Araç değer kaybı: sigortaya başvuru, hesaplama ve dava

Araç değer kaybı, trafik kazasında hasar gören aracın onarıldıktan sonraki piyasa değeri ile kazadan önceki hasarsız değeri arasındaki farktır. Yargıtay uygulamasına göre değer kaybı, aracın trafik kazası sonucu hasarlanıp onarılmasından sonraki değeri ile hiç hasarlanmamış hâldeki değeri arasındaki farka ilişkindir. (Yargıtay 4. HD, E. 2021/21252)¹ Onarım bedeli aracın parçalarındaki hasarı karşılar; değer kaybı ise onarımdan sonra da süren, aracın kazalı olmasından doğan fiyat eksilmesini karşılar. Yargıtay kararlarında hasar bedeli ile değer kaybının aynı davada ayrı kalemler olarak istendiği görülür. (Yargıtay 4. HD, E. 2023/5300)² (Yargıtay 4. HD, E. 2022/12979)³

KTK m. 85/1, bir motorlu aracın işletilmesinin bir şeyin zarara uğramasına sebep olduğu hâli düzenler; araç bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında ya da bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletiliyorsa, işleten ile bağlı olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludur. İşletenlerden birinin aracına gelen zararda ise KTK m. 89/2 uygulanır: zarar gören, zarar veren işletenin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kimsenin kusurunu ya da geçici olarak temyiz gücünü kaybetmesini veya zarar verene ait araçtaki bir bozukluğun zarara yol açtığını ispat ederse zarar veren işleten tazminatla yükümlü tutulur. KTK m. 85/5'e göre işleten, aracın sürücüsünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur. Sürücü ise TBK m. 49/1'e göre kusurlu ve hukuka aykırı fiiliyle verdiği zarardan sorumludur. KTK m. 88/1'e göre bir motorlu aracın katıldığı kazada bir üçüncü kişinin uğradığı zarardan dolayı birden fazla kişi tazminatla yükümlüyse bunlar müteselsilen sorumlu tutulur. Zarar gören kendisi de kazaya katılan araçlardan birinin işleteniyse KTK m. 89/3 uygulanır: tazminatla yükümlü olan işletenler zarar gören işletene karşı müteselsilen sorumludur.

KTK m. 91/1 işletenlere, m. 85/1'deki sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluğu getirir. Zarar gören, TTK m. 1478/1 uyarınca uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmını doğrudan sigortacıdan isteyebilir; KTK m. 97 de bu doğrudan talep ve dava hakkını düzenler. Değer kaybı talebi karşı aracın zorunlu trafik sigortacısına yöneltilebilir; trafik sigortasının limitini aşan kısım için karşı aracın kasko poliçesindeki ihtiyari mali sorumluluk teminatı gündeme gelir. (Yargıtay 4. HD, E. 2025/2945)⁴

KTK m. 90'a göre zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar KTK'da öngörülen usul ve esaslara tabidir; KTK'da düzenlenmeyen hususlarda Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır. Hangi zararların trafik sigortası kapsamı dışında kaldığını ise KTK m. 92 sayar; bu liste değer kaybını doğrudan etkileyen iki bent içerir (aşağıda). Bedensel zarar, tedavi giderleri ve manevi tazminat bu rehberin konusu değildir.

Değer kaybı isteminin şartları KTK m. 85/1, m. 89/2 ve TBK'nın haksız fiil hükümlerinden çıkar: 1) bir motorlu aracın işletilmesi sırasında meydana gelen kaza, 2) davacının aracında hasar, 3) onarımdan sonra da süren bir piyasa değeri eksilmesi, 4) kaza ile zarar arasında illiyet bağı, 5) kaza iki motorlu araç arasında olmuşsa ve zarar gören kendi aracının işleteniyse, KTK m. 89/2'ye göre karşı aracın işleteninin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kimsenin kusurunu ya da o araçtaki bir bozukluğun zarara yol açtığını ispat etmesi. Hukuk Genel Kurulu'na göre kazanın oluş şekline göre değişkenlik göstermekle birlikte kazalı bir araçta hayatın olağan akışına göre değer kaybı oluşacağı muhakkaktır; değer kaybının oluşup oluşmadığı ve miktarı ise aracın modeli, markası, kaza tarihindeki yaşı, kilometresi, hasarın nitelik ve niceliği gibi hususlara bağlıdır. (Yargıtay HGK, E. 2017/2049)⁵

Değer kaybı istemi, hasarın aracın hangi bölümünde olduğuna bakılarak baştan reddedilemez. Bir davada ilk derece mahkemesi, hasar gören parçaların kaporta aksamı olmaması ve araçta tramer kaydı oluşmaması gerekçesiyle değer kaybı istemini reddetmişti; Yargıtay bu gerekçeyi fark ölçütüne uyulmadığı için yerinde bulmadı ve kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değerlerinin tespit edilmesini istedi.³ Aynı kararda, hasarlı parçaların orijinal yedek parçayla yenileneceği için değer kaybı olmayacağını bildiren bilirkişi raporu denetime olanak vermeyecek nitelikte bulundu.³

Yargıtay, aracın maliki olan davacının, kazada aracı başkası kullanıyorsa, kendi sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmış olmasının maddi zararının tazminini istemesine engel olmadığına karar vermiştir. (Yargıtay 4. HD, E. 2025/8637)⁶

Kusur oranı istemin miktarını doğrudan etkiler. Hukuk Genel Kurulu'na göre zarar veren, kusuru oranında gerçek zararı ödemekle sorumludur ve kazada sürücülerin kusur oranları teknik bilirkişi raporuyla belirlenir.⁵ KTK m. 92/g de hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini zorunlu trafik sigortası kapsamı dışında sayar. Kaza tespit tutanağındaki kusur değerlendirmesine itiraz edilmişse mahkemenin kusur konusunda bilirkişi raporu almadan hüküm kurması eksik incelemedir.³

Değer kaybı talebini trafik sigortası yönünden iki bent sınırlar. KTK m. 92/l, hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı taleplerini zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında sayar; bu bent 7327 sayılı Kanunla eklenmiş ve 19/6/2021'de yürürlüğe girmiştir. KTK m. 92/g ise hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat taleplerini kapsam dışında bırakır. Araçta taşınan eşyanın zararı ayrıca m. 92/e ile kapsam dışıdır.

KTK m. 97'ye göre zarar gören, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmak zorundadır. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamazsa veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık çıkarsa, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir. KTK m. 100 bu kuralı ihtiyari mali sorumluluk sigortasına da uygular. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.5/a'ya göre 1/7/2026'dan sonra yapılan poliçelerde, araç hasarı için zorunlu trafik sigortacısına başvuran hak sahibi değer kaybı talebinde de bulunmuş kabul edilir; sigortacı hesapladığı değer kaybı tutarını, en geç nihai eksper raporunun kendisine ulaştığı tarihi takip eden iş günü içinde, yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla hak sahibine bildirir.

Yargıtay'a göre bu başvuru bir dava şartıdır (HMK m. 114/2); amacı, rizikonun gerçekleştiğinden haberi olmayan sigorta kuruluşunun uyuşmazlığı yargıya taşınmadan çözebilmesini, böylece talepte bulunanın tazminata bir an önce kavuşmasını ve yargının iş yükünün azalmasını sağlamaktır. (Yargıtay 4. HD, E. 2023/12689)⁷ Aynı kararda Daire, dava öncesinde tarafların zorunlu olmadığı hâlde ihtiyari arabuluculuğa başvurduğu bir olayda sigortacının rizikodan haberdar olduğunu, m. 97 ile amaçlanan durumun gerçekleştiğini ve dava şartı noksanlığının giderilmiş sayılacağını kabul etti.⁷ Bu karar yalnız o olaya ilişkindir; dava açıldıktan sonra yapılan başvurunun eksikliği genel olarak giderip gidermediğine dair bir ölçüt koymamıştır.

Yargıtay, KTK m. 97'deki başvuru şartının yalnız sigorta şirketine karşı davada arandığını, o davada sigorta şirketi dışındaki işleten yönünden bir dava şartı bulunmadığını ve müteselsil sorumlu işleten hakkında esastan karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.⁷ Dava her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse işletene karşı davada TTK m. 5/A'daki arabuluculuk şartı ayrıca gözetilir.

Sigorta şirketine karşı değer kaybı davasında ayrıca arabulucuya gidilmesi gerekmez. 6325 sayılı Kanun m. 18/A/18'e göre özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğu bulunan hâllerde dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz. Yargıtay, davacının KTK m. 97'deki başvuru şartını yerine getirdiği iki davada verilen usulden ret kararlarını, dava şartı olarak zorunlu arabuluculuğa ilişkin hükümlerin uygulanma yeri bulmadığı gerekçesiyle bozmuştur: biri yalnız değer kaybı istenen davadır; (Yargıtay 4. HD, E. 2021/14429)⁸ diğerinde araç hasarı, değer kaybı ve mahrumiyet bedeli istenmiş, ilk derece mahkemesi davayı zorunlu arabuluculuk şartı gerçekleştirilmeden açıldığı gerekçesiyle usulden reddetmişti. (Yargıtay 4. HD, E. 2021/23273)⁹ Daire, zorunlu trafik sigortacısına karşı açılacak davaların zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi olmadığını ayrıca açıkça yazmıştır.⁷

Başvurudan sonra zarar gören iki yoldan birini seçer: mahkeme veya Sigorta Tahkim Komisyonu. 5684 sayılı Kanun m. 30/1'e göre zorunlu sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, sigorta kuruluşu tahkim sistemine üye olmasa da hak sahipleri tahkim usulünden yararlanabilir. Üye olmayan kuruluşa karşı bu hak yalnız zorunlu sigortalar için tanındığından, ihtiyari mali sorumluluk teminatına karşı Komisyon yolu sigorta kuruluşunun tahkim sistemine üye olmasına bağlıdır (m. 30/1). Komisyona gidebilmek için sigorta kuruluşuna başvurulmuş ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığı belgelenmiş olmalıdır; kuruluşun başvurudan itibaren onbeş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de yeterlidir (m. 30/13). Mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlıklarla ilgili olarak Komisyona başvuru yapılamaz (m. 30/14). Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır (m. 30/16).

KTK m. 97'deki 15 gün hem dava hem 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkim yolu için yazılmıştır; 5684 m. 30/13 ise Komisyona başvuru için onbeş iş günü içinde yazılı cevap verilmemesini yeterli sayar. İki süre farklı birimlerle (gün ve iş günü) yazılmıştır; aralarındaki ilişkiyi çözen bir Yargıtay kararına bu rehberde yer verilmemiştir. KTK m. 97 ve m. 109, sigortaya yapılan başvurunun zamanaşımını durdurduğuna veya kestiğine dair bir hüküm içermez; bu soruyu çözen bir Yargıtay kararına da bu rehberde yer verilmemiştir. Sigortacının ödeme süresi ise ayrıdır: KTK m. 99/1'e göre sigortacılar, hak sahibinin genel şartlarla belirlenen belgeleri kendilerine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde sigorta sınırları içinde kalan miktarı ödemek zorundadır.

Yargıtay değer kaybını tek bir yöntemle hesaplatır: aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile hasarı onarıldıktan sonraki ikinci el piyasa değeri arasındaki fark. Hukuk Genel Kurulu bu yöntemi, aracın modeli, markası, kaza tarihindeki yaşı, kilometresi ve hasarın nitelik ve niceliği gibi ölçütlerle birlikte açıklamıştır.⁵ 4. Hukuk Dairesi de aynı yöntemi, aracın markası, yaşı, modeli ve hasar gördüğü kısımları dikkate alınarak kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değerlerinin tespiti biçiminde uygular.³

Farkın hesabında gözetilen etkenler kararlarda sayılmıştır: aracın modeli, markası, özellikleri, hasarı, yapılan onarım işlemleri, kilometresi ve olay tarihindeki yaşı;⁴ aracın yaşı, özellikleri, hasar miktarı ve hasarlı kısımların özelliği. (Yargıtay 17. HD, E. 2016/14941)¹⁰ 4. Hukuk Dairesi 2025 tarihli bir kanun yararına bozma kararında aracın önceki kazalarının da araştırılıp niteliği ve etkisinin gözetilmesini istemiştir.⁶

Bir davada davalı sigorta şirketi, değer kaybı hesaplamalarının Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının ekindeki kriterlere göre yapılması gerektiğini savunmuştur.² Kapatılan 17. Hukuk Dairesi 2017'de, kaza tarihinden sonra 1/6/2015'te yürürlüğe giren Genel Şartların yöntemiyle yapılan değerlendirmeyi, Genel Şartlar kaza tarihinde yürürlükte olmadığı için eksik inceleme saydı ve Dairenin esas aldığı fark ölçütüne göre hesap istedi.¹⁰ Bu karar kapatılan Daireye aittir; bu rehberdeki 2021 ve sonrası tarihli Daire kararları 4. Hukuk Dairesinindir.

Anayasa Mahkemesinin 17/7/2020 tarihli kararı KTK m. 90'daki genel şartlara yapılan atıfları ve m. 92/i'yi iptal etti. 4. Hukuk Dairesi bu iptalden sonra zararın ve kapsamının KTK ile TBK'nın haksız fiil hükümlerine ve Yargıtay uygulamalarına göre belirleneceğini, iptalin kesinleşmemiş ve derdest davalara da uygulanacağını açıkladı; bilirkişi raporunda Yargıtay uygulamasına göre hesap yapan seçenek yerine Genel Şartlara göre hesap yapan seçeneğin esas alınmasını hukuka aykırı buldu.¹ 2025'te de Genel Şartlar formülüyle bulunan tutara hükmeden hakem heyeti kararını, fark ölçütüne göre belirlenen miktara karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozdu.⁴

Kanun koyucu 2021'de 7327 sayılı Kanunla KTK m. 90'a, değer kaybı tazminatının aracın piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ve hasar tutarı dikkate alınarak hesaplanacağını söyleyen bir cümle ile maddenin uygulama usul ve esaslarını Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumuna bırakan bir fıkra ekledi; ikisi de Anayasa Mahkemesinin 29/12/2022 tarihli, E. 2021/82, K. 2022/167 sayılı kararıyla iptal edildi ve iptal 14/2/2023'te yürürlüğe girdi. Bugünkü KTK m. 90 metninde değer kaybının nasıl hesaplanacağına dair bir ölçüt yoktur; KTK'da düzenlenmeyen hususlarda TBK'nın haksız fiil hükümleri uygulanır.

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının A.5 maddesi 12/6/2026 tarihli değişiklikle değiştirilmiştir. Değişiklik 1/7/2026'da yürürlüğe girmiştir ve Genel Şartlar C.11'e göre bu tarihten sonra yapılan sigorta sözleşmelerine uygulanır. Yeni A.5/a'ya göre değer kaybı, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun belirleyeceği usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımları, geçmiş hasar durumu ve kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarıldıktan sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilir; araç hasarı için eksper atanmışsa eksper değer kaybı tespitine de raporunda yer verir. Bu hükmü uygulayan bir Yargıtay kararına bu rehberde yer verilmemiştir.

TMK m. 6'ya göre taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür; değer kaybının varlığını ve miktarını zarar gören ispat eder. HMK m. 266'ya göre mahkeme, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hukuk Genel Kurulu'na göre kusur durumu gibi değer kaybı incelemesi de teknik bilirkişi incelemesini gerektirir; teknik incelemeyi gerektiren bir konuda ticaret odasının yazı cevaplarına dayanılarak sonuca ulaşılamaz ve mahkeme bir bilirkişi raporuna neden itibar etmediğini gerekçeli kararda tartışmak zorundadır.⁵

Hasarın kendisi de teknik bilgiyle belirlenir. 4. Hukuk Dairesi 2026'da, dava öncesi sulh hukuk mahkemesinde yapılan delil tespitinde belirlenen hasar tutarı ile hakem heyetinin aldırdığı bilirkişi raporundaki tutar arasındaki farkın açıklanmadığı, raporun bazı hasarlı parçaları neden hesaba katmadığını göstermediği bir dosyada, hasarın nitelik ve niceliğinin belirlenmesinin özel ve teknik bilgi gerektirdiğini ve HMK m. 266 uyarınca gerçek zararın rapor alınarak belirleneceğini belirtti; raporlar arasındaki çelişkiyi giderecek ek rapor alınmadan verilen kararı bozdu. (Yargıtay 4. HD, E. 2024/12457)¹¹ Dava öncesinde yaptırılan delil tespiti raporu ile sonraki rapor çeliştiğinde mahkeme çelişkiyi gidermek zorundadır.¹¹

Aracın eski hasarları hesabın girdisidir. Kapatılan 17. Hukuk Dairesi, davalının savunmasında ileri sürdüğü eski hasarlar araştırılmadan ve bu kazadaki hasarın miktarı belirlenmeden yapılan değer kaybı hesabını eksik inceleme saymıştır. (Yargıtay 17. HD, E. 2018/2821)¹² 4. Hukuk Dairesi de önceki kazaların araştırılıp niteliği ve etkisinin gözetilmesini istemiştir.⁶ İki raporda hesaplanan değer kaybı arasında fahiş fark varsa, çelişkiyi gideren ayrıntılı ve denetime elverişli yeni bir rapor alınmalıdır.¹²

4. Hukuk Dairesi, değer kaybı ve kazanç kaybı için başlatılan takibe itirazın iptali davasında, uyuşmazlık haksız fiilden kaynaklanıp alacak likit olmadığından davacı yararına icra inkâr tazminatına hükmedilmesini doğru bulmamış ve kararı bu yönden düzelterek onamıştır. (Yargıtay 4. HD, E. 2020/3715)¹³ Kapatılan 17. Hukuk Dairesi de değer kaybı ve araç mahrumiyeti için başlatılan takibe itirazın iptali davasında, talep edilen tazminat miktarının likit olmadığını ve belirlenmesinin yargılamayı gerektirdiğini, bu nedenle icra inkâr tazminatı şartlarının oluşmadığını belirtmiştir.¹²

Karşı aracın zorunlu trafik sigortacısı değer kaybını poliçedeki sınırlar içinde öder. Zarar bu sınırı aşıyorsa kalan kısım için karşı aracın kasko poliçesindeki ihtiyari mali sorumluluk teminatı gündeme gelir. Yargıtay kararlarında aktarılan İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları m. 1'e göre bu sigortayı yapan sigortacı, doğrudan uğranan maddi zararların zorunlu trafik sigortası hadlerinin üzerinde kalan kısmını poliçede yazılı hadlere kadar temin etmekle yükümlüdür; (Yargıtay 4. HD, E. 2022/10666)¹⁴ bu yüzden trafik sigortası limiti dolduktan sonra ihtiyari mali sorumluluk sigortası limiti içinde talepte bulunulabilir ve mahkeme önce trafik sigortası kapsamında ödeme yapılıp yapılmadığını araştırmak zorundadır.⁴

İhtiyari mali sorumluluk teminatının kapsamı poliçedeki klozla belirlenir. 4. Hukuk Dairesi, poliçe her türlü değer kaybını açıkça teminat dışında bırakmışsa trafik sigortası limitini aşan değer kaybının bu poliçeden istenemeyeceğine, biri oybirliğiyle¹⁴ biri oy çokluğuyla (Yargıtay 4. HD, E. 2022/8519)¹⁵ verdiği kararlarda hükmetmiştir. KTK m. 100, KTK m. 95'i (sorumluluğun kaldırılması veya tazminatın azaltılması), m. 97'yi ve m. 109'u ihtiyari mali sorumluluk sigortasına da uygular; bu hükümlerin böyle bir klozla ilişkisi oy çokluğuyla verilen kararın çoğunluk gerekçesinde tartışılmamıştır.

Zarar görenin kendi kasko sigortacısına karşı açtığı davada sigorta ilişkisi bir tüketici işlemiyse görevli mahkeme, 6502 sayılı Kanun m. 73/1 uyarınca tüketici mahkemesidir; tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklarda, kanunda sayılan istisnalar dışında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (m. 73/A). Bu rehber, karşı aracın sürücüsünün ve işleteninin sorumluluğuna ve onların sorumluluk sigortalarına dayanan istemleri anlatır.

Trafik sigortasının kapsamı dışında kalan kalemler KTK m. 92'de sayılır ve değer kaybı talebiyle birlikte sık sık gündeme gelir: gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar (m. 92/k), hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri (m. 92/l) ve hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen talepler (m. 92/g). Bu kalemler trafik sigortacısından istenemez; sürücü ve işletenin genel hükümlere göre sorumluluğu ayrı bir sorudur.

Aynı kazadan doğan araç zararları genellikle birlikte istenir: onarım (hasar) bedeli, değer kaybı, araç mahrumiyeti (ikame araç) bedeli ve ticari araçlarda kazanç kaybı. Yargıtay'a göre araç mahrumiyet zararında kural şudur: aracın onarımı mümkün ve ekonomikse hasarın giderilmesi için makul tamir süresi belirlenir; onarım ekonomik değilse (araç pert ise) yeni araç satın alınması için gerekli süre tespit edilir.³ Bu süre için hükmedilecek bedelden, kaza olmasaydı dahi yapılacak yakıt gibi zorunlu giderler indirilir.³

Araç mahrumiyeti, aynı vasıfta bir aracın makul tamir süresi boyunca kiralanması için gereken bedel üzerinden hesaplanır.⁶ Yargıtay, davacının kazadan sonra araç kiraladığına veya taksi harcaması yaptığına dair delil sunmadığı gerekçesiyle mahrumiyet isteminin reddedildiği bir davada bu gerekçeyi yerinde bulmamış, makul tamir süresine göre mahrumiyet bedeline hükmedilmesini istemiştir.³

Bu kalemlerin kime yöneltileceği önemlidir. KTK m. 92/k'ya göre gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır; bent 7327 sayılı Kanunla eklenmiştir. Yukarıdaki mahrumiyet kararları araç sahibine ve sürücüye⁶ ya da yol bakımından sorumlu idareye³ karşı açılmış davalarda verilmiştir. Trafik sigortacısına karşı açılan davada bu kalemler için KTK m. 92/k gözetilir.

Ticari taksinin karıştığı bir kazada hasar bedeli, değer kaybı ve kazanç kaybı birlikte istenmiş, mahkeme kazanç kaybını sigorta şirketi dışındaki davalıdan tahsile hükmetmişti; Yargıtay bu davada değer kaybının hangi davalıdan istenebileceği konusunda ıslahın sınırını çizmiştir (aşağıda). (Yargıtay 4. HD, E. 2021/9088)¹⁶

KTK m. 109/1'e göre motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Değer kaybı maddi zarardır ve bu süreye tabidir. KTK m. 109/5 diğer hususlarda genel hükümlerin uygulanacağını söyler; özel hüküm m. 109 olduğundan süre TBK m. 72'den değil bu maddeden okunur.

Araçta hasar oluşan bir kazada Yargıtay, KTK m. 109'da öngörülen zamanaşımı süresinin iki yıl olduğunu belirtmiş; Covid-19 salgını nedeniyle 7226 sayılı Kanun geçici m. 1 ve Cumhurbaşkanı Kararıyla duran 95 günün süreye eklenmesi gerektiğini hesaplayarak zamanaşımından verilen ret kararını bozmuştur.² Kaza yaralanmayla da sonuçlanmışsa m. 109/2 devreye girer: dava cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörürse bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Yargıtay, taksirle yaralama suçunun da oluştuğu bir kazada, araç zararına ilişkin davanın m. 109/2 gereği uzamış ceza zamanaşımı süresi içinde açıldığını kabul etmiştir.¹⁶

KTK m. 109/3'e göre zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır. Zarar görenin sigortacıya doğrudan davasında TTK m. 1478/1, sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde kalma şartını ayrıca arar.

Görevli mahkeme davalının kim olduğuna göre değişir. Karşı aracın zorunlu trafik veya ihtiyari mali sorumluluk sigortacısına karşı dava ticari davadır ve TTK m. 5/1 uyarınca asliye ticaret mahkemesinde görülür; TTK m. 5/4'e göre asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresinde asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder. Yalnız sürücü ve işletene karşı, taraflardan birinin ticari işletmesiyle ilgili olmayan davada HMK m. 2/1 uyarınca asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme KTK m. 110/2'de sayılır: sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemeleri ya da kazanın meydana geldiği yer mahkemesi. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları C.7, zorunlu trafik sigortacısına başvurudan sonra açılacak dava için bunlara ek olarak sigortacının merkezinin ve zarar görenin ikametgâhının bulunduğu yer mahkemelerini de sayar.

Dava dilekçesinde bir davalıdan istenmeyen bir zarar kalemi, sonradan ıslahla o davalıya yöneltilemez. Yargıtay, dava dilekçesinde bir davalıdan istenmeyen araç değer kaybının ıslah dilekçesiyle bu davalıdan istenemeyeceğini, bunun dava dilekçesindeki talebin aşılması ve ıslaha ilişkin düzenlemelere aykırılık olacağını belirtmiştir.¹⁶ Aynı kararda, ıslah dilekçesinin davalıya tebliğ edilmeden yargılamaya devam edilmesi savunma hakkını kısıtladığı için bozma nedeni sayılmıştır.¹⁶