Cinsel saldırı suçu (TCK m. 102)

TCK m. 102/1'e göre suçun temel şeklini oluşturan hareket, cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlal etmektir. Kanun hangi davranışların bu kapsama girdiğini tek tek saymaz; ölçütü uygulama belirler.

Yargıtay 9. Ceza Dairesinin kullandığı tanım şudur: suçun temel şekline ilişkin maddi unsuru, kişinin vücudu üzerinde gerçekleştirilen, cinsel arzuları tatmin amacına yönelik ve fakat cinsel ilişkiye varmayan cinsel davranışlar oluşturur. (Yargıtay 9. CD, E. 2024/1277)¹ Aynı kararda Daire, suçun oluşması için hareketlerin objektif olarak şehevi nitelikte bulunmasının yeterli olduğunu, failin arzularının fiilen tatmin edilmiş olmasının gerekmediğini belirtmiştir.¹

Bu tanımın iki pratik sonucu vardır. 1) Failin sonuca ulaşamamış olması suçu ortadan kaldırmaz; bakılan şey davranışın kendisidir. 2) Fiziksel temas içermeyen söz ve davranışlar bu maddeye değil, cinsel taciz suçunu düzenleyen TCK m. 105'e girer.

Maddenin bugünkü hâli 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun'un 58. maddesiyle getirilmiştir. Değişiklikten önce temel şeklin cezası iki yıldan yedi yıla kadar hapisken, değişiklikle beş yıldan on yıla kadar hapse çıkarılmış ve maddeye sarkıntılık için ayrı bir aralık eklenmiştir.¹ Suç tarihi 28.06.2014'ten önce olan dosyalarda hangi metnin uygulanacağı bu yüzden ayrıca tartışılır.

TCK m. 102 Kanunun cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bölümünde yer alır. Mağdurun onsekiz yaşını doldurmamış olması hâlinde eylem bu maddeye değil, çocukların cinsel istismarını düzenleyen TCK m. 103'e girer; iki madde birbirine paralel kurulmuş olsa da ceza aralıkları ve usul sonuçları farklıdır.

TCK m. 102/1'in ikinci cümlesi, cinsel davranışın sarkıntılık düzeyinde kalması hâlinde cezanın iki yıldan beş yıla kadar hapis olacağını söyler. Aynı fıkranın birinci cümlesindeki temel şeklin cezası ise beş yıldan on yıla kadar hapistir. Aradaki fark bir nitelikli hâl farkı değil, iki ayrı ceza aralığıdır; bu yüzden sınırın nereden geçtiği dosyanın en belirleyici sorusudur.

Yargıtay 9. Ceza Dairesinin ölçütü hareketin süresi ve devamlılığıdır. Daire, kıyafet üzerinden göğse, bele ve kalçaya dokunmaktan ibaret eylemleri, kısa süreli, ani ve kesintili gerçekleştiği için TCK m. 102/1'in ikinci cümlesindeki sarkıntılık suretiyle cinsel saldırı saymış; aynı fiilden birinci cümle uyarınca hüküm kurulmasını suç vasfının tayininde yanılgı olarak nitelendirip hükmü bozmuştur. (Yargıtay 9. CD, E. 2022/286)²

Buradan çıkan üç ölçüt şudur: 1) hareketin kısa süreli olması, 2) ani gerçekleşmesi, 3) kesintili olması, yani süreklilik göstermemesi. Bu üçü birlikte gerçekleştiğinde eylem sarkıntılık kademesinde kalır.

Nitelendirme yalnızca cezayı değil, davanın ne kadar süreyle görülebileceğini de değiştirir. Daire, sarkıntılık suretiyle cinsel saldırı suçunda TCK m. 102/1'in ikinci cümlesi uyarınca belirlenecek cezanın türü ve üst haddine göre TCK m. 66/1-e gereği sekiz yıllık olağan dava zamanaşımı süresinin öngörüldüğünü belirlemiş ve süre dolduğu için kamu davasının düşmesine karar vermiştir. (Yargıtay 9. CD, E. 2024/5279)³

Sekiz yıllık süre sarkıntılığın yalın hâli içindir. Daire, sarkıntılık suretiyle cinsel saldırının ceza infaz kurumunda işlenmesi nedeniyle TCK m. 102/3-e'nin koşullarının oluştuğu bir dosyada, bu nedenle TCK m. 66/1-d gereği on beş yıllık olağan dava zamanaşımı süresinin öngörüldüğünü belirlemiştir. (Yargıtay 9. CD, E. 2025/3775)⁴

Aynı sonuç temel şekil için geçerli değildir: orada üst sınır on yıl olduğundan zamanaşımı TCK m. 66/1-d uyarınca on beş yıla çıkar. Nitelendirmedeki bir kademe fark, dosyanın zamanaşımından düşüp düşmeyeceğini tek başına belirleyebilir.

TCK m. 102/2, fiilin vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesini ayrı ve daha ağır bir kademe olarak düzenler; ceza on iki yıldan az olmamak üzere hapistir. Kanun üst sınır göstermediği için sınır, süreli hapis cezasının genel üst sınırı olan yirmi yıldır (TCK m. 49/1).

Yargıtay 9. Ceza Dairesine göre bu nitelikli hâl için vücuda vajinal, anal veya oral yoldan organ veya sair bir cismin ithal edilmesi gerekir.¹ Daire, temel şeklin aksine bu fıkrada davranışın cinsel arzuların tatmini amacına yönelik olmasının şart olmadığını ayrıca belirtmiştir.¹ Bu ayrım, cinsel amaç bulunmadığı savunmasının ikinci fıkra bakımından sonuç doğurmadığı anlamına gelir.

Maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi, fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde soruşturma ve kovuşturmanın yapılmasını mağdurun şikâyetine bağlar. Daire bu cümleyi dar okumaktadır: eşe karşı işlenen cinsel suçlarda eylemin yalnızca nitelikli hâlinin TCK m. 102/2'nin ikinci cümlesine göre düzenlendiğini ve takibinin şikâyete bağlı olduğunu, TCK m. 102/1'de düzenlenen cinsel saldırı suçunun eşe karşı işlenmesi hâline ilişkin ise herhangi bir kanuni düzenleme bulunmadığını saptamıştır.¹

Aynı kararda Daire, cinsel saldırı için başvurulan cebrin ayrıca kasten yaralama suçunu oluşturduğu bir olayda, kasten yaralamadan verilen beraat kararının hukuki dayanaktan yoksun olduğunu ve bu suçtan hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.¹ TCK m. 102/4 de aynı yönde bir kural koyar: cebir ve şiddet kasten yaralama suçunun ağır neticelerine yol açmışsa ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.

Ceza fıkraya göre değişir. TCK m. 102/1'in birinci cümlesindeki temel şekilde beş yıldan on yıla kadar, ikinci cümlesindeki sarkıntılıkta iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörülmüştür. TCK m. 102/2'de ceza on iki yıldan az olmamak üzere hapistir. TCK m. 102/5'e göre suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur. Kanun hiçbir fıkrada adli para cezasını seçenek olarak öngörmez.

TCK m. 102/3 beş artırım sebebi sayar: 1) fiilin beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi, 2) kamu görevinin, vesayet veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması, 3) üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımlığı ilişkisi ya da üvey baba, üvey ana, üvey kardeş, evlat edinen veya evlatlık tarafından işlenmesi, 4) silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi, 5) insanların toplu olarak bir arada yaşama zorunluluğunda bulunduğu ortamların sağladığı kolaylıktan faydalanılması. Bu hâllerde yukarıdaki fıkralara göre verilen cezalar yarı oranında artırılır.

Artırım bentlerinin doğru bende oturtulması önemlidir. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, eylemin silahla gerçekleştirildiği kabul edilmesine rağmen hükümde uygulama maddesinin TCK m. 102/3-d yerine m. 102/3-b olarak gösterilmesini hukuka aykırı bulmuş ve bu ibareyi düzelterek hükmü onamıştır. (Yargıtay 9. CD, E. 2024/10233)⁵ Silah TCK m. 102/3-d'nin, kamu görevinin, vesayetin veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması ise m. 102/3-b'nin konusudur.

TCK m. 102/3-a'daki "kendisini savunamayacak durum" bakımından Daire, alkolün etkisi altında bulunan mağdura yönelik eylemde, mağdurun eylemin bir aşamasında uyanmış olmasının kendini savunabilecek durumda olduğu anlamına gelmeyeceğini belirtmiş ve cezadan m. 102/3-a uyarınca artırım yapılması gerektiğini saptamıştır. (Yargıtay 9. CD, E. 2025/5595)⁶ Dairenin bu dosyada dayandığı olgular, olay günü alkol kullanımının sabit olması ve sanığın kabul ettiği mesaj içeriklerine göre mağdurun alkol nedeniyle kendinde olmamasıdır.⁶

Sonuç cezayı belirleyen son unsur genel hükümlerdir. Eylemler bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı kişiye karşı tekrarlanmışsa zincirleme suça ilişkin TCK m. 43/1 uyarınca artırım yapılır; ancak bu artırımın yargılama sırasında sanığa duyurulmuş olması gerekir. (Yargıtay 9. CD, E. 2025/3205)⁷

TCK m. 102/1 soruşturma ve kovuşturmayı mağdurun şikâyeti koşuluna bağlar. Bu kural fıkranın her iki cümlesi için geçerlidir: Yargıtay 9. Ceza Dairesi hem temel şekil bakımından (Yargıtay 9. CD, E. 2025/6610)⁸ hem de TCK m. 102/1'in ikinci cümlesindeki sarkıntılık suretiyle cinsel saldırı bakımından (Yargıtay 9. CD, E. 2025/1700)⁹ suçun soruşturma ile kovuşturmasının şikâyete tabi olduğunu belirtmiştir. TCK m. 102/2'de ise şikâyet yalnızca fiil eşe karşı işlenmişse aranır.

Şikâyet koşulu TCK m. 102/3'teki nitelikli hâller bakımından ortadan kalkar. Daire, hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle işlenen ve TCK m. 102/1 ile m. 102/3-b kapsamında kalan bir eylemde, atılı suçun soruşturma ile kovuşturmasının şikâyete bağlı olmadığını belirtmiş; suçun takibini şikâyete tabi sayıp vazgeçme nedeniyle düşme kararı veren mahkemenin yaklaşımını hukuka aykırı bulmuş, aleyhe temyiz bulunmadığı için bunu bozma sebebi yapmamıştır. (Yargıtay 9. CD, E. 2025/1139)¹⁰ Bunun pratik sonucu şudur: artırım bentlerinden biri gerçekleşmişse şikâyet yokluğu ya da şikâyetten vazgeçme dosyayı kapatmaz.

Şikâyet süresi TCK m. 73/1 uyarınca altı aydır ve m. 73/2'ye göre bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar; dava zamanaşımı süresini geçemez.

Şikâyetten vazgeçme dosyayı kendiliğinden kapatmaz. Daire, hükümden sonra temyiz aşamasında sunulan bir vazgeçme dilekçesi üzerine iki ayrı araştırma istemektedir: 1) vazgeçmenin tehdit, baskı gibi iradeyi sakatlayan bir nedene dayalı olup olmadığı, 2) TCK m. 73/6 uyarınca sanığın vazgeçmeyi kabul edip etmediği.⁸ Bu iki nokta aydınlatılmadan hukuki durum belirlenemez.

Aynı çizgi sarkıntılık dosyalarında da uygulanır. Daire, mağdur vekilinin temyiz aşamasında sunduğu vazgeçme dilekçesi üzerine iradenin sakatlanıp sakatlanmadığının araştırılmasını ve sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediğinin sorulmasını zorunlu görerek hükmü bozmuştur.⁹ Bir başka dosyada aynı gerekçe, vasfın sarkıntılık olarak düzeltilmesi gereğiyle birlikte bozma sebebi yapılmıştır.²

Uzlaştırma bu suçta hiçbir fıkra bakımından mümkün değildir. CMK m. 253/3, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini açıkça yazar; TCK m. 102 bu bölümde düzenlenmiştir.

TCK m. 102/2'ye yönelen bir icra hareketi tamamlanmadan kesilmişse iki ihtimal vardır. Fail, elinde olmayan nedenlerle sonuca ulaşamamışsa teşebbüsten sorumlu tutulur (TCK m. 35). Buna karşılık icra hareketlerini kendi iradesiyle kesmişse TCK m. 36'daki gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanır ve fail yalnız o ana kadar gerçekleşen eylemlerden sorumlu olur.

Yargıtay 9. Ceza Dairesinin ayrımı yaparken kullandığı ölçüt, failin eylemini sonuna kadar götürebilme imkânının bulunup bulunmadığıdır. Daire, sanığın eylemlerini sonuna kadar götürebilme imkânı bulunduğu hâlde mağdurun aşılabilir mukavemeti dışında ciddi bir engel neden olmaksızın eylemine kendiliğinden son verdiği olayda, TCK m. 36'daki gönüllü vazgeçme hükümleri gözetilerek o ana kadar gerçekleşen eylemlerin TCK m. 102/1 ve m. 102/3-a kapsamında cinsel saldırı suçunu oluşturduğunu belirtmiş ve nitelikli cinsel saldırıya teşebbüsten kurulan hükmü bozmuştur. (Yargıtay 9. CD, E. 2025/1156)¹¹

Ölçütün pratik anlamı şudur: mağdurun direnci tek başına "engel neden" sayılmaz. Direnç failin aşabileceği ölçüde kalmış ve fail buna rağmen durmuşsa, ortada teşebbüs değil gönüllü vazgeçme vardır. Buna karşılık üçüncü bir kişinin müdahalesi, yakalanma veya benzeri harici bir engel devreye girmişse eylem teşebbüs aşamasında kalmış sayılır.

Bu ayrım cezanın hesabını kökten değiştirir: gönüllü vazgeçmede TCK m. 102/2'nin on iki yıldan başlayan aralığı hiç uygulanmaz, sorumluluk gerçekleşen eylemlerin karşılığı olan fıkra üzerinden kurulur.

Bu dosyalarda çoğu zaman tek doğrudan delil mağdurun beyanıdır. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin kararlarından çıkan ölçütler, o beyanın nasıl toplanacağı ve neyle destekleneceği üzerinde yoğunlaşır.

Cezanın ağırlığı bu dosyalarda bazı usul güvencelerini kendiliğinden devreye sokar. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, TCK m. 102/1'in birinci cümlesi ile m. 102/3-d uyarınca yargılanan bir sanık bakımından, öngörülen hapis cezasının alt sınırının beş yıldan fazla olması nedeniyle, istemi olup olmadığına bakılmaksızın CMK m. 150/3 uyarınca müdafi atanmasının zorunlu olduğunu; müdafi tayin edilmeden yargılamaya devam edilip mahkûmiyet kurulmasının savunma hakkını kısıtladığını belirterek hükmü bozmuştur. (Yargıtay 9. CD, E. 2025/3383)¹⁴

İkinci güvence ek savunma hakkıdır. Daire, bir suç işleme kararının icrası kapsamında birden fazla kez gerçekleşen eylemlerde, sanığa ya da müdafiine CMK m. 226 uyarınca ek savunma hakkı verilmeksizin temel cezanın zincirleme suça ilişkin TCK m. 43/1 ile artırılmasını savunma hakkının kısıtlanması saymış ve hükmü bozmuştur.⁷ Aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca bu bildirimler sanığa ve varsa müdafiine yapılır.

Üçüncüsü, erteleme değerlendirmesinin sanığın yaşına göre yapılmasıdır. Daire, suç tarihi itibarıyla altmışbeş yaşından büyük olan sanık bakımından TCK m. 51/1'in ikinci cümlesi uyarınca erteleme üst sınırının üç yıl olduğunu; bu gözetilmeden cezanın iki yıldan fazla olması gerekçesiyle erteleme hükümlerinin uygulanmamasına karar verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. (Yargıtay 9. CD, E. 2025/879)¹⁵

Zamanaşımı denetimi ise resen yapılır. Bozma üzerine yeniden yargılanan dosyalarda, zamanaşımını kesen son işlemden sonraki sürenin dolup dolmadığı her aşamada gözetilir; süre dolmuşsa CMK m. 223/8 uyarınca kamu davasının düşmesine karar verilir.³

Son olarak görev kuralı: TCK m. 102/1'de üst sınır on yıl olduğu ve on yılı aşmadığı için dava asliye ceza mahkemesinde görülür; TCK m. 102/2 ve m. 102/5'te ise görev ağır ceza mahkemesindedir. 5235 sayılı Kanun m. 14 uyarınca m. 102/3'teki artırım görev belirlenirken hesaba katılmaz.