Tasarrufun iptali davası: şartlar, iptal sebepleri, süre ve sonuçları

İcra ve İflas Kanunu m. 277'ye göre iptal davasından maksat, m. 278, 279 ve 280'de yazılı tasarrufların butlanına hükmettirmektir. Hukuk Genel Kurulu bu davayı kısaca, borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak için yaptığı tasarruflarını alacaklının alacağı ile sınırlı olarak hükümsüzleştirmeye yönelik bir dava olarak tanımlar. (Yargıtay HGK, E. 2023/1157)¹

Davayı m. 277'ye göre 1) elinde geçici (muvakkat) veya kesin (kati) aciz vesikası bulunan her alacaklı ve 2) iflas idaresi ya da m. 245 ile m. 255/3'te yazılı hâllerde alacaklıların kendileri açabilir. Dava m. 282 uyarınca borçlu ve borçlu ile hukuki muamelede bulunan veya borçlu tarafından kendilerine ödeme yapılan kimseler ile bunların mirasçıları aleyhine açılır; bunlardan başka kötü niyet sahibi üçüncü şahıslar aleyhine de açılabilir, ancak iptal davası iyi niyetli üçüncü şahısların haklarını ihlal etmez.

Uygulamada borçluyla doğrudan işlem yapan kişiye üçüncü kişi, ondan malı devralan kişiye dördüncü kişi denir. 12. Hukuk Dairesine göre borçlu ile işlemde bulunmayan dördüncü veya sonraki kişiler hakkında dava açılıp açılmaması davacının isteğine bağlıdır; bu kişiler yönünden iptal kararı verilebilmesi, borçlunun alacaklılara zarar verme kastıyla hareket ettiğini bilen veya bilmesi gereken kişilerden olduklarının kanıtlanmasına bağlıdır. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/4806)²

Dava malın aynına ilişkin değildir. Hukuk Genel Kurulu tasarrufun iptali davasını alacaklıya alacağını tahsil olanağı sağlayan, nispi nitelikte, yasadan doğan ve tasarrufa konu malların aynı ile ilgili olmayan bir dava olarak nitelendirir; (Yargıtay HGK, E. 2023/900)³ başka bir kararında da davanın hukuki niteliği itibarıyla şahsi bir dava olduğunu vurgular.¹ Bu rehber, takip alacaklısının İcra ve İflas Kanunu m. 277 ve devamı uyarınca açtığı davayı anlatır; sözleşme taraflarının kendi aralarındaki muvazaa ve hacizde üçüncü kişinin mülkiyet iddiası ayrı rehberlerin konusudur.

Kanun davacıdan aciz vesikası ister (m. 277/1). Haczi kabil mal bulunmazsa haciz tutanağı m. 143'teki aciz vesikası hükmündedir; icraca takdir edilen kıymete göre haczedilebilir malların yetersizliği anlaşılırsa da tutanak geçici aciz vesikası yerine geçerek alacaklıya m. 277'deki hakları verir (m. 105).

Yargıtay kararlarında bunun yanında başka özel dava şartları da aranır. 12. Hukuk Dairesi bu şartları geçici veya kesin aciz vesikasının varlığı, icra takibinin kesinleşmiş olması, tasarrufun borcun doğumundan sonra yapılmış olması ve gerçek bir alacağın varlığı olarak sayar; (Yargıtay 12. HD, E. 2025/7327)⁴ Hukuk Genel Kurulu da aynı dört şartı arar.¹ Bazı kararlarda davanın beş yıllık hak düşürücü süre içinde açılmış olması da bu şartlar arasında sayılır. (Yargıtay 4. HD, E. 2023/12203)⁵ (Yargıtay 12. HD, E. 2025/4908)⁶ Bu ön koşullar bulunduğunda m. 278, 279 ve 280'deki iptal şartlarının bulunup bulunmadığı araştırılır.³

Aciz belgesi davanın görülebilme koşuludur; ancak dava açılmadan, dava açıldıktan sonra, temyiz aşamasında ve hatta hükmün onanmasından veya bozulmasından sonra bile sunulabilir. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/4875)⁷ Hukuk Genel Kurulu da belgenin davanın açılmasından önce alınmasının zorunlu olmadığını, temyiz aşamasında ve bozmadan sonra ibraz edilmesinin yeterli olduğunu kabul eder.¹ Yargılama sonunda geçerli bir aciz vesikası yoksa dava reddedilir: 12. Hukuk Dairesi, takibi kesinleşmiş ama geçerli aciz vesikası ibraz edilmemiş bir dosyada davayı kabul eden kararı bu gerekçeyle bozmuştur.⁷

Takip borçlunun itirazıyla durmuşsa dava hemen reddedilmez. 4. Hukuk Dairesi, alacaklının açtığı itirazın iptali davası derdestken takip kesinleşmedi diye verilen ret kararını bozmuş; o davanın bekletici mesele yapılmasını, takibin devamına karar verilip bu karar kesinleşirse dava şartlarının yeniden incelenmesini istemiştir.⁵

Tasarruf borcun doğumundan önce yapılmışsa iptal edilemez. Yargıtay'a göre alacaklı, borçlanmanın gerçekleştiği tarihte borçlunun malvarlığına güvenerek işlem yaptığından borcun doğumundan önceki tasarruflar iptal davasının konusunu oluşturmaz; bu koşul mahkemece re'sen araştırılır ve borcun hangi tarihte doğduğu somut olayın özelliğine göre ayrıca incelenir.⁴ (Yargıtay HGK, E. 2023/1057)⁸ Borcun doğum tarihi takip ya da senet tarihiyle aynı olmayabilir: şirket borcuna sonradan kefil olan ortak yönünden borcun doğum tarihi, şirketin borçlandığı tarih kabul edilmiş ve temel ilişkinin, gerektiğinde şirketin ticari defteri incelenerek araştırılması istenmiştir. (Yargıtay 4. HD, E. 2022/1274)⁹

Gerçek alacak şartı üçüncü kişiyi korur. Hukuk Genel Kurulu'na göre aciz nedenine dayalı davada davalı üçüncü kişi, aciz belgesine dayanan alacağın gerçekte olmadığını iddia ve ispat edebilir; borcun gerçek olmadığı ve muvazaa bulunduğu yönündeki savunma mahkemece öncelikle araştırılır.¹

m. 278, 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla baştan değiştirildi; İcra ve İflas Kanunu'nun yürürlük tablosuna göre bu değişiklik 25/12/2025'te yürürlüğe girdi. Güncel metne göre alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğinde olan haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içinde yapılan bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir (m. 278/1).

Kanun üç tür tasarrufu bağışlama sayar (m. 278/2): 1) gerçek değerine uygun olarak ivazlı olduğu ispatlanmadıkça altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş, evlat edinen ile evlatlık ve ortak konutta yaşayan kişiler arasında yapılan tasarruflar; 2) aksi ispatlanmadıkça, borçlunun kendi verdiği şeyin gerçek değerine göre ivaz olarak pek aşağı bir fiyatla kabul ettiği sözleşmeler; 3) uygun bir karşılığın sağlandığı ispatlanmadıkça borçlunun kendisine veya üçüncü bir kişi yararına kurduğu ömür boyu gelir ve intifa hakkı sözleşmeleri ile ölünceye kadar bakma sözleşmeleri. Üç bentte de karşı tarafa aksini ispat imkânı tanınmıştır.

Eski metinde yakın hısımlarla yapılan ivazlı tasarruflar bağışlama sayılıyordu; Hukuk Genel Kurulu'na göre bu hısımlarla eski m. 278'deki iki yıl içinde yapılan ivazlı tasarruflar mutlak surette iptale tabiydi ve alacaklıya zarar verme kastı aranmıyordu. (Yargıtay HGK, E. 2023/237)¹⁰ Anayasa Mahkemesi bu düzenlemenin bazı ibarelerini sırayla iptal etti; Hukuk Genel Kurulu, 2021 ve 2022 tarihli son iki iptal kararının 22.12.2022 ve 12.01.2023'te yürürlüğe girdiğini ve hükmün bundan sonra alt soy, evlatlık ve evlat edinen ile sınırlı kalacağını belirtmiştir.¹⁰ Anayasa Mahkemesi 9/5/2024 tarihli, E. 2023/200, K. 2024/103 sayılı kararıyla bu bentteki “evlat edinenle evlatlık” ibaresini de iptal etti; yürürlük tablosuna göre iptal 22/7/2025'te yürürlüğe girdi. Böylece bu tarihten 7571 sayılı Kanunun yürürlüğüne kadar eski bent yalnız füru (altsoy) ile yapılan ivazlı tasarrufları kapsıyordu.

7571 sayılı Kanun m. 278 değişikliği için bir geçiş hükmü öngörmemiştir; değişiklik Kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (7571 m. 39/b). Bu nedenle 25/12/2025'ten önce verilmiş kararlar eski metne göre okunmalıdır. Yeni metnin daha önce yapılmış tasarruflara ve görülmekte olan davalara nasıl uygulanacağı konusunda Yargıtay kararına ulaşılamamıştır. Hukuk Genel Kurulu yalnız, somut norm denetimiyle verilen Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının kesin hüküm hâlini almamış derdest dosyalarda uygulanmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir.¹⁰

Pek aşağı fiyat ölçütünü Yargıtay eski m. 278/III-2 döneminde sayıyla ifade etmiştir: edimler arasında aşırı oransızlıktan söz edebilmek için satış sözleşmesinde gösterilen bedel ile tasarruf tarihindeki gerçek değer arasında en az bir misli fark bulunmalıdır.⁶ (Yargıtay 12. HD, E. 2025/4815)¹¹ Satış değeri, resmî sözleşmedeki bedele alıcı üçüncü kişinin ödediği ipotek ve haciz tutarı eklenerek bulunur; 12. Hukuk Dairesi bir kararında satışın ipotek ve haciz bedelinin tamamı üzerinden yapılmış sayılmasını bu bedelin alıcı üçüncü kişi tarafından ödenmesi koşuluna bağlamıştır.⁶ Başka kararlarda ise satılan taşınmaz üzerinde ipotek ve haciz kayıtları varsa alıcının taşınmazı bu kayıtlarla yükümlü olarak satın almış olacağı ve satışın bunların tamamı üzerinden yapılmış kabul edileceği belirtilmiştir.¹¹ (Yargıtay 12. HD, E. 2025/5659)¹² 12. Hukuk Dairesi, tapudaki bedele ipotek tutarı eklendiğinde misli aşan fark kalmadığı bir dosyada davanın reddi gerektiğine karar vermiştir.⁶

Eski metinde bu bentteki tasarruflar iyiniyet koşulu aranmaksızın iptale tabi sayılıyordu.¹¹ Bir misli ölçütünün 7571 sayılı Kanunla değişen yeni (b) bendinde de aynen uygulanıp uygulanmayacağına dair Yargıtay kararına ulaşılamamıştır; yeni bent, gerçek değere göre pek aşağı fiyat karinesini aksi ispatlanabilir biçimde kurar.

m. 279'a göre borcunu ödemeyen borçlunun hacizden veya mal bulunmaması sebebiyle acizden yahut iflasın açılmasından önceki bir sene içinde yaptığı şu tasarruflar da batıldır: 1) borçlunun önceden teminat göstermeyi taahhüt etmiş olduğu hâller dışında mevcut bir borcu temin için yapılan rehinler; 2) para veya mutat ödeme vasıtalarından başka bir yolla yapılan ödemeler; 3) vadesi gelmemiş borç için yapılan ödemeler; 4) kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya verilen şerhler. Bu tasarruflardan yararlanan kimse borçlunun durumunu bilmediğini ispat ederse iptal davası dinlenmez (m. 279/son).

Hukuk Genel Kurulu'na göre kanun, m. 279'daki tasarruflarda lehine tasarruf yapılan üçüncü kişinin borçlunun aciz hâlinde bulunduğunu bildiğini veya bilmesi gerektiğini farz eder; borçlunun aciz hâlinde bulunduğunu bilmediğini ispat yükü üçüncü kişiye aittir.³

Alacak temliki ayrıca değerlendirilir. Hukuk Genel Kurulu'nun oy çokluğuyla verdiği bir karara göre borçlu, üçüncü bir kişideki alacağını borcunu ödemek amacıyla alacaklısına temlik etmişse bu mutat bir ödeme vasıtası sayıldığından iptale tabi değildir.³ Bunun için temlik alacaklısı ile temlik borçlusu arasında temlikten önce ve sonra devam eden ya da en azından temlikten önce başlayan bir ticari ilişki bulunması, temlik miktarının alacakla orantılı olması ve taraflar tacirse bunun ticari defterler veya banka hesap hareketleri gibi resmî belgelerle ispatlanması gerekir.³

Bu istisna ticari ilişki bulunmayan bir olayda uygulanmamıştır: Hukuk Genel Kurulu, borçlu oğulun mahkeme kararına bağlanmış alacağının yarısını babasına temlik ettiği dosyada temlik işleminin dava dışı şirketlerle yapılmadığını ve ticari örfe dayalı ödeme olgusunun uygulanmasının mümkün olmadığını belirtmiştir.¹⁰

m. 280/1'e göre malvarlığı borçlarına yetmeyen bir borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemler, borçlunun malî durumunun ve zarar verme kastının işlemin diğer tarafınca bilindiği veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu hâllerde iptal edilebilir. Şu kadar ki işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takipte bulunulmuş olmalıdır.

Kanun iki karine koyar. Üçüncü kişi borçlunun eşi, usul veya füruu, üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sıhri hısımları, evlat edineni veya evlatlığı ise borçlunun durumunu bildiği farz olunur; bunun aksini üçüncü kişi ancak m. 279'un son fıkrasına göre ispat edebilir (m. 280/3). Ticari işletmenin veya işyerindeki ticari emtianın tamamını ya da önemli bir kısmını devralan kişi yönünden de kastın bilindiği kabul edilir; bu karine, devirden en az üç ay önce alacaklıya yazılı bildirimde bulunulduğu ya da kanunda sayılan biçimde ilan yapıldığı ispatlanarak çürütülebilir (m. 280'in son fıkrası).

Eski m. 278'deki yakın hısım karinesi Anayasa Mahkemesince kısmen iptal edildikten sonra Yargıtay aynı ilişkileri m. 280/3 karinesiyle değerlendirmiştir. 4. Hukuk Dairesi, borçlunun taşınmazını kız kardeşine sattığı olayda, m. 278'in kardeşlere ilişkin kısmı iptal edilmiş olsa da kardeşin m. 280/1-3 gereği borçlunun durumunu bilen veya bilmesi gereken kişilerden farz edileceğini belirterek davanın kabulü gerektiğine karar vermiştir. (Yargıtay 4. HD, E. 2021/21353)¹³ Hukuk Genel Kurulu da oğlun babasına yaptığı temlikte tasarrufun bağışlama sayılamayacağını, ancak babanın m. 279 son fıkrası uyarınca borçlunun durumunu bilmediğini ispat edemediğini ve işlemin m. 280/1 ve 3 gereği iptale tabi olduğunu kabul etmiştir.¹⁰

Bilme unsuru somut emarelerden de çıkarılabilir. Borçlunun kızına yapılan devirde bile Hukuk Genel Kurulu, karinenin yanında emareleri de değerlendirmiş; kooperatif hissesini kızına devreden borçlunun tescilden sonra evin elektrik ve su aboneliklerini üzerine alarak oturmaya devam etmesini ve tahliye ihtarnamesinin takip başlatıldıktan ve dava açıldıktan sonra çekilmesini dikkate alarak kızı m. 280/1 kapsamında borçlunun durumunu ve amacını bilebilecek kişilerden saymıştır.¹ Akrabalık bulunmayan bir olayda ise tanışıklık iddiasında devirden sonraki para transferleri devirden önceki tanışıklığı ispata elverişli sayılmamış, devirden önceki havalelerin hangi amaçla yapıldığının araştırılması istenmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/4842)¹⁴

Hangi maddeye dayanıldığı hâkimi bağlamaz. Hukuk Genel Kurulu'na göre dava dilekçesinde m. 278, 279 ve 280'den hangisine dayanıldığının belirtilmesi zorunlu değildir; bunlardan biri gösterilmiş olsa bile mahkeme bununla bağlı olmayıp diğer maddelerden birine dayanarak iptal kararı verebilir.³¹

İspat yükü iptal sebebine göre değişir. m. 280/1 işlemin diğer tarafınca bilindiğini veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunmasını arar; m. 279'daki tasarruflarda ve m. 280/3'teki yakınlık karinesinde ise borçlunun durumunu bilmediğini ispat etmek üçüncü kişiye düşer (m. 279/son, m. 280/3). Hukuk Genel Kurulu da m. 279 için ispat yükünü lehine tasarruf yapılan üçüncü kişiye yükler.³ m. 278'in güncel metni ise bağışlama sayılan tasarruflarda karşılığın ispatını karşı tarafa bırakır.

Dördüncü kişi yönünden yük davacıdadır: 12. Hukuk Dairesine göre dördüncü kişi hakkında iptal kararı verilebilmesi için onun borçlunun durumunu bilen veya bilmesi gereken, yani kötü niyetli kişi olduğunun davacı tarafından ispat edilmiş olması gerekir.² Dördüncü kişinin kötü niyetini değerlendirirken 12. Hukuk Dairesi, borçlunun farklı yerlerdeki taşınmazlarının aynı tarihlerde aynı silsileyle devredilmesini hayatın olağan akışına uygun bulmamıştır.²

Alacağın gerçekliği tartışılabilir. Üçüncü kişi alacağın gerçek olmadığını ileri sürerse mahkeme bunu öncelikle araştırır; aynı kararda Hukuk Genel Kurulu, satış sözleşmesi ve bononun huzurlarında düzenlendiğini doğrulayan tanık beyanları ile o gün bankadan satış bedelinin üstünde para çekildiğini gösteren dekont karşısında alacağın gerçek olduğunu kabul etmiştir.¹

Tapudaki bedel dışında ödeme yapıldığını ileri süren üçüncü kişi bunu ispatlamalıdır; ispatlanırsa tapu dışı ödeme hesaba katılır.¹¹ Aynı kararda adi yazılı protokol ve bonoların her zaman düzenlenmesi mümkün olduğu için, somut olayın özelliği de gözetilerek bunlara itibar edilmemiştir.¹¹

Borcun doğum tarihi de ispat konusudur. Hukuk Genel Kurulu'na göre senetlere bağlı borcun senetlerin tanzim tarihinden önceki hukuki veya ticari ilişkiden doğduğunu ileri süren davacıya iddiasını ispat imkânı tanınmalıdır.⁸ Kefil ortak yönünden de temel ilişkiye ilişkin delillerin toplanması ve gerektiğinde şirketin ticari defterinin incelenmesi istenmiştir.⁹

İptal davası hakkı, batıl tasarrufun vukuu tarihinden itibaren beş sene geçmekle düşer (m. 284). 12. Hukuk Dairesine göre bu süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece re'sen dikkate alınır; taşınmazların 16.06.2016'da devredildiği, davanın ise 18.08.2021'de açıldığı dosyada esasa girilerek verilen kabul kararı bu nedenle bozulmuştur.¹²

6325 sayılı Kanun m. 16/2'ye göre arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçirilen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz; dava açılmadan önce başvuruda süreç, tarafların ilk toplantıya davet edilip sürecin devam ettirilmesi konusunda anlaşmaya varıldığının tutanakla belgelendirildiği tarihte başlar (m. 16/1). 4. Hukuk Dairesi ise bir dosyada, tasarrufun iptali davalarının ticari dava olmadığını ve arabuluculuğa başvurmanın dava şartı olmadığını belirterek ihtiyari arabuluculuğa başvurmanın m. 284'teki beş yıllık hak düşürücü süreyi kesmeyeceğine hükmetmiş; 25/03/2014'te yapılan tasarrufa karşı 05/04/2019'da açılan davanın süreden reddi gerektiğine karar vermiştir. (Yargıtay 4. HD, E. 2021/15338)¹⁵ Bölge adliye mahkemesi aynı dosyada arabuluculukta geçen süreyi bu hüküm uyarınca hesaba katmayarak davayı süresinde saymıştı; Daire bu kararı bozmuş, gerekçesinde Arabuluculuk Kanunundaki süre hükmüne ayrıca değinmemiştir.¹⁵ İki kural arasındaki ilişkiyi açıklayan başka bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır.

m. 284'teki dava açma süresi, iptal sebeplerinin kendi içindeki sürelerle karıştırılmamalıdır: 1) m. 278/1'deki bir yıl, aciz belgesinin veya aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği ya da iflasın açıldığı tarihten geriye doğru sayılır; 2) m. 279'daki bir sene, hacizden, acizden veya iflasın açılmasından geriye doğru sayılır; 3) m. 280/1'de ise işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takipte bulunulmuş olması gerekir.

Davacı, iptal davası sabit olursa dava konusu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisini elde eder; dava konusu taşınmazsa, üçüncü kişi adına olan kaydın düzeltilmesine gerek olmadan taşınmazın haczini ve satışını isteyebilir (m. 283/1). 4. Hukuk Dairesi, tapu kaydının iptaline ve tesciline hükmeden bir kararı, davacının hakkının ayni değil şahsi sonuç doğurduğu gerekçesiyle, alacak ve fer'ileriyle sınırlı cebri icra yetkisi verilecek şekilde düzelterek onamıştır. (Yargıtay 4. HD, E. 2021/1820)¹⁶ Hukuk Genel Kurulu da dava konusu malın devralanın malvarlığından çıkarılıp borçlunun malvarlığına iade edilmediğini, alacaklıya yalnız malın bedelinden alacağını alma imkânı sağlandığını belirtir.¹

Kabul kararı alacakla sınırlıdır. Hukuk Genel Kurulu, kooperatif hissesinin devredildiği tarih itibarıyla taşınmazın değeri belirlenerek bu miktarla ve davacının alacak ve fer'ileriyle sınırlı olarak davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.¹

Üçüncü kişi malı elinden çıkarmışsa dava malın yerine geçen değere yönelir ve üçüncü kişi bu değer nispetinde, davacının alacağından fazla olmamak üzere nakden tazmine mahkûm edilir (m. 283/2). Yargıtay kararlarında üçüncü kişinin sorumlu olduğu miktar, malın elden çıkarıldığı tarihteki gerçek değerdir.²¹⁴ Kapatılan 17. Hukuk Dairesi, dördüncü kişi davaya dahil edilmemiş veya iyi niyetli çıkmışsa üçüncü kişinin bu değerle sorumlu tutulacağını; taşınmaz borçlunun borcundan dolayı ipotek veya haciz nedeniyle cebri icra yoluyla satılmışsa üçüncü kişinin elinde kalan bedelle sorumlu olacağını belirtmiş ve ihaleden sonra bakiye kalıp kalmadığının araştırılmasını istemiştir. (Yargıtay 17. HD, E. 2017/1274)¹⁷

Bedele dönüşen davada da şartlar aranır. Hukuk Genel Kurulu'na göre nakden tazmine karar verilebilmesi için genel ve özel dava şartları ile iptal sebeplerine ilişkin koşulların üçüncü kişi bakımından gerçekleştiğine kanaat getirilmesi gerekir.⁸

Davalılardan herhangi biri davacının alacağını öderse dava reddolunur; hâkim bu durumda masrafı durumuna göre birine yükler veya aralarında paylaştırır (m. 281/3). Hâkim, alacaklının talebi üzerine iptale tabi tasarrufların konusu mallar hakkında ihtiyati haciz kararı verebilir; dava elden çıkarılmış malların yerine geçen değere ilişkinse teminat gösterilmeden ihtiyati haciz kararı verilemez (m. 281/2). Davayı kaybeden üçüncü kişi karşılığı borçludan veya iflas masasından geri isteyebilir; kendisine bağış yapılan iyi niyetli kişi ise yalnız dava zamanında elinde bulunanı geri vermekle yükümlüdür (m. 283).

İcra ve İflas Kanunu m. 281 iptal davalarının basit yargılama usulüyle görüleceğini düzenler; görevli mahkemeyi ayrıca göstermez. Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2/1). 4. Hukuk Dairesi, tasarrufun iptali davalarının ticari davalardan olmadığını belirtmiş; bu davaların asliye hukuk mahkemesi yerine ticaret mahkemesinde açılması hâlinde ticaret mahkemesince resen görevsizlik kararı verilmesi gerekeceğini ifade etmiştir.¹⁵

12. Hukuk Dairesine göre tasarrufun iptali davalarında dava değerini, takibe konu alacak miktarı ile iptali istenen tasarrufun tasarruf tarihindeki gerçek değerinden hangisi az ise o değer oluşturur.⁴ Daire aynı kararda duruşma isteminin reddini, bu yolla bulunan değerin temyiz duruşma sınırının altında kalmasına dayandırmıştır.⁴

Yargı harçları (1) sayılı tarifedeki işlemlerden değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden, işlemin türü ve niteliğine göre maktu esas üzerinden alınır (Harçlar Kanunu m. 15). Konusu belli bir değerle ilgili davalarda esas hakkında karar verilirse karar ve ilam harcı hüküm altına alınan değer üzerinden nispi olarak alınır; davanın reddi kararında maktu harç alınır ((1) sayılı tarife A-III-1-a ve A-III-2-a).