İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

İmar planına itiraz ve imar planı iptal davası açma süresi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8)

Yayın tarihi:

Bu sayfada

Kısaca

  • İmar planı onaylandıktan sonra bir ay askıya çıkar ve bu sürede plana itiraz edilebilir.
  • Askıda itiraz etmek dava açmanın şartı değildir.
  • Askıdaki itiraza otuz gün içinde cevap verilmezse itiraz reddedilmiş sayılır.
  • Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu süreyi itiraz tarihinden değil, son ilan tarihinden itibaren sayar.
  • İtiraz edilmemişse imar planı iptal davası, son ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır.
  • Bu süre kaçırılsa da imar durum belgesi gibi bir uygulama işlemi üzerine plana yeniden dava açılabilir. 01.07.2020'den sonra kesinleşen planlarda Kanun m. 8/b her hâlde beş yıl sınırı koyar; bu sınır altmış günlük süreyi uzatmaz.

Bu rehber, imar planına askı süresinde itiraz edilmesini, itirazın dava süresine etkisini ve imar planı iptal davası açma süresinin üç ayrı hesabını 3194 sayılı İmar Kanunu m. 8, İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 ve m. 11 ile Danıştay kararları üzerinden anlatır. Askı itirazında zımni ret süresinin 2021'de altmış günden otuz güne inmesi, 2020'de eklenen beş yıl sınırının ne anlama geldiği ve imar durum belgesinin plana karşı dava yolunu nasıl açtığı ayrı bölümlerdedir.

İlgili rehberler: İmar planı değişikliği: malikin talebi, şartları ve değer artış payı (3194 sayılı İmar Kanunu ek m. 8)Sit alanı: dereceler, tescil ve koruma kurulu kararına itiraz (2863 sayılı Kanun m. 7, 17, 61)Tarlaya ev yapılır mı? Tarım dışı kullanım izni ve cezası (5403 sayılı Kanun m. 13, 21)Kaçak yapı cezası: yapı tatil tutanağı ve imar para cezası (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32, 42)Kıyı kenar çizgisi ve Kıyı Kanunu: tespit, iptal davası, yapı yasağı ve yaptırımlar

Dava, süre ve usul

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Görevli mahkeme

İdare mahkemesi. İmar planına karşı açılan dava, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırılığı ileri sürülerek menfaati ihlal edilenlerce açılan iptal davasıdır (İYUK m. 2/1-a). İdare mahkemeleri, ilk derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davalarını çözümler (2576 sayılı Kanun m. 5/1). Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılan iptal davalarına Danıştay ilk derece mahkemesi olarak bakar (2575 sayılı Kanun m. 24/1-a); Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan planlar bu kapsamdadır. Birden çok idare mahkemesinin yetki alanına giren işlere de Danıştay ilk derece mahkemesi olarak bakar (2575 sayılı Kanun m. 24/1-e). İdari yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır; mahkeme yerindelik denetimi yapamaz (İYUK m. 2/2).

Dayanak: İYUK m. 2; 2576 sayılı Kanun m. 5; 2575 sayılı Kanun m. 24

Yetkili mahkeme

İmar, kamulaştırma, yıkım, ruhsat gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m. 34/1). Kanunda veya özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmemişse genel kural, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 32/1). İdari yargıda yetki kamu düzenindendir (m. 32/2).

Dayanak: İYUK m. 34/1, m. 32

Dava şartı

Zorunlu bir ön başvuru yoktur. 3194 sayılı Kanun m. 8/b'ye göre bir aylık ilan süresi içinde plana itiraz “edilebilir”; itiraz İYUK m. 11 anlamında bir başvurudur, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11/1-2). Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu süreyi itiraz tarihinden değil, son ilan tarihinden itibaren sayar. Ret ya da zımni ret hâlinde dava süresi, başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar (m. 11/3). İvedi yargılama usulüne tabi işlemlerde m. 11 uygulanmaz (m. 20/A/2-b).

Dayanak: 3194 sayılı Kanun m. 8/b; İYUK m. 11, m. 20/A

Süre ve zamanaşımı

Dava açma süresi altmış gündür (İYUK m. 7/1). İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar; bu işlemlerin uygulanması üzerine düzenleyici işlem, uygulanan işlem ya da her ikisi aleyhine birden dava açılabilir (m. 7/4). Askıda itiraz edilmişse süre İYUK m. 11'e göre işler; zımni ret süresi Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca son ilan tarihinden itibaren sayılır. Kesinleşen imar planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir (3194 sayılı Kanun m. 8/b). İvedi yargılama usulüne tabi işlemlerde dava açma süresi otuz gündür (İYUK m. 20/A/2-a).

Dayanak: İYUK m. 7, m. 11, m. 20/A; 3194 sayılı Kanun m. 8/b

Yargılama usulü

Yazılı yargılama usulü; inceleme evrak üzerinde yapılır (İYUK m. 1/2). Dava açılması planın yürütülmesini durdurmaz; yürütmenin durdurulması, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır (m. 27/1-2). İvedi yargılama usulüne tabi işlemlerde yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez (m. 20/A/2-e).

Dayanak: İYUK m. 1, m. 27, m. 20/A

Harç

Maktu harç. Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife idare mahkemelerinde maktu başvurma harcı öngörür (A-I-2); belli bir değerle ilgili olmayan davalarda verilen esas hakkındaki kararlar ile davanın reddi kararlarında karar ve ilam harcı da maktudur (A-III-2-a). Maktu harçlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırıldığı için tutar burada yazılmamıştır (mükerrer m. 138).

Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I-2, A-III-2-a; mükerrer m. 138

Kanun yolu

İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesinde istinaf (İYUK m. 45/1). Bölge idare mahkemesinin imar planlarından kaynaklanan davalarda (m. 46/1-g) ve düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davalarında (m. 46/1-a) verdiği kararlar ile Danıştay dava dairelerinin nihai kararları tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir (m. 46/1). İvedi yargılama usulüne tabi davalarda istinaf yoluna başvurulamaz (m. 45/8); nihai kararlara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir (m. 20/A/2-g).

Dayanak: İYUK m. 45, m. 46, m. 20/A

İmar planı nasıl ilan edilir ve askı süresinde itiraz nasıl yapılır? (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/b)

3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/b'ye göre imar planları nazım imar planı ve uygulama imar planından oluşur; belediye sınırları içindeki planlar belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir; belediye başkanlığınca meclise gönderilen itirazları ve planları belediye meclisi on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Danıştay kararlarında bu ilan dönemi “askı”, ilan süresi “askı süresi” diye anılır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/915)1

Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde planlar valilik veya ilgilisince yapılır ve valilikçe uygun görülürse onaylanarak yürürlüğe girer. İlan yine bir ay sürer; itirazlar valiliğe yapılır ve valilik itirazları ve planları on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar (m. 8/b ikinci paragraf). Onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de aynı usullere tabidir.

14/2/2020 tarihli 7221 sayılı Kanunla m. 8/b'ye eklenen paragrafa göre imar planlarının ve değişikliklerinin nerede askıya çıktığına dair bilgilendirme ilanı, askı süresiyle eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıkların panosunda duyurulur; plan değişikliği hakkında ayrıca değişikliğe konu alanda görülebilir biçimde en az 2 tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirme yapılır. Muhtarlık panosunda ya da tabelayla duyuru yapılmamasının plana veya dava süresine etkisine okunan Danıştay kararlarında değinilmemiştir.

Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 33 aynı usulü ayrıntılı düzenler: çevre düzeni planı ve imar planları onaylandığı tarihten itibaren en geç on beş iş günü içinde otuz gün süreyle ilan edilir (m. 33/1); itiraz bu otuz günlük ilan süresi içinde idareye yapılır (m. 33/4). Kanun ilan ve itiraz süresini bir ay olarak yazar (3194 m. 8/b). İtirazların karara bağlanma süresinde ise iki metin ayrılır: Kanun belediye meclisine on beş gün tanır (3194 m. 8/b); yönetmeliğe göre itirazlar askı süresinin dolduğu tarihten itibaren en geç otuz gün içinde karar merciine gönderilir ve en geç otuz gün içinde karara bağlanır (m. 33/5). Belediye meclisinin on beş günlük süreyi aşmasının plan ya da itiraz kararının geçerliliğine etkisine okunan Danıştay kararlarında değinilmemiştir; kararlar bu durumu yalnız dava süresi bakımından, cevapsız kalan itirazı reddedilmiş sayarak ele almıştır. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/5221)2

Yönetmeliğe göre itirazlar reddedilirse planlar başkaca bir onay işlemine gerek kalmaksızın ret kararı tarihinde, itiraz yoksa askı süresinin sonunda kesinleşir (m. 33/4); itirazlar üzerine planda değişiklik yapılırsa planın değişen kısımları için yeniden ilan süreci başlatılır (m. 33/6). Danıştay 6. Dairesine göre de askıda yapılan itirazların tamamı ya da bir kısmı kabul edilirse plan yeniden ilan edilerek kesinleştirilmeli ve dava süresi son ilanın son gününden başlatılmalıdır; itirazlar kısmen kabul edildiği hâlde yeniden askıya çıkarılmadan kesinleştirilen plan bu yönden hukuka aykırı bulunmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/6244)3 Bu yeniden askı, parseline yeni hüküm getirilmeyen ve ilk askıda itirazı bulunmayan ya da itirazı tamamen reddedilen kişiye yeni bir dava süresi kazandırmaz (aşağıda “Yeni dava süresi açmayan başvurular”).2

Askı itirazı yalnız taşınmaz maliklerinden gelmez. Bir kararda taşınmazın konut+ticaret işlevi, bir belediye meclis üyesinin ilçede ihtiyaç bulunduğundan bahisle askıda yaptığı itirazın kabulüyle belediye hizmet alanına çevrilmişti; Danıştay 6. Dairesi değişikliğin bilimsel ve teknik çalışmalarla tespit edilen bir ihtiyaca mı, yoksa “soyut içerikte” bir itiraza mı dayandığının ortaya konmasını istemiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/2730)4 Başka bir olayda komşu parsel malikinin itirazı kabul edilerek köprülü yolun güzergâhı davacının parseline kaydırılmış ve plan yeniden onaylanmış; davacı yeni askıda itiraz etmiş, itirazının reddi üzerine dava açmıştır. (Danıştay 6. Daire, E. 2020/6235)5

Askı itirazı İYUK m. 11 başvurusudur: zımni ret süresi otuz gün (7331 sayılı Kanun)

Danıştay 6. Dairesine göre 3194 sayılı Kanun m. 8/b, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 11 kapsamında itiraz için özel bir süre getirmiştir; bir aylık askı süresi içinde yapılan itiraz, İYUK m. 11 anlamında üst makama başvurudur. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/5200)6 İdari Dava Daireleri Kurulu da askı süresi içindeki itirazı m. 11 kapsamında başvuru olarak ele alır.1

İYUK m. 11/1'e göre bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. m. 11/2'ye göre otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (zımni ret). Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu süreyi itiraz tarihinden değil, son ilan tarihinden itibaren sayar. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/2916)7 m. 11/3'e göre isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

Otuz günlük süre 7331 sayılı Kanunun 2. maddesiyle getirilmiştir: bu madde m. 11'in ikinci fıkrasındaki “Altmış” ibaresini “Otuz” olarak değiştirmiştir (Resmî Gazete 14 Temmuz 2021, sayı 31541). Aynı Kanunun 5. maddesiyle İYUK'a eklenen geçici m. 10'a göre bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce 10, 11 ve 13. maddeler uyarınca idareye yapılmış başvurular bakımından değişiklikten önceki süreler uygulanır. Geçici m. 10'un imar planı itirazlarına nasıl uygulandığına okunan Danıştay kararlarında değinilmemiştir.

Bu nedenle 2021'den önceki olaylara ilişkin kararlarda geçen “altmış gün içinde cevap verilmezse” ifadesi bugünkü kural değil, işlem tarihinde yürürlükte olan metindir: Danıştay 6. Dairesi dava süresini İYUK'un “işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle” 11. maddesine göre belirlemiştir.6 İdari Dava Daireleri Kurulu da 2025 tarihli bir kararında altmış günlük zımni ret süresini anarken bu sürenin 7331 sayılı Kanunun 2. maddesiyle otuz güne indirildiğini parantez içinde belirtmiştir.7

Son ilan tarihi 6 Ağustos 2021 olan bir planda bölge idare mahkemesi, askıdaki itiraza 30 gün içinde cevap verilmediği için zımni retin 5 Eylül 2021'de gerçekleştiğini ve 23 Kasım 2021'de açılan davanın süre aşımlı olduğunu kabul etmişti. Danıştay 6. Dairesi, askı tutanağında otuz günlük süre açıkça yazılmadığı için altmış günün uygulanması gerektiği görüşüyle bu kararı bozmuş; bölge idare mahkemesi ısrar kararında, yürürlüğe giren yeni kanun yerine eski kanunun bilindiğinin kabulünün kanunların yürürlüğe giriş şekliyle ve kamu düzeniyle uyumlu olmadığını belirtmiştir. İdari Dava Daireleri Kurulu ısrar kararını oybirliğiyle onamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/2075)8

İmar planı iptal davası açma süresi: itiraz yoksa ve itiraz reddedilirse (İYUK m. 7 ve m. 11)

İYUK m. 7/1'e göre özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür; m. 7/4'e göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Danıştay kararlarında imar planları ilanı gereken genel düzenleyici işlem olarak kabul edilir.1 Okunan kararlara göre süre üç ayrı yoldan hesaplanır; ilk ikisi bu bölümde, üçüncüsü (uygulama işlemi üzerine dava) bir sonraki bölümdedir.

1) Askıda itiraz yapılmamışsa dava, imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/258)9 Askı süresi 8 Şubat 2018'de biten ve askıda itiraz edilmeyen bir uygulama imar planı değişikliğine karşı 2 Temmuz 2018'de açılan dava, Danıştay 6. Dairesince süre aşımlı bulunmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2020/10861)10 Aynı kural bir çevre düzeni planında da uygulanmış; askıda itiraz edilmeyen plana askıdan indirilme tarihini takip eden 60 gün geçtikten sonra açılan dava süre aşımı nedeniyle reddedilmiş, Danıştay 6. Dairesinin bu kararı İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/2976)11 Bir kararda aynı süre “kesinleşme tarihinden itibaren altmış gün” diye ifade edilmiştir; (Danıştay 6. Daire, E. 2023/6002)12 itiraz olmayan planlar askı süresinin sonunda kesinleştiği için (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 33/4) iki ifade aynı başlangıcı gösterir.

2) Askıda itiraz yapılmışsa süre İYUK m. 11'e göre hesaplanır. Danıştay 6. Dairesine göre itiraz tamamen reddedilmiş ve ret kararı zımni ret süresi dolmadan davacıya tebliğ edilmişse dava tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde; itiraza süresinde cevap verilmemişse zımni ret süresini izleyen 60 gün içinde açılmalıdır.2 İdari Dava Daireleri Kurulu aynı hesabı, cevap verilmemesi hâlinde zımni reddi takip eden, ret cevabı verilmesi hâlinde cevap tarihinden itibaren altmış günlük dava açma süresi olarak ifade etmiştir.7 Bugün zımni ret süresi otuz gündür (İYUK m. 11/2); dava açma süresi ise altmış gün olarak kalmıştır (İYUK m. 7/1). İdari Dava Daireleri Kurulu bu süreyi itiraz tarihinden değil, dava açma süresinin başlangıcı olan son ilan tarihinden itibaren sayar; o tarihten itibaren otuz gün (7331 sayılı Kanundan önce altmış gün) içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.7

Zımni ret süresi geçtikten sonra gelen ret cevabı dava süresini yeniden başlatmaz. Danıştay 6. Dairesi, süreler geçtikten sonra cevap verilmesi hâlinde dava açma hakkının ihya olduğundan söz edilemeyeceğini kabul etmiş; gerekçesinde İYUK m. 10/2'nin dava süresi geçtikten sonra verilen cevaba karşı yeni dava imkânı tanıdığını, m. 11'de ise böyle bir hüküm bulunmadığını belirtmiştir.6 O olayda askı 5 Mart-3 Nisan 2018 tarihleri arasındaydı; itiraz 22 Mart 2018'de yapılmış, cevap verilmeyince 2 Haziran 2018'de zımni ret oluşmuş, son gün adli tatile denk geldiği için dava en son 7 Eylül 2018'de açılabilecekken 5 Aralık 2018'de açılmıştı; itirazın reddi davacıya 16 Ekim 2018'de tebliğ edilmiş olsa da dava süre aşımlı bulunmuştur.6 Aynı sonuç 2020 askısındaki bir planda, zımni ret süresinden sonra tebliğ edilen meclis kararı için de benimsenmiştir.12

Dava süresi kamu düzenine ilişkindir ve hak düşürücü niteliktedir; mahkeme davanın süresinde açılıp açılmadığını ilk incelemede ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden inceler.12

Uygulama işlemi üzerine dava ve 3194 sayılı Kanun m. 8'deki beş yıl sınırı (İYUK m. 7/4)

3) İYUK m. 7/4'ün ikinci ve üçüncü cümlelerine göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması ona dayalı işlemin iptaline engel olmaz. Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna göre askıya ve son ilan tarihine bağlı süreler içinde dava açılmamış olsa da plan uygulamaya konulduğunda, uygulama işlemi üzerine işlemle birlikte plana ya da doğrudan dayanak plana yeniden dava açılabilir; bu aşamada dava süresi uygulama işleminin süresine tabidir.1

Kurul uygulama işlemlerine örnek olarak imar durum belgesi, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesini saymış; bunların tesisiyle dayanak uygulama imar planına ve onun dayanağı üst ölçekli planlara da m. 7/4 uyarınca dava açılabileceğini belirtmiştir.9 Kurula göre alt ölçekli planlar da düzenleyici işlem olmakla birlikte üst ölçekli planların uygulama işlemi niteliğindedir; alt ölçekli plana dava süresi içinde üst ölçekli plana da dava açılabilir.9

Mahkeme süre aşımına karar vermeden önce böyle bir uygulama işleminin bulunup bulunmadığını araştırmalıdır. Kurul, bir kent meydanındaki imar planı değişikliğine karşı açılan davada, avan projeye göre verilmiş yapı ruhsatı, tadilat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi gibi dava açma süresine esas alınabilecek nitelikte bir imar uygulama işlemi araştırılmadan verilen süre aşımı kararını bozmuştur.1 Uygulama işlemi nazım imar planına ya da çevre düzeni planına dayanıyorsa bu planlara da dava açılabilir; Kurula göre aksi kabulde mülkiyet hakkını ilgilendiren uygulama işlemi üzerinde etkili bir yargısal denetim yapılamaz. Bu gerekçeyle yapı ruhsatı başvurusunun çevre düzeni planı hükümleri gerekçe gösterilerek reddi o planın uygulama işlemi sayılmış ve uygulama işlemine karşı 60 günlük süre içinde açılan davada plan yönünden de süre aşımı bulunmadığına karar verilmiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/544)13

Uygulama işlemi gerçekten var olmalıdır. Bir olayda imar durum belgesi idarece iptal edilmiş, davacı bilgi edinme başvurusuna verilen cevap üzerine nazım imar planı revizyonuna dava açmıştı; Kurul, dava tarihinde dava yolunu açacak bir imar uygulama işlemi bulunmadığı için süre aşımı bulmuş, ancak sonradan onaylanan uygulama imar planına dayalı uygulama işlemleri üzerine süresi içinde yeniden dava açılabileceğini belirtmiştir.9

Askıdaki itirazın reddi ya da süresinde dava açılmaması hâlinde, İYUK m. 10 kapsamında yapılacak imar planı değişikliği başvurusunun reddi üzerine de dava açılabilir. Danıştay 6. Dairesi bu ret işlemini mevcut imar planının uygulaması niteliğinde bir işlem saymış ve ret üzerine plana açılan davayı süresinde bulmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2022/1073)14 İYUK m. 10/2'ye göre bu başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Plan değişikliği talebinin şartları ve değer artış payı imar planı değişikliği rehberinde anlatılmıştır.

14/2/2020 tarihli 7221 sayılı Kanunla 3194 sayılı Kanun m. 8/b'ye eklenen paragrafa göre kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir. Danıştay 6. Dairesinin aktardığına göre bu hüküm 7221 sayılı Kanunun 38. maddesi gereğince 01.07.2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir.14

Beş yıl, altmış günlük dava süresini uzatmaz. Danıştay 6. Dairesi, düzenlemenin imar planlarına karşı öngörülen dava açma sürelerini ortadan kaldırmadığını; “her halde beş yıl içinde” ifadesinin, kesinleşmeden itibaren beş yıl dolunca dava açılmasını engelleyen, hak düşürücü bir süre olduğunu kabul etmiştir; bu karar İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır.11 Aynı Daire başka bir kararında düzenlemenin dava açma sürelerini “genişleten (5 yıla yayan)” nitelikte olmadığını belirtmiştir; o kararın temyizinde Kurul yalnız vekâlet ücretini düzelterek kararı onamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2022/1122)15 Bu yorum Kurulun kendi gerekçesinde değil, Kurulca onanan Daire kararlarında yer alır.

Beş yıl, 01.07.2020'den önce kesinleşmiş planlara uygulanmaz. Danıştay 6. Dairesi, hükmün bu tarihten önce kesinleşen planları kapsayıp kapsamadığında tereddüt bulunduğunu, hak düşürücü beş yıllık sürenin bu planlara geriye dönük uygulanmasının hukuka olan güven duygusunu zedeleyeceğini ve hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmayacağını kabul etmiş; 2009'da kabul edilen bir nazım imar planının değiştirilmesi için 2021'de yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davayı süresinde bulmuştur.14 O davadaki plan koruma amaçlı bir nazım imar planıydı; koruma amaçlı planlara özgü kurallar sit alanı rehberinde anlatılmıştır.

Okunan kararlar arasında beş yıl kuralında gerçek bir ayrışma yoktur. İdari Dava Daireleri Kurulunun yapı ruhsatı başvurusunun reddine ilişkin kararında “her halde beş yıl” ifadesi yalnız temyiz edenin iddiaları arasında geçer; Kurul uyuşmazlığı İYUK m. 7/4'teki uygulama işlemi kuralıyla çözmüştür.13 Beş yılı hak düşürücü üst sınır sayan kararlardaki davalar beş yıl dolmadan açılmıştı. Danıştay 6. Dairesi beş yıl hükmünü, İYUK m. 7/4 uyarınca uygulama işlemi üzerine dava açma imkânını beş yılla sınırlayan bir hüküm olarak nitelemiştir; ancak 01.07.2020'den sonra kesinleşmiş bir plana beş yıl dolduktan sonra açılmış bir davaya ilişkin karar okunmamıştır.14

Yeni dava süresi açmayan başvurular: askıdan sonra itiraz, iptal istemi ve kısmi yeniden askı

Askı süresi bittikten sonra yapılan “itiraz” askı itirazı sayılmaz. Danıştay 6. Dairesi, askısı 8 Şubat 2018'de biten plana 26 Nisan 2018'de yapılan itirazı İYUK m. 10 kapsamında bir başvuru olarak nitelemiş ve plana karşı dava süresinin askının son gününü izleyen günden işlemeye devam ettiğini kabul etmiştir.10

Süre geçtikten sonra planın iptalini ya da eski hâline getirilmesini isteyen başvuru da dava süresini canlandırmaz. 2013-2014 askısına itiraz etmeyen malikin 2018'de planların iptali ve eski hâline getirilmesi istemiyle yaptığı başvuru İYUK m. 11 kapsamında görülmüş ve 2019'da açılan dava süre aşımlı bulunmuştur; aynı kararda, alanda yeniden planlama yapılması ya da farklı bir kullanım kararı getirilmesi istemiyle İYUK m. 10 kapsamında her zaman yeniden başvuru yapılarak dava açılabileceği belirtilmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/286)16 Bu karar oyçokluğuyla verilmiştir; m. 10 başvurusunun reddi üzerine plana dava açılabileceği oybirliğiyle verilen başka bir Daire kararında da kabul edilmiştir.14

Başkalarının itirazları kabul edilip plan yalnız değişen kısımlarıyla yeniden askıya çıktığında, değişiklik davacının parseline yeni hüküm getirmiyorsa yeni askı ona yeni bir dava süresi kazandırmaz. Danıştay 6. Dairesine göre ilk askıda itirazı bulunmayan ya da itirazı tamamen reddedilen kişinin, başkalarınca yapılan itirazların kabul edilen kısımlarına yönelik olarak askıya çıkarılan ve kendi parseli bakımından yeni hükümler içermeyen plana itiraz ederek yeni bir dava açma süresinden yararlanması kabul edilemez.2 Daire bu sonucu Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 33/6'daki değişen kısımların yeniden ilanı kuralına da dayandırmış ve planın tümünün askıya çıkarılmadığını, dava konusu taşınmazda değişiklik yapılmadığını vurgulamıştır.12

Malikin kendi taşınmazı için plan değişikliği istemesi bu rehberin konusu değildir; burada yalnız böyle bir başvurunun dava süresine etkisi anlatılmıştır.

İvedi yargılamaya tabi planlar: otuz günlük süre ve İYUK m. 20/A istisnası

İYUK m. 20/A/1'e göre ivedi yargılama usulü yalnız sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda uygulanır: ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri, 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar ve 6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları. Bu usulde dava açma süresi otuz gündür, İYUK m. 11 hükümleri uygulanmaz (m. 20/A/2-a, b); istinaf yoluna başvurulamaz (m. 45/8) ve nihai kararlara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir (m. 20/A/2-g). Bu sayılanların dışında kalan imar planlarında genel kurallar uygulanır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, özelleştirme kapsamındaki bir alanda Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan nazım ve uygulama imar planı değişikliğini m. 20/A kapsamında saymıştır. Kurula göre Anayasa m. 40 gereği kanunda özel başvuru yolu ve dava süresi öngörüldüğünde bunun ilgililere açıkça bildirilmesi gerekir; özel süre işlemde açıklanmamışsa otuz günlük özel süre değil, altmış günlük genel dava açma süresi uygulanır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/773)17

Buna karşılık ivedi yargılamaya tabi uyuşmazlıkta İYUK m. 11 uygulanamadığı için askı itirazı dava süresini durdurmaz; itirazın reddine ilişkin Cumhurbaşkanı kararı ve bildirimi de dava açma süresini ihya etmez. Kurul, son ilan tarihi 22 Şubat 2020 olan planlara karşı süreyi bu tarihi izleyen günden itibaren altmış gün olarak hesaplamış; askıdaki itiraz 2021'de reddedilmiş olsa da 29 Nisan 2021'de açılan davayı süre aşımlı bulmuştur.17 Bu karar oyçokluğuyla verilmiştir.

İmar planı iptal davasının şartları: menfaat ihlali ve dava ehliyeti (İYUK m. 2/1-a)

İYUK m. 2/1-a'ya göre iptal davası, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılır. Buna göre imar planı iptal davasının şartları 1) davacının plan ile menfaatinin ihlal edilmiş olması, 2) davanın süresinde açılması (İYUK m. 7) ve 3) planın bu beş unsurdan en az biri yönünden hukuka aykırı olduğunun ileri sürülmesidir.

Danıştay'a göre menfaat ihlali koşulu, davacının idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisinin kurulmasıdır; dava açma ehliyeti işlemin niteliğine göre değerlendirilir ve çevre, tarihi ve kültürel değerlerin korunması, imar uygulamaları gibi kamu yararını yakından ilgilendiren konularda vatandaş, belde veya semt sakini sıfatıyla dava açılabileceği Danıştay içtihatlarıyla kabul edilmiştir.1 İdari Dava Daireleri Kurulu bu ölçütü bir kent meydanında yapılacak yapıların işletilmesine ilişkin ihaleye karşı açılan davada uygulamış ve kent meydanını kullanan il sakininin menfaat bağının bulunduğunu kabul etmiştir.1

Askıda itiraz edip etmemek ve planlama alanında taşınmaz sahibi olmak ehliyet değerlendirmesinde ayrı ayrı önem taşır. Bir davada davacıların bir kısmı askıda yalnız kendi taşınmazları için itiraz etmiş, sekiz davacının ise planlama alanında taşınmazı olduğuna dair bilgi ya da belge dosyada bulunmuyordu; Danıştay 6. Dairesi askıda itiraz eden ve etmeyen davacılar belirlenerek ehliyetin yeniden değerlendirilmesini, birlikte dava açma koşulunun da araştırılmasını istemiş; itiraz bazı taşınmazlar için yapılmışken mahkemenin planın bütününü incelediğini saptayarak, bu inceleme yapıldıktan sonra davacıların talebinin davada ileri sürülen istem çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2019/2133)18

Kamu tüzel kişileri de bu ölçüte göre dava açabilir. Danıştay 6. Dairesi ilk derece mahkemesi olarak baktığı bir davada, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla onaylanan plan değişikliğinin şehir imar planı ana kararlarını bozduğu iddiasıyla ilçe belediyesinin açtığı davada belediyenin imar planına karşı iptal davası açmakta menfaati bulunduğunu kabul etmiş, ardından davayı esastan reddetmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2018/6654)19 Koruma amaçlı planlarda dava ehliyeti sit alanı rehberinde ayrıca ele alınmıştır.

Mahkeme imar planını neye göre denetler, aykırılık nasıl ispat edilir: keşif, bilirkişi ve gerekçe

İYUK m. 2/2'ye göre idari yargı yetkisi idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremez.

Danıştay 6. Dairesine göre imar planları durağan, değişmeyen, statik belgeler değildir; plan değişikliklerinin amaç yönünden denetimi değişikliği zorunlu kılan nedenlerin irdelenmesiyle yapılır ve yalnız plan kapsamındaki belirli bir yerin plan içindeki durumu incelenerek sonuca varılamaz; planın bütünlüğü, yörenin koşulları, çevre, ulaşım ve trafik ilişkileri kapsamlı biçimde ele alınarak kamu yararına uyarlık araştırılır. (Danıştay 6. Daire, E. 2020/1526)20 Aynı ölçüt bir taşınmazın belediye hizmet alanına alınmasında da uygulanmış; bölgedeki belediye hizmet alanlarının sayısı, konumu ve büyüklüğü ile ihtiyacı bildiren kurum görüşlerinin araştırılması istenmiştir.4

Planların kademeli birlikteliği ilkesine göre alt ölçekli nazım imar planı, varsa üst ölçekli çevre düzeni planının karar ve hükümlerine uygun yapılır. İdari Dava Daireleri Kurulu bu ilkeden hareketle, önceki planlarda konut alanında kalan ve fiilen narenciye bahçesi olarak kullanılan taşınmazın üst ölçekli çevre düzeni planına uygun olarak “tarım alanı” olarak ayrılmasında şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına aykırılık görmemiş, planı iptal eden ısrar kararını bozmuştur. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/44)21 Danıştay 6. Dairesinin Kurulca onanan bir kararında da 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının ölçeği gereği parsel bazında karar üretilemeyeceği ve bu planda gösterilemeyen kullanımların alt ölçekli planlarda yer alabileceği belirtilmiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/395)22

Okunan Danıştay kararlarında plana aykırılık iddiası, ilk derece mahkemesinin mahallinde yaptırdığı keşif ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirilmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/7823)23 Ancak Danıştay bilirkişi raporuyla bağlı kalmamıştır. Danıştay 6. Dairesi, bilirkişinin kamu yararı taşımadığını ve planlama ilkelerine uygun olmadığını belirttiği bir ada ayrım hattı kaldırma değişikliğini, plan açıklama raporunda gerekçelendirilmemiş olmasına rağmen önceki yargı kararının uygulanması ve parsele yapılaşma hakkı tanınması amacına yönelik olduğu için hukuka uygun bulmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2019/20467)24 Bir nazım imar planı değişikliğinde de ilk derece ve bölge idare mahkemesinin bilirkişi raporuna dayanan iptal kararlarını bozmuş, değişiklikte hukuka aykırılık bulunmadığına karar vermiştir.20

Tersine, aynı Daire merkezi iş alanında kat yüksekliğinin 20 kat olarak belirlendiği bir plan değişikliğinde, karşılıklı bina cepheleri arasındaki mesafe koşulu, mevcut ve olası teşekkül ve siluet ile güneş alma ve havalanma yeterli analiz yapılmadan değerlendirildiği için şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uyarlık bulmamıştır.23 İdarenin yapılaşma koşullarını hangi mevzuata ve hangi teknik gerekçeye dayandırdığı da önem taşır: İdari Dava Daireleri Kurulu, bir iptal kararının uygulanması için yapılan ve yapılaşma koşulları Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 26 gözetilerek belirlenen planda koşulların teknik, hukuki ve nesnel gerekçesinin ortaya konduğunu kabul etmiş; 1 ile 5 km uzaklıktaki parsellerin davacının parseline emsal alınamayacağını belirtmiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2022/960)25

Mahkeme davacının iddiasının çerçevesini de gözetir. Parseli plan değişikliklerinin onama sınırı dışında bırakıldığı için askıda itiraz eden ve planın getirdiği işlev ve yoğunluklara itirazı bulunmayan davacının davasında, planın esasına yönelik gerekçelerle iptal kararı verilmesi Danıştay 6. Dairesince yerinde görülmemiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2019/18362)26 Aynı plan değişikliğine karşı bağlantılı başka bir dava varsa, Daireye göre bütüncül bir denetim için davacının taşınmazına isabet eden kısım da o davadaki keşif ve bilirkişi incelemesinde ayrıca incelenmelidir.5

Danıştay 6. Dairesi bir kararında, 7221 sayılı Kanunla 3194 m. 8'e eklenen ve imar planlarında bina yüksekliklerinin “yençok: serbest” olarak belirlenmesini yasaklayan hükmü, dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olmadığı için değerlendirmeye esas almamıştır.19 Bu yasak bugün sanayi alanları, ileri atıksu arıtma tesisleri, ibadethane alanları ve tarımsal amaçlı silo yapıları dışında bütün imar planları için geçerlidir (3194 m. 8/b).

İmar durum belgesi: planın uygulama işlemi olarak dava yolu (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m. 4 ve m. 55)

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m. 4/1-ll imar durum belgesini, bir parselin Kanun, uygulama imar planı, plan notları ve Yönetmelikteki kullanım kararlarını ve yapılaşma şartlarını içeren, yapının inşa edileceği imar parselini sınır ve boyutlarıyla gösteren belge olarak tanımlar. Yönetmelik m. 55/2'ye göre yeni inşaat, ilave ve esaslı tadilat için imar durum belgesi almak isteyen yapı sahipleri veya vekilleri başvurularına aplikasyon krokisini ve tapu kayıt örneğini ekleyerek ilgili idareye başvurur; m. 55/4'e göre idare imar durum belgesini başvuru tarihinden itibaren en geç iki iş günü içinde verir; m. 55/15'e göre plan veya mevzuatta değişiklik olmadıkça onaylı imar durum belgesinin geçerliliği devam eder.

Danıştay 6. Dairesine göre 3194 sayılı İmar Kanununda tanımı yer almayan imar durum belgesi, taşınmazın imar planı kapsamında olup olmadığını, planda öngörülen kullanım kararını ve yapılaşma koşullarını gösteren, uygulama işlemi niteliğinde bir belgedir; uygulama işlemleri kural olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planına istinaden ve bu plana uygun olarak yapılır. Daire, yapılaşma koşullarını 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planına göre gösteren imar durum belgesinin hukuka uygun olmadığı sonucunu onamıştır. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/7391)27

İmar durum belgesi planın uygulama işlemi olduğundan, belgeyle birlikte dayanağı uygulama imar planına ve üst ölçekli planlara da dava açılabilir.9 Taşınmazının uygulama imar planında yol ve yeşil alanda kaldığı cevabını alan bir malik, imar durum belgesiyle birlikte 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarına dava açmıştı; Danıştay 6. Dairesi, bitişik parsel için aynı nitelikteki belge ve uygulama planının, 1/5000 ölçekli nazım imar planı bulunmadan hazırlandığı gerekçesiyle iptal edildiğini ve bu kararın kesinleştiğini gözeterek davanın reddine ilişkin kararı bozmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/11076)28

İmar durum belgesinin her durumda tek başına dava edilebileceği ya da hiçbir zaman dava edilemeyeceği yönünde tek bir çizgi okunan kararlarda yoktur. Gerekçeli kararlar belgeyi uygulama işlemi sayarak esastan incelemiştir;27 belgenin idarece iptal edildiği ve davanın bir bilgi edinme cevabı üzerine açıldığı olayda ise dava yolunu açacak bir uygulama işlemi bulunmadığı kabul edilmiştir.9 İmar durum belgesinin iki iş günü içinde verilmemesine karşı izlenecek yola okunan Danıştay kararlarında değinilmemiştir.

Yapı ruhsatının iptali ve komşunun ruhsata karşı açtığı dava bu rehberin konusu değildir; ruhsat burada yalnız planın uygulama işlemi olarak anılmıştır. Uygulama imar planı bulunmayan alanlarda yapılaşma tarlaya ev yapma rehberinde anlatılmıştır.

İlgili mevzuat

3194 sayılı Kanun m. 8/b — Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması

b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/6 md.) Planlar, plan değişiklikleri ve plan revizyonları; kayıt altına alınmak ve arşivlenmek üzere Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortama yüklenmek ve aynı sistem üzerinden Plan İşlem Numarası almak zorundadır. Planlar, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme dördüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.

Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme üçüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.

(Ek paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) İmar planları ve bu planlardaki değişikliklerin nerede askıya çıktığına dair bilgilendirme ilanı, askı süresi ile eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıkların panosunda duyurulur. Ayrıca plan değişikliği hakkında, değişikliğe konu alanda görülebilir bir şekilde en az 2 adet tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirme yapılır.

(Ek paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) Kentsel tasarım projeleri uygulama imar planlarıyla birlikte hazırlanabilir. Bu kentsel tasarım projelerinin uygulamasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.

Onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.

Kesinleşen imar planlarının bir kopyası, Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortamdaki Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı üzerinden, ilgili idaresi tarafından, arşivlenmek üzere Bakanlığa gönderilir.

İmar planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.

(Ek paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) Kesinleşen imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılabilir.

Kaynak: İmar Kanunu (3194)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

İYUK m. 7 — Dava açma süresi

Madde 7 – 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.

2. Bu süreler;

a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,

b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği;

Tarihi izleyen günden başlar.

3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.

4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.

Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

İYUK m. 11 — Üst makamlara başvurma

Madde 11 – 1. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.

2. Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

4. (Mülga: 10/6/1994-4001/6 md.)

Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

İYUK m. 20/A/1-2 (a)-(b) — İvedi yargılama usulü

Madde 20/A – (Ek: 18/6/2014-6545/18 md.)

1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır:

a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri.

b) Acele kamulaştırma işlemleri.

c) Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları.

d) 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri.

e) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar.

f) 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları.

2. İvedi yargılama usulünde:

a) Dava açma süresi otuz gündür.

b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz.

Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 20 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 33/4-7 — Planların ilanı, itirazlar ve kesinleşmesi

(4) Planlara itiraz, otuz günlük ilan süresi içinde idareye yapılır ve itirazlar idarece değerlendirilir. İdarenin karar merciince itirazların reddedilmesi halinde, planlar başkaca bir onay işlemine gerek kalmaksızın red kararı tarihinde kesinleşir. İtiraz olmaması halinde planlar askı süresinin sonunda kesinleşir.

(5) İtirazlar; askı süresinin dolduğu tarihten itibaren en geç otuz gün içinde ilgili idare karar merciine gönderilir ve en geç otuz gün içinde karara bağlanarak planlar kesinleşir.

(6) İlan ve askı süresinde yapılan itirazlar üzerine idarelerce, planlarda değişiklik yapılması halinde planın değişen kısımlarına ilişkin olarak yeniden ilan süreci başlatılır.

(7) Onaylanmış planlarda yapılacak revizyon, ilave ve değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.

Kaynak: Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m. 4/1-ll — Tanımlar: imar durum belgesi

ll) İmar durum belgesi: Bir parselin; Kanun, uygulama imar planı, plan notlarını ve bu Yönetmelikte yer alan kullanım kararlarını ve yapılaşma şartlarını içeren, yapının inşa edileceği imar parselini sınır ve boyutlarıyla gösteren belgeyi,

Kaynak: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

Danıştay kararları

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. Plana dava süresinin hesabı, uygulama işlemi araştırması ve semt sakininin dava ehliyetiDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2020/915 · K. 2020/1808 ·

    Kent meydanındaki uygulama imar planı değişikliği ve meydana ilişkin ihale dava konusu edilmişti; idare mahkemesi davayı kısmen süre aşımı, kısmen ehliyet yönünden reddetmişti. Kurul, imar planlarına karşı dava süresinin askı itirazı yoksa son ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün olduğunu, bu süreler kaçırılsa da uygulama işlemi üzerine işlemle birlikte plana ya da doğrudan plana yeniden dava açılabileceğini ve bu aşamada sürenin uygulama işleminin süresine tabi olduğunu belirtti; yapı ruhsatı gibi bir uygulama işleminin bulunup bulunmadığı araştırılmadan süre aşımı denemeyeceğini kabul etti. Kent meydanını kullanan il sakininin menfaat bağının bulunduğuna karar vererek ısrar kararını bozdu. Kararda zımni ret için anılan altmış gün, 7331 sayılı Kanundan önceki metindir.

    Sonuç: Askı ve ilan süresi kaçırılmış olsa da plan, uygulama işlemi üzerine yeniden dava konusu edilebilir; mahkeme bunu araştırmadan süre aşımı diyemez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. İtiraz reddinin tebliği ile zımni ret arasındaki süre farkı ve kısmi yeniden askıDanıştay 6. Daire · E. 2021/5221 · K. 2025/2651 ·

    2018'de iki kez askıya çıkarılan bir nazım imar planına karşı, ikinci askıdaki itirazın reddinin bildirilmesi üzerine dava açılmıştı. Daire, işlem tarihindeki metne göre itiraz yoksa son askı gününden itibaren 60 gün içinde; itiraz tamamen reddedilmiş ve ret kararı son askıdan itibaren 60 gün dolmadan tebliğ edilmişse tebliğden itibaren 60 gün içinde; itiraza cevap verilmemişse zımni ret süresini izleyen 60 gün içinde dava açılması gerektiğini belirtti. Başkalarının itirazlarının kabul edilen kısımlarıyla askıya çıkan ve davacının parseli bakımından yeni hüküm içermeyen plana itiraz ederek yeni dava süresi kazanılamayacağını kabul etti ve davacının ilk askıda itirazı olup olmadığı araştırılmadan verilen kararı bozdu.

    Sonuç: Kendi parselinize yeni hüküm getirmeyen kısmi yeniden askı, kaçırılmış dava süresini yeniden açmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. İtirazlar kısmen kabul edilince planın yeniden ilanıDanıştay 6. Daire · E. 2021/6244 · K. 2024/636 ·

    2012'de askıya çıkarılan nazım ve uygulama imar planlarına yapılan itirazların bir kısmı belediye meclisince kabul edilmiş, ancak plan yeniden askıya çıkarılmadan kesinleştirilmişti. Daire, askıda yapılan itirazların tamamı ya da bir kısmı kabul edilirse planın bu süreci yeniden izleyip ilan edilerek kesinleştirilmesi ve dava süresinin son ilanın son gününden başlatılması gerektiğini belirtti; bu süreç izlenmeden tesis edilen işlemi hukuka aykırı bularak uygulama imar planının iptaline ilişkin kararı değişik gerekçeyle onadı.

    Sonuç: Askıdaki itirazlar kabul edilip plan değiştirilmişse plan yeniden ilan edilmeden kesinleşmiş sayılamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. Meclis üyesinin askı itirazıyla yapılan değişiklikte ihtiyacın kanıtlanmasıDanıştay 6. Daire · E. 2021/2730 · K. 2023/199 ·

    Nazım imar planının ilk hâlinde konut+ticaret alanında kalan Hazine taşınmazı, bir belediye meclis üyesinin ilçede belediye hizmet alanına ihtiyaç bulunduğundan bahisle askıda yaptığı itirazın kabulüyle belediye hizmet alanına alınmıştı. Daire, plan değişikliklerinin amaç yönünden denetiminde değişikliği zorunlu kılan nedenlerin ve kamu yararına uyarlığın araştırılması gerektiğini belirtti; değişikliğin bilimsel ve teknik çalışmalarla tespit edilen bir ihtiyaca mı, yoksa soyut içerikte bir itiraza ve taşınmazın Hazineye ait olmasına mı dayandığının ortaya konmasını isteyerek davanın reddine ilişkin kararı bozdu.

    Sonuç: Askıdaki bir itiraz üzerine yapılan değişiklik de bilimsel verilerle gerekçelendirilmelidir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Komşunun itirazıyla değişen yol güzergâhı ve bağlantılı davada keşifDanıştay 6. Daire · E. 2020/6235 · K. 2022/8272 ·

    Yeni bir yol aksı için yapılan plan değişikliklerinde köprülü geçiş yolu, komşu parsel malikinin askıdaki itirazının kabulüyle davacının parseline kaydırılmış ve plan yeniden onaylanmıştı; davacının yeni askıdaki itirazı reddedilince dava açılmış ve idare mahkemesi işlemi iptal etmişti. Daire, aynı plan değişikliklerinin tamamına karşı açılan başka bir davada keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılacağını, bütüncül bir denetim için davacının taşınmazına isabet eden yolun da bu incelemede ayrıca incelenmesi ve işin esası hakkında yeniden karar verilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.

    Sonuç: Başkasının itirazıyla plan değişip yeniden askıya çıkarsa, etkilenen malik yeni askıda itiraz edip dava açabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. Askı itirazının İYUK m. 11 başvurusu olması ve geç gelen ret cevabıDanıştay 6. Daire · E. 2021/5200 · K. 2024/1327 ·

    5 Mart-3 Nisan 2018 tarihleri arasında askıya çıkarılan nazım imar planına 22 Mart 2018'de itiraz edilmiş, cevap verilmemiş, itirazın reddi davacıya 16 Ekim 2018'de tebliğ edilmiş ve dava 5 Aralık 2018'de açılmıştı. Daire, 3194 sayılı Kanun m. 8/b'nin İYUK m. 11 kapsamında itiraz için özel bir süre getirdiğini, sürenin İYUK'un işlem tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 11. maddesine göre belirleneceğini, zımni ret süresi geçtikten sonra verilen cevapla dava açma hakkının ihya olmayacağını belirtti; m. 10/2'den farklı olarak m. 11'de geç cevaba karşı yeni dava hakkı tanınmadığını vurgulayarak süre aşımı bulunan davada iptal kararını onaylayan bölge idare mahkemesi kararını bozdu.

    Sonuç: Zımni ret oluştuktan sonra tebliğ edilen ret kararı, kaçırılan dava süresini canlandırmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. Zımni ret süresinin 7331 ile otuz güne inmesi ve plan notu değişikliğiDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/2916 · K. 2025/1328 ·

    Bir eğitim tesisi hibe edilmesi şartıyla yapılaşma koşulu artırılan parsellerde bu şartı içeren plan notu değiştirilmiş, plan notu değişikliğinin askısı üzerine hem notun hem de dayanak 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin iptali istenmişti. Kurul dava süresi kuralını yazarken altmış günlük zımni ret süresinin 7331 sayılı Kanunun 2. maddesiyle otuz güne indirildiğini parantez içinde belirtti. Plan ana kararının şartı niteliğindeki plan notunun değiştirilmesinin plan ana kararının anlamını değiştirdiğini kabul ederek nazım imar planına açılan davanın da süresinde olduğuna karar verdi ve nazım imar planı yönünden süre aşımı kararı veren ısrar kararını bozdu.

    Sonuç: Plan ana kararını değiştiren bir plan notu değişikliği, dayanak plana da süresinde dava açma imkânı verir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. 7331 sonrası askı itirazında otuz günlük zımni retDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/2075 · K. 2024/3074 ·

    Son ilan tarihi 6 Ağustos 2021 olan yol güzergâhı plan değişikliğine askıda itiraz edilmiş, dava 23 Kasım 2021'de açılmıştı. Bölge idare mahkemesi itiraza 30 gün içinde cevap verilmediği için 5 Eylül 2021'de zımni ret oluştuğunu ve davanın süre aşımlı olduğunu kabul etmiş; Danıştay 6. Dairesi askı tutanağında otuz gün yazılmadığı için altmış günün uygulanması gerektiği görüşüyle bozmuş; bölge idare mahkemesi, eski kanunun bilindiğinin kabulünün kanunların yürürlüğe giriş şekliyle bağdaşmadığını da ekleyerek ısrar etmişti. Kurul ısrar kararını oybirliğiyle onadı.

    Sonuç: Son ilan tarihi 6 Ağustos 2021 olan planda askı itirazına otuz günlük zımni ret süresini uygulayan bölge idare mahkemesi kararı, askı tutanağında bu süre yazmasa da Kurulca onandı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Alt ölçekli plan ve imar durum belgesi uygulama işlemi; uygulama işlemi yoksa süre aşımıDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2021/258 · K. 2021/1204 ·

    Davacının taşınmazına verilen imar durum belgesi, uygulama planı ile nazım plan arasında kullanım farkı bulunduğu gerekçesiyle idarece iptal edilmiş; davacı bilgi edinme başvurusuna verilen cevap üzerine 2013 askılı nazım imar planı revizyonuna dava açmıştı. Kurul, alt ölçekli planların üst ölçekli planların uygulama işlemi niteliğinde olduğunu, imar durum belgesi, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi gibi uygulama işlemleriyle birlikte dayanak planlara İYUK m. 7/4 uyarınca dava açılabileceğini belirtti. Dava tarihinde dava yolunu açacak bir uygulama işlemi bulunmadığından, son ilan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılmayan davada süre aşımı bulunduğuna karar verdi; sonradan onaylanan uygulama planının uygulama işlemleri üzerine yeniden dava açılabileceğini ekledi.

    Sonuç: İmar durum belgesi plana dava yolunu açar; ancak belge iptal edilmişse ve elde yalnız bir bilgi edinme cevabı varsa bu yol açılmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 10. Askıdan sonra yapılan itiraz dava süresini kurtarmazDanıştay 6. Daire · E. 2020/10861 · K. 2023/6248 ·

    8 Ocak-8 Şubat 2018 tarihleri arasında askıya çıkarılan uygulama imar planı değişikliğine askıda itiraz edilmemiş, davacı 26 Nisan 2018'de itiraz etmiş ve itirazın reddi üzerine 2 Temmuz 2018'de dava açmıştı. Daire, askı süresinin bitiminden sonra yapılan itirazın İYUK m. 10 kapsamında bir başvuru olduğunu, davanın askının son günü olan 8 Şubat 2018'i izleyen 60 günlük süre içinde açılması gerektiğini belirterek iptal kararını onaylayan bölge idare mahkemesi kararını bozdu.

    Sonuç: Askı bittikten sonra yapılan itiraz askı itirazı sayılmaz ve plana karşı dava süresini uzatmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 11. Beş yıl kuralı süreyi uzatmaz; itirazsız planda askıdan sonra 60 günDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2021/2976 · K. 2021/2591 ·

    16 Kasım 2015'te onaylanıp 1-30 Aralık 2015 tarihleri arasında askıya çıkarılan çevre düzeni planına askıda itiraz edilmemiş, dava 16 Kasım 2020'de açılmıştı. Danıştay 6. Dairesi ilk derece kararında, 7221 sayılı Kanunla 3194 m. 8'e eklenen düzenlemenin dava açma sürelerini ortadan kaldırmadığını, her halde beş yıl ifadesinin kesinleşmeden itibaren beş yıl dolunca dava açılmasını engelleyen hak düşürücü bir süre olduğunu belirtmiş; davanın askıdan indirilme tarihini takip eden 60 gün geçtikten sonra açıldığı için süre aşımı nedeniyle reddetmişti. Kurul temyiz istemini reddederek Daire kararını oybirliğiyle onadı; kendi gerekçesinde beş yıl hakkında ayrı bir değerlendirme yapmadı.

    Sonuç: Beş yıl, dava için ek bir süre değil, kesinleşmeden itibaren işleyen bir üst sınırdır; altmış gün kaçırılmışsa beş yıla dayanılamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 12. Kesinleşme tarihinden itibaren altmış gün; geç tebliğ edilen ret ve kısmi yeniden askıDanıştay 6. Daire · E. 2023/6002 · K. 2025/4251 ·

    21 Temmuz-19 Ağustos 2020 tarihleri arasında askıya çıkarılan planlara davacılar itiraz etmiş, itirazın reddine ilişkin meclis kararı zımni ret süresinden sonra, 27 Ocak 2021'de tebliğ edilmişti; başkalarının itirazlarının kabul edilen kısımları için plan 2021'de yeniden askıya çıkarılmıştı. Daire, dava süresinin kamu düzenine ilişkin ve hak düşürücü olduğunu, itiraz yoksa planın kesinleşme tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılması gerektiğini belirtti; geç tebliğ edilen ret kararının ve davacıların taşınmazında değişiklik yapmayan kısmi yeniden ilanın (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 33/6) yeni dava süresi başlatmayacağını kabul ederek süre aşımı yolundaki kararı onadı.

    Sonuç: Zımni retten sonra gelen cevap da, taşınmazınızı değiştirmeyen kısmi yeniden askı da yeni dava süresi açmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 13. Çevre düzeni planı hükmüne dayanan ruhsat reddi ile plana birlikte davaDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2023/544 · K. 2023/877 ·

    Rekreasyon alanında kalan taşınmaz için yapı ruhsatı başvurusu, 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planının yapılaşma koşullarını düzenleyen hükümleri gerekçe gösterilerek reddedilmiş; davacı ret işlemiyle birlikte plan revizyonu ve değişikliğinin iptalini istemişti. Kurul, uygulama işlemi kural olarak 1/1000 ölçekli plana dayansa da nazım ya da çevre düzeni planına dayanan uygulama işlemlerinde bu planlara dava açılamayacağının kabulü hâlinde mülkiyet hakkını ilgilendiren işlem üzerinde etkili yargısal denetim yapılamayacağını belirtti; ruhsat başvurusunun reddini planın uygulama işlemi sayarak uygulama işlemine karşı 60 günlük süre içinde açılan davada plan yönünden de süre aşımı bulunmadığına karar verdi ve Daire kararını bozdu.

    Sonuç: Uygulama işlemi doğrudan çevre düzeni planına dayanıyorsa, o plana da uygulama işlemiyle birlikte dava açılabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 14. Beş yıl kuralı 01.07.2020 öncesi planlara uygulanmaz; plan değişikliği başvurusunun reddiDanıştay 6. Daire · E. 2022/1073 · K. 2023/4959 ·

    Malikler 15 Mayıs 2009'da kabul edilen koruma amaçlı nazım imar planının değiştirilmesi için 28 Mayıs 2021'de başvurmuş, başvurunun reddinin 29 Haziran 2021'de tebliği üzerine planın iptali istemiyle dava açmıştı. Daire, 7221 sayılı Kanunla eklenen ve 01.07.2020'de yürürlüğe giren beş yıl hükmünün bu tarihten önce kesinleşen planlara geriye dönük uygulanmasının hukuka olan güven duygusunu zedeleyeceğini ve hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmayacağını belirtti. Askı itirazının reddi ya da dava açılmaması hâlinde İYUK m. 10 kapsamındaki plan değişikliği başvurusunun reddinin mevcut planın uygulaması niteliğinde olduğunu ve bunun üzerine plana dava açılabileceğini kabul ederek süre aşımı yolundaki kararı bozdu.

    Sonuç: 2020 öncesi kesinleşmiş bir plana, plan değişikliği başvurusunun reddi üzerine bugün de dava açılabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 15. Beş yıl düzenlemesi dava sürelerini genişletmezDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2022/1122 · K. 2022/3558 ·

    23 Ekim-21 Kasım 2018 tarihleri arasında askıya çıkarılan çevre düzeni planı değişikliğine itiraz etmeyen davacılar 5 Kasım 2020'de dava açmıştı. Danıştay 6. Dairesi ilk derece kararında 7221 sayılı Kanunla getirilen beş yıl düzenlemesinin dava açma sürelerini genişleten (5 yıla yayan) nitelikte olmadığını, dava açılmasını engellemeye yönelik hak düşürücü bir süre olduğunu belirterek davayı süre aşımı nedeniyle reddetmişti. Kararı yalnız davalı idare vekâlet ücreti yönünden temyiz etti; Kurul hüküm fıkrasına vekâlet ücretini ekleyerek kararı düzelterek onadı.

    Sonuç: Beş yıl kuralına dayanarak askıdan iki yıl sonra açılan dava, altmış gün geçtiği için süre aşımlı bulundu.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 16. Planın iptali istemli başvuru süreyi canlandırmaz; yeni planlama istemi her zaman mümkünDanıştay 6. Daire · E. 2021/286 · K. 2023/8108 ·

    16 Aralık 2013-14 Ocak 2014 tarihleri arasında askıya çıkarılan ve davacının parselinin kullanım kararını mesleki eğitim alanı olarak değiştiren planlara askıda itiraz edilmemiş; davacı 2018'de planların iptali ve eski hâline getirilmesi istemiyle başvurmuş, ret cevabı üzerine 2019'da dava açmıştı. Daire, davanın en son 17 Mart 2014'e kadar açılması gerektiğini, iptal ve eski hâle getirme istemli başvurunun İYUK m. 11 kapsamında olduğunu ve dava süresini canlandıramayacağını belirtti; alanda yeniden planlama ya da farklı kullanım kararı istemiyle İYUK m. 10 kapsamında her zaman yeniden başvurulup dava açılabileceğini ekleyerek kararı onadı.

    Sonuç: Kaçırılan süreden sonra “planı iptal edin” demek işe yaramaz; yeni bir planlama istemiyle başvuru ise her zaman yapılabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 17. İvedi yargılamaya tabi planda bildirim yoksa altmış gün; m. 11 uygulanmazDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/773 · K. 2024/1349 ·

    Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan nazım ve uygulama imar planı değişikliği 22 Ocak-22 Şubat 2020 tarihleri arasında askıda ilan edilmiş, davacı askıda itiraz etmiş, itiraz 2021'de Cumhurbaşkanı kararıyla reddedilmiş ve dava 29 Nisan 2021'de açılmıştı. Kurul, planın İYUK m. 20/A'daki ivedi yargılama usulü kapsamında olduğunu, ancak askı tutanaklarında ivedi yargılamaya ya da özel dava süresine ilişkin açıklama bulunmadığından Anayasa m. 40 gereği otuz günlük özel süre yerine altmış günlük genel sürenin uygulanacağını belirtti. İvedi yargılamada İYUK m. 11 uygulanamadığından itirazın reddinin dava süresini ihya etmeyeceğini, son ilan tarihini izleyen altmış günden sonra açılan davanın süre aşımlı olduğunu kabul ederek Danıştay 6. Dairesinin ret kararını onadı.

    Sonuç: İvedi yargılamaya tabi planlarda askı itirazı dava süresini durdurmaz; özel süre bildirilmemişse altmış gün uygulanır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 18. Plan davasında menfaat ihlali, askıda itiraz eden ve etmeyen davacılarDanıştay 6. Daire · E. 2019/2133 · K. 2022/2269 ·

    13,15 hektarlık alana ilişkin uygulama imar planı değişikliğine davacıların bir kısmı askıda kendi taşınmazları için itiraz etmiş, ancak değişikliğin tümünün iptali istenmişti; sekiz davacının planlama alanında taşınmazı olduğuna dair belge dosyada yoktu. Daire, menfaat ihlalini kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi olarak aktardı; askıda itiraz eden ve etmeyen davacılar belirlenerek dava açma ehliyetinin ve birlikte dava açma koşulunun yeniden değerlendirilmesi, talebin davadaki istem çerçevesinde incelenmesi gerektiğini belirterek eksik incelemeyle verilen kararı bozdu.

    Sonuç: Toplu açılan plan davasında her davacının plan ile bağı ayrı ayrı araştırılır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 19. İlçe belediyesinin plana karşı dava ehliyeti; işlem tarihindeki mevzuatDanıştay 6. Daire · E. 2018/6654 · K. 2022/5995 ·

    Özelleştirme kapsamındaki bir taşınmaz için Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla onaylanan nazım ve uygulama imar planı değişikliklerine karşı ilçe belediyesi dava açmıştı. Danıştay 6. Dairesi ilk derece mahkemesi olarak, imar uygulamaları gibi kamu yararını yakından ilgilendiren konularda sübjektif ehliyet koşulunun buna göre yorumlandığını belirterek belediyenin dava açmakta menfaati bulunduğunu kabul etti. Esasta, değişikliklerin üst ölçekli planlara aykırı olmadığını, bilirkişinin dayandığı “yençok: serbest” yasağının işlem tarihinde yürürlükte olmadığını belirterek davayı reddetti; karar İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olarak verilmiştir.

    Sonuç: İlçe belediyesi de imar planına karşı iptal davası açabilir; plan, işlem tarihindeki mevzuata göre denetlenir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 20. İmar planları statik değildir; plan değişikliğinin amaç yönünden denetimiDanıştay 6. Daire · E. 2020/1526 · K. 2022/12413 ·

    Ankara Gölbaşı'nda iki parsele ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğini idare mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak yapı ve nüfus yoğunluğu artışı getirdiği gerekçesiyle iptal etmiş, bölge idare mahkemesi istinafı reddetmişti. Daire, imar planlarının durağan, değişmeyen, statik belgeler olmadığını, plan değişikliğinin amaç yönünden denetiminin değişikliği zorunlu kılan nedenlerin irdelenmesiyle ve planın bütünlüğü içinde yapılacağını belirtti; dava konusu nazım imar planı değişikliğinde hukuka aykırılık bulmayarak kararı bozdu.

    Sonuç: Bilirkişi ve iki derece mahkeme aksini söylese de Danıştay plan değişikliğini hukuka uygun bulabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 21. Konut alanının üst ölçek plana uygun olarak tarım alanına alınmasıDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2023/44 · K. 2023/484 ·

    Önceki nazım ve yürürlükteki uygulama imar planında konut alanında kalan, fiilen narenciye bahçesi olarak kullanılan taşınmaz, yeni nazım imar planıyla çevresindeki geniş bir bölgeyle birlikte tarım alanına alınmış; bölge idare mahkemesi planı iptal edip ısrar etmişti. Kurul, planların kademeli birlikteliği ilkesi gereği alt ölçekli planın üst ölçekli çevre düzeni planına uygun yapılması gerektiğini, çevre düzeni planında tarım alanında kalan taşınmazın tarım alanı olarak ayrılmasında şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına aykırılık bulunmadığını belirterek ısrar kararını oybirliğiyle bozdu.

    Sonuç: Eski planda konut alanı olan arazi, üst ölçekli plana uyum için tarım alanına alınabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 22. Üst ölçekli çevre düzeni planı ile parsel bazındaki değişiklikDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/395 · K. 2024/809 ·

    Özelleştirme kapsamındaki bir taşınmazda 1/25.000, 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliklerinin iptali istenmişti. İlk derece olarak bakan Danıştay 6. Dairesi süre ve ehliyet itirazlarını yerinde görmemiş; 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının ölçeği gereği parsel bazında karar üretilemeyeceğini, bu planda gösterilemeyen kullanımların alt ölçekli planlarda yer alabileceğini belirterek değişiklikleri üst ölçekli planlarla uyum yönünden hukuka uygun bulmuş ve davayı reddetmişti. Kurul temyiz istemini reddederek Daire kararını onadı.

    Sonuç: Çok küçük ölçekli çevre düzeni planı parsel düzeyinde kullanım belirlemez; ayrıntı alt ölçekli plana bırakılır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 23. Kat yüksekliği belirlenirken cephe mesafesi, siluet ve güneşlenme analiziDanıştay 6. Daire · E. 2024/7823 · K. 2025/3446 ·

    Merkezi iş alanında önce 16, sonra askıdaki itiraz üzerine 30 kat olarak belirlenen ve yargı kararlarıyla sonuçlanan yükseklik, yeni uygulama imar planı değişikliğiyle 20 kat olarak belirlenmişti; idare mahkemesi keşif ve bilirkişi incelemesine dayanarak işlemi iptal etmiş, bölge idare mahkemesi bu kararı kaldırıp davayı reddetmişti. Daire, 20 kat yüksekliğin karşılıklı bina cepheleri arasındaki mesafe koşuluna aykırılık oluşturacağını, mevcut ve olası teşekkül ve siluetin dikkate alınmadığını, güneş alma ve havalanmanın etkileneceğini ve yeterli analiz yapılmadığını belirterek işlemde şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uyarlık bulmadı ve ret kararını bozdu.

    Sonuç: Kat yüksekliği artışı, cephe mesafesi, siluet ve güneşlenme analizine dayanmazsa plan değişikliği iptal edilebilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 24. Bilirkişiye rağmen hukuka uygun bulunan ada ayrım hattı kaldırmaDanıştay 6. Daire · E. 2019/20467 · K. 2022/65 ·

    Önceki planda trafo alanına ayrılan ve bu planın yargı kararıyla iptali üzerine yeniden ticaret alanına alınan küçük köşe parsel ile komşu parsel arasındaki ada ayrım hattı, uygulama imar planı değişikliğiyle kaldırılmıştı; idare mahkemesi bilirkişi raporuna dayanarak değişikliği iptal etmişti. Daire, değişiklikle fonksiyonun değişmediğini ve yapılaşma haklarının korunduğunu, değişikliğin plan açıklama raporunda gerekçelendirilmese de mahkeme kararının uygulanması ve alana yapılaşma hakkı tanınması amacına yönelik olduğunu belirterek bilirkişinin aksi yöndeki değerlendirmesine karşın işlemde hukuka aykırılık bulmadı ve kararı bozdu.

    Sonuç: Bilirkişi raporu mahkemeyi bağlamaz; Danıştay rapora rağmen plan değişikliğini hukuka uygun bulabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 25. Yargı kararının uygulanması için yapılan planda yapılaşma koşullarının gerekçesiDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2022/960 · K. 2022/2512 ·

    Taşınmazın konut yerine ticaret alanı olarak belirlenmesi gerektiğine ilişkin iptal kararını uygulamak için alınan meclis kararıyla taşınmaz E:2.00 yapılaşma koşuluyla ticaret+konut alanı olarak planlanmış; bölge idare mahkemesi bu planı iptal edip ısrar etmişti. Kurul, yapılaşma koşullarının ve yapı yaklaşma mesafelerinin Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 26 gözetilerek belirlendiğini ve koşulların teknik, hukuki ve nesnel gerekçesinin ortaya konduğunu, 1 ve 5 km uzaktaki parsellerin emsal alınamayacağını ve önceki yargı kararının uygulanmadığı sonucuna varılamayacağını belirterek ısrar kararını bozdu.

    Sonuç: İdare yapılaşma koşullarının dayanağını ve gerekçesini gösterirse, uzaktaki parsellerle kıyas planı hukuka aykırı kılmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 26. Onama sınırı dışında bırakılan parsel: inceleme davacının iddiasıyla sınırlıDanıştay 6. Daire · E. 2019/18362 · K. 2022/7506 ·

    Hissedarı olduğu taşınmaz kentsel dönüşüm projesine ilişkin plan değişikliklerinin onama sınırı dışında bırakılan davacı askıda itiraz etmiş, itirazın reddine karşı dava açmıştı; idare mahkemesi plan değişikliklerini esasa ilişkin gerekçelerle iptal etmişti. Daire karar düzeltme istemini kabul ederek uyuşmazlığı yeniden inceledi; uyuşmazlığın temelinin taşınmazın plana dahil edilmemesi olduğunu, davacının planın işlev ve yoğunluklarına yönelik bir iddiası bulunmadığını belirterek planın esasına yönelik gerekçelerle verilen iptal kararını bozdu.

    Sonuç: Parselinin plana alınmamasına itiraz eden davacının davasında mahkeme, planın bütününü esastan iptal edemez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 27. İmar durum belgesi uygulama işlemidir ve uygulama imar planına göre düzenlenirDanıştay 6. Daire · E. 2021/7391 · K. 2025/2010 ·

    İdare imar durum belgesini düzenlerken kullanım kararlarını uygulama imar planından, yapılaşma koşullarını ise uygulama planı paftasına işlenmediği gerekçesiyle 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planından almıştı. Daire, 3194 sayılı Kanunda tanımı bulunmayan imar durum belgesinin uygulama işlemi niteliğinde olduğunu ve uygulama işlemlerinin kural olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planına göre yapılacağını belirtti; belgenin çevre düzeni planına göre düzenlenmesini hukuka aykırı, yapılaşma koşullarını göstermeyen uygulama planını belirsiz bularak belgenin yapılaşma koşullarına ilişkin kısmı yönünden kararı onadı.

    Sonuç: İmar durum belgesi çevre düzeni planından değil, uygulama imar planından okunur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 28. İmar durum belgesi ile dayanak planlara birlikte davaDanıştay 6. Daire · E. 2021/11076 · K. 2023/8405 ·

    Taşınmazın uygulama imar planında yol ve yeşil alanda kaldığı cevabını alan malik, imar durum belgesi ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarının iptalini istemiş; idare mahkemesi davayı reddetmişti. Daire, bitişik parsel için düzenlenen aynı nitelikteki imar durum belgesi ve dayanak uygulama planının, 1/5000 ölçekli nazım imar planı bulunmadan hazırlandığı gerekçesiyle iptal edildiğini ve bu kararın Daire onamasıyla kesinleştiğini gözeterek davanın reddine ilişkin kararı bozdu.

    Sonuç: İmar durum belgesi, dayanağı uygulama ve nazım imar planlarıyla birlikte dava konusu edilebilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

İmar planına itiraz süresi ne kadardır?

3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/b'ye göre imar planları onay tarihinden itibaren bir ay süreyle ilan edilir ve bu bir aylık ilan (askı) süresi içinde plana itiraz edilebilir. Belediye meclisi itirazları ve planları on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 33 ilan süresini otuz gün olarak yazar ve itirazın bu ilan süresi içinde idareye yapılacağını belirtir. Askı bittikten sonra yapılan başvuru askı itirazı sayılmaz.

Dava açmak için önce imar planına itiraz etmek zorunlu mu?

Hayır. Kanun askı süresinde plana itiraz edilebileceğini söyler; itiraz dava açmanın şartı değildir. Askıda itiraz edilmemişse imar planı iptal davası, İYUK m. 7/4 uyarınca son ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılır. Danıştay 6. Dairesi askı süresi 8 Şubat 2018'de biten ve itiraz edilmeyen bir plana 2 Temmuz 2018'de açılan davayı süre aşımlı bulmuştur.

Askıdaki itirazıma cevap verilmezse ne olur?

Askı itirazı İYUK m. 11 kapsamında bir başvurudur. Bugünkü m. 11/2'ye göre otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi yeniden işlemeye başlar. Bu süre 7331 sayılı Kanunla (Resmî Gazete 14 Temmuz 2021) altmış günden otuz güne indirilmiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu süreyi itiraz tarihinden değil, son ilan tarihinden itibaren sayar. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, son ilan tarihi 6 Ağustos 2021 olan bir planda zımni ret süresini otuz gün sayan bölge idare mahkemesi kararını onamıştır. Eski kararlarda geçen altmış günlük zımni ret, işlem tarihinde yürürlükte olan metindir.

İtirazım zımni ret süresinden sonra reddedildi; dava süresi yeniden başlar mı?

Danıştay 6. Dairesine göre başlamaz. İtiraza süresinde cevap verilmeyince zımni ret oluşur ve dava süresi o tarihten işler; sonradan tebliğ edilen ret kararı dava açma hakkını ihya etmez. Daire bunu, İYUK m. 10/2'den farklı olarak m. 11'de geç cevaba karşı yeni dava hakkı tanıyan bir hüküm bulunmamasına dayandırmıştır. Ret kararı zımni ret süresi dolmadan tebliğ edilmişse dava tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde açılır.

İmar planı iptal davası açma süresi geçtiyse ne yapılabilir?

İYUK m. 7/4'e göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerin uygulanması üzerine düzenleyici işlem, uygulanan işlem ya da her ikisi aleyhine birlikte dava açılabilir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna göre imar durum belgesi, yapı ruhsatı veya yapı kullanma izin belgesi gibi bir uygulama işlemi üzerine işlemle birlikte plana yeniden dava açılabilir ve süre uygulama işleminin süresine tabidir. Danıştay 6. Dairesi, İYUK m. 10 kapsamında yapılan plan değişikliği başvurusunun reddini de planın uygulama işlemi saymıştır. 01.07.2020'den sonra kesinleşen planlarda Kanun m. 8/b her hâlde beş yıl sınırı koyar.

3194 sayılı Kanundaki beş yıl kuralı ne anlama gelir?

3194 sayılı Kanun m. 8/b'ye 7221 sayılı Kanunla eklenen hükme göre kesinleşen imar planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir; hüküm 1 Temmuz 2020'de yürürlüğe girmiştir. Danıştay 6. Dairesinin İdari Dava Daireleri Kurulunca onanan kararına göre bu süre altmış günlük dava süresini uzatmaz, hak düşürücü bir üst sınırdır. Daire başka bir kararında beş yılın 1 Temmuz 2020'den önce kesinleşmiş planlara uygulanmayacağını kabul etmiştir.

Başkasının itirazı üzerine plan yeniden askıya çıkarsa yeni dava süresi doğar mı?

Değişiklik sizin parselinize yeni hüküm getirmiyorsa doğmaz. Danıştay 6. Dairesine göre ilk askıda itirazı bulunmayan ya da itirazı tamamen reddedilen kişi, başkalarının itirazlarının kabul edilen kısımlarıyla askıya çıkarılan ve kendi parseli bakımından yeni hüküm içermeyen plana itiraz ederek yeni dava süresi kazanamaz. Değişiklik parselinizi etkiliyorsa yeni askıda itiraz ve dava yolu açıktır; Daire, komşunun itirazıyla yol güzergâhı kendi parseline kaydırılan malikin yeni askıdaki itirazı üzerine açtığı davayı esastan incelenecek bir dava olarak ele almıştır.

İmar planı iptal davasını kim açabilir?

İYUK m. 2/1-a'ya göre iptal davasını menfaati ihlal edilenler açar. Danıştay'a göre menfaat ihlali meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisidir ve imar uygulamaları gibi kamu yararını yakından ilgilendiren konularda vatandaş, belde veya semt sakini sıfatıyla dava açılabilir. Danıştay 6. Dairesi bir ilçe belediyesinin plana karşı dava açmakta menfaati bulunduğunu kabul etmiş; toplu açılan bir davada ise askıda itiraz eden ve etmeyen, planlama alanında taşınmazı olan ve olmayan davacıların ayrı ayrı değerlendirilmesini istemiştir.

İmar planı iptal davası hangi mahkemede açılır?

İmar mevzuatının uygulanmasına ilişkin davalarda yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m. 34/1). Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılan iptal davalarına Danıştay ilk derece mahkemesi olarak bakar (2575 sayılı Kanun m. 24/1-a); birden çok idare mahkemesinin yetki alanına giren işlere de Danıştay ilk derece mahkemesi olarak bakar (2575 sayılı Kanun m. 24/1-e). Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan planlara karşı davalara Danıştay 6. Dairesi ilk derece olarak bakmış ve kararları Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca temyizen incelenmiştir.

İmar durum belgesine karşı dava açılabilir mi?

Danıştay 6. Dairesine göre imar durum belgesi uygulama işlemi niteliğindedir ve kural olarak uygulama imar planına göre düzenlenir; Daire, çevre düzeni planına göre düzenlenen belgeyi hukuka aykırı bulan kararı onamıştır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna göre belge ile birlikte dayanak uygulama ve üst ölçekli planlara da dava açılabilir. Ancak belge idarece iptal edilmişse ve davacının elinde yalnız bir bilgi edinme cevabı varsa, Kurul dava yolunu açacak bir uygulama işlemi bulunmadığını kabul etmiştir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m. 55/4'e göre idare imar durum belgesini başvurudan itibaren en geç iki iş günü içinde verir.

Özelleştirme ya da acele işlerle ilgili planlarda süre farklı mı?

İYUK m. 20/A'da sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulü uygulanır: dava açma süresi otuz gündür ve İYUK m. 11 uygulanmaz. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, özelleştirme kapsamında Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanan bir planda askı tutanaklarında ivedi yargılama ve özel süre bildirilmediği için altmış günlük genel sürenin uygulanacağını, ancak askı itirazının dava süresini durdurmayacağını ve itirazın reddinin süreyi ihya etmeyeceğini kabul etmiştir. Bu karar oyçokluğuyla verilmiştir.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla İdare Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Bu alandaki diğer rehberler

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.