğu zaman mümkün olmamaktadır.

Karşılıksızdır işlemi yapılmış bir çek bakımından, alacağın tahsili için kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatılabilir. Bunun yanında Çek Kanunu, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi hâlinde ayrı bir yaptırım öngörmekte olup bu yola şikâyet üzerine başvurulur. İki yol birbirinin alternatifi değildir; birlikte yürütülebilir.

Rakiplerin veya müşterilerin dürüstlük kuralına aykırı davranışlarla yanıltılması, kötülenmesi, ticari sırların hukuka aykırı biçimde kullanılması ya da iş şartlarına uyulmaması gibi hâller haksız rekabet teşkil edebilir. Bu durumlarda tespit, önleme ve maddi durumun ortadan kaldırılması talepleriyle birlikte tazminat istenebilir.

Pay sahiplerinin bilgi alma ve inceleme hakkı kanunla güvence altına alınmıştır; bu hak esas sözleşme veya organ kararıyla kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz. Talebin reddedilmesi hâlinde mahkemeye başvurularak bilgi verilmesi istenebilir. Talebin kapsamı ve şekli, hakkın kullanılabilmesi bakımından belirleyici olduğundan yazılı olarak yöneltilmesi önerilir.

Bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriği hakkında itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır. Bu kural uygulamada en sık gözden kaçan hükümlerden biridir: itiraz edilmeyen fatura, sonraki uyuşmazlıkta içeriği kabul edilmiş bir belge olarak değerlendirilir. Aynı sekiz günlük süre, telefonla veya diğer iletişim araçlarıyla kurulan sözleşmelere ilişkin teyit mektupları bakımından da geçerlidir. İtirazın ispat edilebilir bir yöntemle — noter, iadeli taahhütlü posta veya kayıtlı elektronik posta ile — yapılması gerekir.

Malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı, iki gün içinde durumu satıcıya ihbar etmelidir. Ayıp açıkça belli değilse alıcı, malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek veya incelettirmekle ve inceleme sonucunda ayıp ortaya çıkarsa aynı süre içinde satıcıya ihbarda bulunmakla yükümlüdür. Bu süreler tüketici işlemlerindeki sürelerden farklıdır ve tacirler arası ilişkilerde çok daha kısadır. Süresinde ihbar yapılmaması, alıcının ayıba dayalı haklarını kaybetmesi sonucunu doğurur.

Her şirket türü için zorunlu değildir; kuruluş işlemleri ticaret sicili müdürlüğü üzerinden yürütülebilir. Ancak esas sözleşme, ortaklar arasındaki ilişkinin anayasasıdır: pay devri sınırlamaları, temsil yetkisinin kapsamı, genel kurul toplantı ve karar yeter sayıları ile kâr dağıtım esasları bu metinde düzenlenir. Standart örnek metinlerle kurulan şirketlerde bu başlıklar boş bırakıldığı için, ortaklar arasında sonradan doğan uyuşmazlıklarda kanunun genel hükümleri devreye girer ve sonuç çoğu zaman tarafların başlangıçtaki beklentisiyle örtüşmez.

İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvence altına almak amacıyla, dava veya takipten önce ya da bunlarla birlikte borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasını sağlayan bir tedbirdir. Alacağın rehinle temin edilmemiş ve kural olarak vadesi gelmiş olması aranır. Mahkeme genellikle teminat yatırılmasına karar verir. Uygulamada belirleyici olan zamanlamadır: borçlunun malvarlığını devretmesinden sonra alınan karar çoğu zaman sonuçsuz kalır. Bu nedenle tahsil riski görülen dosyalarda ihtiyati haciz, dava stratejisinin ilk basamağı olarak değerlendirilir.

Ticari işlerde uygulanacak temerrüt faizi, adi işlerdekinden farklıdır. Taraflar sözleşmede faiz oranını serbestçe kararlaştırmamışsa, ticari işler bakımından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı faiz oranı esas alınır. Faizin işlemeye başlaması için kural olarak borçlunun temerrüde düşürülmüş olması gerekir; bu da çoğu hâlde ihtarname ile sağlanır. Vadenin sözleşmede belirlendiği hâllerde ise ayrıca ihtara gerek kalmaksızın temerrüt gerçekleşir.

Kural olarak ortak, şirketin borçlarından sorumlu değildir; yalnızca taahhüt ettiği sermaye payını ödemekle yükümlüdür. Bu kuralın önemli bir istisnası kamu alacaklarıdır: limited şirketten tahsil edilemeyen kamu borçlarından ortaklar, sermaye payları oranında doğrudan sorumlu tutulur. Şirket müdürleri bakımından ise sorumluluk daha geniştir. Bu nedenle pay devri, müdürlükten ayrılma ve ortaklıktan çıkma işlemlerinde tescil tarihleri ile borcun doğum tarihinin karşılaştırılması gerekir.

Şirket yöneticileri, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumlu olur. Sorumluluk kusura dayandığından, yöneticinin özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösteren kayıtlar — yönetim kurulu karar defteri, muhalefet şerhleri, alınan hukuki ve mali görüşler — savunmanın temelini oluşturur. Bu belgelerin görev süresi boyunca düzenli tutulması, sonradan oluşturulmalarının mümkün olmaması nedeniyle kritik önemdedir.

Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmasına imkân veren bir hukuki yoldur. Mahkemeye sunulan ön proje ve mali tabloların yeterli bulunması hâlinde geçici mühlet verilir ve bu süre içinde borçluya karşı takip yapılamaz. Alacaklı tarafında bulunanlar bakımından ise mühlet kararı, alacağın tahsil takvimini kökten değiştirdiğinden, alacağın süresinde bildirilmesi ve alacaklılar toplantısında temsil edilmek önem taşır.

Ticaret unvanının izinsiz kullanılması hâlinde kanun, kullanımın men edilmesi ve haksız kullanılan unvanın sicilden terkini ile birlikte tazminat istenmesine imkân tanır. Marka bakımından ise sınai mülkiyet mevzuatı ayrıca hukuki ve cezai koruma öngörür. Her iki durumda da öncelikli adım, ihlalin tarih ve kapsam olarak belgelenmesidir; ekran görüntüsü, noter tespiti veya tespit davası bu amaca hizmet eder. Delil güvence altına alınmadan yapılan başvurular çoğu zaman ispat sorunuyla karşılaşır.

Adi ortaklığın tüzel kişiliği yoktur; ortaklar üçüncü kişilere karşı müteselsilen ve kişisel malvarlıklarıyla sorumludur. Ticaret şirketleri ise tüzel kişiliği haizdir ve kural olarak sorumluluk şirket malvarlığıyla sınırlıdır. Uygulamada özellikle inşaat ve ihale işlerinde adi ortaklık sık kullanılır; ancak sorumluluk rejimi farkı çoğu zaman sözleşme imzalandıktan sonra fark edilir. Bu nedenle iş ortaklığı kurulmadan önce hangi yapının tercih edileceği, üstlenilen riskle birlikte değerlendirilmelidir.

Taraflar sözleşmeyi diledikleri dilde düzenleyebilir. Ancak uyuşmazlık Türk mahkemelerine taşındığında, yabancı dildeki metnin yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi gerekir ve çeviri farklılıkları başlı başına bir tartışma konusu hâline gelebilir. Bu nedenle uluslararası ticari ilişkilerde metnin iki dilli hazırlanması ve hangi dildeki metnin esas alınacağının sözleşmede açıkça belirtilmesi yerinde olur. Uygulanacak hukuk ve yetkili merci de aynı şekilde açık biçimde düzenlenmelidir.

Genel kural, davanın davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılmasıdır. Sözleşmeden doğan davalarda ayrıca sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından ise yetki sözleşmesi yapılarak belirli bir mahkeme yetkili kılınabilir. Yetki itirazının ilk itirazlar arasında ve süresinde ileri sürülmesi gerekir; süresinde ileri sürülmeyen yetki itirazı dikkate alınmaz ve dava açıldığı yerde görülmeye devam eder.

Defterlerin açılış ve kapanış onaylarının yaptırılmaması ya da kayıtların mevzuata uygun tutulmaması, öncelikle idari yaptırım riski doğurur. Asıl sonuç ise ispat alanında ortaya çıkar: usulüne uygun tutulmayan defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz; buna karşılık aleyhine delil teşkil edebilir. Bu durum, alacağın varlığı tartışmalı olduğu dosyalarda doğrudan sonuç değiştirir. Ayrıca iflas ve konkordato süreçlerinde defter düzeni, borçlunun iyi niyetinin değerlendirilmesinde dikkate alınır.

Kanun, acentelik ilişkisinin sona ermesi hâlinde denkleştirme istemi adı altında bir tazminat öngörür. Bunun için müvekkilin, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde sözleşme sona erdikten sonra da önemli menfaatler elde etmeye devam etmesi, acentenin ise bu müşterilerden doğacak ücret hakkını kaybetmesi ve ödemenin hakkaniyete uygun düşmesi aranır. Tazminat, son beş yıllık faaliyet sonucu alınan yıllık komisyonların ortalamasını aşamaz. Bu hüküm, hakkaniyete aykırı düşmedikçe tek satıcılık ve benzeri tekel hakkı veren sürekli sözleşmelere de uygulanır. Talep, sözleşmenin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir.

Pay devriyle şirket el değiştirdiğinde, şirketin mevcut borçları ve yükümlülükleri de yeni ortakla birlikte devam eder. Bu nedenle devir öncesinde; ortaklık yapısı ve pay defteri kayıtları, devam eden dava ve icra dosyaları, vergi ve prim borçları, süregelen sözleşmeler ile teminat ve rehin kayıtları incelenmelidir. İnceleme sonucunda tespit edilen riskler, ya devir bedeline yansıtılır ya da devir sözleşmesine beyan ve tekeffül hükümleri ile tazminat mekanizmaları eklenerek yönetilir. Devirden sonra ortaya çıkan borçlar bakımından bu hükümler tek dayanak olur.

Müşteri listeleri, fiyat politikaları, üretim yöntemleri ve teknik veriler ticari sır niteliği taşıyabilir. Bu bilgilerin hukuka aykırı biçimde elde edilmesi veya kullanılması haksız rekabet oluşturur. Gizlilik sözleşmesi ise korunacak bilginin kapsamını, süresini ve ihlal hâlinde uygulanacak ceza koşulunu önceden belirleyerek ispat yükünü hafifletir. Sözleşmenin etkili olabilmesi için korunan bilginin belirli biçimde tanımlanması gerekir; “tüm bilgiler gizlidir” türü genel ifadeler uygulamada dar yorumlanmaktadır.

Elektronik ortamda satış yapan işletmeler; hizmet sağlayıcı bilgilerini erişilebilir kılmak, sipariş öncesinde ön bilgilendirme yapmak, mesafeli satış sözleşmesini kurmak ve cayma hakkına ilişkin bilgilendirmeyi eksiksiz sunmakla yükümlüdür. Ayrıca ticari elektronik ileti gönderimi önceden onay alınmasına bağlıdır. Kişisel verilerin işlenmesi bakımından da ayrı bir aydınlatma ve veri güvenliği yükümlülüğü doğar. Bu başlıklardaki eksiklikler idari para cezası riski taşıdığı gibi, tüketici uyuşmazlıklarında da işletme aleyhine değerlendirilir.

Tahkim, uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine taraflarca belirlenen hakemlerce çözülmesini sağlar. Süre bakımından daha öngörülebilir olması, uzmanlık gerektiren teknik uyuşmazlıklarda hakem seçilebilmesi ve yargılamanın aleni olmaması başlıca üstünlükleridir. Buna karşılık hakem ücretleri ve kurumsal tahkim masrafları, düşük değerli uyuşmazlıklarda maliyeti mahkeme yoluna göre yükseltir. Tahkim şartının geçerli olabilmesi için yazılı olması ve tarafların iradesini tereddüde yer bırakmayacak biçimde yansıtması gerekir; belirsiz kaleme alınmış tahkim şartları uygulamada geçersiz sayılabilmektedir. Bu nedenle tahkim tercihi, sözleşme değeri ve karşı tarafın bulunduğu ülke birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.