Karşılıksız yararlanma suçu (TCK m. 163)

TCK m. 163 tek bir suç değil, üç ayrı suç tanımı içerir ve her fıkranın kendi cezası vardır. 1) m. 163/1, otomatlar aracılığı ile sunulan ve bedeli ödendiği takdirde yararlanılabilen bir hizmetten ödeme yapmadan yararlanmayı; 2) m. 163/2, telefon hatları ile frekanslarından veya elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli veya şifresiz yayınlardan sahibinin veya zilyedinin rızası olmadan yararlanmayı; 3) m. 163/3, abonelik esasına göre yararlanılabilen elektrik enerjisinin, suyun veya doğal gazın ölçümü engellenerek tüketilmesini cezalandırır.

Üçüncü fıkra maddenin özgün metninde yoktu. Ceza Genel Kurulu, 6352 sayılı Kanun'un 83. maddesiyle eklenen bu fıkra ile abonelik esasına göre yararlanılan su ve elektrik enerjisine karşı gerçekleştirilen eylemlerin karşılıksız yararlanma suçu kapsamında kaldığının belirtildiğini saptamıştır. (Yargıtay CGK, E. 2019/112)¹

Maddenin ortak mantığı, suçun konusunun taşınabilir bir mal olmamasıdır. Ceza Genel Kurulunun kararında aktardığı madde gerekçesine göre, otomatın teknik işleyişini devre dışı bırakan bir müdahaleyle bedel ödenmeksizin yararlanılması durumunda ortada taşınabilir bir mal bulunmadığı için hırsızlık suçu oluşmaz; aynı gerekçede, başkasına ya da kamuya ait telefon şebekesinden bedeli ödenmeksizin yararlanmanın karşılıksız yararlanmanın tipik bir örneğini oluşturduğu belirtilmiştir.¹ Aynı yerde, otomata yapılan müdahalede bir hilenin varlığından söz edilemeyeceği, çünkü dolandırıcılık suçu bakımından hilenin muhatabının insan olması gerektiği açıklanmıştır.

Suçun mağduru her zaman dağıtım şirketi değildir. Ceza Genel Kuruluna göre m. 163/3'te mağdur, kendi hattından hukuka aykırı olarak enerji nakli yapılan gerçek veya tüzel kişi olabileceği gibi bu hizmeti sağlayan şirket de olabilir; belirleyici olan, mağdurun elektrik enerjisinin, suyun veya doğal gazın sahibi olmasıdır.¹ Buna paralel olarak TCK m. 168/5, zararın "mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin" zararı olabileceğini söyleyerek her üç ihtimali birlikte düzenler.

Soruşturmanın ilk işi kaçak kullanımı fiilen kimin gerçekleştirdiğini belirlemektir. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, bu kişi belirlendikten sonra zararı tazmin etmemesi hâlinde hakkında kamu davası açılması gerektiğini kabul etmektedir. (Yargıtay 2. CD, E. 2026/2534)²

Ceza, hangi fıkranın uygulandığına göre değişir ve üç aralık birbirinden hayli uzaktır. m. 163/1'de ceza iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezasıdır. m. 163/2'de altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. m. 163/3'te ise seçenek yoktur; ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.

Bu ayrımın pratik sonucu vardır. Suç tanımında hapis cezası ile adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hâllerde hapis cezasına hükmedilmişse, TCK m. 50/2 uyarınca bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez. m. 163/3'te ise kanun adli para cezasını seçenek yapmamıştır; buradan hükmolunan hapis cezası kısa süreliyse TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilebilir.

Kanun karşılıksız yararlanma için ayrı bir nitelikli hâl saymaz; ceza miktarını belirleyen unsurlar genel hükümlerden gelir. TCK m. 62 uyarınca fail yararına takdiri indirim nedenleri varsa ceza altıda birine kadar indirilir. TCK m. 43 uyarınca zincirleme suç kabul edilirse tek cezaya hükmedilir, ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. TCK m. 168/5 uygulanırsa ceza üçte birine kadar indirilir.

Mağdurun failin yakını olduğu hâllerde TCK m. 167 devreye girer; karşılıksız yararlanma da malvarlığına karşı suçların düzenlendiği bölümde yer aldığı için bu madde m. 163'ün üç fıkrasını da kapsar. m. 167/1 uyarınca suç, haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyunun ya da bu derecede kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. m. 167/2 uyarınca suç, ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin ya da aynı konutta beraber yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında şikâyet üzerine verilecek ceza yarısı oranında indirilir. Bu ihtimal kaçak kullanım dosyalarında ancak mağdur bir kurum değil, kendi hattından hukuka aykırı olarak enerji nakledilen gerçek kişi olduğunda doğar.

Adli para cezası, belirlenen tam gün sayısının bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktarla çarpılması suretiyle hesaplanır. Yargıtay 2. Ceza Dairesinin incelediği bir dosyada m. 163/2 ve m. 62/1 uyarınca belirlenen 150 gün adli para cezasından CMK m. 251/3 uyarınca dörtte bir oranında indirim yapılırken hesap hatası yapılmış, Daire hükmü kanun yararına bozarak gün sayısını ve neticeten hükmolunan miktarı kendisi düzeltmiştir. (Yargıtay 2. CD, E. 2026/1236)³ Bu karar m. 163/2'de adli para cezası seçeneği kullanıldığında hesabın nasıl kurulduğunu gösterir.

Fıkra iki koşulu birlikte arar: tüketimin sahibinin rızası olmaksızın gerçekleşmesi ve tüketim miktarının belirlenmesinin engellenmesi. Ceza Genel Kurulu bu yapıyı şöyle kurar: suçun oluşabilmesi için sahibinin rızası olmaksızın, abonelik esasına göre kurulması gereken tesisattan abonelik ilişkisi kurulmadan yararlanılması ya da geçerli bir abonelik ilişkisi bulunmakla birlikte tüketim miktarını gösteren tesisata müdahale edilmesi sonucu tesisatın tüketim miktarını hiç göstermemesi veya daha az göstermesi gerekir; buna ek olarak gerçek tüketim miktarının tespitinin de engellenmiş olması aranır.¹

İkinci koşul çoğu dosyada sonucu belirler. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, mühürlenen sayacın açılarak kesilen elektriğin sayaçtan geçirilerek kullanıldığı bir olayda, ek bilirkişi raporunda sayaca herhangi bir müdahale olmadığının belirtilmesi karşısında tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde bir kullanım bulunmadığını ve suçun yasal unsurlarının oluşmadığını kabul etmiş; mahkûmiyet hükmünü kanun yararına bozarak hükümlünün beraatine karar vermiştir. (Yargıtay 2. CD, E. 2026/1207)⁴

Ölçüm devre dışı bırakılmışsa sonuç terse döner. Aynı Daire, borç nedeniyle kesik ve sökük durumdaki sayacın koluna plastik boru bağlanarak sayaçtan geçmeden su tüketilen bir olayda, bu tür sayaçsız kullanımlarda tüketim miktarının belirlenmesi engellendiğinden suçun unsurları itibarıyla oluştuğunu belirtmiş ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına yapılan itirazın reddine ilişkin kararı kanun yararına bozmuştur.² İki karar birlikte okunduğunda ölçüt nettir: fiilin adı değil, sayacın ölçmeye devam edip etmediği belirleyicidir.

Unsurların oluşmaması suçun hiç doğmadığı anlamına gelir; bu, etkin pişmanlıktan farklı bir sonuçtur. Ceza Genel Kurulunun incelediği dosyada suçtan zarar gören kurum kendi düzenlediği iki kaçak kullanım tutanağını yaptığı inceleme sonucunda iptal etmiş, Kurul bu nedenle atılı suçun yasal unsurları itibarıyla oluşmadığını kabul etmiş ve failin kastının bulunduğuna ilişkin delil de olmadığını belirtmiştir.¹

Sayaca müdahale ile abonesiz kullanım ayrımı, fıkranın iki alternatifidir ve ikisi de aynı sonuca varır. Abonelik ilişkisi hiç kurulmadan tesisattan yararlanılması da, geçerli abonelik varken sayacın az veya hiç göstermesi de fıkra kapsamındadır; ortak koşul, gerçek tüketimin tespitinin engellenmiş olmasıdır.¹

Bu suçun omurgası TCK m. 168/5'tir. Hükme göre fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi hâlinde kamu davası açılmaz; zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi hâlinde ise verilecek ceza üçte birine kadar indirilir. Kişi bu fıkra hükmünden iki defadan fazla yararlanamaz.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi bu hükmü bir usul zinciri olarak uygular. Daireye göre soruşturma aşamasında Cumhuriyet Başsavcılığınca kurumun vergili ve cezasız gerçek zararı bilirkişiye hesaplattırılmalı, sanığa miktar da belirtilip usulüne uygun süre verilmek suretiyle, bu zararı soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi durumunda hakkında kamu davası açılmayacağına dair bildirimde bulunulmalıdır; bildirim sonrası verilen sürede zarar tamamen tazmin edilirse bu bir dava şartı olduğundan kamu davası açılamaz. (Yargıtay 2. CD, E. 2024/1478)⁵

Bildirimin içeriği de denetlenir. Daire, ödeme ihtarının usulüne uygun sayılabilmesi için ödeme yerinin ve verilecek makul sürenin açık şekilde belirtilmesini aramaktadır. (Yargıtay 2. CD, E. 2026/485)⁶

İhtar hiç yapılmamışsa dosya kapanmaz, aksine sanık lehine sonuç doğurur. Daireye göre soruşturma aşamasında bu ihtar yapılmamış olmasına rağmen sanık kovuşturma aşamasında kurumun zararını tamamen karşılamışsa, bu ödeme soruşturma aşamasında yapılmış gibi kabul edilir ve CMK m. 223/8 uyarınca kovuşturma şartı gerçekleşmediğinden davanın düşmesine karar verilir.⁶ Böyle bir dosyada Daire hükmü bozarak kamu davasının düşürülmesine kendisi karar vermiştir.

Ödemenin etkisi yalnız ödeyen sanıkla sınırlı kalmayabilir. Birden fazla sanığın yargılandığı bir dosyada sanıklardan biri kurum zararını kovuşturma aşamasında gidermiş; Daire, ödemeye açıkça karşı çıkmayan diğer sanık hakkında da kamu davası açılamayacağını belirterek her iki sanık yönünden düşme kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir. (Yargıtay 2. CD, E. 2025/9754)⁷

İki defa sınırı kâğıt üzerinde kalan bir kayıt değildir. Daire, sanığın suç tarihindeki adli sicil kaydına bakarak hakkında daha önce TCK m. 168/5'in uygulanmadığını ve hüküm tarihinde maddenin sanık lehine uygulanabileceğini saptamış; bu yönde bozma isteyen tebliğname görüşüne iştirak etmeyerek düşme kararını onamıştır. (Yargıtay 2. CD, E. 2025/590)⁸ Kaydın nerede tutulduğu da kararlardan anlaşılır: Daire, düşme kararıyla birlikte kararın bir suretinin Adli Sicil Kanunu m. 6/2 uyarınca kendine özgü siciline kaydı için gönderilmesine hükmetmektedir.⁶

Zararın nasıl hesaplanacağı ayrı bir tartışma konusudur. Daire, hesabın konusunu kurumun vergili ve cezasız gerçek zararı olarak tanımlar ve birden çok tutanak varsa hesabın her bir tutanak için ayrı ayrı yapılmasını ister.²

Kaçak kullanım dosyalarında tek başına tutanak yeterli görülmez. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, sözleşmesiz enerji kullanımı nedeniyle usulsüz elektrik tutanağı düzenlenen bir dosyada, kaçak elektrik kullanılan sürenin tespit edilmesini; bu süreye göre sayaçtaki tüketimin kurulu güçle ve eski dönemdeki tüketimlerle uyumlu olup olmadığının, tutanak tarihinden sonra bariz bir artışın bulunup bulunmadığının bilirkişi raporuyla belirlenmesini; buna göre sanığın sayaca müdahale edip etmediğinin ve karşılıksız yararlanma kastının bulunup bulunmadığının saptanmasını aramıştır. Kast bulunmuyorsa sonuç beraattir.⁵

Soruşturma aşaması da aynı ölçüde denetlenir. Daire, kaçak su tutanağı ve tutanağı destekleyen fotoğrafların bulunduğu bir dosyada şüphelinin ifadesine başvurulmadan ve kaçak kullanımlara ilişkin vergili cezasız tüketim bedelleri belirlenmeden kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesini eksik soruşturma saymış, itiraz merciinin soruşturmanın genişletilmesine karar vermesi gerektiğini belirtmiştir.²

Suçtan zarar gören kurumun kendi kayıtları da delildir ve her zaman iddianın lehine değildir. Ceza Genel Kurulunun incelediği dosyada kurum, yerinde yaptığı denetim sonucunda tutanağa konu yerde usulsüz kullanım bulunmadığını tespit ederek iki kaçak tutanağını iptal etmiş; Kurul bu bildirim karşısında suçun yasal unsurlarının oluşmadığını kabul etmiştir.¹

Kaçak kullanım çoğu zaman m. 163 ile sınırlı kalmaz. Sayaç veya tesisat kurum görevlilerince mühürlenmişse mührün kaldırılması TCK m. 203'te ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir ve cezası altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, karşılıksız yararlanma ile mühür bozmayı ayrı ayrı açılan kamu davalarına konu iki ayrı suç saymakta ve zamanaşımını her biri için ayrı hesaplamaktadır. (Yargıtay 2. CD, E. 2025/15727)⁹

Buna karşılık aynı suçun tekrarı ayrı davaların konusu olmaz. Aynı adreste birden fazla kaçak elektrik tutanağı tutulmuş ve eylemlerin tamamı ilk iddianamenin düzenlendiği tarihten önce işlenmişse arada hukuki kesinti yoktur. Daireye göre bu durumda eylemler bir suç işleme kararının icrası kapsamında işlenmiş sayılır; dosyalar birleştirilerek TCK m. 43 uyarınca tek suçtan hüküm kurulmalıdır. (Yargıtay 2. CD, E. 2025/16563)¹⁰ Daire bu değerlendirmede eylemlerin aynı mahiyette olmasını ve suç tarihlerinin yakınlığını ölçüt almıştır.

Zincirleme suç kabul edildiğinde ceza tek belirlenir ama artırılır: TCK m. 43/1 uyarınca hükmedilen ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Maddenin son cümlesi, mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da bu fıkranın uygulanacağını söyler; karşılıksız yararlanmada mağdurun çoğu kez bir kurum olması bu nedenle m. 43'ün uygulanmasına engel değildir.

5 Temmuz 2012'den önce kaçak elektrik kullanımı hırsızlık suçu sayılıyordu. Yargıtay 2. Ceza Dairesi kararlarında bu geçiş açıkça görülür: Daire, elektrik enerjisi hakkında hırsızlık suçunu "TCK m. 163/3 (mülga 142/1-f)" biçiminde anmakta, yani eski nitelikli hırsızlık bendinin yürürlükten kaldırıldığını ve fiilin m. 163/3'e taşındığını esas almaktadır.⁹

Kesinleşmiş eski hükümler bu değişiklikten etkilenir. Daireye göre elektrik enerjisi hırsızlığına ilişkin suç, 6352 sayılı Kanun'un 83. maddesiyle m. 163'e eklenen üçüncü fıkra uyarınca karşılıksız yararlanma suçuna dönüştüğünden mahkemesince uyarlama yargılaması yapılması gerekir. (Yargıtay 2. CD, E. 2025/2684)¹¹

Uyarlamanın kendine özgü bir sırası vardır. Daire, 6352 sayılı Kanun'un geçici 2. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının birlikte değerlendirilmesi hâlinde kurum zararının giderilmesi durumunda öncelikle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekeceğini; bu nedenle hükümlüye bu sonuca ilişkin bildirimde bulunulup ödeme için makul bir süre verilmesini aramıştır. Zarar giderilmezse m. 163/3 uyarınca değerlendirme yapılır ve 5252 sayılı Kanun m. 9/3 uyarınca önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak lehe kanun belirlenir.¹¹

Zamanaşımı bu suçta sık sık sonucu belirler, çünkü dosyalar uzun sürer ve ceza sınırları düşüktür. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, m. 163/3'te öngörülen cezanın üst sınırına göre TCK m. 66/1-e uyarınca sekiz yıllık olağan dava zamanaşımının uygulanacağını kabul etmekte; süre dolmuşsa yargılamaya devam edilmesini bozma nedeni sayarak davanın düşmesine karar vermektedir. (Yargıtay 2. CD, E. 2025/2130)¹²

Kesilme hâlinde süre uzar ama sınırsız değildir. TCK m. 67/2'ye göre şüpheli veya sanığın savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve mahkûmiyet kararı verilmesi zamanaşımını keser; m. 67/4'e göre kesilme hâlinde süre kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar. Sekiz yıllık süre bakımından bu, olağanüstü dava zamanaşımının on iki yıl olması sonucunu doğurur.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı zamanaşımını durdurur. Daire, geri bırakma kararının kesinleştiği tarih itibarıyla zamanaşımının durduğunu, denetim süresi içinde işlenen kasıtlı suçtan verilen hükmün kesinleşmesi karşısında sürenin o suçun işlendiği günden itibaren kaldığı yerden yeniden işlemeye başladığını kabul etmiş ve sonuçta hem karşılıksız yararlanma hem mühür bozma davalarının zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar vermiştir.⁹

Şikâyet süresi bu suçta işlemez. Suç şikâyete bağlı olmadığından soruşturma resen yürütülür; TCK m. 73/1'deki altı aylık süre yalnızca soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar için öngörülmüştür. Kurumun suç duyurusunda bulunmamış olması da soruşturmayı engellemez.