Hukuk rehberleri
Her rehber tek bir suçu ya da tek bir hukuki konuyu anlatır: hangi maddelere dayandığı, şartlarının ve sürelerinin ne olduğu, nasıl ispatlandığı ve Yargıtay'ın son yıllarda ne karara bağladığı. Anlatılan her şey ya kanunun kendi metnine ya da bir kararın tam metnine dayanır.
Rehberler hukuki çerçeveyi anlatır; illere göre resmî sayılar ise ayrı bir çalışmamız olan Türkiye Suç Atlası'nda yer alır: 81 ilde hükümlü, dava ve trafik kazası istatistikleri, 100 bin kişi başına.
Rehberleri nasıl hazırladığımız
Ceza Hukuku rehberleri
Ceza usulü
56 rehber
- Adli sicil ve arşiv kaydı (5352 sayılı Kanun m. 9)Adli sicil, kesinleşmiş mahkûmiyetlerin devlet tarafından tutulan kaydıdır; arşiv kaydı ise adli sicilden silinen bilginin bir süre daha saklandığı ikinci katmandır. Bu rehber, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'na göre hangi kararların sicile işlendiğini, kaydın hangi koşullarda arşive alınıp ne zaman tamamen silindiğini, kayıtları kimlerin görebileceğini ve Yargıtay, Danıştay ile Anayasa Mahkemesi kararlarında bu kuralların nasıl uygulandığını anlatır.
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB, CMK m. 231)Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), mahkemenin sanık hakkında kurduğu mahkûmiyet hükmünü belirli şartlarla açıklamayıp sanığı bir denetim süresine bağlamasıdır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231'in bugünkü metnini, Anayasa Mahkemesinin maddenin HAGB'ye ilişkin fıkralarını iptal eden kararını, 7499 ve 7589 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikleri, denetim süresini, kanun yolunu ve Yargıtay Ceza Genel Kurulunun bu kurumda koyduğu ölçütleri anlatır.
- Hak yoksunluğu ve yasaklanmış hakların geri verilmesi (TCK m. 53)Kasten işlenen bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyet, kişiyi kanun gereği bazı hakları kullanmaktan yoksun bırakır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde sayılan hakları, yoksunluğun ne zaman başlayıp bittiğini, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının etkisini, ertelemede ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında durumu, meslek yasağı ile sürücü belgesinin geri alınmasını ve başka kanunlardaki yasaklar için Adli Sicil Kanunu'nun 13/A maddesindeki geri verme yolunu anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Memuriyete engel suçlar (657 sayılı Kanun m. 48)Devlet memurluğuna alınmanın genel şartlarından biri, belirli mahkûmiyetlerin bulunmamasıdır. Bu rehber, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 48/A-5'te sayılan engelleri, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesinin bu şarta etkisini, memurken kaybedilen şartın sonucunu, 7315 sayılı Kanun'a göre arşiv araştırması ile güvenlik soruşturmasını ve özel güvenlik görevlilerinde aranan şartları; Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarındaki ölçütlerle birlikte anlatır.
- Avukat olmadan ifade vermek: kolluk ifadesinin değeri (CMK m. 148)Şüphelinin kolluk ya da Cumhuriyet savcısı önünde müdafi (avukat) olmadan ifade vermesi Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yasak değildir; kanun bazı hâllerde müdafii zorunlu kılar, bazı hâllerde ise isteğe bırakır. Bu rehber, ifade sırasında bildirilmesi gereken müdafi haklarını, istem aranmaksızın müdafi görevlendirilen hâlleri, baronun görevlendirmesini, müdafi olmadan kollukta alınan ifadenin mahkemede hangi koşulla kullanılabildiğini ve bu konudaki Yargıtay kararlarını madde metinleriyle anlatır.
- Ceza duruşması nasıl yapılır (CMK m. 191)Ceza davasında duruşma, iddianamenin kabulünden sonra mahkemenin sanığı, tanıkları ve bilirkişileri dinleyip delilleri taraflarla birlikte tartıştığı ve sonunda hükmü açıkladığı aşamadır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun duruşma hükümlerini sırasıyla anlatır: duruşma hazırlığı ve çağrı, duruşmanın açılışı ve hazır bulunması zorunlu kişiler, kimlik tespiti, suçlamanın anlatılması ve sorgu, delillerin ortaya konması, tanık ve bilirkişinin dinlenmesi, doğrudan soru, esas hakkında mütalaa, savunma ve son söz, ara verme, suçun niteliği değişirse ek savunma, hükmün açıklanması, kısa karar ile gerekçeli kararın ilişkisi, duruşmanın açıklığı ve duruşma tutanağı. Aşamalar, karar bulunan konularda Yargıtay kararlarıyla birlikte ele alınır.
- Duruşmadan bağışık (vareste) tutulma (CMK m. 196)Ceza davasında sanığın duruşmalara gelmek zorunda tutulmaması için mahkemenin verdiği karar Ceza Muhakemesi Kanunu m. 196'da "duruşmadan bağışık tutulma" adıyla düzenlenir; Yargıtay kararlarında "vareste tutulma" da denir. Bu rehber, bağışıklığın şartlarını, müdafiin bu talebi hangi hâlde yapabileceğini, istinabe ve ses ve görüntü yoluyla sorguyu, bağışık tutulmayan sanığın duruşmaya gelmemesinin sonuçlarını, mazeretin etkisini ve yokluğunda verilen hükmün tebliğini Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Esas hakkında mütalaa ve mütalaaya karşı savunma (CMK m. 216)Ceza yargılamasında delillerin tartışılmasından sonra Cumhuriyet savcısı esas hakkındaki görüşünü açıklar; sanık ve müdafii bu görüşe karşı savunma yapar. Bu rehber, mütalaanın yargılamadaki yerini, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun aradığı asgari içeriği, bozma kararından sonra yeniden mütalaa alınmasını, mütalaaya karşı savunma için süre talebini, son söz hakkını, duruşmadan bağışık tutulan sanığın durumunu, katılanın görüşünü ve bu kurallara uyulmadan kurulan hükmün akıbetini Ceza Muhakemesi Kanunu maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- İfadeye çağrıldım: şüpheli olarak ifade vermek (CMK m. 147)Şüpheli olarak ifadeye çağrılan kişi, yürütülen bir soruşturmada kolluk ya da Cumhuriyet savcılığı tarafından bu sıfatla dinlenmek üzere davet edilmiştir. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ifade hükümlerini sırasıyla anlatır: ifade alma ile sorgu arasındaki fark (CMK m. 2), çağrının biçimi (CMK m. 145), kolluğun bilgi toplamasının hangi anda ifade almaya dönüştüğü, ifade sırasında bildirilen haklar (CMK m. 147), yasak usuller ve müdafi olmadan kollukta alınan ifadenin değeri (CMK m. 148), ifade tutanağı (CMK m. 147 ve 169) ve ifadeden sonraki aşama. Konular, karar bulunan yerlerde Yargıtay kararlarıyla birlikte ele alınır.
- İstinabe yoluyla ifade ve sorgu (CMK m. 180 ve 196)İstinabe, davayı gören ceza mahkemesinin bir dinleme işlemini başka bir yer mahkemesine yaptırmasıdır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 180 ve 196'ya göre tanığın, bilirkişinin ve sanığın hangi hâllerde istinabe yoluyla dinlenebileceğini, cezasının alt sınırı beş yıl ve daha fazla olan suçlardaki yasağı, sorgudan önce sanığa sorulması gereken soruyu, büyükşehir yasağını, tanığa soru sorma hakkını, tutanağın duruşmaya getirilmesini ve yurt dışındaki kişilerin dinlenmesini madde metinleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Polis ifadesine gitmezsem ne olur? (CMK m. 145)Kolluk görevlisi ya da Cumhuriyet savcısı tarafından şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrılan kişinin bu çağrıya uymamasının sonuçları Ceza Muhakemesi Kanunu'nun birkaç maddesine dağılmıştır. Bu rehber, çağrının biçimini (CMK m. 145), zorla getirmeyi (CMK m. 146), yakalama emrini (CMK m. 98), ifadesi alınmadan düzenlenen iddianamenin iadesini (CMK m. 174), ulaşılamayan şüpheli bakımından uzlaştırmayı (CMK m. 253/6) ve kovuşturma aşamasında sorgu ile savunma hakkını Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- SEGBİS ile duruşmaya katılma ve e-duruşma (CMK m. 196/4)Ceza davasında sanığın, tanığın veya bilirkişinin mahkeme salonuna gelmeden, aynı anda görüntülü ve sesli iletişimle sorgulanması, dinlenmesi ya da duruşmaya katılması Ceza Muhakemesi Kanununun birkaç maddesinde düzenlenir; uygulamadaki adı olan SEGBİS ise kanunda değil yönetmelikte tanımlanır. Bu rehber, CMK m. 196/4'teki zorunluluk şartını, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun bu şartın gerekçelendirilmesine ilişkin ölçütlerini, sanığın duruşmaya bizzat gelme talebini, SEGBİS ile bağlanan sanığın son söz hakkını, bağlantı kurulamadığında verilen hükmü, tanıkların ses ve görüntüyle dinlenmesini ve ceza muhakemesinde e-duruşma için ayrı bir hükmün bulunmadığını anlatır.
- Susma hakkı: ifadede ve sorguda açıklama yapmama (CMK m. 147)Susma hakkı, suç şüphesi altındaki kişinin kendisine yüklenen suç hakkında açıklama yapmama hakkıdır. Bu rehber, hakkın Anayasa m. 38/5 ve Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147'deki dayanağını, hakkın kim tarafından ve ne zaman hatırlatıldığını, kimlik sorularındaki yükümlülüğü ve yanlış kimlik bildirmenin sonuçlarını, CMK m. 148'deki yasak usulleri, susmanın aleyhe yorumlanamayacağına ilişkin Yargıtay kararlarını, "avukat tutacağım" sözünün değerini ve haklar hatırlatılmadan yapılan ön görüşmede alınan beyanların durumunu anlatır.
- Tanık olarak çağrıldım: tanıklık yükümlülüğü ve tanığın hakları (CMK m. 43)Tanık olarak çağrılan kişiden, tanıklık edeceği konulara ilişkin bildiklerini anlatması istenir. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun tanıklık hükümlerini (m. 43-61) ve Türk Ceza Kanunu'nun yalan tanıklık hükümlerini (m. 272-274) sırasıyla anlatır: çağrı ve gelmemenin sonucu, tanıklıktan çekinme, kendini suçlayan sorular, hatırlatılmayan hakların delile etkisi, yemin ve dinlenme, sebepsiz çekinme, tanığın korunması ve tazminatı, yalan tanıklık. Ardından konuyla ilgili Yargıtay kararları özetlenir.
- Zorla getirme kararı (CMK m. 146)Zorla getirme kararı, şüpheli, sanık ya da tanık gibi bir kişinin kendisini çağıran hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısının önüne getirilmesine ilişkin karardır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 146'daki kararın şartlarını, içeriğini ve süresini, kararın yerine getirilemediği hâlde tutulan tutanağı, tanık, bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi için uygulanan hükümleri (CMK m. 43, 44, 233), duruşmaya gelmeyen sanığın zorla getirilmesini (CMK m. 193, 199), yakalama emri ve gözaltıyla farkını ve zorla getirmeden sonra açılan tazminat davalarında Yargıtay'ın iki kararını anlatır.
- Adli kontrol (CMK m. 109)Adli kontrol, tutuklama sebepleri bulunan şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine yurt dışına çıkamamak, belirli yerlere düzenli olarak başvurmak ya da konutunu terk etmemek gibi bir veya birden fazla yükümlülüğe bağlanmasıdır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109-115'teki yükümlülükleri, kararı veren mercileri, dört aylık değerlendirmeyi ve azami süreyi, kaldırma talebini, itirazı, yükümlülüğe uymamanın sonucunu, güvenceyi, cezadan mahsubu ve tazminatı Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Adli kontrolde imza yükümlülüğü (CMK m. 109)İmza yükümlülüğü tutuklama yerine uygulanan bir adli kontrol yükümlülüğüdür: şüpheli veya sanık, hâkimin belirlediği yere, belirlenen aralıklarla düzenli olarak başvurur. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109/3-b'deki yükümlülüğü, kararın kim tarafından verildiğini ve nasıl bildirildiğini, imzaya gidilmediğinde CMK m. 112'ye göre ne olabileceğini, kaldırma ve değiştirme istemini (CMK m. 110, 111), imzada geçen sürenin cezadan düşülüp düşülmediğini (CMK m. 109/6, TCK m. 63) ve imza tedbiri için tazminat konusunda birbirinden ayrılan Yargıtay kararlarını Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birlikte anlatır.
- Adli para cezası: ödeme, taksit ve ödenmezse ne olur (TCK m. 52)Adli para cezası, Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesinde düzenlenen ve hükümlünün Devlet Hazinesine belirli bir miktar para ödemesinden ibaret olan cezadır. Bu rehber, cezanın gün sayısı ve bir gün karşılığı miktar üzerinden nasıl hesaplandığını, mehil ve taksit sınırlarını, hükümde ödenmezse ne olacağının nasıl yazıldığını, 5275 sayılı Kanun m. 106'ya göre ödeme emrini, ödenmeyen cezanın hapse çevrilmesini ve kamuya yararlı işte çalıştırmayı, çocuklar hakkındaki istisnayı Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Elektronik kelepçe (CMK m. 109): adli kontrol, 6284 ve infazda elektronik izlemeElektronik kelepçe, şüpheli, sanık veya hükümlünün belirli bir yerde bulunup bulunmadığını ya da belirli yerlere girip girmediğini elektronik cihazla izleme yöntemidir. Bu rehber, adli kontrol yükümlülüklerini sayan Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109'u, izlemenin dayanağı olan 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu m. 15/A'yı ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliğini, 6284 sayılı Kanunun teknik takip hükmünü ve infazda denetimli serbestliği birlikte ele alır; izlemeye kimin karar verdiğini, ihlalin sonuçlarını, başvuru yollarını ve kelepçeye zarar vermenin nasıl nitelendirildiğini Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla gösterir.
- Ev hapsi: konutu terk etmeme yükümlülüğü (CMK m. 109)Ev hapsi, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109/3-j'de “konutunu terk etmemek” diye geçen adli kontrol yükümlülüğünün yaygın adıdır. Bu rehber, ev hapsine hangi şartla ve kimin karar verdiğini, Anayasa Mahkemesinin gerekçe, sorgu, tebliğ ve itiraz konusunda aradığı güvenceleri, sürenin gözden geçirilmesini, elektronik kelepçeyi, ev hapsinde geçen sürenin cezadan mahsubunu, yükümlülüğe uyulmamasının sonucunu, kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararından sonra tazminat yolunu ve hapis cezasının konutta çektirilmesinden (5275 sayılı Kanun m. 110) farkını anlatır.
- Gerekçeli karar ve tebliğinin kanun yolu süresine etkisi (CMK m. 232)Ceza yargılamasında mahkeme duruşmanın sonunda hükmü gerekçesini yazmadan da açıklayabilir; gerekçe sonradan yazılır ve taraflara tebliğ edilir. Bu rehber, kısa karar ile gerekçeli karar arasındaki ilişkiyi, istinaf ve temyiz süresinin hangi tarihte başladığını, 7499 sayılı Kanunla gelen değişikliğin hangi kararlara uygulandığını, kısa karar ile gerekçeli kararın çelişmesinin ve gerekçesiz hükmün sonuçlarını CMK maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Hukuk davasındaki karşılığı son iki bölümdedir.
- Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m. 51)Hapis cezasının ertelenmesi, mahkemenin verdiği hapis cezasının belirli şartlarla infaz kurumunda çektirilmeyip hükümlünün bir denetim süresine bağlanmasıdır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu m. 51'deki ceza sınırını ve şartları, zararın giderilmesi koşulunu, denetim süresinin nasıl belirlendiğini, denetim süresinde verilebilecek yükümlülükleri, denetim süresinde suç işlenmesinin sonucunu, sürenin iyi hâlle geçirilmesinin etkisini ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıyla ilişkisini Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Hapis cezasının paraya ve seçenek yaptırımlara çevrilmesi (TCK m. 50)“Hapsin paraya çevrilmesi”, Türk Ceza Kanunu m. 50'de “kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar” adıyla düzenlenen kurumun yaygın adıdır. Bu rehber, hangi hapis cezasının çevrilebileceğini, kanundaki altı seçenek yaptırımı, hâkimin takdirini ve çevirmenin zorunlu olduğu hâlleri, seçimlik cezalı suçlarda ve tekerrürde adli para cezası yasağını, taksirli suçlardaki istisnayı, seçenek tedbire uyulmamasının sonucunu ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıyla ilişkisini kanun metni ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Adli para cezasının ödenmesi ve taksitlendirilmesi, kamuya yararlı işte çalışmanın yürütülmesi ve hapis cezasının ertelenmesi bu sayfada anlatılmaz.
- Hesaba bloke ve el koyma: MASAK işlem erteleme ve CMK m. 128Bir ceza soruşturmasında banka hesabının kullanılamaz hâle gelmesi birbirinden farklı yollarla olur ve her yolun mercii, süresi ve kalkış biçimi ayrıdır. Bu rehber, 5549 sayılı Kanun m. 19/A'daki işlem ertelemesini, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 128/A'daki banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı ve kripto varlık hizmet sağlayıcısının askıya alma yetkisini, CMK m. 128'deki el koyma kararını, bu kararlara itirazı ve el koymanın kalktığı hâlleri madde metinleri, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları üzerinden anlatır.
- İstinaf süresi (CMK m. 273 ve HMK m. 345)İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararına karşı bölge adliye mahkemesine başvurulan kanun yoludur. Bu rehber istinaf başvurusunun süresini iki ayrı bölümde anlatır: ceza davasında Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 273, hukuk davasında Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 345. Her bölümde sürenin ne zaman başladığı, nasıl hesaplandığı, adli tatilin etkisi, süre tutum dilekçesi ve süre geçtikten sonra yapılan başvurunun akıbeti madde metinleri ve Yargıtay kararlarıyla gösterilir; bir kanunun süresi ötekine uygulanmaz.
- Kamu yararına çalışma: kamuya yararlı bir işte çalıştırılma (TCK m. 50)Kamu yararına çalışma, kanundaki adıyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılma, hükümlünün bir kamu kurumunda ya da kamu yararına hizmet veren bir özel kuruluşta ücretsiz çalıştırılmasıdır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu m. 50/1-f'deki seçenek yaptırımı, 5275 sayılı Kanun m. 105 ve 106'daki infaz kurallarını, Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliğinin ilgili maddelerini ve bu konudaki Yargıtay kararlarını anlatır.
- Kesin kararlar: istinafa ve temyize gidemeyen kararlar (CMK m. 272, 286; HMK m. 341, 362)Her mahkeme kararı üst mahkemeye götürülemez. Bu rehber, ceza muhakemesinde istinafa (CMK m. 272/3) ve temyize (CMK m. 286/2) götürülemeyen kararları, kesin bir ceza hükmündeki hatanın kanun yararına bozma (CMK m. 309) yoluyla nasıl ele alındığını ve hukuk yargılamasındaki parasal kesinlik sınırlarını (HMK m. 341 ve 362) Yargıtay Ceza ve Hukuk Genel Kurulu ile Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır. Ceza ve hukuk kuralları ayrı bölümlerdedir; bir kanunun sınırı ötekine uygulanmaz.
- Tebliğname ve tebliğnameye cevap (Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, CMK m. 297)Temyiz edilen bir ceza dosyası Yargıtay dairesine gitmeden önce Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında incelenir ve Başsavcılık görüşünü tebliğname adı verilen belgeye yazar. Bu rehber, tebliğnameyi kimin düzenlediğini, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 297'ye göre kime tebliğ edildiğini ve cevap süresini, tebliğ edilmeden karar verildiğinde Yargıtay Ceza Genel Kurulunun ve Anayasa Mahkemesinin vardığı sonuçları, ek tebliğnamenin ne zaman gerektiğini ve tebliğnamenin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazından (CMK m. 308) farkını kanun maddeleri ve kararlarla anlatır.
- Temyiz süresi (CMK m. 291, HMK m. 361)Temyiz, bir kararın Yargıtay'da incelenmesini sağlayan kanun yoludur; süresi geçtikten sonra yapılan başvuru kural olarak esasa girilmeden reddedilir. Bu rehber temyiz süresini ceza muhakemesi (CMK m. 291) ve hukuk yargılaması (HMK m. 361) için ayrı ayrı anlatır: sürenin uzunluğu ve başvurunun yapılış biçimi, 7499 sayılı Kanunla gelen değişiklik ve hangi kararlara uygulandığı, sürenin hesaplanması ve adli tatil, gerekçeli kararın yalnız müdafie tebliğ edilmesi, yanıltıcı kanun yolu bildirimi, süre kaçırıldığında ret ve eski hâle getirme, posta ile ve elektronik tebligattan sonra başvuru.
- Cezaevinden cenaze ve mazeret izni (5275 sayılı Kanun m. 94)Cezaevindeki hükümlü ve tutuklunun bir yakınının ölümü ya da ağır hastalığı nedeniyle kurum dışına çıkabilmesi, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun mazeret izni hükümleriyle düzenlenir. Bu rehber, 5275 sayılı Kanun m. 92-95, 97 ve 116, İnfaz Yönetmeliği m. 114, Mazeret İzinleri Yönetmeliği m. 5 ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 4-6 ile Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarını esas alarak izin türlerini, şartları, ret kararına karşı yolu ve izinden dönmemenin sonucunu anlatır.
- Cezaevinde görüş ve ziyaret hakkı: açık ve kapalı görüş (5275 sayılı Kanun m. 83)Ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü ve tutukluların aileleri ve yakınlarıyla görüşmesi, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 83. maddesine ve görüşlerin koşul ve sürelerini belirleyen Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmeliğe göre yapılır. Bu rehber kimlerin ziyaret edebileceğini, açık ve kapalı görüşün sıklığını ve süresini, görüşmelerin dinlenmesini, avukat görüşmesinin ziyaretten farkını, tutuklulara ve disiplin cezasıyla getirilen kısıtlamaları ve bunlara karşı şikâyet yolunu madde metinleri, Yargıtay 1. Ceza Dairesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Cezaevi nakli: kendi isteğiyle, disiplin ve zorunlu nedenlerle nakil ve itiraz yolu (5275 sayılı Kanun m. 53)Hükümlünün bir ceza infaz kurumundan başka birine nakli kendi isteğiyle, disiplin nedeniyle ya da kapasite aşımı ve güvenlik gibi zorunlu nedenlerle olabilir. Bu rehber, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 53-58 ve 116. maddelerine, İnfaz Yönetmeliği m. 127'ye ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun 4-6. maddelerine göre nakil nedenlerini, kendi isteğiyle naklin şartlarını, yeni kurumda kalma sürelerini, nakil sırasında eşya, para ve dosyaya ne olduğunu, nakle ya da nakil talebinin reddine karşı başvuru yollarını ve Anayasa Mahkemesinin aileye yakın kuruma nakil taleplerinde aradığı ölçütleri anlatır.
- Cezaevinde mektup, telefon ve para: hak, sınırlama ve itiraz yolu (5275 sayılı Kanun m. 68 ve m. 66)Cezaevindeki hükümlü ve tutuklu dış dünyayla mektup, faks, telgraf ve telefonla haberleşir; kantin harcamalarını da emanete alınan parasından yapar. Bu rehber, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 66, 68 ve 114'ü, İnfaz Yönetmeliği'nin telefon ve sakıncalı mektup hükümlerini, emanet paraya ilişkin yönetmeliği ve bu haklar disiplin cezasıyla kısıtlandığında başvurulacak şikâyet ve itiraz yolunu Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Cezaevinde vekâlet nasıl alınır? Avukatla görüşme ve noter (5275 sayılı Kanun m. 59)Cezaevindeki tutuklu ve hükümlünün avukatıyla görüşmesi, avukata vekâlet vermesi ve hükümlülüğün vekâlet ilişkisine etkisi birkaç kanunda dağınık olarak düzenlenir. Bu rehber, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 59'u, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 154'ü, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 76'yı, Türk Medeni Kanunu m. 407'yi ve Türk Borçlar Kanunu m. 513'ü; Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birlikte anlatır.
- Cezaevine giriş ve teslim olma: çağrı kâğıdı ve yakalama emri (5275 sayılı Kanun m. 19)Hapis cezasına mahkûm olan kişinin cezaevine girişi, hükmün kesinleşmesinden sonra Cumhuriyet başsavcılığının çıkardığı çağrı kâğıdı ya da yakalama emriyle başlar. Bu rehber, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 4, 5, 19, 20 ve 21. maddelerine göre kesinleşme şartını, infazı kimin yürüttüğünü, çağrı kâğıdının hangi adrese tebliğ edildiğini, on günlük süreyi, doğrudan yakalama emrini, teslim olmamanın sonuçlarını ve Yargıtay'ın bu konulardaki kararlarını anlatır.
- İnfaz hâkimliği ve infaz hâkimliğine şikâyet (4675 sayılı Kanun m. 4, 5, 6; 5275 sayılı Kanun m. 98-101)İnfaz hâkimliği, kesinleşen cezanın infazı sırasında ceza infaz kurumunun ve Cumhuriyet savcısının işlemlerine karşı yapılan şikâyetleri inceleyen ve kanunların verdiği infaz kararlarını alan yargı merciidir. Bu rehber, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 2, 4, 5 ve 6 ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 98-101'e göre infaz hâkimliğinin görev alanını, yetkili yeri, şikâyet ve itiraz usulünü ve hükmü veren mahkemeye kalan işleri Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Cezanın infazının ertelenmesi: hastalık, gebelik ve hükümlünün istemi (5275 sayılı Kanun m. 16 ve 17)Kesinleşmiş hapis cezasının infazı bazı hâllerde geri bırakılır, ertelenir ya da infaza ara verilir. Bu rehber, hastalık ve gebelik nedeniyle geri bırakmayı düzenleyen 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 16'yı, çocuğunun hastalığı nedeniyle kadın hükümlü için getirilen m. 16/A'yı, hükümlünün istemiyle erteleme ve infaza ara vermeyi düzenleyen m. 17'yi ve ret kararlarına karşı başvuru yolunu gösteren 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 4-6'yı birlikte ele alır; kararı kimin verdiğini, hangi raporun arandığını, sürelerin nasıl hesaplandığını ve kimlerin yararlanamadığını Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla gösterir.
- Müddetname ve müddetnameye itiraz (5275 sayılı Kanun m. 20/4 ve m. 98)Müddetname, hapis cezasının infazında Cumhuriyet Başsavcılığının hükümlüye verdiği ve cezaevine giriş, koşullu salıverilme ve tahliye tarihlerini gösteren belgenin uygulamadaki ve Yargıtay kararlarındaki adıdır. Bu rehber, belgenin Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 20/4 ve yönetmelikteki dayanağını, içinde neler yazdığını, birden fazla cezada toplama kararını, hesap hatasına karşı hangi mercie gidildiğini, sürenin ve yetkili yerin nasıl belirlendiğini ve Yargıtay kararlarında görülen hesap hatalarını anlatır.
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (KDAE, CMK m. 171)Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (KDAE), soruşturma sonunda Cumhuriyet savcısının verebildiği kararlardan biridir: yeterli şüphe bulunduğu hâlde dava açılması ertelenir ve sonuç, şüphelinin erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işleyip işlemediğine bağlanır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171’deki ceza sınırını ve kapsam dışı suçları, kararın dört koşulunu, erteleme süresinin işleyişini, Çocuk Koruma Kanunu m. 19’daki çocuklara özgü kuralları, KDAE kararına itirazı, uzlaşmada ve uyuşturucu kullanma suçunda verilen özel ertelemeyi ve KDAE ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması arasındaki farkı Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Takipsizlik kararına itiraz (CMK m. 173)Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda verdiği kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, halk arasında takipsizlik kararı diye bilinir. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 173'teki itiraz yolunu anlatır: kimin itiraz edebileceğini, itiraz süresini ve 7499 sayılı Kanunla gelen geçiş kuralını, itirazı inceleyen sulh ceza hâkimliğini, itiraz dilekçesinde belirtilecekleri, hâkimliğin verebileceği kararları, bu kararların kesinliğini ve itiraz yolunun uygulanmadığı ya da farklı işlediği kararları Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla açıklar.
- Takipsizlik kararı: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (CMK m. 172)Takipsizlik kararı, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 172'deki adıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, Cumhuriyet savcısının soruşturmanın sonunda kamu davası açmadığını bildiren kararıdır. Bu rehber, kararın hangi nedenlerle verildiğini, soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararından farkını, kime bildirildiğini ve ne zaman kesinleştiğini, ek takipsizlik kararını, kararın aynı fiilden yeniden dava açılmasını nasıl önlediğini, yeni delil ve sulh ceza hâkimliği kararı şartını ve takipsizliğe rağmen açılan davada verilen kararları Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Tutuklama nedenleri ve katalog suçlar (CMK m. 100)Tutuklama, hakkında kuvvetli suç şüphesi bulunan şüpheli veya sanığın hâkim kararıyla özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100 ve 101 ile Anayasa m. 19'a göre tutuklamanın koşullarını, kaçma ve delil karartma şüphesinin nasıl gösterileceğini, katalog suçların anlamını, tutuklama yasaklarını ve tutuklama kararının gerekçesini Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Haksız tutuklama ve gözaltı tazminatı (CMK m. 141)Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat, soruşturma veya kovuşturma sırasında gözaltına alınan, tutuklanan ya da başka bir koruma tedbirine tabi tutulan kişinin bu yüzden uğradığı zararın Devletçe karşılanmasıdır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141-144'e göre tazminatın hangi hâllerde istenebileceğini, kimlerin isteyemeyeceğini, sürenin ve kesinleşme şartının nasıl işlediğini, 7499 sayılı Kanundan sonra ağır ceza mahkemesi ile Tazminat Komisyonu arasındaki iş bölümünü, maddi ve manevi tazminatın nasıl belirlendiğini, faiz, avukatlık ücreti ve ödemeyi, karara karşı yolları ve tazminatın geri alınmasını Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Tutuklamaya itiraz ve tahliye talebi (CMK m. 101)Tutuklama kararına, tutukluluğun devamına ya da tahliye talebinin reddine karşı başvurulan kanun yolu itirazdır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 101, 104, 105 ve 267-271'deki itiraz edilebilen kararları, itiraz süresini ve yerini, itirazı inceleyen merciyi, itirazın tutukluluğa etkisini, Cumhuriyet savcısının görüşünün bildirilmesini ve soruşturma dosyasına erişim kısıtlamasını Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Yakını gözaltına alınan ya da tutuklanan kişi: gözaltı süresi, haber verilmesi ve itiraz (CMK m. 91)Bir yakını gözaltına alınan ya da tutuklanan kişinin karşılaştığı sorular çoğunlukla gözaltının ne kadar süreceği, durumun aileye haber verilip verilmeyeceği ve gözaltına karşı kimin başvurabileceğidir. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 90, 91, 94, 95, 97 ve 107 ile Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m. 8 ve 9'a göre bu soruları anlatır; Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarının gözaltı süresinin hesabı, yakınlara bildirim ve bildirim yapılmamasının sonucu hakkında söylediklerini aktarır.
- Tutukluluk süresi ve tutukluluğun incelenmesi (CMK m. 102)Tutukluluk süresi, bir kişinin tutuklu olarak yargılanabileceği en uzun süredir ve Ceza Muhakemesi Kanunu m. 102 ile sınırlanmıştır. Bu rehber, ağır cezalık olan ve olmayan işlerdeki üst sınırları, Türk Ceza Kanununun CMK m. 102/2'de sayılan bölümlerindeki suçlar ile terör suçlarındaki uzatmayı, soruşturma evresi ve çocuklar için getirilen ayrı sınırları, sürenin nasıl hesaplandığını (dosya bütünü, temyizde geçen süre, bozma), azami süre dolmasa da makul sürenin aşılabileceğini ve CMK m. 108'deki tutukluluk incelemesini Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Ehliyetsiz araç kullanma cezası: sürücü ve araç sahibine ne uygulanır (KTK m. 36)Sürücü belgesi olmadan araç kullanmak, Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 36'da idari para cezasıyla karşılanan bir kabahattir. Bu rehber, m. 36/3'teki tutarları, belgesi geri alınmış veya iptal edilmiş kişinin durumunu, izin veren işletene uygulanan cezayı, ehliyetsizliğin ceza ve tazminat dosyalarındaki etkisini ve Kabahatler Kanunu'na (KK) göre başvuru yolunu kanun metni ile Yargıtay ve Danıştay kararlarıyla anlatır.
- N yıl hapis cezası alan ne kadar yatar? Koşullu salıverilme oranları (5275 sayılı Kanun m. 107)Hapis cezasının cezaevinde geçecek kısmı, koşullu salıverilme oranına göre belirlenir. Bu rehber, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107'deki yarı ve üçte iki oranlarını, aynı Kanunun m. 108/9'u ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 17'deki dörtte üç oranını, tutuklulukta geçen sürenin cezadan düşülmesini (TCK m. 63) ve suç tarihinin neden belirleyici olduğunu madde metinleri, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır. 1 yıldan 20 yıla kadar süreli hapis cezaları için üç oranı yan yana gösteren bir tablo içerir.
- Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası (TCK m. 47)Türk Ceza Kanunu m. 46 hapis cezalarını üçe ayırır: ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis. Bu rehber iki müebbet cezanın farkını, ağırlaştırılmış müebbetin infaz rejimini (5275 sayılı Kanun m. 25), koşullu salıverilme sürelerini (m. 107 ve 108), koşullu salıverilmenin hiç uygulanmadığı hâlleri, denetim süresini ve açık cezaevi ile denetimli serbestliğe geçişi madde metinleri, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Tekerrür ve mükerrirlere özgü infaz rejimi (TCK m. 58)Tekerrür, önceki bir suçtan verilen mahkûmiyet kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenmesidir; mükerrir olan kişinin cezası daha ağır koşullarla infaz edilir. Bu rehber, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 58 ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 108'e göre tekerrürün şartlarını, sürelerini, hangi kayıtların tekerrüre esas alınmadığını, birinci ve ikinci defa tekerrürde koşullu salıverilme oranlarını ve cezanın infazından sonraki denetim süresini; Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Umut hakkı: ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilme ve m. 107/16 istisnası (5275 sayılı Kanun m. 107)“Umut hakkı” ifadesi 5237, 5275, 3713 ve 7595 sayılı Kanunların metinlerinde geçmez; tartışma, koşullu salıverilme imkânı tanınmayan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hakkındadır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu m. 47 ile 5275 sayılı Kanun m. 25 ve m. 107'nin ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası için ne öngördüğünü, koşullu salıverilmeyi kapatan m. 107/16'yı, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 17'yi, Anayasa Mahkemesinin sekiz bireysel başvuru kararında bu yöndeki iddiaları neden esastan incelemediğini ve 7595 sayılı Kanun m. 6'nın metnini anlatır.
- Adli tıp raporuna itiraz: ceza davasında rapora karşı yollar (CMK m. 67)Ceza davasında ölüm sebebi, yaralanmanın derecesi, sanığın kusur yeteneği, tıbbi müdahalede ya da trafik kazasında kusur gibi uzmanlık isteyen sorular adli tıp raporlarıyla cevaplanır. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 63-68'e göre rapora karşı yolları (yeni bilirkişi incelemesi istemi, itirazların bildirilmesi, bilimsel mütalaa, bilirkişinin duruşmada dinlenmesi), Adli Tıp Üst Kurulunun ve ihtisas kurullarının görevlerini, raporlar arasındaki çelişkinin nasıl giderildiğini, trafik ve tıbbi uygulama dosyalarındaki kusur raporlarını ve tazminat davasındaki farkı Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Denetimli serbestlikte yükümlülükler ve ihlal (5275 sayılı Kanun m. 105/A)Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasını belirlenen yükümlülüklerle ceza infaz kurumu dışında geçirmesidir. Bu rehber 5275 sayılı Kanun m. 105/A, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde müracaatı, denetim planını, imza ve bölge yükümlülüğünü, uyarı ve ihlal sayısını, nakil ve izinleri, açık ceza infaz kurumuna iadeyi ve iade kararına karşı yolu Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
- Müsadere ve el konulan eşyanın iadesi (TCK m. 54-55, CMK m. 131)Müsadere, suçla bağlantılı eşyanın ya da suçtan elde edilen kazancın mülkiyetinin devlete geçmesi sonucunu doğuran bir güvenlik tedbiridir; el koyma ise soruşturma ve kovuşturma sırasında eşyanın alınmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu m. 54 ve 55'teki eşya ve kazanç müsaderesini, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 123-134'teki el koyma ve iadeyi ve m. 256-259'daki müsadere usulünü araç, telefon ve para örnekleriyle, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarına dayanarak anlatır.
- Yakalama kararı ve yakalama emri (CMK m. 98)Yakalama emri, kanunun saydığı hâllerde hâkim, mahkeme, Cumhuriyet savcısı ya da kolluk tarafından bir kişinin yakalanması için düzenlenen emirdir; uygulamada ve Yargıtay kararlarında aynı işlem için yakalama kararı da denir. Bu rehber, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 98'deki yakalama emrinin kim tarafından ve hangi hâllerde düzenlendiğini, emirde nelerin yazıldığını, yakalanan kişinin hâkim önüne çıkarılmasını ve sesli ve görüntülü sistemle sorgusunu (CMK m. 94), gözaltı ile başka bir yer mahkemesinde yapılan sorguyu, kaçak sanık hükümlerini, yakalama emrinin dava zamanaşımına etkisini (TCK m. 67) ve hakkında yakalama emri bulunup bulunmadığını öğrenmek isteyen kişi bakımından kanunun ne söylediğini Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Yakalama kararının kaldırılması (CMK m. 98)Bu rehber, hakkında yakalama emri (uygulamada yakalama kararı) bulunan kişi bakımından emrin nasıl ortadan kalktığını anlatır: amacı yerine gelen emrin iadesi (CMK m. 90/6), yakalanan kişinin yirmi dört saat içinde hâkim önüne çıkarılması (CMK m. 94), gaip sanığa verilen güvence belgesi (CMK m. 246), yakalama emrine itiraz (CMK m. 267-271), Yargıtay'ın hükmü bozarken emri kaldırdığı ve kaldırma talebini reddettiği kararlar, kaldırılmış ya da hiç infaz edilmemiş bir emir nedeniyle tazminat (CMK m. 141/1-a, m. 142).
Kişilere karşı suçlar
16 rehber
- Kasten öldürme suçu (TCK m. 81-83)Kasten öldürme, Türk Ceza Kanunu'nun en ağır yaptırımını taşıyan suçudur. Bu rehber, m. 81'deki temel şekli, m. 82'deki nitelikli hâlleri ve m. 83'teki ihmali davranışla işleme hâlini; uygulamada en çok tartışılan öldürmeye teşebbüs ile kasten yaralama ayrımını ve Yargıtay 1. Ceza Dairesinin bu ayrımda aradığı ölçütleri anlatır.
- Taksirle öldürme suçu (TCK m. 85)Bir insanın ölümüne istenmeden sebep olmak Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinde ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir. Bu rehber, cezanın hangi fıkraya göre belirlendiğini, bilinçli taksirin Yargıtay uygulamasında hangi eşiklerle kabul edildiğini, olası kastla öldürmeden nerede ayrıldığını, kusurun nasıl saptandığını ve Yargıtay 12. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Kasten yaralama suçu (TCK m. 86-87)Aynı yumruk, mağdurda bıraktığı ize göre bambaşka cezalara yol açar. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 86 ve 87. maddelerinin yaralamayı nasıl derecelendirdiğini, hangi hâllerde şikâyetin arandığını, haksız tahrik ve meşru savunmanın sınırlarını ve Yargıtay 1. Ceza Dairesinin bu sorularda aradığı ölçütleri anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Taksirle yaralama suçu (TCK m. 89) nedir, şikâyete tabi mi?Taksirle yaralama, başkasının vücuduna acı vermek veya sağlığını bozmak istemeden bu neticeyi doğurmak suçudur. En çetrefilli yanı şikâyet rejimidir: suç kural olarak şikâyete bağlıdır ve kanun bu koşulu ancak iki şart bir araya geldiğinde kaldırır — yaralama m. 89/1 kapsamı dışında olacak ve fiil bilinçli taksirle işlenmiş olacak. Nitelikli hâllerde ceza, m. 89/2'deki hâllerde yarısı oranında, m. 89/3'tekilerde bir kat artırılır. Fiil birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuşsa m. 89/4 dokuz aydan beş yıla kadar hapis öngörür. Bu rehber, TCK m. 89'un beş fıkrası arasındaki sınırları, trafik kazalarında m. 179 ile m. 89 arasındaki farkı ve Yargıtay 12. Ceza Dairesinin aradığı taksir unsurlarını açıklar.
- Cinsel saldırı suçu (TCK m. 102)Türk Ceza Kanunu'nun 102. maddesi tek bir suç değil, ağırlığı birbirinden çok farklı üç kademe kurar: sarkıntılık, temel şekil ve vücuda organ veya sair bir cisim sokulması. Dosyanın hangi kademede görüleceği cezayı, görevli mahkemeyi, şikâyetin rol oynayıp oynamadığını ve zamanaşımını birlikte değiştirir. Bu rehber o kademeleri, aralarındaki sınırı ve Yargıtay 9. Ceza Dairesinin bu sınırı çizerken kullandığı ölçütleri anlatır.
- Çocukların cinsel istismarı suçu (TCK m. 103)Türk Ceza Kanunu'nun 103. maddesi tek bir ceza değil, mağdurun yaşına ve fiilin ağırlığına göre değişen bir aralıklar dizisi kurar. Bu rehber maddenin kurduğu ayrımları, sarkıntılık düzeyinde kalan fiilin nerede bittiğini, reşit olmayanla cinsel ilişki suçuyla arasındaki sınırı, hangi mahkemenin görevli olduğunu ve Yargıtay 9. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Cinsel taciz suçu (TCK m. 105)Cinsel taciz, Türk Ceza Kanunu'nun cinsel dokunulmazlığa karşı suçları düzenleyen bölümünün son maddesidir ve diğerlerinden tek bir ölçütle ayrılır: mağdurun vücuduna temas yoktur. Bu rehber, TCK m. 105'in kurduğu ceza düzenini, ikinci fıkradaki nitelikli hâlleri, şikâyet koşulunun hangi fıkrada işlediğini ve Yargıtay'ın komşu suçlarla sınırı çizerken aradığı ölçütleri anlatır.
- Tehdit suçu (TCK m. 106)Ağır söylenmiş her söz tehdit değildir; kanunun aradığı şey, ileride yapılacak bir kötülüğün gösterilmesidir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 106. maddesinin üç ayrı tehdit biçimini nasıl ayırdığını, silahın cezayı nereye taşıdığını, uzlaştırmanın hangi hâlde işlediğini ve Yargıtay 6. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Şantaj suçu (TCK m. 107)Şantaj, Türk Ceza Kanunu'nun hürriyete karşı suçlar arasında düzenlediği ve tehdidin özel bir görünüm biçimi sayılan suçtur. Uygulamada asıl tartışma cezanın miktarında değil, aynı sözlerin şantaj mı, tehdit mi, yoksa yağma mı sayılacağındadır. Bu rehber, m. 107'nin iki fıkrasını, iki fıkranın da aradığı yarar unsurunu, komşu suçlarla sınırı ve Yargıtay 6. Ceza Dairesinin bu sınırı çizerken kullandığı ölçütleri anlatır.
- Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu (TCK m. 109)Bu rehber, bir kimsenin bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakılması suçunun kanuni tanımını, cezasını, nitelikli hâllerini ve Yargıtay'ın uygulamada aradığı ölçütleri anlatır. Suçun başka bir suçun yanında ne zaman ayrıca cezalandırıldığı, tek fiille birden fazla mağdura karşı işlenmesinin sonucu ve TCK m. 110'daki etkin pişmanlık hükmünün koşulları üzerinde durur.
- Konut dokunulmazlığının ihlali suçu (TCK m. 116)Bir kimsenin konutuna veya işyerine rızasına aykırı olarak girmek ya da rızayla girdikten sonra buradan çıkmamak suç sayılmıştır. Hangi fıkranın uygulanacağı — konut mu iş yeri mi, gündüz mü gece mi — cezanın hem türünü hem miktarını değiştirir. Bu rehber, TCK m. 116'nın dört fıkrasının farklı rejim taşıdığını, rızanın meşru bir amaca yönelik olması gerektiğini, gece vaktinin nasıl hesaplandığını ve uzlaştırmanın hangi hâlde kapandığını Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu (TCK m. 123)Israrla telefon etmek, gürültü yapmak ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunmak Türk Ceza Kanunu'nun 123. maddesinde suç sayılmıştır. Bu rehber, maddenin iki dar unsurunu — ısrar ve sırf huzuru bozma maksadı — Yargıtay 12. Ceza Dairesinin kararları üzerinden anlatır; suçun ısrarlı takipten (TCK m. 123/A) nasıl ayrıldığını, şikâyet süresini, uzlaştırmayı ve cezanın nasıl belirlendiğini gösterir.
- Israrlı takip suçu (TCK m. 123/A)Israrlı takip Türk ceza hukukuna 2022'de girdi; öncesinde aynı davranışlar ancak kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçu kapsamında değerlendirilebiliyordu. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 123/A maddesinin aradığı ısrar unsurunu, nitelikli hâllerin sınırlarını, suçun eski maddeyle ilişkisini ve bu suça ilişkin Yargıtay kararlarını anlatır.
- Hakaret suçu (TCK m. 125)Söylenen her ağır söz hakaret değildir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinin hakareti nasıl tanımladığını, hangi cezaların ve sürelerin işlediğini, suçun nasıl ispatlandığını ve Yargıtay 4. Ceza Dairesinin bu sorularda çizdiği sınırı anlatır.
- Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu (TCK m. 134)Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesi birbirinden bağımsız iki suç kurar: özel hayatın gizliliğinin ihlali (görüntü veya sesin kaydedilmesi bunun ağırlaştırılmış hâlidir) ve özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin ifşası. Bu rehber, ikisi arasındaki farkı, kamuya açık yerde çekilen görüntünün ne zaman özel hayat sayıldığını, kişisel verilere ilişkin TCK m. 136 ile sınırı ve Yargıtay 12. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçu (TCK m. 136)Bu suç, kişisel verinin nasıl elde edildiğiyle değil, ne yapıldığıyla ilgilidir: veriyi bir başkasına vermek, yaymak ya da ele geçirmek. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 136. maddesinin kapsamını, cezasını, özel hayatın gizliliğini ihlal ve kişisel verilerin kaydedilmesi suçlarıyla arasındaki sınırı, bir eylemin hangi hâllerde hukuka uygun sayıldığını ve Yargıtay 12. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
Malvarlığına karşı suçlar
8 rehber
- Hırsızlık suçu (TCK m. 141-147)Hırsızlık Türk Ceza Kanunu'nun 141 ilâ 147. maddelerinde düzenlenir. Aynı alma fiili, malın nerede ve nasıl korunduğuna ya da suçun nasıl işlendiğine göre bir yıldan üç yıla kadar hapisle de, beş yıldan on yıla kadar hapisle de karşılanabilir. Bu rehber basit ve nitelikli hırsızlık arasındaki sınırı, gece vakti artırımını, malın değerinin azlığı ile etkin pişmanlığın cezaya etkisini, şikâyet ve uzlaştırma kurallarını ve Yargıtay'ın bu konulardaki güncel kararlarını anlatır.
- Yağma suçu (TCK m. 148-150)Yağma suçu, tehdit veya cebir kullanarak bir başkasını malını teslime ya da malın alınmasına karşı koymamaya mecbur kılma suçudur. TCK m. 148-150 suçun temel şeklini, nitelikli hâllerini ve daha az cezayı gerektiren hâllerini düzenler. Davalar ağır ceza mahkemesinde görülür, ceza altı yıldan on beş yıla kadar değişir. Bu rehber suçun unsurlarını, hırsızlıktan ayrımını, suçun ne zaman tamamlandığını ve Yargıtay 6. Ceza Dairesi ile Ceza Genel Kurulunun bu konulardaki kararlarını açıklar.
- Mala zarar verme suçu (TCK m. 151-152)Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen ya da tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi Türk Ceza Kanunu'nun 151. ve 152. maddeleri uyarınca cezalandırılır. Temel şekil kural olarak şikâyete tabidir; TCK m. 152'deki nitelikli hâller ise kural olarak resen soruşturulur ve daha ağır cezalandırılır. Bu rehber suçun kanuni çerçevesini, hangi hâlde şikâyetin arandığını, uzlaştırma kapsamına nasıl girildiğini ve Yargıtay'ın hırsızlıkla sınırı çizerken kullandığı ölçütü anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Hakkı olmayan yere tecavüz suçu (TCK m. 154)Bu suçun üç fıkrası üç ayrı dünyayı düzenler: özel kişinin taşınmazına tecavüz, köyün ortak kullandığı mera ve yola tecavüz, bir de suların mecrasının değiştirilmesi. Şikâyet koşulu yalnız birincisinde vardır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 154. maddesinin kurduğu bu üçlü yapıyı, suçun kesintisiz niteliğinin şikâyet süresine ve suç tarihine yaptığı etkiyi, hukuki uyuşmazlık ile suç arasındaki sınırı ve Yargıtay 8. Ceza Dairesi ile Ceza Genel Kurulunun aradığı ölçütleri anlatır.
- Güveni kötüye kullanma suçu ve cezası (TCK m. 155)Başkasına ait bir malı muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere teslim alan kişi, o malı devrin amacı dışında kullanır ya da teslim aldığını inkâr ederse altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalır; mal görevi veya hizmeti nedeniyle teslim edilmişse ceza yedi yıla kadar çıkar. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 155. maddesinin kurduğu üç fıkralı düzeni, fıkralar arasındaki ceza farklılıklarını, zimmet ve dolandırıcılık suçlarından nasıl ayrıldığını, uzlaştırmanın hangi hallerde mümkün olduğunu ve Yargıtay 11. Ceza Dairesinin bu suçu nasıl değerlendirdiğini anlatır.
- Dolandırıcılık suçu (TCK m. 157-159)Her aldatma dolandırıcılık, her ödenmeyen borç suç değildir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 157-159. maddelerinin hileyi nasıl tanımladığını, nitelikli hâllerin cezayı nereye taşıdığını, zararı gidermenin ne kazandırdığını ve Yargıtay 11. Ceza Dairesinin hukuki ihtilaf ile suç arasına çizdiği sınırı anlatır.
- Karşılıksız yararlanma suçu (TCK m. 163)Bu suç uygulamada üç ayrı görünümle karşımıza çıkar: otomattan bedelini ödemeden yararlanmak, şifreli yayını izinsiz izlemek ve elektriği, suyu ya da doğal gazı ölçüm dışı bırakarak kullanmak. Bu rehber, üç fıkranın ayrı cezalarını, kaçak kullanım dosyalarında Yargıtay 2. Ceza Dairesinin aradığı delilleri ve zararın ödenmesinin kamu davasını nasıl engellediğini anlatır.
- IBAN kiralama ve hesap kullandırma (TCK m. 158/4)Banka hesabını, kartını ya da internet bankacılığı bilgilerini başkasına veren kişi, hesap bir dolandırıcılıkta kullanıldığında sanık olarak yargılanabilir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'na 7589 sayılı Kanunla eklenen m. 158/4'ün getirdiği indirimi, hesabı verenin yardım eden mi müşterek fail mi sayıldığını, Yargıtay'ın kast ve ispat için aradığı delilleri ve hesabın yasa dışı bahis parası için kullanıldığı hâli anlatır.
Topluma karşı suçlar
11 rehber
- Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçu (TCK m. 170)Düğünde havaya sıkılan kurşun, kalabalık bir sokakta patlatılan madde, komşu evi de tutuşturan bir yangın: Türk Ceza Kanunu'nun 170. maddesi bunları kimse zarar görmese bile cezalandırır. Bu rehber maddenin hangi hareketleri suç saydığını, cezanın nasıl belirlendiğini, silahla tehdit ve 6136 sayılı Kanun'la ilişkisini ve Yargıtay 8. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu (TCK m. 179)Alkol veya uyuşturucu etkisiyle emniyetli şekilde araç kullanamayacak hâldeyken araç sürmek başlı başına suçtur; kimsenin zarar görmesi gerekmez. Yargıtay'a göre kaza olur ve sürücü taksirle yaralamadan cezalandırılırsa, aynı fiil için ayrıca trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan ceza verilmez. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 179. maddesinin üç ayrı fiili nasıl ayırdığını, Karayolları Trafik Kanunu'ndaki promil eşiklerini, Yargıtay'ın zarar suçu-tehlike suçu ölçütünü hangi koşulla uyguladığını ve alkol düzeyinin bilinçli taksir değerlendirmesine nasıl girdiğini anlatır.
- Uyuşturucu madde imal ve ticareti suçu (TCK m. 188)Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesi uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunu düzenler. İmal, ithal ve ihraç fiilleri ile ülke içinde satma, verme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme ve bulundurma fiilleri bu madde kapsamındadır; ceza aralığı hangi fıkranın uygulandığına, maddenin türüne ve suçun işleniş biçimine göre değişir. Bu rehber hangi fiillerin suç sayıldığını, cezanın nasıl belirlendiğini, ticaret ile kullanmak için bulundurma arasındaki sınırı ve Yargıtay 10. Ceza Dairesinin bu suçta aradığı delil ölçütlerini anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu (TCK m. 191)Bu suçun cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir; ancak kanun, soruşturmada doğrudan dava açılması yerine önce kamu davasının açılmasının ertelenmesini öngörür. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesinin kurduğu erteleme ve denetimli serbestlik düzenini, o düzenin hangi anda bozulup dava açıldığını, ticaretle arasındaki sınırı ve Yargıtay 10. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Mühür bozma suçu (TCK m. 203)Mühür bozma dosyalarının çoğu, mührün fiziken kırılıp kırılmadığından çok iki başka soruya takılır: mühür usulüne uygun konulmuş muydu ve aynı yere ilişkin kaç dava var? Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 203. maddesinin kurduğu çerçeveyi, cezanın seri muhakeme usulünde nasıl hesaplandığını, zincirleme suç ile mükerrer dava arasındaki sınırı ve Yargıtay 11. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Resmî belgede sahtecilik suçu (TCK m. 204)Resmî belgede sahtecilik suçunun oluşması için belgenin nesnel olarak aldatma yeteneği taşıması gerekir. Bu yeteneğin bulunup bulunmadığını belirlemek hâkimin işidir ve belge aslı veya onaylı örneği dosyaya getirtilip duruşmada incelenmeden yapılamaz. Kanunun üç fıkrası sıradan kişi, kamu görevlisi ve sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli belge için farklı ceza aralıkları öngörür.
- Özel belgede sahtecilik suçu (TCK m. 207)Türk Ceza Kanunu'nun 207. maddesi kâğıt üzerinde iki fıkradan ibarettir, ama uygulamadaki tartışmaların çoğu maddenin dışında geçer: belge özel mi resmî mi, sahtecilik maddi mi fikri, belgenin aldatma kabiliyeti dosyada nasıl denetlenir. Bu rehber, maddenin kurduğu çerçeveyi, cezayı yarıya indiren TCK m. 211'i ve Yargıtay 11. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (TCK m. 220)Bu suçun konusu tek bir eylem değil, bir yapıdır: kanunun suç saydığı fiilleri işlemek üzere kurulmuş, en az üç kişilik, hiyerarşisi ve sürekliliği olan bir örgütlenme. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin aradığı unsurları, örgüt ile iştirakin nerede ayrıldığını, kurucu, yönetici ve üyenin sorumluluklarının nasıl farklılaştığını, etkin pişmanlığın koşullarını ve Yargıtay'ın bu konularda benimsediği ölçütleri anlatır.
- Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu (TCK m. 245)Aynı madde numarası altında üç ayrı suç durur ve cezaları farklıdır: başkasının gerçek kartını izinsiz kullanmak, sahte kart üretmek, sahte kartla yarar sağlamak. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 245. maddesinin fıkralarını, rızanın ne zaman suçu ortadan kaldırdığını, nitelikli dolandırıcılıkla arasındaki sınırı ve Yargıtay 11. Ceza Dairesi ile Ceza Genel Kurulunun aradığı ölçütleri anlatır.
- Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçu (TCK m. 228)Türk Ceza Kanunu kumar oynayanı değil, kumar oynanması için yer ve imkân sağlayanı cezalandırır; oynayan kişi Kabahatler Kanunu'na göre idari para cezasıyla karşılaşır. Kahvehane işletmecisi, tombala kartı satan çalışan, internet kafe sahibi ve işyerine kısa süre bakan kişinin durumu Yargıtay kararlarında ayrı ayrı tartışılmıştır. Bu rehber TCK m. 228'in unsurlarını ve cezasını, 1072 sayılı Kanun ile ilişkisini, bahis sınırını, ele geçen paranın akıbetini ve kumar borcunun Türk Borçlar Kanunu karşısındaki durumunu anlatır.
- İmar kirliliğine neden olma suçu (TCK m. 184)İmar kirliliği dosyalarında üç soru öne çıkar: yapılan şey kanunun anladığı anlamda bir bina mı, yer suç tarihinde belediye sınırları içinde miydi ve bina sonradan plana ve ruhsata uygun hâle getirildi mi? Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesini bu üç soru üzerinden, Yargıtay Ceza Genel Kurulu ile 4. ve 18. Ceza Dairelerinin kararlarıyla anlatır. Aynı yapı için verilen idari para cezası, yıkım kararı ve mühür bozma suçu ayrı rehberlerin konusudur.
Millete ve devlete karşı suçlar
6 rehber
- Görevi kötüye kullanma suçu (TCK m. 257)Görevi kötüye kullanma, kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı davranmasıyla değil, bu aykırılığın belirli bir sonuç doğurmasıyla suç hâline gelir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 257. maddesindeki icrai ve ihmali iki ayrı suçu, maddenin aradığı mağduriyet–kamu zararı–haksız menfaat şartını, 4483 sayılı Kanun uyarınca alınması gereken soruşturma iznini ve Yargıtay 5. Ceza Dairesinin bu konulardaki güncel ölçütlerini anlatır.
- Görevi yaptırmamak için direnme (polise direnme) suçu ve cezası (TCK m. 265)Kamu görevlisine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Polis memuru yargı görevi yapanlar arasında sayılmadığından ona karşı işlenen direnmede bu temel ceza uygulanır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 265. maddesinin temel şeklini, yargı görevi yapan kişilere karşı işlenme, silahla işlenme ve birden fazla kişiyle işlenme hâllerini, direnme sırasında ortaya çıkan yaralanmanın kasten yaralama hükümleriyle hangi koşulda içtima ettiğini, dava zamanaşımını ve Yargıtay'ın aradığı ölçütleri anlatır.
- İftira suçu (TCK m. 267)İftira, bir kimseye işlemediği bilinen hukuka aykırı bir fiili resmî makamlar önünde yüklemektir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 267. maddesinin aradığı unsurları, cezanın nasıl hesaplandığını, Anayasal şikâyet hakkının nerede bitip iftiranın nerede başladığını, suç uydurma ve başkasının kimliğini kullanma suçlarıyla sınırını, etkin pişmanlığın beş kademesini ve Yargıtay 8. Ceza Dairesinin güncel ölçütlerini anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçu (TCK m. 282)Bu suçta cezalandırılan şey para kazanmak değil, kazancın kaynağını gizlemektir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 282. maddesinin öncül suça bağladığı eşiği, hangi işlemlerin aklama sayıldığını, aklama ile suç eşyasının satın alınması arasındaki sınırı, cezayı belirleyen artırım ve etkin pişmanlık hükümlerini ve Yargıtay'ın bu dosyalarda aradığı ispat ölçütlerini anlatır.
- Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçu (TCK m. 292)Bu suçun cezası altı aydan bir yıla kadar hapis, cebir ya da tehdit kullanılırsa bir yıldan üç yıla kadar hapistir; silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenirse verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 292., 293. ve 294. maddelerinin kurduğu düzeni, suçun kimler tarafından işlenebileceğini, etkin pişmanlık koşullarını, kaçmaya imkan sağlamanın niteliğini ve Yargıtay'ın aradığı ölçütleri anlatır.
- Silahlı terör örgütü üyeliği suçu (TCK m. 314, 3713 s. K. m. 5)Uygulamada silahlı terör örgütü üyeliği olarak yargılanan suç TCK m. 314/2'de düzenlenmiştir ve temel cezası beş yıldan on yıla kadar hapistir; TCK m. 314 aynı zamanda 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 3 uyarınca terör suçu sayıldığı için ceza m. 5/1 gereği yarı oranında artırılır ve uygulanan aralık yedi yıl altı aydan on beş yıla kadar hapse çıkar. Suçun oluşması için kişinin yalnız örgüt faaliyetlerini bilmesi veya desteklemesi yetmez; kişi örgütün hiyerarşik yapısına dahil olmalı, emirleri sorgulamaksızın yerine getirmeye hazır kalmalı ve organik bağ kurmalıdır. Yargıtay 3. Ceza Dairesi 2025 yılı kararlarında bu ölçütleri uygulayarak, kanıt yetersizliğinde beraat kararı verilmesi gerektiğini belirtip mahkûmiyet hükümlerini bozmaktadır.
Özel kanunlardaki suçlar
14 rehber
- Ateşli silahlar ve bıçaklar hakkında kanuna muhalefet suçu (6136 sayılı Kanun m. 13)Bu suçta hangi fıkranın uygulanacağı, cezanın kendisinden daha çok tartışılır: aynı olay, silahın niteliğine ve merminin sayısına göre altı aya kadar hapisten sekiz yıla kadar hapse uzanan dört ayrı fıkradan birine girebilir. Bu rehber 6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin fıkraları arasındaki sınırı, 'vahim nitelik' ölçütünü, ekspertiz raporunun rolünü, silah ticaretiyle ayrımı ve Yargıtay 8. Ceza Dairesi ile Ceza Genel Kurulunun güncel kararlarını anlatır.
- Karşılıksız çek suçu (5941 sayılı Kanun m. 5)Bu suçta hapis cezası yoktur; yaptırım her çek için ayrı ayrı hesaplanan bir adli para cezası ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağıdır. Buna karşılık ödenmeyen para cezası doğrudan hapse çevrilir, dava asliye ceza mahkemesinde değil icra ceza mahkemesinde görülür ve şikâyet süresi Türk Ceza Kanunu'nun genel altı aylık süresi değil, İcra ve İflas Kanunu'nun üç aylık süresidir. Bu rehber, 5941 sayılı Kanun'un 5. maddesinin, özellikle suçu ve cezayı tanımlayan birinci fıkrasının (m. 5/1) kurduğu düzeni ve Yargıtay 7. Ceza Dairesinin bu düzeni nasıl uyguladığını anlatır.
- Kaçakçılık suçu (5607 sayılı Kanun m. 3)Kaçakçılık, kanunda tek bir suç olarak değil, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesine yayılmış yirmiden fazla ayrı suç tipi olarak düzenlenmiştir. Bu rehber, bir dosyanın hangi fıkraya girdiğinin cezayı, zamanaşımını ve etkin pişmanlığı nasıl değiştirdiğini; gümrüklenmiş değerin neden dosyanın merkezinde durduğunu ve Yargıtay 7. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Sahte fatura düzenleme ve kullanma suçu (213 sayılı Kanun m. 359)Vergi kaçakçılığı suçlarının en çok tartışılan biçimi budur: gerçekte hiç yapılmamış bir alışverişin faturasını kesmek ya da böyle bir faturayı kayıtlara almak. Bu rehber, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinin bentlerini, sahte belge ile yanıltıcı belge arasındaki sınırı, dava açılmasını rapor değerlendirme komisyonunun mütalaasına bağlayan 367. maddeyi, 2022 değişikliğiyle gelen etkin pişmanlık ve zincirleme suç düzenlemesini ve Yargıtay 12. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Taahhüdü ihlal suçu (2004 sayılı Kanun m. 340)Taahhüdü ihlalin karşılığı bir hapis cezası değil, üç aya kadar tazyik hapsidir: borçluyu ödemeye zorlayan, borç ödendiğinde biten bir yaptırım. Bu rehber, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 340. maddesinin hangi taahhüdü koruduğunu, Yargıtay'ın taahhüt tutanağında aradığı ölçütleri, icra ceza mahkemesindeki yargılamanın kendine özgü usulünü ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin güncel kararlarını anlatır.
- Bakaya ve firar suçları (1632 sayılı Kanun m. 63-66)Bu iki suç aynı kanunda yan yana durur ama farklı işler. Bakayada ceza mahkemesine gelmeden önce bir idari para cezası aşaması vardır; firarda ise saatle ölçülen bir gün hesabı belirleyicidir. Bu rehber, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 63 ve 66. maddelerinin kurduğu düzeni, askerî mahkemeler kaldırıldıktan sonra dosyanın hangi mahkemeye gittiğini ve Yargıtay 7. Ceza Dairesinin aradığı ölçütleri anlatır.
- Orman Kanunu suçları (6831 sayılı Kanun m. 91-93)"Orman Kanunu'na muhalefet" tek bir suçun adı değil, aynı kanunun ceza hükümleri faslında toplanmış bir suçlar grubunun ortak adıdır. Bu rehber, ağaç kesme (m. 91) ile işgal ve faydalanma (m. 93) suçlarını merkeze alarak kaçak orman emvali (m. 108) ve orman yangını (m. 110) hükümlerini, hangi fiilin suç hangisinin kabahat sayıldığını, cezanın nasıl hesaplandığını ve Yargıtay 7. Ceza Dairesinin bozma gerekçelerini anlatır.
- 2863 sayılı Kanuna muhalefet suçları ve cezaları (Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu m. 65-74)2863 sayılı Kanun tek bir suç değil, birbirine benzeyen ama cezaları ve unsurları çok farklı olan bir suç grubu kurar. Bu rehber, uygulamada en çok karşılaşılan dört başlığı — izinsiz kazı ve define arama, sit alanına izinsiz müdahale, bulunan varlığı bildirmeme ve kültür varlığı ticareti — kanun metnine ve Yargıtay 12. Ceza Dairesinin güncel kararlarına dayanarak anlatır.
- Terörle Mücadele Kanunu suçları (3713 sayılı Kanun m. 7)Terörle Mücadele Kanunu'nun 7. maddesi iki ayrı şeyi düzenler: birinci fıkra terör örgütü kurma, yönetme ve üyeliği Türk Ceza Kanunu'nun 314. maddesine bağlar; ikinci fıkra ise bağımsız bir suç olarak terör örgütü propagandasını cezalandırır. İkinci fıkra, maddenin bağımsız suç tanımlayan ve Yargıtay kararlarında çoğunlukla sosyal medya paylaşımları üzerinden tartışılan bölümüdür. Bu rehber maddenin kurduğu düzeni, Yargıtay'ın propaganda için aradığı eşiği ve dosyanın usul çerçevesini anlatır.
- Marka hakkına tecavüz suçu (6769 sayılı Kanun m. 30)Taklit ürün satan bir dükkânda yapılan aramayla başlayan dosyaların çoğu, marka metninin kendisinden çok usulde düğümlenir: şikâyeti kim yaptı, marka suç tarihinde tescilli miydi, arama kararı var mıydı. Bu rehber 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 30. maddesinin kurduğu suç tiplerini, cezalarını ve Yargıtay 7. Ceza Dairesinin bu dosyalarda aradığı ölçütleri anlatır.
- 6222 sayılı Kanun m. 14/1 ve sporda şiddet suçları (m. 14-18)Bu başlık tek bir suç değil, beş ayrı maddede toplanmış bir suç grubudur. Dosyaların çoğu tribünde söylenen bir sözden ya da biletsiz girişten başlar; asıl ağırlığı yaratan şey ceza değil, mahkûmiyete otomatik olarak eklenen seyirden yasaklanma tedbiri ve o tedbirin getirdiği kolluğa başvurma yükümlülüğüdür. Bu rehber, 6222 sayılı Kanunun 14 ilâ 18. maddelerini, yasaklanma tedbirinin nasıl doğup nasıl sona erdiğini ve Yargıtay 7. Ceza Dairesinin bu dosyalarda aradığı ölçütleri anlatır.
- İzinsiz kenevir ekimi suçu (2313 sayılı Kanun m. 23)Aynı bitkinin ekilmesi, dosyada üç ayrı suça karşılık gelebilir: elli günden az olmamak üzere adli para cezası, bir yıldan üç yıla kadar hapis ya da dört yıldan on iki yıla kadar hapis. Bu rehber 2313 sayılı Kanun'un 23. maddesinin kurduğu üç kademeyi, Yargıtay 8. Ceza Dairesinin bu kademeler arasındaki sınırı çizmek için kullandığı ölçütleri ve davanın hangi mahkemede görüleceğini anlatır.
- Yasa dışı bahis suçu (7258 sayılı Kanun m. 5)Yasa dışı bahiste kanun, aynı kuponun iki ucundaki kişileri çok farklı yerlere koyar: bahsi oynatan hapis cezası gerektiren bir suçla yargılanır, yalnız oynayan ise mülki amirin vereceği idari para cezasıyla karşılaşır. Oynatanın cezası da erişim sağlanan sitenin yurt içinde mi yurt dışında mı olduğuna göre değişir. Bu rehber 7258 sayılı Kanun m. 5'in beş bendini, cezaları, Yargıtay'ın ispat ve bilirkişi ölçütlerini, para nakli ve reklam suçlarını, oynayanın durumunu ve bahis soruşturmasında ifade verme konusunu anlatır.
- Alacaklıdan mal kaçırma suçu (2004 sayılı Kanun m. 331)Borcunu ödememek suç değildir; ama haciz yoluyla takip edilen borçlunun alacaklısını zarara sokmak için malını elden çıkarması, muvazaalı olarak başkasına geçirmesi ya da gerçek olmayan borç ikrar etmesi suçtur. Bu rehber, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 331. maddesindeki suçun unsurlarını, hangi devirlerin suç sayıldığını, şikâyet süresindeki içtihat ayrılığını, icra ceza mahkemesindeki yargılamayı ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ile Ceza Genel Kurulunun kararlarını anlatır.
İş Hukuku rehberleri
7 rehber
- İşe iade davası: iş güvencesinin şartları, süreler ve sonuçlarİş güvencesi, belirli şartları taşıyan işçinin iş sözleşmesinin ancak geçerli bir sebeple feshedilebilmesini sağlar. Bu rehber, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18-21. maddelerini, işe iade talebinin arabuluculuk ve dava sürelerini, davanın hangi mahkemede ve hangi usulle görüldüğünü ve Yargıtay'ın geçerli sebep denetiminde kullandığı ölçütleri anlatır.
- Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı (1475 sayılı Kanun m. 14, 4857 sayılı Kanun m. 17)Kıdem tazminatı ile ihbar tazminatı çoğu zaman aynı davada istenir ama farklı kurallara bağlıdır. Bu rehber, iki tazminatın hangi fesihlerde doğduğunu, nasıl hesaplandığını, hangi sürelere ve usule tabi olduğunu ve Yargıtay'ın istifa, ikale ve ispat yükü konusunda aradığı ölçütleri kanun ve karar metinlerine dayanarak anlatır.
- Yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti ve diğer işçilik alacakları (4857 sayılı Kanun m. 41, m. 53, m. 59)Fazla çalışma, kullanılmayan yıllık izin, hafta tatili ve genel tatil çalışması ile ödenmeyen ücret, iş sözleşmesinden doğan ve çoğu zaman aynı davada istenen alacaklardır. Bu rehber, her birinin 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki dayanağını, ispat yükünün kimde olduğunu, zamanaşımını ve Yargıtay'ın bordro, tanık ve izin kayıtları konusunda aradığı ölçütleri kanun ve karar metinlerine dayanarak anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Mobbing (işyerinde psikolojik taciz): şartları, ispatı ve işçinin haklarıİşyerinde psikolojik taciz, Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesinde işverenin önlemekle yükümlü olduğu bir durum olarak açıkça anılır. Bu rehber, mobbingin kanuni dayanağını, Yargıtay'ın bir davranışı mobbing sayarken aradığı unsurları, ispat ölçüsünü, manevi tazminat ve haklı fesih yollarını, davanın hangi mahkemede ve hangi usulle görüldüğünü anlatır.
- İş kazası tazminatı: meslek hastalığı, işverenin sorumluluğu, hesap ve zamanaşımıİş kazası veya meslek hastalığı sonucu çalışma gücünü yitiren işçi ile ölen işçinin yakınları, Sosyal Güvenlik Kurumunun karşılamadığı zararın tazminini işverenden ve kusurlu diğer kişilerden isteyebilir. Bu rehber, olayın iş kazası ya da meslek hastalığı sayılmasının koşullarını, işverenin sorumluluğunun dayanağını, kusur ve maluliyet oranının nasıl ispatlandığını, maddi ve manevi tazminatın nasıl belirlendiğini, SGK ödemelerinin mahsubunu, zamanaşımını ve davanın hangi mahkemede hangi usulle görüldüğünü Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Sendikal tazminat ve toplu iş sözleşmesi uyuşmazlıkları6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, işçinin sendika üyeliği ve sendikal faaliyeti nedeniyle ayrımcılığa uğramasını yasaklar ve toplu iş sözleşmesinden kimlerin, hangi tarihten itibaren yararlanacağını belirler. Bu rehber sendikal tazminatın şartlarını ve hesabını, sendikal nedenin ispatını, toplu iş sözleşmesinden yararlanma koşullarını, bu davaların görüldüğü mahkemeyi ve Yargıtay'ın kullandığı ölçütleri anlatır.
- İş davası avukatlık ücreti: işçilik alacağı, işe iade ve iş kazası davalarında karşı vekâlet ücreti (AAÜT m. 13)Bu sayfa, iş mahkemesinde görülen işçilik alacağı, işe iade ve iş kazası tazminatı davalarında mahkemenin karşı tarafa yüklediği avukatlık ücretini anlatır. Ücret, hükmün verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne (AAÜT) göre belirlenir; güncel tarife 3 Kasım 2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. İşçi ile kendi avukatı arasındaki ücret ilişkisi ayrı bir konudur ve avukatlık ücret sözleşmesi rehberinde anlatılmıştır.
Gayrimenkul Hukuku rehberleri
26 rehber
- Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davalarıKamulaştırmada bedel mahkemede tespit edilir; kamulaştırmasız el atmada ise malik bedeli dava yoluyla ister. Bu rehber, Kamulaştırma Kanunu'nun (2942) satın alma, bedel tespiti, dava hakkı ve acele kamulaştırma hükümlerini, bedelin arsa ve arazide nasıl hesaplandığını ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesi ile Hukuk Genel Kurulunun el atma, bilirkişi raporu, faiz ve harç konusunda aradığı ölçütleri anlatır.
- Reddi miras, tenkis, vasiyetnamenin iptali ve mirasçılık belgesiMiras davalarının çoğu kısa ve kendiliğinden işleyen sürelere bağlıdır. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu'nun mirasın reddi, saklı pay, tenkis, ölüme bağlı tasarrufun iptali ve mirasçılık belgesi hükümlerini, bu davaların hangi mahkemede ve hangi usulle görüldüğünü ve Yargıtay'ın bu davalarda aradığı ölçütleri anlatır.
- Ortaklığın giderilmesi davası (izale-i şuyu): aynen taksim, satış ve muhdesatHisseli bir taşınmazda paydaşlar malı nasıl paylaşacaklarında anlaşamazsa, paylaşmayı hâkim yapar. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu'nun paylaşma istemine ilişkin hükümlerini, davadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğunu, davanın hangi mahkemede ve hangi usulle görüldüğünü ve Yargıtay'ın aynen taksim, satış ve muhdesat konusunda aradığı ölçütleri anlatır.
Tümünü gösterDaha az göster
- Tahliye davası: kiracının hangi sebeplerle ve hangi sürede çıkarılabileceğiKonut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşme süresinin dolması kiracıyı çıkarmaya yetmez; kiraya veren kanunda sayılan bir sebebe ve o sebebe bağlı süreye uymak zorundadır. Bu rehber, Türk Borçlar Kanunu'ndaki tahliye sebeplerini, dava açma sürelerini, davadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğunu, icra yoluyla tahliyeyi ve Yargıtay'ın ihtiyaç, tahliye taahhüdü ve iki haklı ihtar konusunda aradığı ölçütleri anlatır.
- Ecrimisil davası: haksız işgal tazminatının şartları, hesaplanması ve zamanaşımıBir taşınmazı hakkı olmadan ve kötüniyetle kullanan kişiden malikin ya da paydaşın isteyebildiği kullanma tazminatına ecrimisil denir. Bu rehber, ecrimisilin Türk Medeni Kanunu'ndaki dayanağını, iyiniyetli ve kötüniyetli zilyet ayrımını, paydaşlar arasında aranan intifadan men koşulunu, ecrimisilin nasıl hesaplandığını, zamanaşımını ve davanın hangi mahkemede, hangi usulle görüldüğünü Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- İntifa hakkı ve irtifak hakkı: kurulması, sona ermesi ve mahkeme kararıyla kaldırılmasıBir taşınmazın mülkiyeti bir kişide kalırken kullanma ve yararlanma yetkisi başka bir kişiye ya da başka bir taşınmaza tanınabilir. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu'ndaki irtifak türlerini (taşınmaz lehine irtifak, intifa, oturma, üst hakkı ve diğer irtifaklar), bu hakların nasıl kurulduğunu, intifa hakkı sahibi ile malikin hak ve yükümlülüklerini, hakların nasıl sona erdiğini ve mahkeme kararıyla kaldırılmasının şartlarını, davanın hangi mahkemede ve hangi usulle görüldüğünü Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Kat karşılığı inşaat sözleşmesi: şekil, geç teslim, fesih ve müteahhitten daire alanın haklarıArsa sahibi arsasından pay verir, müteahhit binayı yapıp teslim eder. Bu rehber, kat karşılığı (arsa payı karşılığı) inşaat sözleşmesinin hangi şekilde yapılması gerektiğini, müteahhit evi zamanında teslim etmediğinde arsa sahibinin hangi haklara sahip olduğunu, sözleşmenin feshinin tapulara etkisini, müteahhitten bağımsız bölüm satın alan kişinin durumunu ve bu davaların süre ve usul kurallarını Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Kat Mülkiyeti Kanunu: apartman ve site yönetiminde kurul kararları, aidat ve ortak yerlerApartman ve site uyuşmazlıklarının büyük bölümü aynı soruların etrafında döner: kat malikleri kurulu hangi çoğunlukla karar verir, karara kim ve ne kadar sürede itiraz eder, aidat nasıl paylaşılır, ortak alanda kim neyi değiştirebilir, daire iş yeri olarak kullanılabilir mi? Bu rehber Kat Mülkiyeti Kanunu'nun ilgili maddelerini, dava açmadan önceki arabuluculuk zorunluluğunu, görevli mahkemeyi ve Yargıtay'ın bu konulardaki ölçütlerini kararlarıyla birlikte aktarır.
- Kira tespit davası: kira bedeli ne zaman ve hangi ölçüyle belirlenirKonut ve çatılı işyeri kiralarında yeni dönemin kira bedeli üzerinde anlaşılamazsa bedeli mahkeme belirler. Bu rehber, Türk Borçlar Kanunu m. 344 ve m. 345'teki artış sınırlarını, beş yıldan sonra hakkaniyete göre tespiti, davanın hangi zamanda açılması gerektiğini, davadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğunu, harç ve kanun yolunu ve Yargıtay'ın bilirkişi raporu, emsal ve hak ve nesafet indirimi konusunda aradığı ölçütleri anlatır.
- Tapu iptal davası: yolsuz tescil, iyi niyetli üçüncü kişi ve tapu iptal ve tescil davasının usulüTapudaki kayıt hukuken geçerli bir sebebe dayanmıyorsa, hakkı zedelenen kişi kaydın düzeltilmesini ve taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescilini dava edebilir. Bu rehber, yolsuz tescilin Türk Medeni Kanunu'ndaki tanımını, tapu iptalinin başlıca sebeplerini (ehliyetsizlik, sahte vekâletname, vekâletin kötüye kullanılması, hata, hile ve korkutma), tapu siciline iyi niyetle güvenen üçüncü kişinin korunmasını, ispat yükünü, süre sorununu, davanın hangi mahkemede ve hangi harçla açıldığını, davanın ne kadar sürdüğüne etki eden adımları ve Devletin tapu sicilinden doğan sorumluluğunu Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Muris muvazaası davası: mirastan mal kaçırma, İçtihadı Birleştirme Kararı, ispat ve tapu iptaliMirasbırakan, diğer mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla, gerçekte mirasçılarından birine bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapuda satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devretmiş gibi gösterirse, miras hakkı zedelenen diğer mirasçılar bu devrin geçersizliğini ileri sürebilir. Bu rehber, muris muvazaasının kanuni dayanağını ve 1.4.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararını, davanın şartlarını, mal kaçırma kastının hangi olgulardan anlaşıldığını, ispat yükünü, davayı kimin açabileceğini, süre sorununu, taşınmazın sonradan üçüncü kişiye satılmasının sonuçlarını, görevli ve yetkili mahkemeyi ve harcı Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Satış vaadi sözleşmesi: noterde düzenleme şekli, tapuya şerh ve vaade dayalı tescil davasıTaşınmaz satış vaadi sözleşmesi, bir taşınmazın ileride satılacağını taahhüt eden ve kanunun resmî şekle bağladığı bir önsözleşmedir. Bu rehber, sözleşmenin noterde hangi şekilde yapılması gerektiğini, adi yazılı vaadin sonucunu ve tüketiciye yapılan ön ödemeli konut satışındaki istisnayı, sözleşmenin tapuya şerhini, satıcı devre yanaşmadığında açılan tescil davasının şartlarını, zamanaşımını, tescil mümkün olmadığında tazminat ve bedel iadesinin nasıl hesaplandığını, ispat sorunlarını ve davanın hangi mahkemede, hangi harçla görüldüğünü Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Tescil dışı (tapusuz) arazi nasıl alınır? Tapusuz arazi tescil davası, zilyetlik şartları ve süreTapu kütüğünde kaydı olmayan bir taşınmazı uzun süre malik gibi kullanan kişi, mahkemeden bu yerin kendi adına tapuya yazılmasını isteyebilir. Bu rehber, zilyetliğe dayalı tescilin Türk Medeni Kanunu ve Kadastro Kanunu'ndaki şartlarını, belgesiz tescildeki yüzölçümü sınırını, imar-ihya yoluyla kazanmayı, orman, mera ve yol gibi kazanılamayan yerleri, kadastroda tescil harici bırakılan yerde dava açma süresini, davada Hazinenin yerini, ilanı ve Yargıtay'ın aradığı delilleri Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Geçit hakkı: zorunlu geçit, mecra ve zorunlu su hakkı davasıGenel yola bağlantısı olmayan ya da yolu ihtiyacını karşılamayan bir taşınmazın maliki, komşusundan bedel karşılığında geçit hakkı isteyebilir; boru, kablo ve elektrik hattı gibi mecraların komşu araziden geçirilmesi ve komşunun fazla suyundan yararlanma da Türk Medeni Kanunu'nda benzer bir yapıyla düzenlenmiştir. Bu rehber zorunlu geçit hakkının şartlarını, güzergâhın ve bedelin nasıl belirlendiğini, kurulmuş geçidin kaldırılmasını, mecra ve zorunlu su hakkını, davanın hangi mahkemede ve hangi usulle görüldüğünü Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- 2B arazisi: orman vasfını yitirmiş yerlerde hak sahipliği, satış ve kullanım kadastrosu davalarıOrman niteliğini kaybettiği için Hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan yerler halk arasında 2B arazisi diye anılır. Bu rehber, 6831 sayılı Orman Kanunu m. 2/B'deki çıkarma şartlarını, 6292 sayılı Kanun'a göre kimin hak sahibi sayıldığını, başvuru sürelerini ve uzatmalarını, satış bedelini ve ödeme koşullarını, kullanım kadastrosunda kullanıcı ve muhdesat şerhine itirazı, Hazinenin açtığı davaların akıbetini ve bu davalarda Yargıtay'ın aradığı delilleri Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Orman kadastrosuna itiraz: süre, görevli mahkeme, tapusu orman çıkan arazi ve tazminatOrman kadastro komisyonu bir yeri orman sınırları içine aldığında, o yerde tapusu ya da zilyetliği bulunan kişi bu sınırlandırmaya karşı dava açabilir. Bu rehber, orman kadastrosunun nasıl yapılıp ilan edildiğini, itiraz davasının otuz günlük ve on yıllık sürelerini, davanın kime karşı ve hangi mahkemede açılacağını, bir yerin orman sayılıp sayılmadığını Yargıtay'ın hangi delillerle araştırdığını, kesinleşmiş orman kadastrosu karşısında tapu kaydının durumunu, Hazinenin ve Orman İdaresinin açtığı tapu iptali davasını ve tapusu iptal edilen malikin Türk Medeni Kanunu m. 1007'ye göre tazminat isteyip isteyemeyeceğini Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8-8/D: tarım arazisi ifraz yasağı, hisseli satış ve mirasTarla, bağ ya da bahçe niteliğindeki bir taşınmaz, belirli bir büyüklüğün altında parçalara ayrılamaz; bu büyüklüğün altında hisselendirilemez ve pay ve paydaş sayısı artırılamaz. Bu rehber, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8 ilâ 8/D maddelerini, hisseli satışın ve satış vaadinin bu yasak karşısındaki durumunu, miras kalan tarım arazisinin mirasçılar arasında nasıl devredildiğini ve Yargıtay'ın ortaklığın giderilmesi davalarında bu hükümleri nasıl uyguladığını anlatır.
- Miras davası avukatlık ücreti: ortaklığın giderilmesi, muris muvazaası ve tenkiste maktu ve nispi ücret (AAÜT 2026, HMK m. 326 ve m. 330)Miras davalarında iki ayrı ücret konuşulur: müvekkilin avukatına ödediği sözleşme ücreti ve davanın sonunda mahkemenin tarifeye göre karşı tarafa yüklediği vekâlet ücreti. Bu sayfa ikincisini anlatır: hangi miras davasında ücretin sabit (maktu), hangisinde değere göre (nispi) olduğunu, kimden alınacağını ve Yargıtay kararlarında hangi hataların düzeltildiğini gösterir. Sözleşme ücreti, azil ve zamanaşımı avukatlık ücret sözleşmesi rehberinde anlatılmıştır.
- Tahliye davası avukatlık ücreti: bir yıllık kira esası, kira tespiti, kira alacağı ve icra yoluyla tahliye (AAÜT 2026 m. 9)Bu sayfa, tahliye davasında, kira tespiti davasında ve icra yoluyla tahliyede mahkemenin karşı taraf aleyhine hükmedeceği avukatlık ücretinin nasıl hesaplandığını anlatır. Tutarlar 3 Kasım 2026 tarihli Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinden alınmıştır; kararlarda geçen TL tutarları karar tarihindeki eski tarifelere aittir.
- Tapuda kamulaştırma şerhi: anlamı, satış ve şerhin silinmesiTapu kaydında kamulaştırma şerhi görmek iki soruyu doğurur: taşınmaz satılabilir mi ve şerh ne zaman kalkar? Bu rehber, Kamulaştırma Kanunu (2942) m. 7'deki idari şerhi, m. 31/b'deki devir yasağını ve m. 27/2'deki acele el koyma şerhini birbirinden ayırır; altı ay sonra resen silme kuralını, tapu şerhi silmediğinde açılan terkin davasını, idarenin kamulaştırmadan vazgeçmesini (m. 21) ve kamulaştırma tamamlandıktan sonraki geri alma hakkını (m. 22-23) Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararlarıyla anlatır. Bedel tespiti ve acele kamulaştırmanın işleyişi kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde ayrıca anlatılmıştır.
- Maden sahası kamulaştırma: ruhsat sahibinin irtifak talebi, kamulaştırma, bedel, zarar ve iade (3213 sayılı Maden Kanunu m. 46)Maden ruhsatı sahibinin özel mülkiyetteki bir araziyi kullanabilmesi, o arazinin kamulaştırılması ve arazi sahibine ne ödeneceği 3213 sayılı Maden Kanunu m. 46'da düzenlenir. Bu rehber konuyu arazi sahibinin bakışıyla anlatır: arama döneminde irtifak ve intifa hakkı, işletme döneminde kamulaştırma, maden sahasında kalan arazinin bedeli, faaliyet sırasında araziye verilen zarar, kamulaştırmaya karşı idari dava ve madene gerek kalmayınca iade. Kamulaştırma bedelinin genel tespit usulü ve acele kamulaştırmanın genel şartları kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır; burada yalnız madene özgü farklar ele alınır.
- 22/a uygulamasına itiraz: kadastro güncellemesi ve tapudaki alanın değişmesi (3402 sayılı Kanun m. 22/2-a)Kadastro güncellemesi, uygulamada "22/a uygulaması" ya da "uygulama kadastrosu" diye anılan ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 22/2-a'ya dayanan çalışmadır. Daha önce kadastrosu yapılmış yerlerde haritaların yeniden düzenlenmesini ve tapu sicilinin düzeltilmesini amaçlar; bu sırada bir parselin tapudaki yüzölçümü küçülebilir ya da büyüyebilir, komşu parselle ortak sınırı kayabilir. Bu rehber çalışmanın kanuni dayanağını, askı ilanını, askı süresi içinde ve sonrasında açılan davayı, davanın kime karşı açılacağını, Yargıtay'ın bu davalarda aradığı teknik incelemeyi ve kaybedilen alan için tazminat yolunu anlatır.
- Kadastro hatası ve düzeltilmesi: 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 41Kadastrosu yapılmış ve geometrik durumu kesinleşmiş bir taşınmazda ölçü, sınırlandırma, tersimat ya da hesaplamadan doğan bir farkın düzeltilme yolu 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 41'dir. Madde 7579 sayılı Kanunla 2026'da değişti: artık fark, yanılma sınırı (tecviz) ve hata ayrı ayrı tanımlanıyor. Bu rehber yalnız kesinleşmiş kadastrodaki teknik hatayı anlatır; kadastro tespitine itiraz ve 22/a güncellemesi ayrı rehberlerin konusudur. Sayfadaki Yargıtay kararlarının hepsi değişiklikten önceki metne göre verilmiştir ve yalnız yeni metinle çelişmeyen ilkeler için kullanılmıştır.
- Kadastro tespitine itiraz: askı ilanı, kadastro mahkemesinde dava ve on yıllık süre (3402 sayılı Kanun m. 11, 12)Kadastro ekibinin bir taşınmaz için yaptığı sınırlandırma ve tespit, askı ilanıyla herkese duyurulur. Bu rehber, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'na göre askı ilanının nasıl yapıldığını, itirazın askı süresi içinde kadastro mahkemesinde açılan davayla nasıl ileri sürüldüğünü, dava açılmayan tutanağın ne zaman kesinleştiğini ve kesinleşmeden sonra işleyen on yıllık hak düşürücü süreyi, Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Mükerrer kadastro ve mükerrer tapu kaydının iptali (3402 sayılı Kanun m. 22/1, TMK m. 1026)Aynı arazi parçası iki ayrı kadastro çalışmasında iki ayrı parsel olarak kaydedildiğinde tapu kütüğünde aynı taşınmaz için iki sayfa oluşur. 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 22/1 ikinci kadastroyu hükümsüz sayar ve Türk Medeni Kanunu m. 1026'daki terkin yolunu işletir. Bu rehber mükerrer kadastronun ne olduğunu, tapu müdürlüğünün mükerrerlik bildiriminden sonra hangi sürede dava açılacağını, on yıllık hak düşürücü sürenin hangi parselin kaydını ayakta tuttuğunu, davanın kime karşı ve hangi mahkemede açılacağını ve mahkemenin hangi delillere baktığını Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Tapu tahsis belgesi: tapu yerine geçer mi, tapuya nasıl çevrilir? (2981 sayılı Kanun m. 10)Tapu tahsis belgesi, uygulamada İmar Affı Kanunu olarak bilinen 2981 sayılı Kanun uyarınca Hazine, belediye, il özel idaresine ait ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ettiği arsa üzerinde gecekondu yapmış kişilere verilen belgedir. Elinde bu belge bulunanların sorusu çoğunlukla aynıdır: belge tapu yerine geçer mi, tapuya nasıl çevrilir, belge iptal edilirse ne istenebilir? Bu rehber, 2981 sayılı Kanun m. 10 ve m. 13'ün metnini ve Yargıtay ile Danıştay'ın bu belgeye dayanan davalarda verdiği kararları anlatır.
Borçlar Hukuku rehberleri
49 rehber
- İtirazın iptali davası: süre, arabuluculuk, ispat ve icra inkâr tazminatıİlamsız icra takibinde borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip durur. Bu rehber, duran takibin devamı için alacaklının açtığı itirazın iptali davasını İcra ve İflas Kanunu m. 67 çerçevesinde anlatır: davanın şartları, bir yıllık sürenin ne zaman başladığı, itirazın kaldırılmasından farkı, hangi davalarda arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğu, görevli ve yetkili mahkeme, ispat yükü ve icra inkâr tazminatında Yargıtay'ın likitlik ölçütü.
- Manevi tazminat davası: kişilik hakkı ihlali, miktar ve zamanaşımıKişilik hakkı hukuka aykırı biçimde zedelenen ya da bedensel bütünlüğü ihlal edilen kişi, uğradığı manevi zarar için bir miktar para isteyebilir. Bu rehber Türk Borçlar Kanunu m. 56 ve m. 58 ile Türk Medeni Kanunu m. 24-25'i, davanın hangi mahkemede ve hangi sürede açıldığını ve Yargıtay'ın hukuka aykırılık ile tazminat miktarı konusunda kullandığı ölçütleri anlatır.
- Araç değer kaybı: sigortaya başvuru, hesaplama ve davaTrafik kazasında hasar gören araç onarılsa bile kazasız hâline göre daha düşük fiyata satılabilir. Bu rehber, bu farkın kimden ve hangi yolla istenebileceğini, Karayolları Trafik Kanunu m. 85, m. 97 ve m. 109'u, sigortaya başvuru ve Sigorta Tahkim Komisyonu yolunu, Yargıtay'ın değer kaybını hangi ölçütle hesaplattığını ve davanın hangi mahkemede, hangi sürede açıldığını anlatır. Bedensel zararlar ayrı bir rehberin konusudur.
Tümünü gösterDaha az göster
- İcra takibine itiraz ve itirazın kaldırılması: süre, belge, ispat ve tazminatGenel haciz yoluyla başlatılan ilamsız icra takibinde borçlu ödeme emrine itiraz ederek takibi durdurabilir. Bu rehber, İcra ve İflas Kanunu m. 62-70 çerçevesinde icra takibine itirazın süresini ve şeklini, borca itiraz ile imzaya itiraz arasındaki farkı, süresi kaçırılan itirazı, alacaklının icra mahkemesinden itirazın kesin veya geçici kaldırılmasını hangi belgelerle isteyebileceğini, icra mahkemesinin incelemesinin sınırını, tazminatı ve kanun yolunu Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Alacak davası: borç verilen paranın geri istenmesi, ispat, zamanaşımı ve faizBorç olarak verilen para geri ödenmediğinde alacaklı, icra takibine gerek olmadan genel mahkemede alacak davası açabilir. Bu rehber, sözleşmeden ve özellikle tüketim ödüncünden doğan para alacağının dava yoluyla istenmesini anlatır: ödüncün geri istenebilmesi için gereken ilk istem ve altı haftalık süre, elden verilen paranın senetle ispatı ve bunun istisnaları, havale ve EFT açıklamasının ispat yüküne etkisi, zamanaşımı, faizin başlangıcı, görevli ve yetkili mahkeme ile kanun yolu.
- Tasarrufun iptali davası: şartlar, iptal sebepleri, süre ve sonuçlarıBorçlu, alacaklısından mal kaçırmak için malını bir yakınına ya da başka birine devrederse alacaklı, İcra ve İflas Kanunu m. 277 ve devamındaki tasarrufun iptali davasıyla bu işlemi kendisine karşı hükümsüz kılabilir. Bu rehber davanın kim tarafından ve kime karşı açıldığını, Yargıtay'ın aradığı özel dava şartlarını, 7571 sayılı Kanunla 25/12/2025'te değişen İİK m. 278'i, aciz hâlindeki tasarrufları ve zarar verme kastını, ispat yükünü, beş yıllık hak düşürücü süreyi ve kabul kararının tapu iptali değil haciz ve satış yetkisi doğurduğunu anlatır.
- Menfi tespit davası ve istirdat davası: şartlar, ispat yükü, tedbir ve süreBorçlu olmadığı bir borç için icra takibiyle karşılaşan ya da karşılaşabilecek kişi, genel mahkemede borçlu olmadığının tespitini isteyebilir; takip nedeniyle ödemek zorunda kaldığı parayı da geri isteyebilir. Bu rehber İcra ve İflas Kanunu m. 72'deki menfi tespit ve istirdat davalarını anlatır: davanın şartları ve hukuki yarar, takibin durdurulması için ihtiyati tedbir ve teminat, ispat yükü ve kambiyo senedinde yük değişimi, teminat senedi ve aval iddiaları, itirazın iptali davasıyla ilişki, istirdat davasının bir yıllık süresi, kötü niyet tazminatı, görevli ve yetkili mahkeme ile arabuluculuk.
- Sebepsiz zenginleşme: şartlar, yanlış hesaba gönderilen para, ispat ve zamanaşımıBir kişinin malvarlığı, haklı bir sebep olmadan başka birinin malvarlığı aleyhine artmışsa Türk Borçlar Kanunu bu artışın geri verilmesini ister. Bu rehber, sebepsiz zenginleşme davasının şartlarını, sözleşme ilişkisiyle sınırını, yanlış IBAN'a veya başkasının hesabına gönderilen paranın kimden ve nasıl istenebileceğini, havale ve EFT'de ispat yükünü, iki ve on yıllık zamanaşımı sürelerini, iadenin kapsamını, faizi, görevli mahkemeyi ve kanun yolunu anlatır.
- İstihkak davası: haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, süreler ve ispatBir icra takibinde borçluya ait sanılarak haczedilen mal, gerçekte başka birine ait olabilir ya da üzerinde başkasının rehin hakkı bulunabilir. Bu rehber, İcra ve İflas Kanunu m. 96-99 ve m. 97/a çerçevesinde istihkak iddiasını ve istihkak davasını; malın kimin elinde haczedildiğine göre değişen dava açma ve ispat yükünü, süreleri, takibin ertelenmesini, borçlu ile üçüncü kişi arasındaki organik bağın nasıl değerlendirildiğini, tazminat, harç ve kanun yolunu Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Muvazaa nedir? Muvazaa davası, mutlak ve nispi muvazaa, ispat ve süreMuvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak için gerçek iradelerine uymayan bir işlem yapmış gibi görünmesidir; halk arasında danışıklı ya da muvazaalı satış denir. Bu rehber Türk Borçlar Kanunu m. 19'u, mutlak ve nispi muvazaa ayrımını, tapuda bedelin düşük gösterilmesini, davayı kimin açabileceğini, işlemin tarafı ile üçüncü kişi arasındaki ispat farkını, inançlı işlemle ilişkisini, taşınmazı sonradan edinen kişinin durumunu ve süre sorununu Yargıtay kararlarıyla anlatır. Miras bırakanın işlemine karşı mirasçının açtığı muris muvazaası davası ayrı bir rehberin konusudur.
- Trafik kazası tazminatı: yaralanma, maluliyet ve sigortaya başvuruTrafik kazasında yaralanan kişi tedavi giderlerini, çalışamadığı dönemin kaybını ve kalıcı maluliyetten doğan zararını sorumlulardan isteyebilir. Bu rehber, Karayolları Trafik Kanunu m. 85, m. 97 ve m. 109 ile Türk Borçlar Kanunu m. 54 ve m. 55 çerçevesinde tazminatın kimden istenebileceğini, sigortaya başvuru ve Sigorta Tahkim Komisyonu yolunu, maluliyet raporunun nasıl alındığını, Yargıtay'ın tazminatı hangi yöntemle hesaplattığını ve davanın hangi mahkemede, hangi sürede açıldığını anlatır. Araçtaki hasar ve değer kaybı, ölüm hâlindeki destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminatın miktarı ayrı rehberlerin konusudur.
- İhalenin feshi: şikâyet hakkı, süre, fesih sebepleri ve para cezasıİcra dairesinin yaptığı açık artırmada taşınmaz ihale edildiğinde alıcı mülkiyeti ihaleyle kazanır. Bu rehber, uygulamada “ihalenin feshi davası” olarak anılan ama kanunda icra mahkemesine şikâyet olarak düzenlenen yolu; İcra ve İflas Kanunu m. 134 çerçevesinde talep edebilecek kişileri, süreyi, başlıca fesih sebeplerini, kıymet takdirine itirazı, hukuki yarar şartını, harç, teminat, para cezası ve kanun yolunu Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Araç haczi ne zaman düşer: İİK m. 106 ve 110'a göre satış isteme süresi ve haczin kaldırılmasıBu rehber, icra takibinde borçlunun aracına konulan haczi anlatır: haczin trafik kaydına nasıl işlendiğini, hangi araçların haczedilemeyeceğini, yakalama ve muhafazayı, satış isteme süresini ve süresinde satış istenmezse haczin düşmesini, aracı satın alan üçüncü kişinin durumunu ve haczin kaldırılma yollarını İcra ve İflas Kanunu ile Yargıtay kararları üzerinden açıklar.
- Araç rehin kaldırma: taşıt kredisi bitince rehnin fekki ve rehnin kaldırılması davasıBu rehber, taşıt kredisi gibi bir borç için araç üzerine kurulan rehnin hangi kanuna dayandığını, borç ödenince rehnin neden sona erdiğini, rehin alacaklısı sicildeki kaydı kaldırmazsa açılan rehnin kaldırılması (rehin fekki) davasını ve rehinli aracın satışında Yargıtay kararlarının vardığı sonuçları anlatır. Anlatım Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun madde metinlerine ve on beş Yargıtay kararına dayanır.
- E tebligat nedir? Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi ve tebliğ tarihi (7201 sayılı Kanun m. 7/a)Mahkemeden, icra dairesinden ya da noterden gelen evrakın bir kısmı artık kâğıt zarfla değil, Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi üzerinden elektronik adrese gelir. Bu rehber, elektronik tebligatın kimlere zorunlu olduğunu, adresin nasıl edinildiğini, tebliğin hangi gün yapılmış sayıldığını ve zorunlu muhataba kâğıt tebligat yapıldığında ne olduğunu 7201 sayılı Tebligat Kanunu, Elektronik Tebligat Yönetmeliği ve Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Haciz kaldırma (haciz fekki): borç ödenince ya da takip düşünce haciz nasıl kalkar?Borç ödendiği hâlde tapuda, araç kaydında ya da banka hesabında haciz kalabilir; alacaklı satış istemeden bekleyebilir; ihtiyati haciz konduktan sonra dava kaybedilebilir. Bu sayfa, haczin İcra ve İflas Kanunu'na göre hangi hâllerde kendiliğinden kalktığını, hangi hâllerde icra dairesinden ya da icra mahkemesinden kaldırılmasının istenmesi gerektiğini, borcun ödendiğinin nasıl ispat edildiğini ve haciz kaldırılırken harç sorusunun Yargıtay kararlarında nasıl çözüldüğünü anlatır.
- Tebligat SMS gelir mi? Kısa mesaj ile tebligatın farkı (7201 sayılı Kanun m. 7/a)Telefona gelen bir kısa mesaj, bir mahkemenin, icra dairesinin ya da bir kurumun size bir şey bildirdiğini söyleyebilir. Hukuken önemli olan, bu bildirimin Tebligat Kanunu'nun saydığı bir tebliğ yoluyla yapılıp yapılmadığıdır; süreler ve yokluğunuzda verilecek kararlar buna bağlıdır. Bu rehber kısa mesajın ve e-postanın neden tebligat sayılmadığını, elektronik tebligatta kısa mesajın gördüğü bilgilendirme işlevini, tebliğin hangi anda yapılmış sayıldığını ve bir bağlantı ya da ödeme isteği içeren mesajlara karşı kanunun ne söylediğini anlatır.
- Haciz şerhi nedir? Tapudaki haciz şerhinin ve ipoteğin kaldırılmasıTapu kaydındaki bir haciz şerhi, ipotek ya da kira şerhi taşınmazın satışını, kredi işlemini ve yeni malikin durumunu doğrudan etkiler. Bu rehber Türk Medeni Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri ile Yargıtay kararlarına göre tapudaki şerhin ne olduğunu, haciz şerhinin hangi durumda silindiğini, borç bitince ipoteğin icra dairesi ya da mahkeme yoluyla nasıl kaldırıldığını ve kira sözleşmesinin tapuya şerhini anlatır.
- Tebligatı almazsam ne olur? Kapıda bulunmama, imzadan kaçınma ve usulsüz tebligat (Tebligat Kanunu m. 21, 32, 35)Tebligat, bir mahkemenin, icra dairesinin ya da idarenin bir işlemi kanunda gösterilen usulle ilgilisine bildirmesidir; dava ve takiplerdeki sürelerin çoğu bu bildirimin yapıldığı günden işler. Bu sayfa, tebligatı almamanın, kapıda bulunmamanın ve imzadan kaçınmanın sonuçlarını Tebligat Kanunu m. 21 ve m. 35 üzerinden; tebligatın kurallara aykırı yapıldığı durumu (usulsüz tebligat) m. 32 üzerinden ve Yargıtay kararlarındaki ölçütlerle anlatır.
- Alkollü kazada kasko öder mi, trafik sigortası karşılar mı?Alkollü kaza sonrasında akla iki soru gelir: aracın kaskosu hasarı öder mi, zorunlu trafik sigortası karşı tarafın zararını karşılar mı? İki sigorta aynı sonuca bağlanmaz. Yargıtay kararları sürücünün alkollü olması ile kazanın alkol yüzünden olması arasında ayrım yapar; bu ayrım hem kasko anlaşmazlığında hem de sigortacının sonradan sigortalıdan para istediği rücu davasında sonucu belirler.
- Avukatlık ücret sözleşmesi: yazılı şekil, yüzde 25 sınırı, azilde ücret ve zamanaşımı (Avukatlık Kanunu m. 163-164)Avukatlık ücret sözleşmesi, avukatın hukuki yardımının karşılığını belirleyen sözleşmedir ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 163-164'te düzenlenmiştir. Bu sayfa avukat ile iş sahibi arasındaki ilişkiyi anlatır: yazılı şeklin ispat etkisi, yüzde 25 tavanı, başarıya bağlı ücret, yazılı sözleşme yoksa ücretin nasıl belirlendiği, azilde ücret ve zamanaşımı. Karşı taraf vekâlet ücretinin dava türüne göre hesabı ilgili dava rehberlerinde anlatılmıştır.
- Banka borcu ödenmezse ne olur? Temerrütten icra takibine, maaş blokesine ve kefileBu rehber, tüketici kredisi, konut kredisi ve bireysel kredi kartı borcu ödenmediğinde bankanın hangi sırayla hangi hakları kullanabildiğini anlatır: taksitte temerrüt, borcun tamamının istenebilmesinin şartları, icra takibi, maaş ve emekli aylığı üzerindeki haciz ve bloke, kefilin sorumluluğu, zamanaşımı ve alacağın devri. Her konu ilgili kanun maddesi ve Yargıtay kararlarıyla birlikte verilir; ayrıntılı usul konuları ilgili rehberlere bırakılmıştır.
- Hesap kat ihtarnamesi nedir? Ödeme süresi, temerrüt, faiz ve itirazBankadan gelen hesap kat ihtarnamesi, kredi hesabının kesildiğini ve borcun tamamının istendiğini bildirir. Bu rehber, ihtarnamenin Türk Borçlar Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve 6502 sayılı Kanundaki dayanağını, ödeme süresini ve temerrüdün başladığı günü, hesap kat tarihinden sonra işleyen faizi, tebliğ ve itiraz kurallarını, ipotekli kredide ve kefil bakımından doğan sonuçları madde metinleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Hukuk bürosundan borç mesajı: ne anlama gelir, ne yapılır (İİK m. 58-62, Avukatlık Kanunu m. 165)Bir bankanın ya da başka bir alacaklının avukatından kısa mesaj, e-posta veya telefonla borç bildirimi almak sık rastlanan bir durumdur. Bu rehber, böyle bir mesajın hukuken neyi değiştirip neyi değiştirmediğini anlatır: icra takibinin hangi belgeyle başladığı, itiraz süresinin hangi andan işlediği, istenen vekâlet ücreti ve masrafların hangi maddeye dayandığı, ödemenin nasıl kanıtlandığı ve kişisel verilerle ilgili hangi hakların bulunduğu. Mesajı gönderen büronun alacaklı adına iş gördüğü kabul edilir; sayfa yalnız borçlunun hukuki konumunu açıklar.
- İcra takibinde avukatlık ücreti: icra vekâlet ücreti nasıl belirlenir (İİK m. 138, AAÜT m. 11)Avukat aracılığıyla yürütülen icra takibinde vekâlet ücreti, alacaklı ile borçlu arasındaki sözleşmeye bakılmaksızın icra dairesince tarifeye göre hesaplanır ve takip masrafı olarak borçludan istenir. Bu rehber, İcra ve İflas Kanunu m. 138 ile 3 Kasım 2026 tarihli Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m. 11'e göre ücretin nasıl belirlendiğini, borçlu ödeme yaptığında, itiraz ettiğinde ya da dosya icra mahkemesine geldiğinde neyin değiştiğini Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Kredi sicili ve icra kaydı kredi notu ilişkisi: Risk Merkezi kaydının düzeltilmesi ve tazminatBanka borcu ödenmeyince ya da hiç doğmamış bir borç için takip açılınca çoğu kişinin ilk sorusu "sicilim bozuldu mu" olur. Bu sayfa, bankaların bildirdiği kaydın hangi düzenlemeye dayandığını, yanlış kaydın kime ve hangi sürede bildirileceğini, borç bittikten sonra kaydın durumunu ve haksız kayıt nedeniyle açılan tazminat davalarında Yargıtay'ın aradığı şartları madde metinleri ve kararlarla anlatır.
- Kredi kartı borcu ödenmezse ne olur (5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu)Bu rehber, kredi kartı borcu ödenmediğinde 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu'na göre neyin değiştiğini anlatır: asgari tutar ve gecikme faizi, kartın iptali, hesabın kat edilmesi ve temerrüt, faiz hesabı, hesap özetine itiraz, kartın başkası tarafından kullanılması, yapılandırma, icra takibi, zamanaşımı ve kefil. Kredi, kredili mevduat hesabı ve kartın birlikte takip edildiği genel akış banka borcu rehberinde, hesap kat ihtarnamesinin kendisi ise ayrı rehberinde anlatılmıştır.
- Noter eve gelir mi? Noterin daire dışında işlem yapması (Noterlik Kanunu m. 83)Noterlik işlemleri kural olarak noterlik dairesinde yapılır; Noterlik Kanunu m. 83, işlemin dairede yapılması gecikmeye sebep olur veya başka bir zorluk arz ederse noterin daire dışında da işlem yapabileceğini söyler. Bu sayfa, evde ya da hastanede yapılan işlemde noterin neye bakmakla yükümlü olduğunu, yaşlı ve hasta kişide ayırt etme gücünün ve doktor raporunun yerini, görme, işitme veya konuşma engelli ve okuma yazma bilmeyen kişide tanık şartını, bu kurallara uyulmadığında işlemin geçerliliğini ve noterin sorumluluğunu madde metinleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Rücu davası nedir? Sigortanın rücu davası (KTK m. 95/2, TTK m. 1472)Sigortacı, ödediği tazminatı iki ayrı yoldan geri isteyebilir: kendi sigorta ettirenine karşı KTK m. 95/2'ye dayanan içe rücu davasıyla ya da sigortalının yerine geçerek zarar sorumlusuna karşı TTK m. 1472'ye dayanan halefiyet davasıyla. Bu sayfa iki yolun şartlarını, davalısını, tutarını, zamanaşımını, görevli ve yetkili mahkemesini Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Varlık yönetim şirketi borç satın aldıysa: alacağın devri ve borçlunun hakları (TBK m. 183-190)Ödenmeyen kredi ya da kart borcunu banka bir varlık yönetim şirketine satabilir. Bu işlemin hukuki adı alacağın devri, yaygın adıyla temliktir ve Türk Borçlar Kanunu m. 183 ve devamında düzenlenir. Bu rehber devrin şartlarını, devrin borçluya bildirilmesinin önemini, borcun, savunmaların ve faizin devirden sonra ne olduğunu, zamanaşımını, takip ve dava sürerken yapılan devri ve görevli mahkemeyi madde metinleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Borç ödenmezse işleyen genel süreç banka borcu rehberinde, kart borcuna özgü kurallar kredi kartı borcu rehberinde anlatılmıştır.
- Vekaletname nedir, nasıl çıkarılır: genel ve özel vekâletname (TBK m. 504)Vekâletname, bir kişinin başka birine verdiği temsil yetkisini ve bu yetkinin kapsamını gösteren yazılı belgedir. Bu rehber, vekâlet sözleşmesi ile vekâletname arasındaki farkı, noterde düzenleme ve onaylama şekillerini, tapu işlemi için hangi şeklin gerektiğini, görme engelli ya da okuma yazma bilmeyen kişinin vekâletnamesindeki şekil şartlarını, genel ve özel vekâletname ayrımını, avukata verilen dava vekâletnamesinin kapsamını ve vekâletin kötüye kullanılması hâlinde ne olacağını Türk Borçlar Kanunu, Noterlik Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Yargıtay kararlarıyla anlatır.
- Vekaletname iptali: vekilin azli, ölüm ve ehliyet kaybı, azilden sonra yapılan satış (TBK m. 512-514)Günlük dilde vekaletname iptali denen işlem, vekâlet verenin vekâlet sözleşmesini tek taraflı olarak sona erdirmesidir (TBK m. 512); Yargıtay kararları bu işleme azil, azli bildiren belgeye azilname der. Bu sayfa azlin ne zaman hüküm doğurduğunu, azilden sonra vekilin yaptığı satışın vekâlet vereni bağlayıp bağlamadığını, vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflasıyla vekâletin kendiliğinden sona ermesini (TBK m. 513), uygun olmayan zamanda azlin sonucunu ve dava vekilinin azli ile istifasını (HMK m. 81, m. 82) Yargıtay kararlarıyla anlatır. Dava kutusu, azilden ya da ölümden sonra yapılan satış nedeniyle açılan tapu iptali ve tescil davasına göredir. Vekâletnamenin ne olduğu ve nasıl verildiği vekâletname rehberinde anlatılmıştır.
- Yurt dışından vekalet: konsoloslukta vekâletname, yabancı noter ve apostil (Noterlik Kanunu m. 191, 195)Yurt dışında yaşayan biri Türkiye'deki bir dava, icra takibi ya da banka işlemi için birine yetki vermek istediğinde, vekâletnamenin nerede ve hangi şekilde düzenlendiği Türkiye'de kabul edilip edilmeyeceğini belirler. Bu rehber Noterlik Kanunu m. 191-195, HMK m. 224, 76 ve 77 ile on iki Yargıtay kararına dayanarak üç durumu anlatır: Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletname, yabancı noterde düzenlenip Türk konsolosluğunca onaylanan vekâletname ve Lahey Sözleşmesine taraf ülkede apostil şerhi taşıyan vekâletname. Son bölümler, bu belgede eksiklik olduğunda davada ve banka ödemesinde ne olduğunu gösterir.
- Haciz geldi: haciz memuru eve ya da işyerine gelince ne olur, neler haczedilemez (İİK m. 79-85)Bu rehber, kesinleşmiş bir icra takibinde haciz memurunun borçlunun evine ya da işyerine geldiği anı anlatır: haczin hangi gün ve saatte yapılabileceği, konutta haciz için 2023'te getirilen icra mahkemesi onayı, kapı açılmadığında ne olacağı, evde ve işyerinde hangi eşyanın haczedilemeyeceği, haciz tutanağı ile muhafaza ve bunlara karşı şikâyetin süresi. Anlatım İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) bugünkü metnine ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin kararlarına dayanır.
- İcra borcu taksitlendirme: icra dairesinde ödeme taahhüdü ve taksit sözleşmesi (İİK m. 111)İcra takibindeki borcu bir kerede ödeyemeyen borçlu için İcra ve İflas Kanunu iki yol tanır: alacaklının rızası aranmadan, kanundaki şartlara uyan bir ödeme taahhüdüyle satışı durdurmak ya da alacaklıyla icra dairesinde taksit sözleşmesi yapmak. Bu sayfa iki yolun şartlarını, taksitler ödenirken haciz, satış ve zamanaşımı sürelerine ne olduğunu, bir taksit kaçınca takibin nasıl devam ettiğini, birden çok borçlu bulunan takipleri ve icra dosyası dışında yapılan ödemeleri Yargıtay kararlarıyla anlatır. Taahhüdü ihlalin tazyik hapsi ceza rehberinde, ödeme emrine itiraz ve haczin kaldırılması ayrı rehberlerde anlatılmıştır.
- İcra geldi ne yapmalı: ödeme emrinden hacze borçlunun yol haritasıBu rehber, hakkında icra takibi başlatılan ve borcunu ödeyemeyen kişinin sırayla karşılaştığı aşamaları anlatır: ödeme emri, takibin kesinleşmesi ve haciz, haciz memurunun gelişi, mal beyanı ve hapisle tazyik, taksit, haciz isteme hakkının bir yılda düşmesi, eski dosyada zamanaşımı ve icra borcu varken yurt dışına çıkış. Her aşama kısa tutulmuş, ayrıntısı ilgili rehbere bırakılmıştır; hükümler İcra ve İflas Kanunu, Anayasa ve Pasaport Kanunu maddeleriyle, ölçütler Yargıtay kararlarıyla verilir.
- Mal beyanı: içeriği, süresi ve verilmezse ne olur (İİK m. 74, 75, 76 ve 338)Mal beyanı, icra takibinde borçlunun mallarını, alacaklarını, gelirlerini ve borcunu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesidir. Bu rehber beyanın içeriğini, hangi sürede verileceğini, verilmezse uygulanan tazyik hapsini ve gerçeğe aykırı beyanın cezasını İcra ve İflas Kanunu maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Ödeme emrine itiraz, haciz ve icra borcunun taksitle ödenmesi ayrı rehberlerde anlatılmıştır.
- Ödeme emri nedir, tebliğ edilince ne olur? (İİK m. 58, 60, 61)Bu rehber, ödeme emri tebliğ edilen borçlunun karşılaştığı soruları sırayla ele alır: ödeme emrinin ne olduğu ve takip talebiyle ilişkisi, kanunun ödeme emrinde bulunmasını istediği kayıtlar, hangi eksikliğin ödeme emrini iptal ettirdiği ve hangisinin ettirmediği, borçlu ölmüşse mirasçılara ne zaman ödeme emri gönderilebileceği, tebliğden sonra işleyen süreler ve takip kesinleşmeden konan haczin akıbeti. Ödeme emrine itirazın usulü ve itiraz sebepleri icra takibine itiraz rehberinde anlatılmıştır.
- Banka hesabı haczi: banka hesabına konulan haciz nasıl kaldırılır, maaş hesabında ne kadarı haczedilir?Hesaba haciz geldiğinde ilk soru, haczin hangi parayı tuttuğudur: o gün hesapta bulunan bakiyeyi mi, sonradan yatacak parayı mı, maaşın tamamını mı. Bu sayfa, icra dairesinin banka hesabını İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 89'daki haciz ihbarnamesiyle ya da haciz yazısıyla nasıl haczettiğini, haczin hangi tarihte tamamlandığını, maaş yatan hesapta İİK m. 83'teki dörtte bir kuralının Yargıtay kararlarında hangi koşulla uygulandığını, bankanın “rehin, hapis, takas-mahsup haklarımızdan sonra” cevabının ne anlama geldiğini ve borçlunun icra mahkemesine şikâyet yolunu anlatır.
- Emekli maaşına haciz gelir mi? Emekli maaşı haczi ve muvafakat (5510 sayılı Kanun m. 93)Bu rehber, icra takibinde emekli maaşına icra dairesinin koyduğu haczi anlatır: 5510 sayılı Kanun m. 93/1'deki haciz yasağı ve istisnaları, borçlunun muvafakatinin ne zaman geçerli olduğu, nafaka borcu ve Sosyal Güvenlik Kurumunun kendi alacağı için yapılan kesinti, emekli maaşının yattığı banka hesabının haczi ve bireysel emeklilik birikiminin haczi. Bankanın kredi sözleşmesine dayanarak koyduğu bloke Banka borcu ödenmezse ne olur rehberinde, çalışanın ücretine konan haciz Maaş haczi rehberinde anlatılmıştır.
- Eşin borcundan dolayı haciz gelir mi? Evdeki eşya, aile konutu şerhi ve eşin şikâyet hakkı (İİK m. 97/a, TMK m. 194)Eşlerden biri borçlu olduğunda haciz memuru ortak eve gelebilir. Bu rehber, o hacizde borçlu olmayan eşin durumunu yalnız icra hukuku yönünden anlatır: evdeki eşyanın kime ait sayılacağı, eşin kendi malı için istihkak iddiası ve ispat, boşandığını söyleyen eşin evinde haciz, aile konutu şerhinin haciz ve satış karşısındaki etkisi, eşin meskeniyet şikâyeti ve ihalenin feshi istemi. Boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi bu rehberin konusu değildir. İstihkak davasının usulü istihkak davası rehberinde, hâline münasip evin ölçütleri meskeniyet şikâyeti rehberinde anlatılmıştır.
- İcra dosyası kapatma: dosya borcu nasıl hesaplanır, ödeme nasıl mahsup edilir, dosya ne zaman kapanırBu rehber, borcun ödenmesiyle icra dosyasının kapanmasına giden yolu anlatır: dosya borcunun nasıl hesaplandığı, kısmi ödemelerin TBK m. 100'e göre hangi sırayla düşüldüğü, dosya hesabına İİK m. 16'ya göre hangi sürede şikâyet edilebileceği, borç ödendikten sonra şikâyetin akıbeti, haricen ödeme, feragat ve tahsil harcı. Son bölüm icra dosyasını ve dosya hesabını kimin görebileceğini kanun maddeleriyle açıklar. Haczin kaldırılması, haciz isteme süresi, taksit ve icra vekâlet ücreti ayrı rehberlerde anlatılmıştır.
- İcra reddiyat: icra dosyasındaki paranın alacaklıya ödenmesi (İİK m. 9, 140, 361)Borçlunun icra dairesine yatırdığı, maaşından ya da banka hesabından kesilen veya hacizli malın satışından gelen para önce icra dairesinin banka hesabına girer; alacaklıya ödenmesi ayrı bir işlemdir ve uygulamada reddiyat diye anılır. Bu rehber paranın dosyaya girdiği andan alacaklının hesabına geçtiği ana kadarki aşamayı anlatır: icra müdürünün ödeme talimatı, borcun hangi anda sona erdiği, ödemeden kesilen tahsil harcı, paranın kime ödenebileceği, birden çok haciz varsa sıra cetveli, paranın ödenmesini engelleyen tedbir ve teminatlar ile yanlış ya da fazla ödenen paranın geri alınması.
- Maaş haczi: dörtte bir sınırı, haciz sırası ve işverenin sorumluluğu (İİK m. 83, 355)Maaş haczinde icra dairesi borçlunun çalıştığı yere yazı gönderir; işveren borç bitinceye kadar haczedilen tutarı her ay keserek icra dairesine gönderir. Kesintinin oranı borçlunun memur ya da işçi olmasına göre farklı hükümlere bağlıdır, birden fazla haciz sıraya girer ve işleyen nafaka bu sırada ayrı bir yerde durur. Bu rehber maaş ve ücret haczini anlatır; emekli aylığının haczi ve bankanın kredi borcu nedeniyle hesaba koyduğu bloke ayrı rehberlerin konusudur.
- Tek ev haczedilir mi? Meskeniyet şikâyeti ve hâline münasip ev (İİK m. 82/1-12)İcra takibinde borçlunun oturduğu eve haciz konulduğunda ilk soru, tek evin haczedilip haczedilemeyeceğidir. Bu sayfa, İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 82/1-12'deki "hâline münasip ev" korumasını, uygulamada meskeniyet şikâyeti ya da meskeniyet iddiası denen başvuruyu, evin değeri ile borçluya uygun evin değerinin nasıl karşılaştırıldığını, şikâyet süresini ve evde ipotek bulunmasının sonucunu Yargıtay kararlarıyla anlatır. Haciz anı ve ev eşyası haciz geldi rehberinde, haczin diğer kaldırılma yolları haciz kaldırma rehberinde, eşin konumu eşin borcu yüzünden haciz rehberinde ele alınmıştır.
- Miras payına haciz: borçlu mirasçının payı nasıl haczedilir ve satılır (İİK m. 94 ve m. 121)Borçlu, ölen bir yakınından miras almış ve miras henüz paylaşılmamışsa alacaklının önünde iki soru vardır: borçlunun miras payına haciz konulabilir mi ve konulan haciz paraya nasıl çevrilir? Bu rehber haciz aşamasını anlatır: İcra ve İflas Kanunu m. 94'e göre neyin haczedildiğini, mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyetinin satışa etkisini, İİK m. 121 yolunu, TMK m. 644 ile paylı mülkiyete dönüştürmeyi, mirası reddeden mirasçının durumunu ve hacizli miras payında meskeniyet itirazını. İİK m. 121 yetkisiyle açılan ortaklığın giderilmesi davasının yargılaması ortaklığın giderilmesi davası rehberinde anlatılmıştır.
- Tüketici hakem heyeti: 2026 parasal sınırı, başvuru, karar ve kararın uygulanması (6502 sayılı Kanun m. 68-70)Bu sayfa, tüketici hakem heyetinin hangi uyuşmazlıklara baktığını, 2026 yılı parasal sınırını, başvurunun nereye ve nasıl yapıldığını, heyetin nasıl karar verdiğini ve kararın nasıl yerine getirildiğini Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502), Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği, 2026 parasal sınır Tebliği ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Karara itirazın ayrıntısı ile satıcının heyete cevabı ayrı rehberlerin konusudur; ayıplı mal hakları ve tüketici mahkemesinde açılan genel davalar burada anlatılmaz.
- Tüketici hakem heyeti kararına itiraz (6502 sayılı Kanun m. 70)Tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve İcra ve İflas Kanununun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre yerine getirilir (6502 sayılı Kanun m. 70/1-2). Karara karşı kanunun öngördüğü yol, kararı veren heyete değil tüketici mahkemesine yapılan itirazdır (m. 70/3). Bu rehber itirazın süresini, sürenin başladığı anı, hangi mahkemeye gidileceğini, itiraz davasının nasıl görüldüğünü, icraya etkisini, vekâlet ücretini ve mahkeme kararının kesinliğini Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır. Heyete başvuru ile satıcının heyet önündeki cevabı ayrı rehberlerde ele alınmıştır.
- Tüketici hakem heyeti savunması istendi: satıcı ve esnaf için yazı, süre, cevap ve kararBir müşterinin tüketici hakem heyetine başvurması üzerine heyetten yazı alan satıcı, servis, kargo şirketi ya da internet pazaryeri için bu sayfa; yazının dayanağını, verilen süreyi, cevap verilmezse ne olacağını, başvurunun kime karşı yapılabileceğini ve karar aleyhe çıkarsa izlenen yolu Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502), Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Ayıplı mal ve cayma hakları ile tüketici mahkemesinde açılan genel davalar burada anlatılmaz.
Ticaret Hukuku rehberleri
2 rehber
- Kambiyo senetlerine dayalı takip: çek ve bonoda itiraz, süreler ve zamanaşımıÇek, bono veya poliçeye dayanan alacaklı, genel haciz yolundan daha hızlı işleyen kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir. Bu rehber, İcra ve İflas Kanunu m. 167-170/b ile Türk Ticaret Kanunu'nun bono ve çek hükümleri çerçevesinde takibin şartlarını, senedin kambiyo vasfını, borçlunun icra mahkemesindeki itiraz ve şikâyetlerini, sürelerini, çekte ibraz süresini ve karşılıksızlık tespitinin hukuk yönünü, zamanaşımını, tazminatı ve kanun yolunu Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Marka tescili ve patent uyuşmazlıkları: itiraz, hükümsüzlük, tecavüz ve dava süreleriMarka ve patent hakları Türk Patent ve Marka Kurumu nezdindeki tescil süreciyle doğar; uyuşmazlıklar ise ya Kurum kararlarına karşı açılan davalarda ya da hak sahipleriyle üçüncü kişiler arasındaki hükümsüzlük, tecavüz ve tazminat davalarında çözülür. Bu rehber, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile 5000 sayılı Kanunun m. 15/C hükmü çerçevesinde marka tescilinde mutlak ve nispi ret nedenlerini, yayına itiraz ve Kurum kararlarına karşı dava sürelerini, karıştırılma ihtimali ölçütünü, kötü niyetli tescili, hükümsüzlük ve kullanmama nedeniyle iptali, tecavüzde hukuki talepleri ve tazminat hesabını, patent ve faydalı modelin verilme şartları ile hükümsüzlüğünü Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
İdare Hukuku rehberleri
24 rehber
- Kıyı kenar çizgisi ve Kıyı Kanunu: tespit, iptal davası, yapı yasağı ve yaptırımlarKıyı kenar çizgisi, denizin ya da gölün etkisindeki doğal alanın kara tarafındaki sınırıdır; bu çizginin deniz tarafı kıyıdır, kara tarafındaki en az yüz metre de sahil şerididir. Çizginin nereden geçtiği, bir taşınmazın tapusunun, üzerine yapı yapılıp yapılamayacağının ve idarenin uygulayacağı yaptırımın belirleyicisidir. Bu rehber, 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 4, 5, 6, 8, 9, 14 ve 15. maddelerini, kıyı kenar çizgisine karşı iptal davasını, Danıştay'ın bu davalarda aradığı bilimsel ölçütleri ve kıyıda izinsiz yapıya uygulanan Kıyı Kanunu'na özgü yaptırımları Danıştay kararlarıyla anlatır.
- Sit alanı: dereceler, tescil ve koruma kurulu kararına itiraz (2863 sayılı Kanun m. 7, 17, 61)Bir taşınmazın sit alanında kalması, üzerinde ne yapılabileceğini koruma bölge kurulunun kararlarına bağlar. Bu rehber, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun sit alanını ve tescilli yapıyı nasıl tanımladığını, sit derecelerinin Danıştay kararlarında nasıl aktarıldığını, tescil kararının bildirimini ve tapuya şerhini, sit ilanının imar planı ve yapılaşma üzerindeki etkisini, koruma kurulu kararına itirazı ve idare mahkemesinde açılan iptal davasını Danıştay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Tarlaya ev yapılır mı? Tarım dışı kullanım izni ve cezası (5403 sayılı Kanun m. 13, 21)Tarla, bağ ya da bahçe niteliğindeki bir araziye ev, bağ evi, konteyner veya hobi bahçesi kurmadan önce iki soru cevaplanır: arazi hangi sınıftadır ve tarım dışında kullanılması için kimden izin alınır? Bu rehber, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 13, 20 ve 21. maddelerini, izinsiz tarım dışı kullanımın idari para cezası ve yıkım sonuçlarını, 3194 sayılı İmar Kanunu m. 27'deki köy yerleşik alanı hükmünü ve Danıştay'ın bu konulardaki kararlarını anlatır. Aynı yapının imar mevzuatı yönünden yıkımı ve imar para cezası, kaçak yapı ve imar para cezası rehberinde ele alınır.
Tümünü gösterDaha az göster
- 3573 sayılı Kanun: zeytin ağacı kesme cezası ve zeytinliğe yapı yasağı (m. 20)Zeytinlik Kanunu diye anılan 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun, zeytinlik sahalarını iki yoldan korur: zeytin ağacının sökülmesini izne bağlar ve izinsiz kesime ağaç başına idari para cezası öngörür; zeytinlik sahasının daraltılmasını ve zeytinliklere 3 kilometre mesafede zarar verecek tesisleri yasaklar. Bu rehber Kanunun 14, 20 ve 21. maddelerini, hangi arazinin zeytinlik sayıldığını, zeytinliğe ev veya tesis yapılıp yapılamayacağını, maden ve enerji yatırımları için getirilen istisnaların akıbetini, cezaya ve işlemlere karşı başvuru yolunu ve Danıştay'ın bu konulardaki kararlarını anlatır. Orman ağaçlarının kesilmesi Orman Kanunu'nun konusudur ve orman kanunu suçları rehberinde ele alınır; tarım arazisinin genel olarak tarım dışında kullanılması ise tarlaya ev yapmak rehberinin konusudur.
- Ecrimisil ihbarnamesi: Hazine arazisi işgali, itiraz, zamanaşımı ve iptal davasıHazineye, özel bütçeli bir idareye, belediyeye ya da Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait bir taşınmazı izinsiz kullanan kişiye idare, kullanım dönemi için bir bedel tahakkuk ettirir: ecrimisil. Bu bedel ecrimisil ihbarnamesiyle bildirilir, ödenmezse kamu alacağı gibi tahsil edilir ve taşınmaz ayrıca tahliye ettirilir. Bu rehber, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesini, ecrimisilin hesabını, ihbarnameye itirazı, geriye dönük beş yıllık sınırı ve zamanaşımı tartışmasını, kiracı ya da izinli kullanıcının durumunu ve ihbarnameye karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasını Danıştay kararlarıyla anlatır.
- Kaçak yapı cezası: yapı tatil tutanağı ve imar para cezası (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32, 42)Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılan bir yapı için idare iki ayrı yola başvurur: yapıyı yapı tatil tutanağıyla mühürleyip durdurur ve imar para cezası verir. Bu rehber, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 21, 32 ve 42. maddelerini, yapı tatil tutanağının nasıl düzenlendiğini, bir aylık süreyi, imar para cezasının hesap esaslarını ve muhataplarını, cezaya karşı dava yolunu ve Danıştay'ın bu konulardaki kararlarını anlatır. Yıkım kararı ve ona karşı iptal davası yıkım kararı rehberinde, tarım arazisine yapılan yapının toprak koruma mevzuatı yönü tarlaya ev yapmak rehberinde, mühür bozmanın ceza yönü mühür bozma rehberinde ele alınır.
- Orman izni: Devlet ormanında maden, enerji ve altyapı izni (6831 sayılı Orman Kanunu m. 16 ve m. 17)Devlet ormanında kural yasaktır: Orman Kanunu m. 17/1 orman içinde bina yapmayı, tarla açmayı ve yerleşmeyi yasaklar. Kanun bu yasağa birkaç dar kapı açar; bu rehber bunların en sık kullanılan ikisini anlatır. (Arkeolojik kazı, ağaç kullanılan ocaklar, balık üretim yerleri ve yeraltı depolama için ayrıca m. 18 Orman Genel Müdürlüğüne yirmi dokuz yıla kadar bedelli izin yetkisi verir.) Madencilik faaliyeti ve bunun için zorunlu tesisler m. 16'ya göre, savunma, ulaşım, enerji, haberleşme, su, altyapı ve sayılan kamu tesisleri ise m. 17/3'e göre, bedel karşılığında izinle Devlet ormanında yapılabilir. Bu rehberde "orman izni" denince bu iki maddeye göre verilen izin kastedilir. Bu rehber iki maddenin güncel metnini, iznin şartı olan kamu yararı ve zaruretin Danıştay kararlarında nasıl denetlendiğini, ağaçlandırma ve arazi izin bedelinin ne zaman ve kaç kez alınabileceğini, iznin süresini, uzatılmasını ve iptalini, izin reddine ya da iptaline karşı açılacak davanın usulünü anlatır. Orman sınırının belirlenmesi, 2/B arazileri, izinsiz kullanımın cezai sonucu ve Hazine arazisinde ecrimisil ayrı rehberlerin konusudur.
- Yıkım kararı ve yıkım kararına itiraz (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32)Belediye encümeninin ya da il idare kurulunun yıkım kararı, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı için 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde düzenlenen sürecin son halkasıdır. Bu rehber, yapı tatil tutanağından yıkıma kadar olan sırayı, bir aylık sürenin ne zaman beklenmesi gerektiğini, yapı kayıt belgesinin etkisini, yıkım masrafını ve Bakanlıkça yıkımı, tehlikeli yapılar için 39. ve 40. maddelerdeki ayrı yolları, yıkım kararına karşı iptal davasını ve yürütmenin durdurulmasını Danıştay kararlarıyla anlatır. Aynı yapı için verilen imar para cezasının hesabı ve itirazı kaçak yapı ve imar para cezası rehberinde ele alınır.
- Vergi ceza ihbarnamesi geldi: indirim, uzlaşma ve dava süresi (VUK m. 376, ek m. 1; İYUK m. 7)Vergi ceza ihbarnamesi, vergi dairesinin ikmalen ya da re'sen tarh ettiği vergiyi ve kestiği vergi ziyaı, usulsüzlük veya özel usulsüzlük cezasını mükellefe bildiren belgedir. İhbarnamenin tebliğiyle birkaç süre birlikte başlar: cezada indirim için başvuru, uzlaşma talebi ve vergi mahkemesinde dava açma süresi. Bu yolların bir kısmı birbirini dışlar; birini seçmek ötekini kapatabilir. Bu rehber ihbarnamenin içeriğini ve tebliğini, ihbarnameden sonraki yolları ve sürelerini, 7524 sayılı Kanundan sonraki uzlaşma düzenini ve Danıştay kararlarını Vergi Usul Kanunu'nun güncel metniyle anlatır. Vergi kaçakçılığı fiillerinin ceza yargılaması yönü bu sayfanın konusu değildir.
- Vergi dairesi haczi: banka hesabı, maaş, ev ve araç; haciz nasıl kaldırılır (6183 sayılı Kanun)Vergi borcu vadesinde ödenmeyince tahsil, İcra ve İflas Kanunuyla değil 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunla yürür. Bu rehber vergi dairesinin koyduğu haczi anlatır: hangi mala, hangi şartla haciz konabileceği, bankaya, işverene ve borçlusu olan kişiye gönderilen haciz bildirisi, bildirime yedi gün içinde itiraz edilmezse ne olduğu, maaşın ve evin korunması ve haczin vergi mahkemesinde açılan davayla nasıl kaldırıldığı. Anlatım 6183 sayılı Kanunun güncel metnine ve Danıştay kararlarına dayanır; icra dairesinin koyduğu haciz bu rehberin konusu değildir.
- Vergi ödeme emrine itiraz: süre, sebepler ve vergi mahkemesi (6183 sayılı Kanun m. 55, 58)Bu rehber, vadesinde ödenmeyen vergi borcu için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre düzenlenen ödeme emrini ve ona karşı açılan davayı anlatır. İcra ve İflas Kanunu'na göre icra dairesinden gelen ödeme emri ayrı bir işlemdir: ona itiraz yedi gün içinde icra dairesine bildirilir (İİK m. 62) ve ödeme emri nedir rehberinde anlatılmıştır. Vergi ödeme emrinde ise süre on beş gündür ve itiraz, ödeme emrini düzenleyen dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesinde dava açılarak yapılır.
- 18. madde imar uygulaması: parselasyon, düzenleme ortaklık payı, itiraz ve iptal davasıBu rehber, 3194 sayılı İmar Kanunu m. 18'e göre yapılan imar uygulamasını (parselasyonu) anlatır: işlemi kimin yaptığı, düzenleme ortaklık payının nasıl hesaplandığı, aynı parselden ikinci kez pay alınıp alınamayacağı, önceki yola terklerin hesaba nasıl katıldığı, askı ve itiraz süreci, iptal davasının süresi ve yola terk edilen yerin geri istenip istenemeyeceği. Danıştay'ın ölçütleri kararların tam metnine bağlanmıştır; kararların bir kısmı eski yönetmelik ve yüzde 40 sınırı dönemine aittir, güncel kural kanunun ve yönetmeliğin bugünkü metninden verilmiştir. Yapı kayıt belgesi, yıkım kararı ve imar planına itiraz ayrı rehberlerin konusudur.
- Hazine arazisi kiralama ve doğrudan satış: pazarlık usulü, 4706 sayılı Kanun ve iptal davasıBu rehber, Hazinenin özel mülkiyetindeki arazinin kiralanmasını ve kullanıcısına doğrudan satışını 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, 4706 sayılı Kanun ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümleriyle; kiralama ya da satın alma başvurusunun reddine ve kiralama ihalesine karşı açılan davaları Danıştay kararlarıyla anlatır. Ecrimisil ihbarnamesi ve 2B arazilerinin satışı ayrı rehberlerde ele alınmıştır.
- İmar planı değişikliği: malikin talebi, şartları ve değer artış payı (3194 sayılı İmar Kanunu ek m. 8)Bu rehber, yürürlükteki bir imar planının taşınmaz malikinin talebiyle ya da idarece değiştirilmesini anlatır: talebin kime yapıldığı ve kimin karar verdiği, cevap verilmezse ne olduğu, değişikliğin hangi şartlara bağlı olduğu, kamu hizmetine ayrılıp kamulaştırılmayan parselde hangi yolların bulunduğu ve değişiklikten sonra alınan değer artış payı. Anlatım 3194 sayılı İmar Kanunu'nun güncel metnine, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'ne, İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği'ne ve esasa girmiş Danıştay kararlarına dayanır.
- İmar planına itiraz ve imar planı iptal davası açma süresi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8)Bu rehber, imar planına askı süresinde itiraz edilmesini, itirazın dava süresine etkisini ve imar planı iptal davası açma süresinin üç ayrı hesabını 3194 sayılı İmar Kanunu m. 8, İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 ve m. 11 ile Danıştay kararları üzerinden anlatır. Askı itirazında zımni ret süresinin 2021'de altmış günden otuz güne inmesi, 2020'de eklenen beş yıl sınırının ne anlama geldiği ve imar durum belgesinin plana karşı dava yolunu nasıl açtığı ayrı bölümlerdedir.
- Kentsel dönüşüm salt çoğunluk kararı, karara katılmayan malikin payının satışı ve kira yardımı (6306 sayılı Kanun m. 5, 6)Riskli yapı olarak tespit edilen bir binanın yıkılıp yeniden yapılması, maliklerin hepsi anlaşmasa da ilerleyebilir: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, payları oranında salt çoğunluğun kararını yeterli sayar ve bu karara katılmayan malikin arsa payının satışını öngörür. Bu sayfa salt çoğunluk kararını, karara katılmayan malike yapılan bildirimi, payın açık artırmayla satışını, satışa karşı açılan davada Danıştayın aradığı incelemeyi ve kiracı ile malikin kira yardımını anlatır. Riskli yapı tespitine itiraz ve rezerv yapı alanı ayrı rehberlerin konusudur.
- Mera tahsis amacı değişikliği ve mera komisyonu kararına itiraz (4342 sayılı Mera Kanunu m. 13-14)Mera, yaylak ve kışlak üzerinde maden ocağı, imar planı, sanayi tesisi ya da köy yerleşim alanı söz konusu olduğunda iki ayrı hüküm devreye girer: 4342 sayılı Mera Kanunu m. 13 mera komisyonunun tespit, tahdit ve tahsis kararlarına karşı itiraz ve dava yolunu, m. 14 ise meranın tahsis amacının değiştirilmesini düzenler. Bu rehber iki yolu ayrı ayrı anlatır: hangi amaçlarla tahsis amacı değiştirilebilir, kararı kim verir, Danıştay kamu yararını nasıl tartar, dava hangi mahkemede ve hangi sürede açılır. İncelenen Danıştay kararlarının çoğu maden ocağı için yapılan başvurulara ilişkindir; imar planı, köy yerleşim alanı, organize sanayi bölgesi ve ağaçlandırma kararları da ayrıca anlatılmıştır.
- Otopark bedeli: ruhsat, kullanma izni, iade ve dava (3194 sayılı İmar Kanunu m. 37)Bir binanın otopark ihtiyacı kendi parselinde karşılanamadığında idare, ruhsat aşamasında otopark bedeli ister. Bu sayfa bedelin İmar Kanunu'ndaki dayanağını, ruhsat ve yapı kullanma izniyle ilişkisini, Danıştay kararlarında aktarılan ödeme takvimlerini, otopark yeri tahsis edilmediğinde ya da ruhsat hükümsüz kaldığında iade ve mahsubu, riskli yapıda kentsel dönüşümdeki muafiyet tartışmasını, tahsil zamanaşımını ve bedele karşı açılacak davayı anlatır. Bedelin tutarı ilgili idarenin belirlediği esaslara bağlı olduğundan sayfada tutar verilmez.
- Özel çevre koruma bölgesine ev yapılır mı? Plan, yetkili idare ve dava yolu (2872 sayılı Çevre Kanunu m. 9)Bir taşınmazın özel çevre koruma bölgesinde kalması, üzerinde ne yapılabileceğini o bölge için onaylanan planlara bağlar. Bu rehber, 2872 sayılı Çevre Kanunu m. 9'daki ilan yetkisini, bölgede plan yapma yetkisinin bugün hangi idarede olduğunu, Danıştay kararlarında geçen Muğla bölgelerini ve plan, ruhsat, ruhsatsız yapı ve sınır değişikliği uyuşmazlıklarında Danıştay kararlarını anlatır. Belirli bir parsel için öngörülen kullanım planın paftası ve plan notlarından okunur; bu sayfa plan hükmü aktarmaz, yalnız kararların aktardığı kadarını gösterir.
- Rezerv yapı alanı: ilan, taşınmaza etkisi ve ilana karşı dava (6306 sayılı Kanun m. 2/1-c)Bir mahallenin ya da arsanın rezerv yapı alanı ilan edildiğini öğrenen malikin ilk soruları, ilanın ne anlama geldiği, taşınmaz üzerindeki haklarını nasıl etkilediği ve ilana karşı nereye, ne zaman başvurulacağıdır. Bu rehber 6306 sayılı Kanunun tanımını ve 7471 sayılı Kanunla yapılan değişikliği, ilanın imar, plan, satış ve kamulaştırma bakımından sonuçlarını, malik talebindeki yüzde otuz şartını ve ilana karşı davayı, Danıştay kararlarıyla birlikte anlatır.
- Riskli yapı tespitine itiraz ve iptal davası (6306 sayılı Kanun m. 3, 5, 6)Bir binanın riskli yapı olarak tespit edilmesi, maliklerin ve kiracıların hayatını doğrudan etkileyen bir süreci başlatır: tespit tapuya işlenir, itiraz ve dava süreleri işlemeye başlar, kesinleşen tespitten sonra yıktırma için süre verilir. Bu rehber, 6306 sayılı Kanunun güncel metnine göre tespitin nasıl yapıldığını ve bildirildiğini, tespite kimin hangi sürede itiraz edebileceğini, teknik heyetin itirazı nasıl incelediğini, itiraz etmeden dava açılıp açılamayacağını, otuz günlük dava süresini, yürütmenin durdurulmasını ve yıktırma süresini Danıştay kararlarıyla anlatır.
- Yapı kayıt belgesi (imar barışı): cins değişikliği, kat mülkiyeti ve belgenin iptali (3194 sayılı İmar Kanunu geçici m. 16)Yapı kayıt belgesi, 2018'de 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen geçici madde 16 ile getirilen ve kamuoyunda imar barışı diye bilinen düzenlemenin belgesidir. Bu sayfa belgenin şartlarını, kimlerin yararlanamadığını, belgeyle cins değişikliği ve kat mülkiyeti kurulmasını, Hazine ve belediye taşınmazı üzerindeki yapıları, belgenin hangi hâllerde ve kim tarafından iptal edildiğini, iptalde ödenen bedelin akıbetini ve iptal işlemine karşı davayı Danıştay kararlarıyla anlatır. Belgeli yapının yıkımı yıkım kararı rehberinde, imar para cezası ise kaçak yapı ve imar para cezası rehberinde ayrıca anlatılmıştır.
- Yapı ruhsatı: başvuru, süreler ve süresi dolan ruhsatın yenilenmesi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 21, 22, 29)Bu rehber, yapı ruhsatının hangi yapılar için gerektiğini, başvurunun nasıl yapıldığını ve belediyenin hangi sürede karar vermesi gerektiğini, ruhsatın iki ve beş yıllık sürelerini, süre dolunca ne olduğunu ve yenilemede hangi imar planının uygulandığını 3194 sayılı İmar Kanunu ve Danıştay kararları üzerinden anlatır. Komşu inşaatın ruhsatına karşı açılan iptal davası, otopark bedeli, kaçak yapı ve yıkım kararı ayrı rehberlerin konusudur.
- Yapı ruhsatı iptal davası: komşu inşaatın ruhsatına karşı dava (İYUK m. 2, 7, 27)Komşu parselde başlayan bir inşaatın bahçe mesafesine, yapılaşma nizamına ya da imar planındaki kullanım amacına uymadığı düşünülüyorsa, hukuki yol inşaatın dayandığı yapı ruhsatına karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Bu rehber; komşunun ve diğer üçüncü kişilerin bu davayı hangi koşulla açabileceğini, altmış günlük sürenin ruhsat kendisine bildirilmeyen komşu için ne zaman başladığını, mahkemenin neye baktığını, inşaatın dava sürerken durdurulup durdurulamayacağını ve ruhsat iptal edilince ne olacağını İdari Yargılama Usulü Kanunu, İmar Kanunu ve Danıştay kararları üzerinden anlatır.
Yabancılar Hukuku rehberleri
2 rehber
- Geri gönderme merkezi: idari gözetim, süre, haklar, görüşme ve Ula (Muğla)Geri gönderme merkezi, idari gözetime alınan yabancıların tutulduğu yerdir. Bu rehber, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıları esas alarak 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 57-60 çerçevesinde merkeze kimlerin hangi şartlarla gönderildiğini, ne kadar tutulabileceğini, merkezdeki hakları, avukat ve yakın görüşmelerini, Muğla'daki Ula Geri Gönderme Merkezinin resmî iletişim ve görüşme bilgilerini, merkezden çıkış yollarını ve hukuka aykırı tutulma ya da kötü koşullar nedeniyle açılan tazminat davasını Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Aşağıdaki dava kutusu, merkezde hukuka aykırı tutulma ya da tutulma koşulları nedeniyle açılan tazminat davasını anlatır; idari gözetim kararına karşı yol ise sulh ceza hâkimine başvurudur (6458 sayılı Kanun m. 57/6).
- İdari gözetim kararına itiraz (6458 sayılı Kanun m. 57/6): sulh ceza hâkimi, süre ve incelemeHakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, valilik kararıyla idari gözetim altına alınıp geri gönderme merkezine götürülebilir. Bu rehber, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 57, 57/A ve 68 çerçevesinde idari gözetimin şartlarını, idari gözetim kararına itirazın nereye ve nasıl yapılacağını, beş günlük inceleme süresini, sulh ceza hâkiminin neyi incelediğini, yeniden başvuruyu, alternatif yükümlülükleri ve itirazdan sonraki yolları Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatır.
UYAP ve mahkeme terimleri
Dosya durumunda ya da mahkeme yazılarında görülen ifadelerin kanundaki karşılığı.
Durumunuz rehberdekine benzemiyorsa
Rehberler genel anlatımdır; her dosyanın kendi delili ve kendi seyri vardır. Somut durumunuzu konuşmak için iletişime geçebilirsiniz.
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.