İstihkak davası: haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, süreler ve ispat

İcra ve İflas Kanunu m. 96/1'e göre borçlu, elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterirse ya da üçüncü bir kişi o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse, icra dairesi bunu haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve durumu iki tarafa bildirir. Kanun bu bildirimi istihkak iddiası olarak adlandırır; iddianın icra mahkemesinde çözüldüğü dava istihkak davasıdır. m. 97/6 ve m. 97/9 davanın üçüncü kişi tarafından, m. 99 ise mal üçüncü kişinin elinde haczedildiğinde alacaklı tarafından açılmasını düzenler.

Hukuk Genel Kurulu, borçlu elinde haczedilen malı hacizden kurtarmak amacıyla üçüncü kişinin alacaklıya karşı açtığı davayı “istihkak davası” (m. 96, 97/6), elinde haczedilen bir malda hak iddia eden üçüncü kişiye karşı alacaklının haczin kalkmasını önlemek için açtığı davayı ise “istihkak iddiasının reddi davası” (m. 99) olarak tanımlamaktadır. (Yargıtay HGK, E. 2022/625)¹ Kurul'un bir başka kararına göre, haczedilen bir mal üzerinde alacaklı ve borçlu dışındaki bir üçüncü kişinin mülkiyet veya diğer bir ayni hak sahibi olduğunun ileri sürülmesi istihkak iddiasıdır; üçüncü kişinin o mal üzerinde rehin hakkı bulunduğunu ileri sürmesi de istihkak iddiasıdır. (Yargıtay HGK, E. 2018/93)²

İstihkak davası şikâyetle karıştırılmamalıdır. Hukuk Genel Kurulu, takip dosyasında taraf olmayan üçüncü kişinin taşınır haczinin kaldırılmasını şikâyet yoluyla isteyemeyeceğini, ancak istihkak iddiası ve prosedürüne göre isteyebileceğini belirtmiştir. (Yargıtay HGK, E. 2023/439)³ Aynı kararda şikâyet hakkında verilen kararların maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığı, dava sonunda verilen kararların ise kesin hüküm oluşturduğu vurgulanmış; mülkiyet hakkına dayanarak haczin kaldırılmasını isteyen üçüncü kişinin şikâyet adıyla yaptığı başvurunun, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğu kuralı (HMK m. 33) gereğince istihkak davası olarak görülüp sonuçlandırılması gerektiği kabul edilmiştir.³

Kanun alacaklıya da bir karşı yol tanır: m. 97/17'ye göre haczi yaptıran alacaklı, istihkak davasına karşı Kanunun 11 inci babı hükümlerine dayanarak ve geçici veya kesin aciz belgesi ibrazına mecbur olmaksızın karşılık olarak iptal davası açabilir; dava ve karşılık davada tarafların gösterdikleri bütün delilleri hâkim serbestçe takdir eder. Borçlunun malı daha önce devretmesi bu rehberin değil, tasarrufun iptali rehberinin konusudur; bu rehber hacizde ileri sürülen mülkiyet ve rehin iddiasını anlatır.

m. 97/7'ye göre kiralanan taşınmaz veya gemilerdeki hapis hakkına tabi eşya ile ilgili istihkak davalarında, Borçlar Kanununun 268 inci maddesinin 1 inci fıkrasındaki hükümlere uygun olmadıkça takibin ertelenmesine karar verilemez. Bu atıf, maddenin 1965 tarihli değişiklikle yazılan metninden gelir. Fıkra 14/1/2011 tarihli ve 6103 sayılı Kanunun 41 inci maddesiyle değiştirilmiş, “Kiralanan yer veya sicile kayıtlı gemilerdeki” ibaresi “Kiralanan taşınmaz veya gemilerdeki” olmuştur; bu değişiklik Borçlar Kanununun 268 inci maddesine yapılan atfa dokunmamıştır. 818 sayılı Borçlar Kanunu Türk Borçlar Kanunu m. 647 ile yürürlükten kaldırılmıştır; kiraya verenin hapis hakkı bugün Türk Borçlar Kanunu m. 336'da düzenlenir.

Kanun iddianın dayanağını iki maddede farklı sözcüklerle anar: m. 96/1 “mülkiyet veya rehin hakkı”, m. 99 ise “mülkiyet veya diğer bir ayni hak” der. Her iki hükümde de iddia haczedilmiş bir mal hakkındadır: m. 96/1 iddianın haciz ve icra tutanaklarına geçirilmesini, m. 99 haczedilen şeyin borçlunun elinde olmayıp üçüncü kişi nezdinde bulunmasını esas alır. İddia eden kişi takipte alacaklı ya da borçlu olmayan üçüncü kişidir; borçlu da elindeki malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterebilir (m. 96/1).

Yargıtay, “mülkiyet ve rehin hakları” sözcüklerinin sınırlayıcı anlam taşımadığını; sınırlı ayni haklara, tapuya şerh verilmiş kişisel haklara, hapis hakkına, mülkiyeti muhafaza sözleşmesine ve intifa hakkına dayanarak da istihkak davası açılabileceğini kabul etmektedir. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/7610)⁴ Aynı kararda Daire, hacze konu menkulleri kiraladığını beyan eden üçüncü kişinin mülkiyete dayalı bir iddiası bulunmadığını ve kiracılık sıfatına dayalı istihkak iddiasının geçerli olmadığını belirtmiş; bu haciz yönünden bölge adliye mahkemesinin aktif husumet ehliyeti yokluğundan verdiği usulden ret kararına yönelik itirazları reddetmiştir.⁴ Daire başka bir dosyada da kiracılık sıfatına dayalı istihkak iddiasının geçerli olmadığını ve bu menkuller yönünden davanın usulden reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2024/5375)⁵ Buna karşılık Hukuk Genel Kurulu, meyve ağaçlarının ürünlerinin kira sözleşmesi gereğince kendisine ait olduğunu ileri süren üçüncü kişinin dosyasında tarafların gösterdiği bütün delillerin toplanmasını istemiştir. (Yargıtay HGK, E. 2021/1008)⁶ Hukuk Genel Kurulu, borçlunun bankadaki mevduatı için haciz yazısı gönderildiğinde bankanın mevduat üzerinde rehin veya hapis hakkı bulunduğunu bildirmesini istihkak iddiası saymış; bu durumda icra müdürünün alacaklıya m. 99'a göre dava açması için yedi gün süre vermesi gerektiğini, bu prosedür izlenmeden hacizli paranın bankadan istenmesinin yasaya aykırı olduğunu açıklamıştır.² Bu karar bir şikâyet üzerine, istinaf sisteminden önceki usule tabi bir dosyada, 5311 sayılı Kanunla İcra ve İflas Kanununa eklenen geçici m. 7 yollamasıyla İİK m. 366/III uyarınca ve karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir.

İstihkak iddiası ile istihkak davası ayrı kavramlardır. Hukuk Genel Kurulu'na göre istihkak iddiası, dava açılmadan önce haczedilen mal üzerinde bir hakkın ileri sürülmesidir, ancak dava açılması için ön koşul değildir; iddiada bulunulmadan doğrudan icra mahkemesinde dava açılabilir. (Yargıtay HGK, E. 2017/1506)⁷ Kanun da kendisine istihkak talebinde bulunma imkânı verilmemiş üçüncü kişiye, haczedilen şey hakkında ya da satılmış ve bedeli henüz alacaklıya verilmemişse bedeli hakkında doğrudan dava açma hakkı tanır (m. 97/9).

İcra memuruna bildirilen iddiada üçüncü kişi ile borçlunun anlaşması alacaklıya etkili değildir; üçüncü kişi iddiasını ispat etmek zorundadır. Borçlunun, malın üçüncü kişinin mülkü veya ona rehinli olduğunu kabul etmesi ise yalnız kendi aleyhine delil oluşturur ve borçlu ileride bu ikrara aykırı iddiada bulunamaz (m. 97/12).

m. 96/3'e göre malın haczini öğrenen borçlu veya üçüncü kişi, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. Aynı fıkra, iddianın yapıldığı veya davanın açıldığı tarihte istihkak iddiasında bulunanla birlikte oturan kimselerin ve bunların iş ortaklarının haczi, iddianın yapıldığı ya da m. 97/9'a göre davanın açıldığı tarihte öğrenmiş sayılacağını öngörür. İddia üzerine icra dairesi alacaklı ve borçluya itirazlarını bildirmeleri için üç günlük süre verir; susarlarsa iddiayı kabul etmiş sayılırlar (m. 96/2).

Alacaklı veya borçlu itiraz ederse dosya icra mahkemesine gönderilir ve mahkeme takibin devamına veya ertelenmesine karar verir (m. 97/1). Üçüncü kişi bu kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır; bu sürede dava açmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır (m. 97/6). İddiada bulunma imkânı verilmemiş üçüncü kişinin dava süresi hacze ıttıla tarihinden itibaren yedi gündür; bu sürede dava açmazsa aynı takipte iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder (m. 97/9). Mal üçüncü kişinin elinde haczedilmişse icra müdürü alacaklıya yedi gün süre verir ve bu sürede dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır (m. 99).

Hukuk Genel Kurulu'na göre süresinde yapılan istihkak iddiası dava açma süresini keser.⁷ Kurul, haciz üçüncü kişinin yokluğunda yapılmışsa istihkak iddiasını icra dairesine bildirme veya icra mahkemesinde doğrudan dava açma süresinin yedi gün olduğunu, bu sürelerin hak düşürücü süre olup hâkim tarafından resen dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.⁷ Aynı kararda, üçüncü kişinin haczi bildirdiği tarihten önce öğrendiğine dair kanıt yoksa haczi en erken bu tarihte öğrenmiş sayılacağı ve daha önce öğrendiğini ispat yükünün TMK m. 6 ve HMK m. 190 uyarınca alacaklıya ait olduğu kabul edilmiştir.⁷ Karar HUMK m. 429 uyarınca verilmiş ve karar düzeltme yolu açık bırakılmıştır.

Kanun iki durumu ayırır. Mal borçlunun elinde haczedilmişse istihkak iddiası üzerine alacaklı ve borçludan itirazları sorulur; itiraz edilirse icra mahkemesi takibin devamına veya ertelenmesine karar verir ve davayı açma yükü üçüncü kişidedir (m. 96, m. 97/1, m. 97/6). Haczedilen şey borçlunun elinde olmayıp üzerinde mülkiyet veya diğer bir ayni hak iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunursa, bu kişi yedieminliği kabul ettiği takdirde mal muhafaza altına alınmaz; icra müdürü üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre verir ve alacaklının süresinde açtığı dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışı yapılamaz (m. 99). Haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapılması ve üçüncü kişi lehine istihkak iddiasında bulunulması hâlinde de aynı hüküm uygulanır.

Hukuk Genel Kurulu'nun 2023 tarihli iki kararına göre taşınır mal yalnız üçüncü kişinin elinde haczedilmişse kural olarak dava açma ve dolayısıyla ispat yükü m. 99 uyarınca alacaklıya düşer; mal borçlunun elinde ya da borçlu ile üçüncü kişinin müştereken elinde bulunduğu hâlde haczedilmişse m. 99 değil, m. 96 ve m. 97 uygulanır.¹⁶ m. 99'a göre bu hâlde süreyi icra müdürü verir ve dava açma külfeti alacaklıdadır; Hukuk Genel Kurulu'na göre elindeki mal haczedilen üçüncü kişinin, alacaklının dava açmasını beklemeden kendisinin icra mahkemesinde dava açmasına engel yoktur.²

Üçüncü kişinin davayı kendisinin açması ispat yükünü değiştirmez. Hukuk Genel Kurulu, istihkak davası m. 99'a dayalı olarak üçüncü kişi tarafından açılırsa ispat külfetinin yer değiştirmeyeceğini, bu durumda da davalı alacaklının malın borçlu elinde haczedildiğini ve borçluya ait olduğunu ispatlaması gerektiğini belirtmiştir.¹ Alacaklının m. 99'a dayalı istihkak iddiasının reddi davasında da ölçüt aynıdır: 8. Hukuk Dairesi, takibe dayanak senet adresi, ödeme emri tebliğ adresi ve haciz adresinin birbirinden farklı olduğu ve haciz mahallinde borçluya ait evrak veya eşya bulunmadığı bir dosyada mülkiyet karinesinin üçüncü kişi lehine olduğunu ve alacaklının iddiasını ispatla yükümlü bulunduğunu kabul etmiştir. (Yargıtay 8. HD, E. 2016/1554)⁸ Bu karar, istinaf sisteminden önceki usule tabi bir dosyada, İİK m. 366 ve HMK geçici m. 3 yollamasıyla HUMK m. 428 uyarınca ve karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir.

İstihkak iddiasına itiraz edilirse icra mahkemesi, dosya üzerinden ya da gerekirse ilgilileri davet ederek duruşmayla yapacağı inceleme sonunda takibin devamına veya ertelenmesine karar verir (m. 97/1). Davanın sırf satışı geri bırakmak amacıyla kötüye kullanıldığını kabul etmek için ciddi sebepler varsa mahkeme erteleme talebini reddeder (m. 97/2). Erteleme kararı verilirse, haksız çıktığı takdirde alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan m. 36'da gösterilen teminat alınır; teminatın cinsi ve miktarı mevcut delillerin niteliğine göre takdir edilir (m. 97/3-4). Takibin devamına dair icra mahkemesi kararı kesindir (m. 97/5).

Dava sürerken m. 106'daki satış isteme süreleri işlemez (m. 97/8). Dava sonuçlanmadan mahcuz mal paraya çevrilmişse icra hâkimi bedelin yargılama sonuna kadar ödenmemesine ya da teminat karşılığında veya duruma göre teminatsız olarak alacaklıya verilmesine ayrıca karar verir (m. 97/10). İddiada bulunma imkânı verilmemiş üçüncü kişinin doğrudan açtığı davada icra hâkimi, davacının talebi üzerine takibin ertelenip ertelenmeyeceğine acele karar vermek zorundadır; bu karar diğer taraf dinlenmeden de verilebilir (m. 97/9).

Malın muhafazası bakımından m. 97/a/1'e 7343 sayılı Kanunla eklenen cümlelere göre borçlu ile üçüncü kişinin taşınırı birlikte ellerinde bulundurdukları hâlde üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz; ancak m. 97/1 uyarınca takibin devamına karar verilirse mal muhafaza altına alınabilir. Mal üçüncü kişinin elinde haczedilmişse, üçüncü kişi yedieminliği kabul ettiğinde mal muhafaza altına alınmaz ve alacaklının süresinde açtığı dava sonuçlanıncaya kadar satış yapılamaz (m. 99).

Davanın reddine ilişkin karara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran istihkak davacısı, icra dairesinden m. 36'ya göre süre isteyebilir (m. 97/14). İstihkak davaları süratle ve diğer davalardan önce görülerek karara bağlanır (m. 97/18).

TMK m. 985/1'e göre taşınırın zilyedi onun maliki sayılır. İİK m. 97/a/1 bu kuralı istihkak davasına uyarlar: bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır; borçlu ile üçüncü kişilerin taşınırı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde dahi mal borçlunun elinde kabul edilir. Birlikte oturulan yerlerdeki mallardan nitelikleri itibarıyla kadın, erkek ve çocuklara ait oldukları açıkça anlaşılanlar ya da örf ve âdet, sanat, meslek veya meşgale gereği olanlar bunlara ait sayılır. Karinenin aksini ispat yükü, iddia eden kişiye düşer. m. 97/a/2'ye göre istihkak davacısı malı nasıl edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebepleri göstermek ve ispat etmekle yükümlüdür.

Hukuk Genel Kurulu, alacaklının istihkak iddiasında bulunan üçüncü kişi ile borçlu arasındaki ilişkilere yabancı olduğunu, alacaklı ispat bakımından korunmazsa istihkak davasının kötüniyetli borçlular tarafından alacaklılardan mal kaçırmak için bir araç olarak kullanılacağını belirtmektedir.¹⁶ Kurul'a göre m. 97/a'ya dayanarak dava açan üçüncü kişi, malı hangi hukuki sebebe dayanarak kazandığını, satın almaya dayanıyorsa satın aldığı tarihte malı satın alabilecek ekonomik güce sahip olduğunu ve malın ne sebeple borçlunun elinde bulunduğunu ispat etmek zorundadır; yasal karinenin aksi tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir, ancak sunulan kanıtlar inandırıcı ve her türlü şüpheden uzak nitelikte olmalıdır.¹⁶ Kurul, alacaklı yararına mülkiyet karinesinden söz edebilmek için haciz uygulanan adresin borçlu ile ilişkisinin kesin bir biçimde saptanması gerektiğini de vurgulamıştır.¹

Karinenin üçüncü kişi lehine işlediği dosyalarda ispat yükü alacaklıdadır. Hukuk Genel Kurulu, haczin üçüncü kişinin ticaret sicilindeki adresinde yapıldığı, borçluya bu adreste ödeme emri tebliğ edilmediği ve iki şirketin aynı adreste faaliyet göstermediği bir dosyada mülkiyet karinesini üçüncü kişi lehine kabul etmiş; davanın üçüncü kişi tarafından açılmasının ispat yükünü değiştirmeyeceğini ve karinenin aksinin alacaklı tarafından inandırıcı ve güçlü delillerle ispatlanması gerektiğini belirtmiştir.¹ Bu karar oy çokluğuyla verilmiştir; görüşmelerde temel borç ilişkisindeki borcun doğum tarihinin TBK m. 133/2 uyarınca araştırılması gerektiği yönündeki görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.¹ 12. Hukuk Dairesi 2025 tarihli bir kararında aynı ölçütü, haczin üçüncü kişinin sicil adresinde yapıldığı, borçlunun haciz sırasında hazır olmadığı ve mahaldeki evrakın güncel olmadığı bir dosyada uygulamıştır. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/5789)⁹

Karine alacaklı lehine işliyorsa yük üçüncü kişiye geçer. 12. Hukuk Dairesi, haciz üçüncü kişi şirketin sicil adresinde yapılmış olsa da borçlunun haciz mahallinde hazır bulunduğu, borçlu ile eşinin şirketin kurucu ortakları olduğu ve borçlunun kuruluştan beri yetkili müdür olarak kaldığı bir dosyada m. 97/a'daki karinenin borçlu dolayısıyla alacaklı yararına olduğunu ve aksinin üçüncü kişi tarafından inandırıcı ve güçlü delillerle ispat edilmesi gerektiğini kabul etmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/11187)¹⁰ Bu dosyada bölge adliye mahkemesi, fatura ve usulüne uygun tasdikli defter kayıtlarını esas alarak alacaklının istinafını reddetmişti; Daire bu kararı kaldırıp ilk derece kararını bozmuştur.¹⁰

Karinenin kimden yana olduğu delillerin tamamı toplanmadan belirlenemez. Hukuk Genel Kurulu, üçüncü kişinin kira sözleşmesinin yapıldığı şirketin defterlerine, faturalarına ve ödeme belgelerine de dayandığı bir dosyada, toplanan delillerin yasal karinenin alacaklı lehine olup olmadığının tespiti için yeterli olmadığını ve hukuki dinlenilme hakkının bir gereği olarak tarafların gösterdiği tüm delillerin toplanması gerektiğini belirtmiştir.⁶ Bu karar da oy çokluğuyla verilmiştir.

Kanun bu değerlendirmeye iki noktada zemin hazırlar: borçlu ile üçüncü kişinin taşınırı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde mal borçlunun elinde sayılır (m. 97/a/1) ve istihkak iddiasında bulunanla birlikte oturanlar ile bunların iş ortakları haczi belirli bir tarihte öğrenmiş sayılır (m. 96/3). Yargıtay kararlarında borçlu ile üçüncü kişinin ortakları, yetkilileri ve iş kolları arasındaki bağ “organik bağ” olarak anılmakta, (Yargıtay 12. HD, E. 2025/6669)¹¹ akrabalık ise bundan ayrıca anılmaktadır. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/10460)¹²⁹

Hukuk Genel Kurulu'na göre organik bağ borcun doğum tarihi itibarıyla değerlendirilir: üçüncü kişi şirketin borcun doğumundan önce faaliyete geçtiği ve borçlu şirketin kurucu ortağının borcun doğumundan önce üçüncü kişi şirketteki hissesini devrederek ayrıldığı bir dosyada Kurul, borcun doğum tarihi itibarıyla organik bağ bulunmadığını ve şirketlerin benzer alanda faaliyette bulunmasının tek başına organik bağ için yeterli olmadığını belirtmiştir.¹ 12. Hukuk Dairesi de kredi sözleşmesinden kaynaklanan takiplerde borcun doğum tarihinin kredi hesabının kat edilme tarihi olduğunu; borçlu ile üçüncü kişi şirket ortakları arasındaki akrabalığın tek başına muvazaalı işlem yapıldığını göstermeyeceğini ve borcun doğumu öncesine ilişkin organik bağın bu sonuca götürmediğini kabul etmiştir.⁹

Bağın kurulduğu kabul edilen dosyalarda Daire olguları birlikte değerlendirmektedir. 12. Hukuk Dairesi, haczin borçlu şirketin borcun doğumundan sonra kapattığı şube adresinde yapıldığı, haciz mahallindeki çalışanın kendisini borçlu şirket ortağının işe aldığını beyan ettiği ve şirket ortakları arasında sıkı organik bağ ile akrabalık bağının bulunduğu bir dosyada borçlu ile üçüncü kişi arasında danışıklı işlemler yapıldığı sonucuna varmıştır.¹² Daire 2025 tarihli bir kararında ise ticaret sicili kayıtları, haciz tutanakları ve Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarını birlikte değerlendirerek mülkiyet karinesinin alacaklı yararına olduğunu ve borçlu ile üçüncü kişinin ortak ve yetkilileri ile iş kolları arasında sıkı bir organik bağ bulunduğunu kabul etmiştir; bu dosyada borcun doğum tarihi 2012, üçüncü kişi şirketin kuruluşu 2013'tür ve hisseler 2014'te borçlu şirket yetkilisinin oğluna devredilmiştir.¹¹

12. Hukuk Dairesi, şirket ile aile bağının iç içe geçtiği bir dosyada tüzel kişilik perdesinin aralanması teorisine de başvurmuştur. Borçlu ile eşinin kurduğu, 2012'de borçlunun payının tamamını, eşin ise çoğunluk payını bir akrabalarına devrettiği, 4.10.2013 tarihli hacizden sonra 2015'te eşin yüzde 99, borçlunun yüzde 1 payla yeniden ortak olduğu ve borçlunun kuruluştan beri yetkili müdür olarak kaldığı bu şirkete ilişkin dosyada Daire, perdeyi aralama teorisiyle tüzel kişiliğin ayrılığı ilkesinin kötüye kullanıldığı durumlarda farklı tüzel kişilik savunmasının kabul edilmeyeceğini belirtmiş ve bu teori ile ticaret sicil kayıtlarını birlikte değerlendirerek danışıklı işlem yapıldığı sonucuna varmıştır.¹⁰

Aile bağı tek başına yeterli sayılmamaktadır.⁹ 8. Hukuk Dairesi, borçlu ile üçüncü kişinin borcun doğum tarihinden sonra anlaşmalı olarak boşanmasının muvazaa ilişkisinin varlığını düşündürdüğünü, ancak yalnızca anlaşmalı boşanmış olmanın muvazaayı kanıtlamak için yeterli olmadığını belirtmiştir.⁸ Sonuç olaya bağlıdır: 12. Hukuk Dairesi 2025 yılında bir dosyada organik bağı kabul ederek alacaklı lehine,¹¹ diğerinde bağın borcun doğumu öncesine ait olduğunu belirterek üçüncü kişi lehine bozma kararı vermiştir.⁹

Kanun iki ayrı tazminat öngörür. m. 97/13'e göre istihkak davası üzerine takibin ertelenmesine karar verilip de sonunda dava reddedilirse, alacaklının alacağından bu dava nedeniyle tahsili gecikmiş miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınmasına hükmedilir. Fıkradaki “yüzde kırkından” ibaresi 6352 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle “yüzde yirmisinden” olarak değiştirilmiştir.

12. Hukuk Dairesi 2026 tarihli bir kararında, takibin durdurulmasına karar verilmiş olduğundan m. 97/13 gereğince alacaklı yararına yüzde 20 tazminata hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/9621)¹³ Daire aynı kararda tazminatın matrahı için takip konusu alacak miktarı ile hacizli mal değerinden hangisi azsa o miktarın esas alınması gerektiğini açıklamış ve hacizli mal değeri üzerinden hesaplanan tazminatı alacak miktarına göre düzelterek onamıştır.¹³

m. 97/15'e göre istihkak davası kabul edilir ve istihkak iddiasına itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti anlaşılırsa, haczolunan malın değerinin yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına asıl dava ile birlikte hükmedilir. 12. Hukuk Dairesi'ne göre bu tazminat için davanın kabulü yanında alacaklının kötüniyetinin gerçekleşmesi de zorunludur; kötüniyetten maksat, mahcuzun davacıya ait olduğu alacaklı tarafından bilindiği hâlde haczin talep edilmesidir ve alacaklı üçüncü kişi ile borçlu arasındaki işlemlere yabancı olduğundan istihkak iddiasına itiraz etmesi tek başına kötüniyet göstermez. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/11759)¹⁴ Bu karar, istinaf sisteminden önceki usule tabi bir dosyada İİK m. 366 ve HUMK m. 438 uyarınca ve karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir.

Hukuk Genel Kurulu, Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 24.05.1974 tarihli, E. 1974/5, K. 1974/7 sayılı kararını aktararak m. 97/15'teki tazminatın icra hukukuna özgü götürü bir tazminat olduğunu ve haksız yere malı haczedilen üçüncü kişinin gerçek zararını genel hükümlere göre genel mahkemede ayrıca dava açarak isteyebileceğini belirtmiştir. (Yargıtay HGK, E. 2020/585)¹⁵ Kurul, haksız haciz nedeniyle manevi tazminata hükmedilebilmesi için haciz uygulayanın kötü niyet ve ağır kusurunun varlığı ile buna bağlı zararın birlikte gerçekleşmesi gerektiğini de açıklamıştır.¹⁵ Bu karar oy çokluğuyla, 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde gerçekleşen bir olay hakkında ve HUMK m. 429 uyarınca verilmiştir; haksız fiil sorumluluğunun bugünkü karşılığı TBK m. 49'dur.

Harç ve vekâlet ücreti bakımından 12. Hukuk Dairesi, istihkak davalarında esasa ilişkin karar verildiğinde karar tarihinde yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hacizli malların değeri ile alacak miktarından hangisi azsa onun üzerinden nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/3126)¹⁶ Daire aynı kararda davanın kabulü hâlinde karar ve ilam harcının da hacizli malların değeri ile alacak miktarından az olanı üzerinden nispi olarak hesaplanacağını açıklamıştır.¹⁶ Bu karar, istinaf sisteminden önceki usule tabi bir dosyada HMK geçici m. 3 yollamasıyla HUMK m. 438/7 uyarınca ve karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir. Daire, bölge adliye mahkemesi kararını incelediği 2025 tarihli bir kararında da davanın kabulü hâlinde nispi karar ve ilam harcının hacizli malların değeri ile alacak miktarından az olanı üzerinden hesaplanacağını belirtmiş ve fazla hesaplanan harcı düzelterek kararı onamıştır. (Yargıtay 12. HD, E. 2024/7186)¹⁷ Mahcuz dava sırasında satılmışsa Daire'ye göre dava m. 97/10 uyarınca satış bedeline dönüşür ve vekâlet ücreti satış bedeli ile asıl alacaktan az olanı üzerinden hesaplanır; bu tespitler 2026 tarihli bir kararın ikincil (“kabule göre”) gerekçesinde yer alır, dosya ise taraf teşkili sağlanmadığı için bozulmuştur. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/8531)¹⁸ Harçlar Kanunu m. 15'e göre yargı harçları değer ölçüsüne göre nispi, işlemin türü ve niteliğine göre maktu alınır.