Rezerv yapı alanı: ilan, taşınmaza etkisi ve ilana karşı dava (6306 sayılı Kanun m. 2/1-c)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Dava, süre ve usul
- Rezerv yapı alanı nedir? 6306 sayılı Kanun m. 2/1-c tanımı ve riskli alandan farkı
- 7471 sayılı Kanunla rezerv yapı alanı tanımı nasıl değişti?
- Rezerv yapı alanı ilanının şartları: kim talep edebilir, malik talebinde yüzde otuz şartı (6306 m. 2/1-c, m. 3/7)
- Rezerv yapı alanı ilan edildi: imar, yapılaşma ve plan bakımından taşınmaza etkisi (6306 m. 4, m. 6/5, m. 6/6)
- Rezerv yapı alanında Hazine taşınmazlarının satışı, yıkım öncesi çoğunluk ve acele kamulaştırma ihtimali (6306 m. 3/3, m. 6/1, m. 6/5-e)
- Rezerv yapı alanı ilanı iptal edilirse ya da yürütmesi durdurulursa ona dayanan işlemlere ne olur?
- Rezerv yapı alanı ilanına itiraz ve dava: görevli mahkeme ve dava süresi (6306 m. 6/9, İYUK m. 7, m. 34)
- Rezerv yapı alanı davalarında ispat: Danıştay hangi belge ve olgulara bakıyor?
- İlgili mevzuat
- Danıştay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Rezerv yapı alanı, afet riski altındaki alanların dönüştürülmesine ilişkin uygulamalarda kullanılmak üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının belirlediği alandır.
- İlan edilen alanda imar ve yapılaşma işlemleri geçici olarak durdurulabilir, yeni plan yapılabilir ve Hazineye ait taşınmazlar devredilip satılabilir.
- Malikler, arsanın yüzde otuzunu devretmeyi ya da değerini ödemeyi kabul ederek kendi taşınmazları için bu ilanı isteyebilir.
- İlana karşı taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde dava açılır; ilan iptal edilirse ona dayanan işlemler de dayanaksız kalabilir.
Bir mahallenin ya da arsanın rezerv yapı alanı ilan edildiğini öğrenen malikin ilk soruları, ilanın ne anlama geldiği, taşınmaz üzerindeki haklarını nasıl etkilediği ve ilana karşı nereye, ne zaman başvurulacağıdır. Bu rehber 6306 sayılı Kanunun tanımını ve 7471 sayılı Kanunla yapılan değişikliği, ilanın imar, plan, satış ve kamulaştırma bakımından sonuçlarını, malik talebindeki yüzde otuz şartını ve ilana karşı davayı, Danıştay kararlarıyla birlikte anlatır.
İlgili rehberler: Riskli yapı tespitine itiraz ve iptal davası (6306 sayılı Kanun m. 3, 5, 6)Kentsel dönüşüm salt çoğunluk kararı, karara katılmayan malikin payının satışı ve kira yardımı (6306 sayılı Kanun m. 5, 6)Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davaları
Dava, süre ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Görevli mahkeme
İdare mahkemesi: rezerv yapı alanı ilanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının belirlemesiyle kurulan bir idari işlemdir; hukuka aykırılığı iddiasıyla iptal davası idari yargıda açılır (İYUK m. 2/1-a). Danıştay ilk derece mahkemesi olarak yalnız 2575 sayılı Kanun m. 24/1'de sayılan işlemlere (Cumhurbaşkanı kararları, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler vb.) karşı açılan davalara bakar; Bakanlığın bir alanı rezerv yapı alanı olarak belirlemesi bu listede sayılmaz. Rezerv alandaki taşınmazlar için alınan acele kamulaştırma kararı gibi Cumhurbaşkanı kararlarına karşı dava ise Danıştayda ilk derece olarak görülür (m. 24/1-a).
- Yetkili mahkeme
İmar, kamulaştırma, tahsis gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından doğan idari davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (İYUK m. 34/1). Bu kurala girmeyen davalarda yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 32/1); yetki kamu düzenindendir.
Dayanak: İYUK m. 32, m. 34
- Dava şartı
Rezerv yapı alanı ilanına karşı dava açmadan önce tüketilmesi gereken zorunlu bir idari başvuru yoktur: 6306 sayılı Kanun ilana karşı ayrı bir itiraz yolu düzenlemez; Kanundaki itiraz hükümleri riskli yapı tespiti (m. 3/1) ve onaylanan imar ve parselasyon planları (m. 6/6) gibi başka işlemlere ilişkindir. Dava açılmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11).
- Süre ve zamanaşımı
6306 sayılı Kanun m. 6/9'a göre bu Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde dava açılabilir; özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Rezerv alandaki ihale işlemleri ve 6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları ivedi yargılama usulüne tabidir; bunlarda dava açma süresi otuz gündür ve İYUK m. 11 uygulanmaz (m. 20/A).
- Yargılama usulü
Yazılı yargılama usulü; inceleme evrak üzerinde yapılır (İYUK m. 1/2). Dava açılması ilanın yürütülmesini durdurmaz; işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m. 27/2). Rezerv yapı alanı ilanı, ivedi yargılama usulünün uygulandığı işlemler arasında (m. 20/A/1) sayılmaz.
Dayanak: İYUK m. 1, m. 20/A, m. 27
- Harç
İdare mahkemesinde dava açılırken maktu başvurma harcı alınır (Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I). Tarifedeki maktu harçlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır (mükerrer m. 138); güncel tutar o yılın tarifesinden okunur. İstinaf ve temyiz başvurularında tarifenin A-IV bölümündeki harçlar ayrıca alınır.
Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I ve A-IV; mükerrer m. 138
- Kanun yolu
İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf (İYUK m. 45/1). Bölge idare mahkemesi kararları yalnız m. 46'da sayılan hâllerde, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir: rezerv yapı alanı ilanı birinci fıkrada ayrıca sayılmaz; imar planları ve parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar (46/1-g) ve konusu 46/1-b'deki parasal sınırı aşan idari işlem davaları bu listededir; sınır davanın açıldığı tarihe göre belirlenir (ek m. 1). Danıştay dava dairelerinin nihai kararları da temyiz edilebilir (m. 46/1). Birinci fıkra kapsamında olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden verdiği karar da tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir; tek hâkimle görülen davalar gibi m. 46/2'de sayılanlar bunun dışındadır (m. 46/2). İvedi yargılama usulüne tabi davalarda (ör. ihale işlemleri) istinaf yoluna başvurulamaz (m. 45/8); nihai karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulur (m. 20/A/2-g).
Dayanak: İYUK m. 45, m. 46, m. 20/A, ek m. 1
Rezerv yapı alanı nedir? 6306 sayılı Kanun m. 2/1-c tanımı ve riskli alandan farkı
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun m. 2/1-c, rezerv yapı alanını bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda kullanılmak üzere, TOKİ'nin veya İdarenin talebine bağlı olarak ya da resen Bakanlıkça belirlenen alan olarak tanımlar. Tanımdaki Bakanlık, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıdır (m. 2/1-a). İdare ise belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeleri, bu sınırlar dışında il özel idarelerini, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerini ve Bakanlıkça yetkilendirilirse büyükşehir sınırları içindeki ilçe belediyelerini ifade eder (m. 2/1-b). 7471 sayılı Kanunla maddeye Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tanımı eklenmiştir (m. 2/1-f).
Rezerv yapı alanı, aynı maddedeki riskli alandan ayrıdır. Riskli alan, zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan ve Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alandır (m. 2/1-ç); rezerv yapı alanının tanımında ise böyle bir risk unsuru yer almaz, alan Kanun kapsamındaki uygulamalarda kullanılmak üzere Bakanlıkça belirlenir. Tek bir binanın riskli yapı olarak tespit edilmesi (m. 2/1-d) ve bu tespite itiraz ayrı bir işlemdir; riskli yapı tespitine itiraz rehberinde anlatılmıştır.
Danıştay 4. Daire, Hazineye ait taşınmazların 6306 sayılı Kanun gereğince rezerv yapı alanı ilan edilerek dönüşüm projelerinde gelir elde etmek amacıyla satılabileceğini kabul etmiştir. (Danıştay 4. Daire, E. 2025/3670)1 Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ise rezerv yapı alanının 7471 öncesi tanımını ("yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere") Kanunun sağlıklı ve güvenli yaşama çevreleri oluşturma amacıyla birlikte değerlendirerek rezerv yapı alanına yönelik ilanların iskân projesi niteliği taşıdığını belirtmiştir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/1179)2; Danıştay 6. Daire bu görüşü 2024'te de uygulamıştır. (Danıştay 6. Daire, E. 2023/6591)3
7471 sayılı Kanunla rezerv yapı alanı tanımı nasıl değişti?
Bugünkü m. 2/1-c metninde, "uygulamalarda" kelimesinden sonra bir ibarenin çıkarıldığını gösteren (…) işareti vardır. Danıştay 4. Daire, 09/11/2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7471 sayılı Kanunun 6. maddesiyle tanımdaki "yeni yerleşim alanı olarak" ibaresinin metinden çıkarıldığını; böylece bu alanların yeni yerleşim alanı olarak kullanılması zorunluluğunun kaldırıldığını, Kanun kapsamında gerçekleştirilecek her türlü uygulamada kullanılmalarına imkân tanındığını ve rezerv yapı alanlarının kullanım amaçlarının genişletildiğini tespit etmiştir. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/13474)4
Bu değişiklikten önce verilen kararlar eski tanımı uygular. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2021 tarihli kararında aktarılan tanıma göre rezerv yapı alanı, Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere, TOKİ'nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenen alanlardı.2 Danıştay 4. Dairenin 2024'te onadığı ilk derece kararında da bir alanın rezerv yapı alanı ilan edilebilmesi için yeni yerleşim alanı olarak kullanılması imkânının bulunması gerektiği kabul edilmiş, bununla birlikte meskûn alan kullanımının taşınmazın rezerv yapı alanı olarak tanımlanmasına engel olmadığı sonucuna varılmıştır. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/13203)5 Bu kararlardaki "yeni yerleşim alanı" ölçütü 7471 öncesi metne dayanır; bugünkü tanımda bu ibare yoktur.
Danıştay 4. Daire, ilk derece sıfatıyla verdiği ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olan 2025 tarihli kararında, 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 4. maddesinin birinci fıkrasının 24/08/2023 tarihli değişiklikle yeniden yazılan (ç) bendini iptal etmiştir. Bu bent, alanda yapılacak inceleme sonucunda gözlemsel verilere dayanılarak hazırlanacak gerekçe raporunu yalnız "yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere belirlenecek rezerv yapı alanları" için istiyordu. Daire, rezerv yapı alanlarının kullanım amaçlarının yeni yerleşim alanı olarak kullanım ve diğer amaçlar şeklinde ayrıştırılmasının hukuken mümkün olmadığını, düzenlemenin gerekçe raporu zorunluluğunun kapsamını daralttığını ve hukuki belirlilik ilkesine uygun olmadığını belirtmiştir.4 Daire ayrıca gerekçe raporu zorunluluğunu bu ayrıma bağlayan düzenlemenin, 7471 ile değişen Kanun tanımına da uymadığını söylemiştir.4 Dairenin değerlendirmesi (ç) bendinin 24/08/2023 tarihli değişiklikle kazandığı hâle ilişkindir; bendin bu tarihten sonraki hâline kararda değinilmemiştir.
Rezerv yapı alanı ilanının şartları: kim talep edebilir, malik talebinde yüzde otuz şartı (6306 m. 2/1-c, m. 3/7)
m. 2/1-c'ye göre rezerv yapı alanı üç yoldan belirlenebilir: 1) TOKİ'nin talebi, 2) İdarenin, yani belediyenin veya il özel idaresinin talebi, 3) Bakanlığın resen belirlemesi. Üç hâlde de alanı belirleyen Bakanlıktır.
Gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri de mülkiyetlerindeki taşınmazların rezerv yapı alanı olarak belirlenmesini talep edebilir. m. 3/7 bunun için taşınmazların yapılaşmaya esas arsa metrekaresinin yüzde otuzunun mülkiyetinin devrine muvafakat edilmesini ya da aynı miktarın değerinin dönüşüm projeleri özel hesabına gelir olarak kaydedilmek üzere Kentsel Dönüşüm Başkanlığına verilmesini şart koşar. Fıkranın önceki hâlleri Anayasa Mahkemesinin 27/2/2014 tarihli ve 15/11/2017 tarihli kararlarıyla iptal edilmiş, bugünkü metin 7471 sayılı Kanunla 7/11/2023'te yeniden düzenlenmiştir (madde metnindeki şerh). Yüzde otuzun nasıl hesaplanacağına ve devredilecek kısmın değerinin nasıl belirleneceğine incelenen Danıştay kararlarında değinilmemiştir.
Belirlemenin dayandığı dosyayı Kanun değil Uygulama Yönetmeliği düzenler. Danıştay 4. Dairenin 2025 kararında aktarılan, 2023 değişikliğinden önceki m. 4/1 metnine göre rezerv yapı alanı; alanın büyüklüğünü de içeren koordinatlı hâlihazır haritası, uydu görüntüsü veya ortofoto haritası, alandaki kamuya ait taşınmazların listesi, gözlemsel verilere dayanılarak hazırlanacak gerekçe raporu ve Başkanlıkça istenecek diğer bilgi ve belgeleri içeren dosyaya istinaden, Başkanlığın teklifi üzerine Bakanlıkça belirlenir.4 Bu rehber Yönetmeliğin güncel metnini ayrıca göstermez; Yönetmelik yalnız kararlarda aktarıldığı kadarıyla anlatılmıştır.
İlanın ardından alandaki uygulamalarda öncelikle maliklerle anlaşma yoluna gidilmesi esastır (m. 5/1). Kanuna göre anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı ve yapım için yardım yapılabilir (m. 5/1); ayrıntı kentsel dönüşümde salt çoğunluk rehberindedir. Rezerv yapı alanındaki maliklerin hak sahipliğine, kira yardımına veya kendilerine konut verilmesine incelenen Danıştay kararlarında değinilmemiştir.
Rezerv yapı alanı ilan edildi: imar, yapılaşma ve plan bakımından taşınmaza etkisi (6306 m. 4, m. 6/5, m. 6/6)
m. 4/1'e göre Kentsel Dönüşüm Başkanlığı veya uygulamayı yürütmesi hâlinde TOKİ ya da İdare, rezerv yapı alanlarında her türlü imar ve yapılaşma işlemini iki yıl süreyle geçici olarak durdurabilir; uygulamanın gerektirmesi hâlinde durdurma bir yıl daha uzatılabilir. Madde bu durdurmayı idareye tanınmış bir yetki olarak düzenler ("durdurabilir"). Bu fıkranın uygulandığı bir karar incelenen Danıştay kararları arasında yoktur. Uygulama sırasında Başkanlık, TOKİ veya İdare talep ederse, hak sahiplerinin görüşü de alınarak Kanun kapsamındaki alanlardaki yapılara elektrik, su ve doğal gaz verilmez ve verilen hizmetler durdurulur (m. 4/3).
m. 6/5-a, Başkanlığa rezerv yapı alanlarına ilişkin her tür harita, plan, proje, arazi ve arsa düzenleme işlemleri ile toplulaştırma yapma yetkisi verir. m. 6/6'ya göre Bakanlık, bu alanlardaki uygulamalarda planlama işlemlerine esas olacak standartları belirlemeye ve özel standartlar içeren planlar ve kentsel tasarım projeleri yapmaya, yaptırmaya ve onaylamaya yetkilidir. 7471 sayılı Kanunla eklenen cümlelere göre bu alanlara ilişkin onaylanan imar ve parselasyon planları ilgili çevre, şehircilik ve iklim değişikliği il müdürlüğünde on beş gün süreyle ilan edilir; itiraz ilan süresi içinde il müdürlüğüne yapılır, Bakanlık itirazları beş gün içinde değerlendirir ve itirazlar reddedilirse planlar ret kararı tarihinde kesinleşir (m. 6/6).
Danıştay 6. Daire, rezerv yapı alanı olarak ilan edilen bir alanın statüsünün değiştiğini; ilandan sonra alanda yapılan imar planı değişikliğinin istisnai bir dayanağı ve planlama süreci bulunduğundan, dayanağı rezerv yapı alanı kararı olmayan bir imar planı gibi değerlendirilemeyeceğini kabul etmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/6600)6 Aynı kararda Daire, plan değişikliğinin dayanağı olan ilana karşı açılmış bir dava bulunmadığını ve ilanın yürürlükte olduğunu tespit etmiş; atıl ve boş durumdaki taşınmazlar ile alandaki yoğun güvenli konut ihtiyacı karşısında bütüncül bir mekân kurgusuyla sağlıklı yaşam alanı sağlamanın planlama ilkelerinin ve kamu yararının gereği olduğunu belirterek planı iptal eden kararı bozmuştur.6
Başkanlık rezerv yapı alanlarında taşınmazları satın almaya, ön alım hakkını kullanmaya, taşınmazları trampaya, taşınmaz mülkiyetini veya imar haklarını başka bir alana aktarmaya (m. 6/5-b) ve rezerv yapı alanlarında gelir ve hasılat getirecek her türlü uygulamayı yapmaya (m. 6/5-g) yetkilidir. Ön alım hakkının ve imar hakkı aktarımının uygulanmasına incelenen Danıştay kararlarında değinilmemiştir; bu yetkiler yalnız madde metniyle anlatılmıştır.
Rezerv yapı alanında Hazine taşınmazlarının satışı, yıkım öncesi çoğunluk ve acele kamulaştırma ihtimali (6306 m. 3/3, m. 6/1, m. 6/5-e)
Rezerv yapı alanlarında olup Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan kamu idarelerine tahsisli olanlar Cumhurbaşkanı kararıyla, tahsisli olmayanlar ilgili kamu idaresinin görüşü alınarak Kentsel Dönüşüm Başkanlığına devredilir veya Başkanlığın talebi üzerine TOKİ'ye ve İdareye bedelsiz devredilebilir (m. 3/3). Bu taşınmazlar devir işlemleri sonuçlandırılıncaya kadar satılamaz, kiraya verilemez, tahsis edilemez, ön izne veya irtifak hakkına konu edilemez (m. 4/2). Devirden itibaren üç yıl içinde ve uzatılan süre içinde amacına uygun kullanılmadığı Başkanlıkça tespit edilen taşınmazlar Hazine adına tescil edilir veya önceki maliki olan kamu idaresine devredilir (m. 3/5).
Başkanlık, Hazine mülkiyetinde olup Kanun kapsamında kendisine devredilen taşınmazları dönüşüm projeleri özel hesabına gelir elde etmek amacıyla kiralamaya ve satmaya yetkilidir (m. 6/5-e). Danıştay 13. Dairenin onadığı ilk derece kararına konu olayda, rezerv yapı alanı ilan edilen taşınmazın m. 6/5-e uyarınca açık artırmalı satış yöntemiyle satışına karar verilmiş ve satışa karşı açılan dava reddedilmiştir; uyuşmazlığın asıl konusu davacının dayandığı yapı kayıt belgesinin iptal edilmiş olmasıdır. (Danıştay 13. Daire, E. 2023/1428)7 Rezerv alandaki ihale işlemlerine karşı davalar ivedi yargılama usulüyle görülür (İYUK m. 20/A/1-a); bu rehberdeki iki Danıştay 13. Daire kararı da m. 20/A uyarınca kesin olarak verilmiştir.7 (Danıştay 13. Daire, E. 2019/660)8
m. 6/1'e göre rezerv yapı alanlarında uygulama yapılan etap veya adada, yapılar yıktırılmadan önce parsellerin birleştirilmesine, yeniden bina yaptırılmasına, payların satışına ve kat karşılığı gibi usullerle değerlendirilmesine, yapının paydaşı olup olmadıkları gözetilmeksizin hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu ile karar verilir; çoğunluk kararının kurulması ve karara katılmayanların paylarının satışı kentsel dönüşümde salt çoğunluk rehberinde anlatılmıştır.
Rezerv yapı alanı ilanı, alandaki taşınmazların acele kamulaştırılmasına da dayanak olabilir: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Rize'deki bir alanda yürürlükteki ilanı acelelik hâlinin dayanağı saymış2, Kocaeli Dilovası'ndaki bir alana ilişkin aynı yöndeki Daire kararının davanın reddine ilişkin kısmını da onamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2025/563)9 Rize'deki aynı ilanın yürütmesi bölge idare mahkemesince durdurulunca ise Kurul, aynı acele kamulaştırma kararını başka bir davada, o davacının taşınmazı yönünden iptal etmiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/3808)10 Acele kamulaştırmanın usulü ve bedel davası kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır.
Rezerv yapı alanı ilanı iptal edilirse ya da yürütmesi durdurulursa ona dayanan işlemlere ne olur?
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, yürütmenin durdurulması kararlarının da tıpkı esasa ilişkin iptal kararları gibi işlemin hukuka aykırı olduğunu ortaya koyan yargısal kararlar olduğunu; iptal veya yürütmenin durdurulması kararlarının, bu işlemler dayanak alınarak tesis edilen ve aralarında sebep-sonuç ilişkisi bulunan işlemleri de hukuken sakatlayacağını belirtmiştir.10 Olayda bölge idare mahkemesi, alanın rezerv yapı alanı ilan edilmesine ilişkin Bakan olurunun yürütmesini durdurmuştu. Kurul, bu kararla acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı kararının dayanaksız kaldığını ve sebep unsurunun ortadan kalktığını kabul ederek Cumhurbaşkanı kararını davacının taşınmazına ilişkin kısmıyla iptal etmiştir.10
Kurul, aynı Bakan oluruna ve aynı acele kamulaştırma kararına ilişkin olarak, ilanın henüz davaya konu edilmediğini ve yürürlükte olduğunu tespit ettiği 2021 tarihli kararında ise ilanın hukuka uygunluğunu değil, ilanın acele kamulaştırma için gereken acelelik hâline yeterli dayanak olup olmadığını incelemiş ve acele kamulaştırma kararını hukuka uygun bulmuştur.2 Danıştay 6. Daire de ilana karşı açılmış bir dava bulunmadığı ve ilanın yürürlükte olduğu durumda, ona dayanılarak yapılan plan değişikliğini rezerv yapı alanı statüsü içinde değerlendirmiştir.6 Bu iki kararda ilana karşı dava açılmamış olması ve ilanın yürürlükte bulunması, ona dayanan işlemin değerlendirilmesinde esas alınmıştır.
Danıştay 4. Dairenin 2026 tarihli kararına konu olayda, Hazineye ait taşınmaz rezerv yapı alanı ilan edilip açık artırmayla satılmış ve yer teslimi yapılmış; ilan ise ayrı bir davada iptal edilip istinafta kesinleşmişti. Daire, ilanın iptal edilmesiyle satışın da dayanağının kalmadığını kabul etmiş; ancak satışın iptal edilip edilmediği, yer teslimi yapılan taşınmazın geri alınıp alınmadığı ve satış ile ödeme planında değişiklik yapılıp yapılmadığı araştırılmadan karar verilmesini eksik inceleme sayarak bozmuştur.1 İlan iptal edilince satışın kendiliğinden ortadan kalkıp kalkmadığına ilişkin bir sonuç bu kararda bağlanmamıştır.
Danıştay 13. Dairenin onadığı ilk derece kararında da, alanın rezerv yapı alanı ilanının ayrı davada iptal edilmesi üzerine, rezerv alandaki yapım işine ait projelerin ve ihale dokümanlarının hazırlanmasına ilişkin hizmet alım ihalesinin dayanağının ortadan kalktığı kabul edilmiştir; ilk derece mahkemesi bunu, ihale için belediye meclisi veya encümen kararı alınmamış olması ve taşınmazların yürürlükteki planda yeşil alan olarak planlanmış olmasıyla birlikte değerlendirmiştir.8
Rezerv yapı alanı ilanına itiraz ve dava: görevli mahkeme ve dava süresi (6306 m. 6/9, İYUK m. 7, m. 34)
6306 sayılı Kanun rezerv yapı alanı ilanına karşı ayrı bir idari itiraz yolu düzenlemez; Kanundaki itiraz hükümleri riskli yapı tespiti (m. 3/1) ve onaylanan imar ve parselasyon planları (m. 6/6) gibi başka işlemlere ilişkindir. İlana karşı idareye yapılan bir başvurunun dava süresine etkisine ve böyle bir başvurunun İYUK m. 11 başvurusu sayılıp sayılmayacağına incelenen Danıştay kararlarında değinilmemiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2022 tarihli kararına konu olayda malikler, alanı rezerv yapı alanı ilan eden Bakan oluruna Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden itiraz etmiş, itirazın reddine karşı dava açmışlardır; bu başvuru kararda yalnız olay olarak yer alır.10
Danıştay 6. Daire, bir taşınmazın Bakanlık oluruyla rezerv yapı alanı olarak belirlenmesine karşı doğrudan Danıştayda açılan davada, işlemin Cumhurbaşkanı kararı ya da ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem olmadığını, bu nedenle Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak görevli olmadığını ve İYUK m. 34/1 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinin görevli ve yetkili olduğunu belirterek davayı görev yönünden reddetmiş ve dosyayı o mahkemeye göndermiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2020/10847)11 Bu karar esasa girmemiştir; yalnız görev ve yetki sorusunu cevaplar.
Dava süresi için iki hüküm vardır. m. 6/9'a göre bu Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde İYUK uyarınca dava açılabilir. İYUK m. 7'ye göre ise özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür; süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ilan tarihini izleyen günden başlar (m. 7/2-a, 7/4). Rezerv yapı alanı ilanına m. 6/9'daki otuz günlük sürenin uygulanıp uygulanmadığına ve sürenin ilandan mı tebliğden mi başladığına incelenen Danıştay kararlarında değinilmemiştir. Danıştay 6. Daire, acele kamulaştırmaya ilişkin bir kararında genel bir ilke olarak, özel dava açma süresine tabi bir işlemde bu husus işlemde açıklanmamışsa tebliğden itibaren özel sürenin değil altmış günlük genel sürenin uygulanacağını belirtmiştir.3
Rezerv alanda TOKİ tarafından onaylanan bir parselasyon işleminde Danıştay 6. Daire, parselasyonun sübjektif ve doğrudan mülkiyet hakkına yönelik bir işlem olduğunu, dava açma süresinin başlaması için ilanen tebliğin yeterli olmadığını ve sürenin işlemin malike tebliği ya da malikçe açık ve net biçimde öğrenilmesiyle başlayacağını kabul etmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/1143)12 Bu kararın konusu ilanın kendisi değil, "ilave rezerv yapı alanı" olarak belirlenen parsellerde yapılan parselasyondur; karar süre yönünden verilmiş bir bozmadır ve esasa girmemiştir. Rezerv alandaki ihale işlemleri (İYUK m. 20/A/1-a) ile 6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları (m. 20/A/1-f) ise ivedi yargılama usulüne tabidir; Kanuna göre bunlarda dava açma süresi otuz gündür ve m. 11 uygulanmaz. Acele kamulaştırma işlemleri de ivedi yargılama usulüne tabidir (m. 20/A/1-b); ancak Danıştay 6. Daire, İdari Dava Daireleri Kurulu ve İçtihatları Birleştirme Kurulu kararlarına dayanarak, acele kamulaştırma kararlarının usulüne uygun yazılı bildirimi üzerine otuz gün içinde, öğrenme üzerine altmış günlük genel süre içinde dava konusu edilebileceğini ve bu durumda süre bakımından m. 20/A'nın uygulanamayacağını belirtmiştir.3
Rezerv yapı alanı davalarında ispat: Danıştay hangi belge ve olgulara bakıyor?
İlanın hukuka uygunluğu, belirlemenin dayandığı dosya üzerinden incelenir. Danıştay 4. Dairenin onadığı ilk derece kararında, 30 Ekim 2020 tarihli depremde ağır hasarlı olduğu teknik raporla tespit edilen ve bu tespite itiraz edilmediği için hasar sonucu kesinleşen taşınmazın bulunduğu alan için gerekçe raporu, hava fotoğrafları, uydu görüntüsü, sınır krokisi ve koordinat listesinin hazırlandığı kabul edilmiş ve ilanın mevzuata, kamu yararına ve Kanunun amacına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.5 Danıştay 4. Daire de gözlemsel verilere dayalı gerekçe raporu zorunluluğunun kapsamını daraltan 24/08/2023 tarihli Yönetmelik değişikliğini ilk derece sıfatıyla iptal etmiştir; bendin bu tarihten sonraki hâline kararda değinilmemiştir.4
İdarenin rezerv alandaki işlemin gerekçesini dosyaya koymaması aleyhine sonuç doğurabilir. Danıştay 13. Dairenin onadığı ilk derece kararında mahkeme, ara kararla ihale öncesinde belediye meclisinden veya encümenden karar alınıp alınmadığını, rezerv yapı alanında ne yönde bir uygulama yapılacağını ve planda yeşil alan olan taşınmazların rezerv yapı alanı olarak değerlendirilmek istenmesinin gerekçesini sormuş; idare herhangi bir bilgi ve belge sunmamış ve işlem iptal edilmiştir.8
Kamu yararı değerlendirmesinde alanın fiilî durumu belirleyicidir. Danıştay 6. Daire, taşınmazların atıl ve boş olmasını ve alandaki yoğun güvenli konut ihtiyacını plan değişikliğinin kamu yararına uygunluğunda dikkate almıştır.6 Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, ilanın değerlendirme ve tespit raporunda gecekondu tarzı kaçak ve çarpık yapıların tasfiyesinin amaçlandığını, alanda maliklerle anlaşmalar sağlandığını, 12 bloktan 5'inin yapıldığını ve yalnız 10 taşınmaz sahibiyle anlaşma sağlanamadığını gözeterek acele kamulaştırmada kamu yararının bulunduğu sonucuna varmıştır.2 Danıştay 6. Daire de alanın 1. derece deprem bölgesinde olması, imar mevzuatına aykırı konut sayısının fazlalığı ve hava kirliliği gibi ilan gerekçelerini ve il afet müdahale planındaki deprem senaryosunu değerlendirmiştir.3
İlan iptal edildikten sonra ona dayanan işlemin akıbeti de belgeyle ortaya konur: Danıştay 4. Daire, satışın iptal edilip edilmediğinin, yer tesliminin geri alınıp alınmadığının ve ödeme planında değişiklik yapılıp yapılmadığının dosyada araştırılmasını gerekli görmüştür.1
İlgili mevzuat
6306 sayılı Kanun m. 2 — Tanımlar
Tanımlar
MADDE 2- (1) Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Bakanlık: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığını,
b) İdare: Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeleri, bu sınırlar dışında il özel idarelerini, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerini ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi hâlinde büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçe belediyelerini,
c) Rezerv yapı alanı: Bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda (…)1 kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen Bakanlıkça belirlenen alanları,
ç) Riskli alan: Zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan, Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alanı,
d) Riskli yapı: Riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapıyı,
e) TOKİ: Toplu Konut İdaresi Başkanlığını,
f) (Ek:7/11/2023-7471/6 md.) Başkanlık: Kentsel Dönüşüm Başkanlığını,
ifade eder.
Kaynak: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (6306)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6306 sayılı Kanun m. 3/7 — Tespit, taşınmaz devri ve tescil
(7) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 27/2/2014 tarihli ve E.: 2012/87, K.: 2014/41 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenleme: 14/4/2016-6704/21 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 15/11/2017 tarihli ve E.: 2016/133, K.: 2017/155 sayılı Kararı ile.) (Yeniden Düzenleme:7/11/2023-7471/7 md.) Gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince mülkiyetlerindeki taşınmazların rezerv yapı alanı olarak belirlenmesi talebinde bulunulabilmesi için; bu taşınmazların yapılaşmaya esas arsa metrekaresinin yüzde otuzunun mülkiyetinin devrine muvafakat edilmesi veya aynı miktarın değerinin dönüşüm projeleri özel hesabına gelir olarak kaydedilmek üzere Başkanlığa verilmesi gerekir.
Kaynak: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (6306)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6306 sayılı Kanun m. 4 — Tasarrufların kısıtlanması
Tasarrufların kısıtlanması
MADDE 4- (1) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 27/2/2014 tarihli ve E.: 2012/87, K.: 2014/41 sayılı Kararı ile. Yeniden düzenleme: 14/4/2016-6704/22 md.) Başkanlık veya uygulamayı yürütmesi hâlinde TOKİ veya İdare, riskli alanlarda ve rezerv yapı alanlarında her türlü imar ve yapılaşma işlemlerini iki yıl süre ile geçici olarak durdurabilir. Uygulamanın gerektirmesi hâlinde imar ve yapılaşma işlemlerinin geçici olarak durdurulması bir yıl daha uzatılabilir.
(2) 3 üncü maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen taşınmazlar, (…)8 devir işlemleri sonuçlandırılıncaya kadar satılamaz, kiraya verilemez, tahsis edilemez, ön izne veya irtifak hakkına konu edilemez.
(3) Uygulama sırasında Başkanlık, TOKİ veya İdare tarafından talep edilmesi hâlinde, hak sahiplerinin de görüşü alınarak, bu Kanun kapsamında bulunan alanlardaki yapılar ile riskli yapılara elektrik, su ve doğal gaz verilmez ve verilen hizmetler kurum ve kuruluşlar tarafından durdurulur.
Kaynak: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (6306)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6306 sayılı Kanun m. 6/6 — Uygulama işlemleri
(6) (Değişik:29/11/2018-7153/23 md.) Bakanlık, riskli alanlar, rezerv yapı alanları ve riskli yapıların bulunduğu parsellerdeki uygulamalarda faydalanılmak üzere; özel kanunlar ile öngörülen alanlara ilişkin olanlar da dâhil, her tür ve ölçekteki planlama işlemlerine esas teşkil edecek standartları belirlemeye ve gerek görülmesi hâlinde bu standartları plan kararları ile tayin etmeye veya özel standartlar ihtiva eden planlar ve kentsel tasarım projeleri yapmaya, yaptırmaya ve onaylamaya yetkilidir. (Ek cümleler:7/11/2023-7471/10 md.) Bu Kanun kapsamındaki alanlar ve parsellere ilişkin olarak onaylanan imar ve parselasyon planları, ilgili çevre, şehircilik ve iklim değişikliği il müdürlüğünde on beş gün süreyle ilan edilir. Bu planlara itiraz, ilan süresi içinde ilgili çevre, şehircilik ve iklim değişikliği il müdürlüğüne yapılır ve itirazlar Bakanlıkça beş gün içerisinde değerlendirilir. İtirazların reddedilmesi hâlinde, planlar başkaca bir onay işlemine gerek kalmaksızın red kararı tarihinde kesinleşir.
Kaynak: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (6306)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6306 sayılı Kanun m. 6/9 — Uygulama işlemleri
(9) Bu Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca dava açılabilir. (İptal ikinci cümle: Anayasa Mahkemesinin 1/3/2014 tarihli ve 27/2/2014 tarihli E.: 2012/87 ve K.:2014/41 sayılı Kararı ile.) (…)
Kaynak: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (6306)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
İYUK m. 7 — Dava açma süresi
Dava açma süresi:
Madde 7 – 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.
2. Bu süreler;
a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,
b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği;
Tarihi izleyen günden başlar.
3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.
4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.
Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
İYUK m. 34 — Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetki
Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetki:
Madde 34 – (Değişik: 10/6/1994-4001/16 md.)
1. İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir.
2. Köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, mülki idari birimin, köy, belediye veya mahallenin bulunduğu yahut yeni bağlandığı yer idare mahkemesidir.
Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 20 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
Danıştay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. Rezerv yapı alanı ilanı iptal edilince ona dayanılarak yapılan satışa ne olur?Danıştay 4. Daire · E. 2025/3670 · K. 2026/96 ·
Hazineye ait taşınmaz rezerv yapı alanı ilan edilip açık artırmayla satılmış ve yer teslimi yapılmış; belediye satıştan 4706 sayılı Kanun m. 5 uyarınca pay istemiş, istem reddedilmiştir. Rezerv yapı alanı ilanı ise ayrı bir davada iptal edilip kesinleşmiştir. Daire, Hazineye ait taşınmazların rezerv yapı alanı ilan edilerek gelir elde etmek amacıyla satılabileceğini belirtmiş; ilanın iptaliyle pay istenen satışın dayanağının kalmadığını kabul etmiş, ancak satışın iptal edilip edilmediği, yer tesliminin geri alınıp alınmadığı ve ödeme planında değişiklik yapılıp yapılmadığı araştırılmadan verilen kararı eksik inceleme nedeniyle bozmuştur. Esasta oybirliği, gerekçede oyçokluğuyla verilmiştir.
Sonuç: İlanın iptali satışın dayanağını ortadan kaldırır; satışın fiilen geri alınıp alınmadığı ayrıca araştırılır.
2. Rezerv yapı alanı ilanı acele kamulaştırma için acelelik dayanağı olur mu?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2021/1179 · K. 2021/1308 ·
Rezerv yapı alanı ilan edilen bölgede kalan taşınmazlar için 2942 sayılı Kanun m. 27'ye dayanılarak Cumhurbaşkanı kararıyla acele kamulaştırma kararı alınmış; ilan herhangi bir davaya konu edilmemiş ve yürürlüktedir. Kurul, 6306 m. 6/2'deki özel acele kamulaştırma yetkisinin 2942 m. 27'ye dayanılmasına engel olmadığını; o tarihteki tanımla birlikte değerlendirildiğinde rezerv yapı alanına yönelik ilanların iskân projesi niteliği taşıdığını ve kamulaştırmayla ilgili diğer hususlar yerine getirilmişse acelelik hâlinin tartışmasız olduğunu belirtmiştir. Alanda maliklerle anlaşmalar sağlandığı, 12 bloktan 5'inin yapıldığı ve yalnız 10 malikle anlaşılamadığı gözetilerek kamu yararı da kabul edilmiş, Danıştay 6. Dairenin ret kararı onanmıştır.
Sonuç: Yürürlükteki rezerv yapı alanı ilanı, Kurula göre acele kamulaştırmada acelelik hâlinin dayanağıdır.
3. Yürürlükteki rezerv yapı alanı ilanına dayanan acele kamulaştırmaDanıştay 6. Daire · E. 2023/6591 · K. 2024/2599 ·
Rezerv yapı alanı ilan edilen alanda kalan taşınmaz için Cumhurbaşkanı kararıyla acele kamulaştırma kararı alınmıştır. Daire ilk derece sıfatıyla, ilanın taşınmaz bakımından yürürlükte olduğunu, uyuşmazlıkta ilanın hukuka uygunluğundan çok ilanın acelelik hâline yeterli dayanak olup olmadığının değerlendirileceğini belirtmiştir. 6306 m. 6/2'nin bu Kanun uyarınca yapılacak kamulaştırmaları iskân projesi amaçlı saydığını, rezerv yapı alanına yönelik ilanların iskân projesi niteliği taşıdığını ve kamulaştırmayla ilgili diğer hususlar yerine getirilmişse acelelik hâlinin tartışmasız olduğunu, alanın 1. derece deprem bölgesinde bulunduğunu ve iskân projesinin bir an önce tamamlanması gerektiğini gözeterek davayı oyçokluğuyla reddetmiştir.
Sonuç: Daire, Kurulun iskân projesi görüşünü yürürlükteki bir ilana dayanan acele kamulaştırmada uygulamıştır.
4. 7471 sayılı Kanun rezerv yapı alanı tanımını nasıl değiştirdi; gerekçe raporu kimde zorunlu?Danıştay 4. Daire · E. 2023/13474 · K. 2025/724 ·
Danıştay 4. Daire ilk derece sıfatıyla, 24/08/2023 tarihli değişiklikle yeniden yazılan Uygulama Yönetmeliği m. 4/1-ç'yi inceledi. Bent, gözlemsel verilere dayalı gerekçe raporunu yalnız yeni yerleşim alanı olarak kullanılacak rezerv alanlar için istiyordu. Daire, Yönetmelikteki kullanım amaçlarının birbirinden bağımsız olmadığını ve yeni yerleşim alanı ile diğer amaçlar şeklinde ayrıştırılamayacağını, düzenlemenin gerekçe raporu zorunluluğunun kapsamını daraltarak hukuki belirlilik ilkesine aykırı olduğunu belirtti. Ayrıca 7471 sayılı Kanun m. 6 ile tanımdaki "yeni yerleşim alanı olarak" ibaresinin çıkarıldığını ve kullanım amaçlarının genişletildiğini tespit etti. Bent iptal edildi; aynı Yönetmeliğin 15/A maddesine ilişkin istem reddedildi. Karara karşı İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktır.
Sonuç: 7471 sayılı Kanunla rezerv yapı alanının yeni yerleşim alanı olarak kullanılması zorunluluğu kalkmıştır.
5. Depremde ağır hasar gören meskûn alan rezerv yapı alanı ilan edilebilir mi?Danıştay 4. Daire · E. 2023/13203 · K. 2024/990 ·
Malikler, taşınmazlarının bulunduğu alanın rezerv yapı alanı olarak belirlenmesinin iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi, 7471 öncesi tanım uyarınca yeni yerleşim alanı olarak kullanma imkânı aranmakla birlikte meskûn alan kullanımının rezerv yapı alanı tanımına engel olmadığını; 30 Ekim 2020 depreminde ağır hasarlı olduğu tespit edilen ve tespiti kesinleşen taşınmazın bulunduğu alan için gerekçe raporu, hava fotoğrafları, uydu görüntüsü, sınır krokisi ve koordinat listesinin hazırlandığını belirterek davayı reddetmiştir. Bölge idare mahkemesi istinafı reddetmiş, Danıştay 4. Daire kararı usul ve hukuka uygun bularak onamıştır.
Sonuç: Belgeleri hazırlanmış, depremden ağır hasar gören meskûn bir alanın rezerv yapı alanı ilanı hukuka uygun bulunmuştur.
6. Rezerv yapı alanı ilan edildikten sonra yapılan plan değişikliği nasıl değerlendirilir?Danıştay 6. Daire · E. 2024/6600 · K. 2025/2185 ·
23.11.2017'de rezerv yapı alanı ilan edilen alanda, park ve rekreasyon ağırlıklı fonksiyonlar 2023 plan değişikliğiyle büyük ölçüde ticaret ve konut alanına çevrilmiş, ilk derece mahkemesi ve bölge idare mahkemesi planı iptal etmiştir. Daire, ilana karşı açılmış bir dava bulunmadığını ve ilanın yürürlükte olduğunu; rezerv yapı alanı olarak ilan edilen alanın statüsünün değiştiğini ve ilandan sonra yapılan plan değişikliğinin, dayanağı rezerv yapı alanı kararı olmayan bir imar planı gibi değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir. Taşınmazların atıl ve boş olması ile alandaki güvenli konut ihtiyacı karşısında planda hukuka aykırılık görmemiş ve iptal yönündeki kararı bozmuştur.
Sonuç: Yürürlükteki ilana dayanan plan değişikliği, rezerv yapı alanı statüsü gözetilerek denetlenir.
7. Rezerv yapı alanı ilan edilen taşınmazın satış ihalesine karşı davaDanıştay 13. Daire · E. 2023/1428 · K. 2023/2895 ·
Rezerv yapı alanı ilan edilen taşınmazın 6306 m. 6/5-e uyarınca açık artırmalı satış yöntemiyle satışına karar verilmiş ve taşınmaz ihaleye çıkarılmıştır. Davacı ihalenin iptalini istemiş; ilk derece mahkemesi, davacının dayandığı yapı kayıt belgesinin iptal edildiğini ve davacının 3194 sayılı Kanun geçici m. 16'dan yararlanamayacağını belirterek davayı reddetmiştir. Danıştay 13. Daire kararı onamış; karar İYUK m. 20/A uyarınca kesin olarak ve oyçokluğuyla verilmiştir.
Sonuç: Rezerv yapı alanı ilan edilen taşınmazın satış ihalesine karşı dava, bu olayda yapı kayıt belgesi iptal edildiği için reddedilmiştir.
8. İlan iptal edilince rezerv alandaki ihalenin dayanağı kalır mı?Danıştay 13. Daire · E. 2019/660 · K. 2023/2548 ·
Belediye, rezerv alan ilan edilen alandaki yapım işine ait projelerin ve ihale dokümanlarının hazırlanması için hizmet alım ihalesi yapmıştır. İlk derece mahkemesi; ihale öncesinde belediye meclisi veya encümen kararı alınmadığını, taşınmazların yürürlükteki planda yeşil alan olduğunu, ara kararla istenen bilgi ve belgelerin sunulmadığını ve alanın rezerv yapı alanı ilanının ayrı davada iptal edilmesiyle ihalenin dayanağının da ortadan kalktığını birlikte değerlendirerek ihaleyi iptal etmiştir. Danıştay 13. Daire kararı onamış; karar İYUK m. 20/A uyarınca kesin olarak verilmiştir.
Sonuç: İlanın iptali, rezerv alandaki işlerin ihalesinin iptalinde gerekçelerden biri olmuştur.
9. Rezerv alandaki acele kamulaştırmada Kurulun onamasıDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2025/563 · K. 2025/1145 ·
Rezerv yapı alanı olarak belirlenen sahadaki taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin Cumhurbaşkanı kararına karşı açılan davada Danıştay 6. Daire, alanı rezerv yapı alanı ilan eden Bakanlık işleminin taşınmaz bakımından yürürlükte olduğunu, rezerv yapı alanına yönelik ilanların iskân projesi niteliği taşıdığını ve kamulaştırmayla ilgili diğer hususlar yerine getirilmişse acelelik hâlinin tartışmasız olduğunu belirterek davayı reddetmişti. Kurul, kararın davanın reddine ilişkin kısmını usul ve hukuka uygun bularak oyçokluğuyla onamıştır.
Sonuç: Kurul, ilanı acelelik dayanağı sayan Daire kararının ret kısmını onamıştır.
10. İlanın yürütmesi durdurulunca ona dayanan acele kamulaştırma kararı ne olur?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2021/3808 · K. 2022/130 ·
Bir alan Bakan oluruyla rezerv yapı alanı ilan edilmiş, alandaki taşınmazlar için Cumhurbaşkanı kararıyla acele kamulaştırma kararı alınmıştır. Maliklerin ilana karşı açtığı davada bölge idare mahkemesi ilanın yürütmesini durdurmuştur. Kurul, yürütmenin durdurulması kararlarının da iptal kararları gibi işlemin hukuka aykırılığını ortaya koyduğunu ve bu kararların, işlem dayanak alınarak tesis edilen ve aralarında sebep-sonuç ilişkisi bulunan işlemleri de hukuken sakatlayacağını belirtmiştir. Acele kamulaştırma kararının dayanaksız kalıp sebep unsurunun ortadan kalktığını kabul ederek davayı reddeden Daire kararını bozmuş ve Cumhurbaşkanı kararının davacının taşınmazına ilişkin kısmını iptal etmiştir.
Sonuç: İlanın yürütmesinin durdurulması, ona dayanan acele kamulaştırma kararını sebepsiz bırakır.
11. Rezerv yapı alanı ilanına karşı dava hangi mahkemede açılır?Danıştay 6. Daire · E. 2020/10847 · K. 2020/13150 ·
Bir taşınmazın Bakanlık oluruyla rezerv yapı alanı olarak belirlenmesinin iptali için doğrudan Danıştayda dava açılmıştır. Daire, işlemin Cumhurbaşkanı kararı, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışındaki düzenleyici işlem ya da ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem olmadığını, bu nedenle 2575 sayılı Kanun m. 24 kapsamında Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak görevli bulunmadığını ve İYUK m. 34/1 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinin görevli ve yetkili olduğunu belirterek davayı görev yönünden reddetmiş, dosyayı o mahkemeye göndermiştir. Karar esasa girmemiştir; rehberde yalnız görev ve yetki sorusu için kullanılmıştır.
Sonuç: Rezerv yapı alanı ilanına karşı dava, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır.
12. Rezerv alandaki parselasyonda dava süresi ne zaman başlar?Danıştay 6. Daire · E. 2024/1143 · K. 2025/2496 ·
Bakanlık kararıyla "ilave rezerv yapı alanı" olarak belirlenen parsellerde TOKİ parselasyon işlemi yapmış, işlem askıya çıkarılıp kesinleşmiştir. Malik, parselasyondan haberdar olduğunu ileri sürdüğü tarihte geri alma başvurusu yapmış ve cevap verilmeyince dava açmış; dava süre aşımından reddedilmiştir. Daire, parselasyonun sübjektif ve doğrudan mülkiyet hakkına yönelik bir işlem olduğunu, dava süresinin başlaması için ilanen tebliğin yeterli olmadığını, işlemin malike tebliği ya da açık ve net biçimde öğrenildiğinin ortaya konulması gerektiğini belirterek davanın süresinde olduğunu kabul etmiş ve kararı bozmuştur. Karar esasa girmemiştir; rehberde yalnız süre sorusu için kullanılmıştır.
Sonuç: Rezerv alandaki parselasyonda dava süresi askı ilanıyla değil, malike tebliğ veya öğrenmeyle başlar.
Sık sorulan sorular
Rezerv yapı alanı nedir?
6306 sayılı Kanun m. 2/1-c'ye göre rezerv yapı alanı, bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda kullanılmak üzere TOKİ'nin veya İdarenin talebine bağlı olarak ya da resen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca belirlenen alandır. 7471 sayılı Kanunla 2023'te tanımdaki "yeni yerleşim alanı olarak" ibaresi çıkarılmıştır.
Rezerv yapı alanını kim ilan eder?
Alanı Bakanlık belirler (6306 sayılı Kanun m. 2/1-c). Belirleme TOKİ'nin ya da belediye veya il özel idaresinin talebiyle veya Bakanlıkça resen yapılabilir. Malikler de mülkiyetlerindeki taşınmazların rezerv yapı alanı olarak belirlenmesini, m. 3/7'deki şartla talep edebilir.
Rezerv yapı alanı ile riskli alan arasındaki fark nedir?
Riskli alan, zemin yapısı veya yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybı riski taşıyan ve Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alandır (6306 sayılı Kanun m. 2/1-ç). Rezerv yapı alanı ise Kanun kapsamındaki uygulamalarda kullanılmak üzere Bakanlıkça belirlenir; tanımında risk unsuru yer almaz.
Malik kendi arsasının rezerv yapı alanı ilan edilmesini isteyebilir mi?
Evet. 6306 sayılı Kanun m. 3/7'ye göre gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri bu talepte bulunabilir; bunun için taşınmazların yapılaşmaya esas arsa metrekaresinin yüzde otuzunun mülkiyetinin devrine muvafakat edilmesi ya da aynı miktarın değerinin dönüşüm projeleri özel hesabına gelir kaydedilmek üzere Kentsel Dönüşüm Başkanlığına verilmesi gerekir.
Taşınmazım rezerv yapı alanı ilan edildi; inşaat ve imar işlemleri durur mu?
Durdurulabilir; Kanun bunu idareye tanınmış bir yetki olarak düzenler. 6306 sayılı Kanun m. 4/1'e göre Kentsel Dönüşüm Başkanlığı veya uygulamayı yürüten TOKİ ya da İdare, rezerv yapı alanlarında her türlü imar ve yapılaşma işlemini iki yıl süreyle geçici olarak durdurabilir; bu süre bir yıl daha uzatılabilir.
Rezerv yapı alanında yeni imar planına nasıl itiraz edilir?
6306 sayılı Kanun m. 6/6'ya göre bu alanlara ilişkin onaylanan imar ve parselasyon planları ilgili çevre, şehircilik ve iklim değişikliği il müdürlüğünde on beş gün ilan edilir; itiraz bu ilan süresi içinde il müdürlüğüne yapılır, Bakanlık itirazları beş gün içinde değerlendirir ve itiraz reddedilirse plan ret kararı tarihinde kesinleşir.
Rezerv yapı alanı ilanına itiraz edilebilir mi?
6306 sayılı Kanun ilana karşı ayrı bir idari itiraz yolu düzenlemez; Kanundaki itiraz hükümleri riskli yapı tespiti ve planlar gibi başka işlemlere ilişkindir. İlana karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açmadan önce İYUK m. 11'e göre işlemin kaldırılması dava süresi içinde istenebilir; ilana yapılan başvurunun süreye etkisine incelenen Danıştay kararlarında değinilmemiştir.
Rezerv yapı alanı ilanına karşı dava hangi mahkemede açılır?
Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde (İYUK m. 34/1). Danıştay 6. Dairesi 2020 tarihli kararında, Bakanlığın rezerv yapı alanı belirlemesinin Cumhurbaşkanı kararı ya da ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem olmadığını, bu yüzden Danıştayın ilk derece olarak görevli olmadığını belirtmiştir.
Rezerv yapı alanı ilanına karşı dava süresi ne kadar?
6306 sayılı Kanun m. 6/9'a göre bu Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde dava açılabilir; özel kanunda ayrı süre yoksa İYUK m. 7'deki genel süre altmış gündür. Bu otuz günlük sürenin ilana uygulanıp uygulanmadığına ve sürenin ilandan mı tebliğden mi başladığına incelenen Danıştay kararlarında değinilmemiştir. Danıştay 6. Daire başka bir işlem için, özel dava açma süresi işlemde açıklanmamışsa tebliğden itibaren altmış günlük genel sürenin uygulanacağını belirtmiştir.
Rezerv yapı alanı ilanı iptal edilirse yapılmış satış ve kamulaştırma ne olur?
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, ilanın yürütmesi durdurulunca ona dayanan acele kamulaştırma kararının dayanaksız kaldığını kabul ederek kararı davacının taşınmazı yönünden iptal etmiştir. Danıştay 4. Dairesi ise ilanın iptaliyle satışın dayanağının kalmadığını, ancak satışın ve yer tesliminin geri alınıp alınmadığının ayrıca araştırılması gerektiğini belirtmiştir.
Rezerv yapı alanında acele kamulaştırma yapılabilir mi?
Yapılabilir: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, kamulaştırmayla ilgili diğer hususlar yerine getirilmişse yürürlükteki ilanı acelelik hâlinin dayanağı saymıştır; usul ve bedel kamulaştırma rehberinde anlatılmıştır.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Muğla İdare Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası
Bu alandaki diğer rehberler
- Riskli yapı tespitine itiraz ve iptal davası (6306 sayılı Kanun m. 3, 5, 6)
- Yapı kayıt belgesi (imar barışı): cins değişikliği, kat mülkiyeti ve belgenin iptali (3194 sayılı İmar Kanunu geçici m. 16)
- Yapı ruhsatı: başvuru, süreler ve süresi dolan ruhsatın yenilenmesi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 21, 22, 29)
- Yapı ruhsatı iptal davası: komşu inşaatın ruhsatına karşı dava (İYUK m. 2, 7, 27)
- Kıyı kenar çizgisi ve Kıyı Kanunu: tespit, iptal davası, yapı yasağı ve yaptırımlar
- Sit alanı: dereceler, tescil ve koruma kurulu kararına itiraz (2863 sayılı Kanun m. 7, 17, 61)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.