Yapı kayıt belgesi (imar barışı): cins değişikliği, kat mülkiyeti ve belgenin iptali (3194 sayılı İmar Kanunu geçici m. 16)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Dava, süre ve usul
- 3194 sayılı İmar Kanunu geçici m. 16: yapı kayıt belgesi nedir ve neden imar affı sayılmaz?
- Yapı kayıt belgesinin şartları: 31/12/2017 sınırı, başvuru süresi ve yararlanamayan yapılar (geçici m. 16/1, 9, 11)
- Yapı kayıt belgesi neyi sağlar: kullanım, abonelik, yıkım kararı, imar para cezası ve güçlendirme (geçici m. 16/3, 4, 10; geçici m. 21)
- Yapı kayıt belgesi ile cins değişikliği ve kat mülkiyeti: maliklerin muvafakati ve terk şartı (geçici m. 16/5, 6)
- Hazine ve belediye taşınmazı üzerindeki yapılar: tahsis, satış ve ecrimisil (geçici m. 16/7, 8)
- Yapı kayıt belgesinin iptali: hangi hâllerde, kim tarafından ve hangi usulle?
- Yapı kayıt belgesi iptal edilirse ödenen bedel iade edilir mi? (Usul ve Esaslar m. 8/2)
- Yapı kayıt belgesinin iptalinde ispat: yapının 31/12/2017'de var olup olmadığı, uydu görüntüleri ve imalatların karşılaştırılması
- Yapı kayıt belgesine karşı dava: iptal işlemi, Usul ve Esaslar ve üçüncü kişinin davası (İYUK m. 2, 7; 2575 sayılı Kanun m. 24)
- İlgili mevzuat
- Danıştay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Yapı kayıt belgesi, 31 Aralık 2017'den önce ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılmış yapılar için 3194 sayılı İmar Kanunu geçici madde 16 uyarınca, yapı sahibinin beyanına göre verilen belgedir.
- Kanundaki başvuru süresi 2019'da sona ermiştir.
- Belge, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüme kadar geçerlidir.
- Kanunun yasakladığı alanlarda kalan ya da 2017'den sonra yapılan yapıların belgesi Bakanlıkça iptal edilebilir.
- Danıştay kararlarına göre belge bu nedenle iptal edilirse ödenen bedel iade edilmez.
Yapı kayıt belgesi, 2018'de 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen geçici madde 16 ile getirilen ve kamuoyunda imar barışı diye bilinen düzenlemenin belgesidir. Bu sayfa belgenin şartlarını, kimlerin yararlanamadığını, belgeyle cins değişikliği ve kat mülkiyeti kurulmasını, Hazine ve belediye taşınmazı üzerindeki yapıları, belgenin hangi hâllerde ve kim tarafından iptal edildiğini, iptalde ödenen bedelin akıbetini ve iptal işlemine karşı davayı Danıştay kararlarıyla anlatır. Belgeli yapının yıkımı yıkım kararı rehberinde, imar para cezası ise kaçak yapı ve imar para cezası rehberinde ayrıca anlatılmıştır.
İlgili rehberler: Yıkım kararı ve yıkım kararına itiraz (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32)Kaçak yapı cezası: yapı tatil tutanağı ve imar para cezası (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32, 42)Kat Mülkiyeti Kanunu: apartman ve site yönetiminde kurul kararları, aidat ve ortak yerlerSit alanı: dereceler, tescil ve koruma kurulu kararına itiraz (2863 sayılı Kanun m. 7, 17, 61)Kıyı kenar çizgisi ve Kıyı Kanunu: tespit, iptal davası, yapı yasağı ve yaptırımlar18. madde imar uygulaması: parselasyon, düzenleme ortaklık payı, itiraz ve iptal davası
Dava, süre ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Görevli mahkeme
İdare mahkemesi: yapı kayıt belgesinin iptali ve belge verilmesine ilişkin işlemler idari işlemdir; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırılık iddiasıyla iptal davası idari yargıda açılır (İYUK m. 2/1-a). Bakanlıkların çıkardığı ve ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemlere (Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar gibi) karşı dava ise Danıştayda ilk derece olarak görülür (2575 sayılı Danıştay Kanunu m. 24/1-c). İstisna: paylı taşınmazda belgeye dayanılarak cins değişikliği ve kat mülkiyeti kurulması isteminin tapu müdürlüğünce reddine karşı davada Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, kat mülkiyeti tapu siciline tescille doğduğu ve iptal kararı diğer hissedarların haklarını etkileyeceği için uyuşmazlığın Sulh Hukuk Mahkemesinde görüleceğine oyçokluğuyla karar vermiştir (E. 2023/1997, K. 2024/1359).
- Yetkili mahkeme
İmar, yıkım, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin idari davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (İYUK m. 34/1). Özel yetki kuralı bulunmayan davalarda yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 32/1); yetki kamu düzenindendir (m. 32/2).
Dayanak: İYUK m. 32, m. 34
- Dava şartı
3194 sayılı Kanun geçici m. 16, belgenin iptaline karşı zorunlu bir idari itiraz öngörmez. Dava açılmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11).
Dayanak: İYUK m. 11
- Süre ve zamanaşımı
Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7/1-2); 3194 sayılı Kanun geçici m. 16 ayrı bir süre koymaz. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden başlar; düzenleyici işlem uygulandığında ilgili, düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da ikisine birden dava açabilir (m. 7/4).
Dayanak: İYUK m. 7
- Yargılama usulü
Yazılı yargılama usulü; inceleme evrak üzerinde yapılır (İYUK m. 1/2). Dava açılması belgenin iptaline ilişkin işlemin yürütülmesini durdurmaz. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m. 27/2); bu karara tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir (m. 27/7).
Dayanak: İYUK m. 1, m. 27
- Harç
İdare mahkemesinde dava açılırken maktu başvurma harcı alınır (Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I). Tarifedeki maktu harçlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır (mükerrer m. 138); güncel tutar o yılın tarifesinden okunur. İstinaf ve temyiz başvurularında tarifenin A-IV bölümündeki harçlar ayrıca alınır.
Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I ve A-IV; mükerrer m. 138
- Kanun yolu
İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf; konusu m. 45/1'deki parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında idare mahkemesi kararı kesindir ve sınır davanın açıldığı tarihteki tutardır (m. 45/1, ek m. 1). Bölge idare mahkemesi kararları yalnız m. 46'da sayılan davalarda (ör. düzenleyici işlemlere karşı iptal davaları, 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun uygulanmasından doğan davalar) otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir. Danıştay dava dairesinin ilk derece olarak verdiği nihai kararlar da otuz gün içinde temyiz edilebilir (m. 46/1).
Dayanak: İYUK m. 45, m. 46, ek m. 1
3194 sayılı İmar Kanunu geçici m. 16: yapı kayıt belgesi nedir ve neden imar affı sayılmaz?
3194 sayılı İmar Kanunu geçici m. 16/1'e göre yapı kayıt belgesi, afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara yapılan başvuru üzerine verilebilen belgedir. Yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
Kayıt bedeli, arsanın 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Bakanlıkça belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınır (geçici m. 16/2). Aynı fıkra, oranı iki katına kadar artırma, yarısına kadar azaltma, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirme ve başvuru ile ödeme süresini bir yıla kadar uzatma yetkisini Bakanlar Kuruluna vermiştir.
Maddenin son fıkrasına göre uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir. Bu yetkiyle çıkarılan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar 06/06/2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış, 8. maddesinin ikinci fıkrası 20/09/2018 tarihinde değiştirilmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/7747)1 Bu sayfada Usul ve Esasların hükümleri, Danıştay kararlarında aktarıldığı hâliyle anılır.
Danıştay 6. Daire, Usul ve Esasların tümüne karşı açılan davada belgenin ilgililere geçici süreliğine bazı haklar tanıdığını, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına karar verilmesi hâlinde belgenin hükmünün kalmayacağını ve bu nedenle düzenlemenin bir imar affı niteliğinde olmadığını belirtmiş; davayı reddeden bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır. Kurul, bu kararı bedel iadesi uyuşmazlığında gerekçesine aktarmıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/2709)2
Danıştay 6. Daireye göre belge, imar mevzuatına aykırı yapıların kullanımına imkân sağlar, yeniden yapılmaya veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar hüküm ifade eder ve yalnız 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için düzenlenebilir. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/5618)3 Belge hukuka uygunluk karinesinden yararlanır: idari işlemler yargı kararıyla iptal edilmedikçe ya da idarece geri alınmadıkça hukuk âleminde varlıklarını ve etkilerini sürdürür. (Danıştay 6. Daire, E. 2022/6250)4
Yapı kayıt belgesinin şartları: 31/12/2017 sınırı, başvuru süresi ve yararlanamayan yapılar (geçici m. 16/1, 9, 11)
Geçici m. 16/1 belgenin verilmesini üç şarta bağlar: 1) yapının 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış olması, 2) 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması ve maddedeki şartların yerine getirilmesi, 3) kayıt bedelinin 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi. Başvuru ve ödeme süresini uzatma yetkisi bir yıl ile sınırlıydı (m. 16/2).
Danıştay kararlarında aktarıldığına göre 31/12/2018 tarihli ve 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla başvuru süresi 15/6/2019, kayıt bedeli ödeme süresi 30/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.3 30/6/2019 tarihli ve 1267 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla, 15/6/2019'a kadar başvurmuş olanların ödeme süresi, bedelin en az yüzde yirmi beşinin 31/7/2019'a kadar peşin, kalanının taksitle ödenmesi şartıyla 31/12/2019'a kadar uzatılmıştır. Başvuru süresi böylece 2019'da sona ermiştir; bu sayfa geçmişte kalan bu süreleri tarihli olaylar olarak anlatır.
Madde iki grup yapıyı belgeden yararlandırmaz: 1) üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar, 2) Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar (m. 16/9). Madde ayrıca 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede gösterilen alanda, İstanbul tarihi yarımada içinde kroki ve listede gösterilen alanda ve 6546 sayılı Kanunla belirlenen Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanında uygulanmaz (m. 16/11).
Usul ve Esasların "Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrası bu yasakları sayar ve kesinleşmiş planlar sonucunda sosyal donatı alanı olarak belirlenip ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazine taşınmazlarındaki yapıları da belge düzenlenemeyecek yapılar arasında gösterir; Danıştay 6. Daireye göre bu fıkra, kanunun yasakladığı yapı ve alanları kanunla aynı doğrultuda sınırlamıştır.1
Sit alanları, kıyılar, ormanlar ve meralar geçici m. 16'da kapsam dışı alan olarak sayılmaz. Danıştay 6. Daire bu alanlar için 3194 sayılı Kanunun 4. maddesini uygular: korunması gereken alanlar özel kanunlarla korunduğundan özel kanunlardaki hükümler öncelikle uygulanır ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında yapı yasaklı alanda kalan taşınmazlar belgenin sağladığı haklardan yararlanamaz.3 İdari Dava Daireleri Kurulunun aktardığı Daire kararına göre de sit alanları, kültür varlıkları, ormanlar, meralar ve kıyılarda belge düzenlenmiş olması özel hükümlerin uygulanmasına engel değildir.2
Yapı kayıt belgesi neyi sağlar: kullanım, abonelik, yıkım kararı, imar para cezası ve güçlendirme (geçici m. 16/3, 4, 10; geçici m. 21)
Geçici m. 16/3'e göre belge yapının kullanım amacına yöneliktir; belge alan yapılara talep hâlinde, ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir. Dördüncü fıkraya göre belge verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.
Anayasa Mahkemesi, 24/9/2020 tarihli ve E.2019/21, K.2020/51 sayılı kararıyla, 7159 sayılı Kanunla dördüncü fıkraya eklenen "…ve 2960 sayılı Kanun…" ibaresini (Boğaziçi Kanunu uyarınca alınmış yıkım kararlarının da iptal edilmesini) ve 7159'a bağlı değiştirilen Boğaziçi kroki ve koordinat listesini iptal etmiştir (RG 15/12/2020); madde metninde iptal edilen ibarenin yeri "(…)" işaretiyle gösterilir ve fıkra bugün yalnız "bu Kanun" uyarınca alınmış yıkım kararlarını anar. Kroki ve listenin iptalinin, maddenin uygulanmadığı Boğaziçi alanının (m. 16/11) sınırlarına etkisine bu sayfadaki kararlarda değinilmemiştir.
Danıştay 6. Daireye göre belge, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar belgedeki şekliyle olduğu gibi kullanılmasına imkân tanır ve 3194 sayılı Kanun kapsamındaki yaptırımlara karşı koruma sağlar; 3194 sayılı Kanunun 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem yapılabilmesi için önce belgenin yetkili idarece iptal edilmesi gerekir.4 Koruma belgede yazılı imalatlarla sınırlıdır: belgede belirtilen imalatlar ile yaptırıma dayanak yapı tatil tutanağındaki imalatların aynı olması gerekir.4
Belge iptal edilmedikçe, belge düzenlenmeden önce verilmiş yıkım kararı da icra edilemez. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/1988)5 Belgeli yapının yıkımı yıkım kararı rehberinde, belgenin imar para cezasına etkisi kaçak yapı ve imar para cezası rehberinde ayrıca anlatılmıştır.
Geçici m. 16/10'a göre belge, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir; belge düzenlenen yapılar yenilendiğinde yürürlükteki imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Aynı fıkranın üçüncü cümlesi Anayasa Mahkemesinin 23/7/2024 tarihli ve E.2023/74, K.2024/141 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; madde metni iptal edilen cümleyi göstermez. İptal edilen üçüncü cümle, yapının depreme dayanıklılığının malikin sorumluluğunda olduğunu öngörüyordu.
3194 sayılı Kanunun geçici 21. maddesine göre belge alınan yapılarda, ilave inşaat alanı ihdas edilmemek şartıyla Kat Mülkiyeti Kanununa göre güçlendirme kararı alınarak güçlendirme yapılabilir; izin güçlendirme projesine istinaden ilgili idarece verilir; taşınmaz belediye veya Hazineye aitse satın alınmadıkça güçlendirme yapılamaz; madde 2863 sayılı Kanun kapsamındaki yapılara uygulanmaz.
Yapı kayıt belgesi ile cins değişikliği ve kat mülkiyeti: maliklerin muvafakati ve terk şartı (geçici m. 16/5, 6)
Geçici m. 16/5'e göre yapı ruhsatı alıp yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, yapı kayıt belgesiyle birlikte 1) maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve 2) imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi hâlinde, yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda ikinci fıkradaki kayıt bedelinin iki katı ödenir. Bu yolla kat mülkiyetine geçilmiş olması, 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez (m. 16/6).
Danıştay 6. Daire, beşinci fıkranın açık hükmü uyarınca tapuda cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesisinin ancak maliklerin tamamının muvafakati bulunduğunda mümkün olduğunu belirtmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2019/21140)6 Aynı kararda, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2018/8 sayılı Genelgesine eklenen ve yaygın yapılaşmanın bulunduğu hisseli taşınmazlarda tüm yapıların yapı kayıt belgesi veya yapı kullanma izni tamamlanmadan kat mülkiyetine geçilemeyeceğini, hissedarlardan birine ait yapının belgesinin ise taşınmazın beyanlar hanesinde gösterileceğini öngören hükümler kanuna uygun bulunmuştur.6 Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, kararın Genelgeye ilişkin bu kısmını aynı gerekçeyle onamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1997)7
Aynı davada paylı malikin tapu müdürlüğüne yaptığı cins değişikliği başvurusunun reddine ilişkin işlem hakkında ise Kurul farklı bir sonuca varmıştır: kat mülkiyeti tapu siciline tescille doğar ve ilgililerin yazılı muvafakati dışında sicildeki değişiklik için mahkeme kararı gerekir; bu nedenle uyuşmazlığın görüm ve çözümü Sulh Hukuk Mahkemesine aittir ve Dairenin bu işlem hakkında esasa girerek verdiği karar görev yönünden bozulmuştur.7 Kurul bu sonuca, işlemin tapu sicilinin değiştirilmesi isteminden kaynaklandığını ve iptal kararının diğer hissedarların haklarını etkileyeceğini gözeterek varmıştır.7
Belge tek başına bağımsız bölümün niteliğini değiştirmez. Tapuda mesken olarak kayıtlı bağımsız bölümlere ticari nitelikte yapı kayıt belgesi alındığı gerekçesiyle verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarını iptal eden idare mahkemesi, Usul ve Esasların 6. maddesinin 4. fıkrasında cins değişikliği için belge alındıktan sonra yapılması gereken işlemler bulunduğunu ve cins değişikliği için belgenin tek başına yeterli olmadığını kabul etmiştir; bu karara karşı istinaf başvurusu reddedilmiş, karar Danıştay 4. Dairece onanmıştır. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/7607)8 Danıştay 4. Dairenin onama kararı ayrı bir gerekçe içermez; ölçüt idare mahkemesinin gerekçesindedir.
Hazine ve belediye taşınmazı üzerindeki yapılar: tahsis, satış ve ecrimisil (geçici m. 16/7, 8)
Geçici m. 16/7'ye göre belge alınan yapı Hazineye ait taşınmaz üzerine inşa edilmişse taşınmaz Bakanlığa tahsis edilir. Belge sahipleri ile kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2022 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu talep tarihi de geçmiştir.
7394 sayılı Kanunla eklenen cümlelere göre satış bedelinin tamamı peşin ödenirse yüzde yirmi, en az yarısı ödenirse yüzde on indirim uygulanır; taksitli satışta bedelin en az yüzde onu peşin ödenir, kalanı beş yıla kadar taksitlendirilir ve taksitlere kanuni faiz oranının yarısı uygulanır. 7181 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre tapu tahsis belgesi alınmış ve bu belgeye esas arsa bedelleri ödenmişse ayrıca satış bedeli alınmaz.
Belge alınan taşınmazların satışa konu kısımları için belge tarihi ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkin edilir; satış tarihi itibarıyla tahsil edilmiş ecrimisil satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez (m. 16/7).
Madde, belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş yapılar için de belge sahipleri ile kanuni veya akdi haleflerinin talebi üzerine, bedeli belediyeye ödenmek kaydıyla rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satışı düzenler (m. 16/8). Hazine taşınmazında olduğu gibi, üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlardaki yapılar ise belgeden hiç yararlanamaz (m. 16/9).
Yapı kayıt belgesinin iptali: hangi hâllerde, kim tarafından ve hangi usulle?
Usul ve Esasların 20/09/2018'de değişik 8. maddesinin ikinci fıkrasına göre belge düzenlenemeyecek yapılar için belge düzenlendiği tespit edilirse belge iptal edilir, belgenin sağladığı haklar geri alınır, yatırılan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan başvuru sahibi hakkında TCK m. 206 uyarınca suç duyurusunda bulunulur. Danıştay 6. Daire bu fıkranın iptali istemini, iptal ve suç duyurusu ibareleri yönünden oybirliğiyle, bedel ibaresi yönünden oyçokluğuyla reddetmiştir.1
Daireye göre kanun belge verilemeyecek yapıları düzenlediğinden, beyana göre düzenlenen belgenin kanunen izin verilmeyen bir taşınmaza ilişkin olduğunun tespiti hâlinde iptal edilmesi kanuna aykırı değildir.3 Belgeler yapı sahibinin beyanına göre, idarece inceleme ve değerlendirme yapılmadan düzenlendiğinden idare, yapının geçici m. 16'daki şartları taşıyıp taşımadığını sonradan inceleyebilir.5
Belge, Bakanlığa ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara yapılan başvuru üzerine düzenlendiğinden "yetki ve usulde paralellik" ilkesi gereği yine Bakanlıkça iptal edilir.3 Bakanlık, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 506. maddesine dayanarak belgelerin iptali konusunda il müdürlüklerine yetki devretmiştir; Danıştay 6. Daire, il müdürlüğündeki Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonunun iptal kararında yetki yönünden hukuka aykırılık görmemiştir.3 Daire, inceleme ve iptal işlerinin valiliklere bağlı il müdürlüklerince yürütülmesini öngören Bakanlık işlemlerini de hukuka uygun bulmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/1094)9
31/12/2017 öncesi ve sonrası aykırılıkları birlikte içeren belgeler için Bakanlık, 06.07.2020 tarihli yazısıyla valiliklere, 31/12/2017 sonrası aykırılıkların kaldırılması zorunlu tutulmadan belgenin yalnız önceki aykırılıkları kapsayacak şekilde güncellenmesi için başvuru sahibine süre verilmesini ve 31/12/2017 sonrası aykırılıklar için yatırılan bedelin iade edilmemesini bildirmiştir. Danıştay 6. Dairenin aktardığı bu yazı bir Bakanlık talimatıdır.1 İzmir'deki olayda yapı sahibine belgeyi 15 gün içinde güncellemesi bildirilmiş; Daire, iki katı için yapı kullanma izni bulunan yapıya 31/12/2017'den sonra üçüncü kat eklendiğini ve verilen sürede güncelleme yapılmadığını tespit ederek belgenin iptalini oyçokluğuyla hukuka uygun bulmuştur; karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyize açıktır.1 Süre verilmesine ilişkin önceki işleme karşı açılan davanın reddi de Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır.1
Suç duyurusu yönünden Daireye göre belge beyan üzerine düzenlendiğinden başvuranın resmî makamlara doğru beyanda bulunması beklenir; beyanın doğru olmadığı tespit edildiğinde Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulmasında hukuka aykırılık yoktur. Fiilin TCK m. 206'daki resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçunu oluşturup oluşturmadığı ise ceza yargılamasında değerlendirilir.1
Belge, haklarını etkilediğini ileri süren üçüncü kişilerin açtığı davayla da iptal edilebilir. Muğla'daki olayda komşu taşınmazın malikleri belgelerin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmış, verilen yürütmenin durdurulması ve iptal kararları üzerine il müdürlüğü belgeleri İYUK m. 28 uyarınca sistem üzerinden iptal etmiştir; Danıştay 6. Daire bu işlemi hukuka uygun bulmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2020/4990)10 Daireye göre idare uygulanabilir bir yargı kararını aynen ve gecikmeksizin uygulamak zorundadır; belgenin sistem üzerinden iptali için yargı kararının kesinleşmesi gerekmez, karar sonradan kaldırılırsa belgenin yeniden aktif hâle getirilmesine engel yoktur.10 Daire kararı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca kesin olarak onanmıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1865)11
Yapı kayıt belgesi iptal edilirse ödenen bedel iade edilir mi? (Usul ve Esaslar m. 8/2)
Usul ve Esasların 8. maddesinin ikinci fıkrasındaki "Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez" ibaresi Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca hukuka uygun bulunmuştur. Kurula göre geçici m. 16 belgeyi yapı sahibinin beyanına dayandırdığından yapı sahibine doğru bilgi verme yükümlülüğü getirilmiştir; belge için ödenen ücret idarenin bir hizmeti karşılığında alınan bedel niteliğindedir ve beyanın mevzuata aykırı çıkması, belge sahibinin bu hizmetten yararlandığı gerçeğini değiştirmez.2 Kurul, bedelin iade edilmemesine ilişkin hükmün kanun hükmünün koşul ve sonuçlarını açıkladığını ve normlar hiyerarşisine ve dayanağı kanun maddesine uygun olduğunu kabul etmiştir.2
Kurulun aynı gün verdiği ikinci karar, Danıştay 6. Dairenin bir başka davada verdiği karara ilişkindir. Daire, geçici m. 16'da bedelin iade edilmeyeceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle ibareyi ve ona dayanan bedel iadesi reddini iptal etmişti. Olayda imar planında park alanında kalan taşınmazdaki yapıların belgeleri iptal edilmiş, bu iptal işlemlerine karşı açılan davalar reddedilerek kesinleşmiş, mirasçılar ödenen bedelin yasal faiziyle iadesini istemişti. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/1881)12 Kurul, Dairenin iptale ilişkin kısmını bozmuş ve ibareye dayanılarak bedel iadesini reddeden uygulama işlemlerinde de hukuka aykırılık görmemiştir.12
Danıştay 6. Daire de sonraki kararında, Kurulun bu yöndeki kararına atıf yaparak ibarenin iptali istemini reddetmiştir.1 Kurulun bedel ibaresine ilişkin kararları oyçokluğuyla verilmiştir.2
Bu kararlar, belge düzenlenemeyecek bir yapıya belge verildiğinin anlaşılması üzerine belgenin iptal edildiği durumlarla ilgilidir. Bakanlığın 06.07.2020 tarihli yazısı da belgenin güncellendiği durumda 31/12/2017 sonrası aykırılıklar için yatırılan bedelin iade edilmemesini öngörür.1
Yapı kayıt belgesinin iptalinde ispat: yapının 31/12/2017'de var olup olmadığı, uydu görüntüleri ve imalatların karşılaştırılması
Bu sayfadaki Danıştay kararlarında belgenin iptali, yapının ya da eklenen kısmın 31/12/2017 tarihinde var olmadığının somut tespitine dayandırılmıştır. İzmir'deki olayda il müdürlüğü, uydu görüntülerinden ve yerinde yapılan incelemeden yapının 2007'den 13/02/2018'e kadar aynı şekliyle bulunduğunun ve imalatlara bu tarihten sonra başlandığının tespit edildiğini belirterek yapı sahibine süre vermiştir; Danıştay 6. Daire, iptal tutanağındaki 14/04/2018 ve 08/02/2020 tarihli uydu görüntüleriyle dosyadaki diğer bilgi, belge, uydu görüntüleri ve fotoğrafları inceleyerek üçüncü katın 31/12/2017'den sonra eklendiği sonucuna varmıştır.1
Çanakkale'deki olayda il müdürlüğü, Bakanlık Atlas uygulamasındaki 24.04.2018 tarihli uydu görüntüsünde parselde belgeye konu yapının bulunmadığını, Mart 2020 tarihli görüntüde ise inşai faaliyet olduğunu saptamıştır; Daire, davalı idarelerin sunduğu bilgi, belge ve fotoğraflardan yapının 31/12/2017 tarihinde mevcut olmadığını kabul etmiştir.3 Aynı olayda yapının 2. derece doğal sit alanında ve sahil şeridinin ilk 50 metrelik kısmında kalması, belgenin ayrıca hukuka aykırı sayılmasının gerekçesi olmuştur.3
Tespit yoksa belge ayakta kalır. Danıştay 6. Daire, belgenin iptal edildiğine, yapının yasaklı alanda kaldığına, belge verilemeyecek yapılardan olduğuna ya da 31/12/2017'den sonra yapıldığına dair somut bir tespitin dosyada bulunmadığı olayda, varlığını sürdüren belge karşısında yıkım kararını hukuka aykırı bulmuştur.5
Yaptırım davalarında belgenin kapsamı da ispat konusudur. İdare, yapı tatil tutanağındaki imalatlarla belgede belirtilen uygulamaların aynı olmadığını ileri sürmüşse, mahkeme belge ile tutanağı karşılaştırmadan karar veremez.4
Yapı kayıt belgesine karşı dava: iptal işlemi, Usul ve Esaslar ve üçüncü kişinin davası (İYUK m. 2, 7; 2575 sayılı Kanun m. 24)
Belgenin iptaline ilişkin işlem idari işlemdir; menfaati ihlal edilen belge sahibi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırılık iddiasıyla iptal davası açabilir (İYUK m. 2/1-a). Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7/1-2). Geçici m. 16 ayrı bir dava süresi koymaz.
Bakanlıkların çıkardığı ve ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemlere karşı davalar Danıştayda ilk derece olarak görülür (2575 sayılı Kanun m. 24/1-c). İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak düzenleyici işlem uygulandığında ilgili, düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da ikisine birden dava açabilir ve düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması uygulama işleminin iptaline engel değildir (İYUK m. 7/4). Danıştay 6. Daire, Usul ve Esasların 8/2 hükmüne ve buna dayanan il müdürlüğü iptal işlemine karşı açılan davayı 2575 sayılı Kanunun 24/1-c bendi uyarınca birlikte incelemiş ve kararını Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olarak vermiştir.1
Belgeye üçüncü kişiler de dava açabilir: Muğla'daki olayda komşu taşınmazın malikleri belgelerin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmış, idare mahkemesinin iptal kararlarına karşı istinaf başvuruları bölge idare mahkemesince kesin olarak reddedilmiştir.10 İYUK m. 7 süreyi işlemin yazılı bildirimine bağlar; belge kendisine bildirilmeyen komşu bakımından sürenin hangi tarihte başladığına bu sayfadaki kararlarda değinilmemiştir.
Paylı (hisseli) taşınmazda belgeye dayanılarak cins değişikliği ve kat mülkiyeti kurulması isteminin tapu müdürlüğünce reddine karşı açılan davada Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, kat mülkiyetinin tescille doğduğunu, iptal kararının diğer hissedarların haklarını etkileyeceğini gözeterek uyuşmazlığın Sulh Hukuk Mahkemesinde görüleceğine karar vermiştir (bu kısım oyçokluğuyla).7 Kurul, mülkiyet veya diğer ayni haklarda değişiklik meydana getirmeyen tescil, terkin ve tashih işlemlerinden (cins tashihi gibi) kaynaklanan uyuşmazlıkların görüm ve çözümünün idari yargı yerine ait olduğunun kabul edildiğini de belirtmiştir.7 Belge iptal edilmeden önce verilmiş yıkım kararına ve imar para cezasına karşı davalar yıkım kararı ile kaçak yapı ve imar para cezası rehberlerinde anlatılmıştır.
İlgili mevzuat
3194 sayılı Kanun geçici m. 16 — Yapı kayıt belgesi (imar barışı)
Geçici Madde 16- (Ek: 11/5/2018-7143/16 md.)
Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 24/9/2020 tarihli ve E.:2019/21; K.:2020/51 sayılı Kararı ile) (…) uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2022 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. (Ek cümleler:8/4/2022-7394/13 md.) Satış bedelinin tamamının peşin ödenmesi hâlinde yüzde yirmi, en az yarısının ödenmesi hâlinde yüzde on indirim uygulanır. Taksitli satışlarda satış bedelinin en az yüzde onu peşin ödenir, kalan bedel ise beş yıla kadar taksitlendirilir. Taksit tutarlarına kanunî faiz oranının yarısı uygulanır. Elde edilen gelirlerin yüzde yirmibeşi Bakanlığın dönüşüm projeleri özel hesabına gelir olarak kaydedilir. Kalanı ise bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıt belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesi alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. (İptal cümle: Anayasa Mahkemesinin 23/7/2024 tarihli ve E.: 2023/74; K.: 2024/141 sayılı Kararı ile)
Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.
Kaynak: İmar Kanunu (3194)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
3194 sayılı Kanun geçici m. 21 — Yapı kayıt belgeli yapılarda güçlendirme
Geçici Madde 21 – (Ek:14/2/2020-7221/14 md.)
Bu Kanunun geçici 16 ncı maddesi kapsamında yapı kayıt belgesi alınan yapılar ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 13 üncü maddesinin (b) fıkrasına göre, hasar görmüş olmakla birlikte ıslahının mümkün olduğu tespit edilmiş olan yapılarda, ilave inşaat alanı ihdas edilmemek şartıyla, 23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa göre güçlendirme kararı alınarak güçlendirme yapılabilir. Bu yapılarda güçlendirme izni, bu Kanunda ve ilgili diğer mevzuatta öngörülen şartlara ve kısıtlamalara tabi olmaksızın, güçlendirme projesine istinaden ilgili idaresince verilir. Güçlendirilecek olan yapının üzerinde bulunduğu taşınmazın mülkiyetinin belediyeye veya Hazineye ait olması durumunda; taşınmaz satın alınmadıkça güçlendirme yapılamaz. Güçlendirilecek yapının üçüncü kişilere ait taşınmazlara tecavüzlü olması durumunda güçlendirme için taşınmazına tecavüzlü üçüncü şahısların muvafakati aranır.
Bu madde kapsamında yapılacak güçlendirme iş ve işlemleri 29/6/2001 tarihli ve 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında yapı denetim kuruluşlarının denetimine tabidir. Yapı denetim kuruluşlarından bu madde kapsamındaki denetim görevini yerine getirmedikleri tespit edilenlere, tespit edilen fiil ve hâllerin durumuna göre, 4708 sayılı Kanunun 8 inci ve 9 uncu maddesinde yer alan idari ve cezai müeyyideler uygulanır.
Bu maddeye göre güçlendirme izni verilen yapıların herhangi bir sebeple yıkılmaları hâlinde, bu alanlarda yeniden yapılacak yapılar için yürürlükteki plan ve mevzuat hükümleri uygulanır.
Bu madde hükümleri 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki yapılar hakkında uygulanmaz.
Kaynak: İmar Kanunu (3194)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
İYUK m. 7 — Dava açma süresi
Dava açma süresi:
Madde 7 – 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.
2. Bu süreler;
a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,
b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği;
Tarihi izleyen günden başlar.
3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.
4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.
Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
Danıştay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. 31/12/2017'den sonra kat eklenen yapının belgesi, güncellenmezse iptal edilebilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2024/7747 · K. 2025/5189 ·
Davacı, Usul ve Esasların 8. maddesinin ikinci fıkrasının ve İzmir'deki yapısına ait belgenin iptaline ilişkin il müdürlüğü işleminin iptalini istemiştir. Danıştay 6. Daire, davayı 2575 sayılı Kanun m. 24/1-c uyarınca ilk derece olarak incelemiş; belge düzenlenemeyecek yapılar için belgenin iptal edileceğine, hakların geri alınacağına ve yalan beyanda suç duyurusunda bulunulacağına ilişkin ibareleri oybirliğiyle, bedelin iade edilmeyeceğine ilişkin ibareyi İDDK'nın aynı yöndeki kararına atıf yaparak oyçokluğuyla hukuka uygun bulmuştur. Uydu görüntüleri ve fotoğraflardan iki katı için yapı kullanma izni bulunan yapıya 31/12/2017'den sonra üçüncü kat eklendiği, belgenin güncellenmesi için verilen sürede güncelleme yapılmadığı anlaşıldığından iptal işlemini de oyçokluğuyla hukuka uygun bulmuş; belgeyi düzenleyen Bakanlığın iptal yetkisini il müdürlüklerine devrettiğini, yetki yönünden aykırılık olmadığını belirtmiştir.
Sonuç: 31/12/2017'den sonra eklenen kat için verilen sürede güncellenmeyen belgenin iptali hukuka uygundur; bedel iade edilmez.
2. Belge iptal edilirse yatırılan bedel iade edilir mi?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2023/2709 · K. 2025/465 ·
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Usul ve Esasların 8. maddesinin ikinci fıkrasındaki iptal, hakların geri alınması ve suç duyurusu ibarelerine ilişkin ret kararını Dairenin gerekçesiyle, "bedel iade edilmez" ibaresine ilişkin ret kararını kendi gerekçesiyle onamıştır. Kurula göre geçici m. 16 belgeyi yapı sahibinin beyanına dayandırdığından yapı sahibine doğru bilgi verme yükümlülüğü getirilmiştir; belge için ödenen ücret idarenin bir hizmeti karşılığında alınan bedeldir ve beyanın mevzuata aykırı çıkması belge sahibinin bu hizmetten yararlandığı gerçeğini değiştirmez. Kurul, gerekçesinde Usul ve Esasların tümüne karşı açılan davayı reddeden ve düzenlemenin imar affı niteliğinde olmadığını, sit alanı, orman, mera ve kıyılarda özel hükümlerin uygulanmasına belgenin engel olmadığını belirten Daire kararını da aktarmıştır. Karar oyçokluğuyla verilmiştir.
Sonuç: Belge düzenlenemeyecek yapıya verilen belge iptal edilince yatırılan bedelin iade edilmemesi hukuka uygundur.
3. Sit alanında ve sahil şeridinde kalan, 2017'den sonra yapılan yapının belgesi ve il müdürlüğünün iptal yetkisiDanıştay 6. Daire · E. 2024/5618 · K. 2025/6140 ·
Davacı, belgelerin iptalinde valilikleri yetkilendiren Bakanlık işlemlerinin ve Çanakkale'deki yapısına ait belgenin il müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonunca iptalinin iptalini istemiştir. Danıştay 6. Daire, belgenin Bakanlığa yapılan başvuru üzerine düzenlendiğini, yetki ve usulde paralellik ilkesi gereği yine Bakanlıkça iptal edileceğini ve Bakanlığın bu yetkiyi il müdürlüklerine devrettiğini belirterek yetki yönünden aykırılık görmemiştir. Uydu görüntülerine göre yapının 31/12/2017'de mevcut olmadığını, ayrıca 2. derece doğal sit alanında ve sahil şeridinin ilk 50 metrelik kısmında kaldığını tespit etmiş; 3194 sayılı Kanunun 4. maddesi gereği 2863 ve 3621 sayılı Kanunlar kapsamında yapı yasaklı alanda kalan taşınmazların belgenin sağladığı haklardan yararlanamayacağını belirterek davayı reddetmiştir.
Sonuç: Kıyı ve sit gibi özel kanunla yapı yasaklanan alanlarda belge koruma sağlamaz; belgeyi yetki devriyle il müdürlüğü iptal edebilir.
4. Belge iptal edilmedikçe yaptırım uygulanabilir mi; belge hangi imalatları korur?Danıştay 6. Daire · E. 2022/6250 · K. 2025/2069 ·
Ruhsatsız yapı için yapı tatil tutanağına dayanılarak verilen belediye encümeni kararına karşı açılan davada, dosyaya yapı kayıt belgeleri sunulmuş ve bölge idare mahkemesi işlemin iptaline karar vermiştir. Danıştay 6. Daire, hukuka uygunluk karinesinden yararlanan belgenin yetkili idarece iptal edilmedikçe 3194 sayılı Kanunun 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem yapılmasına engel olduğunu kabul etmiş; ancak belgede belirtilen imalatlarla yapı tatil tutanağındaki imalatların aynı olması gerektiğini, idare bunların farklı olduğunu ileri sürdüğü hâlde karşılaştırma yapılmadan karar verildiğini belirterek kararı bozmuştur.
Sonuç: Belge yalnız belgede yazılı imalatlar için koruma sağlar; mahkeme belge ile tutanağı karşılaştırmalıdır.
5. Beyana dayanan belge sonradan incelenebilir mi; iptal için somut tespit gerekir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2024/1988 · K. 2025/1956 ·
Ruhsatsız yapı için 2010 tarihli yapı tatil tutanağına dayanılarak verilen yıkım kararına karşı açılan davayı idare mahkemesi reddetmiştir. Danıştay 6. Daire, yapı için belge düzenlendiğini, belgenin iptal edildiğine ya da yapının yasaklı alanda kaldığına veya 31/12/2017'den sonra yapıldığına dair dosyada somut bir tespit bulunmadığını belirterek, varlığını sürdüren belge iptal edilmedikçe yıkım kararının icra edilemeyeceğini kabul etmiş ve kararı bozmuştur. Daire, belgelerin beyana göre ve inceleme yapılmadan düzenlendiğini, idarenin şartların bulunup bulunmadığını sonradan inceleyebileceğini, belge iptal edildikten sonra yeniden yapı tatil tutanağı düzenlenerek işlem yapılabileceğini de belirtmiştir.
Sonuç: Somut tespitle iptal edilmemiş belge, önceden verilmiş yıkım kararının uygulanmasına engeldir.
6. Hisseli taşınmazda belgeyle kat mülkiyeti ve cins değişikliği için maliklerin tamamının muvafakatiDanıştay 6. Daire · E. 2019/21140 · K. 2022/10172 ·
Davacı, kendisi dışında 21 hissedarı daha bulunan tarla vasıflı taşınmazdaki yapısı için aldığı belgeye dayanarak tapu müdürlüğünden cins değişikliği istemiş, başvurusu reddedilmiştir. Danıştay 6. Daire, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2018/8 sayılı Genelgesine eklenen, yaygın yapılaşmanın bulunduğu hisseli taşınmazlarda tüm yapıların belgesi veya yapı kullanma izni tamamlanmadan kat mülkiyetine geçilemeyeceğine ve tek hissedarın yapısına ait belgenin beyanlar hanesinde gösterileceğine ilişkin hükümleri, geçici m. 16/5 uyarınca cins değişikliği ve kat mülkiyetinin ancak maliklerin tamamının muvafakatiyle mümkün olduğu gerekçesiyle kanuna uygun bulmuştur. Kararın tapu müdürlüğü işlemine ilişkin kısmı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca görev yönünden bozulmuştur.
Sonuç: Belgeyle cins değişikliği ve kat mülkiyeti ancak maliklerin tamamının muvafakatiyle kurulabilir.
7. Paylı taşınmazda belgeye dayalı cins değişikliği başvurusunun tapu müdürlüğünce reddine karşı dava hangi mahkemede görülür?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2023/1997 · K. 2024/1359 ·
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Danıştay 6. Dairenin hisseli taşınmazlarda kat mülkiyetine ilişkin Genelge hükümlerini hukuka uygun bulan kısmını aynı gerekçeyle onamıştır. Belgeye dayanan cins değişikliği başvurusunun tapu müdürlüğünce reddine ilişkin kısımda ise kat mülkiyetinin tapu siciline tescille doğduğunu, ilgililerin yazılı muvafakati dışında sicil değişikliği için mahkeme kararı gerektiğini, iptal kararının diğer hissedarların haklarını etkileyeceğini belirterek uyuşmazlığın Sulh Hukuk Mahkemesinde görüleceğine karar vermiş ve Dairenin esasa girerek verdiği kararı görev yönünden bozmuştur. Bozma kısmı oyçokluğuyla verilmiştir.
Sonuç: Paylı taşınmazda belgeye dayalı cins değişikliği ve kat mülkiyeti isteminin tapu müdürlüğünce reddine karşı yol, Kurula göre Sulh Hukuk Mahkemesidir (oyçokluğuyla).
8. Belge, mesken olarak kayıtlı bağımsız bölümün işyeri olarak kullanılmasına tek başına yeter mi?Danıştay 4. Daire · E. 2023/7607 · K. 2024/2206 ·
Bağımsız bölüm maliki, aynı sitede mesken olarak kayıtlı iki bağımsız bölüme verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının iptalini istemiştir. İdare mahkemesi, belediyenin bu bölümler için ticari nitelikte belge alındığı savunmasına karşı, Usul ve Esasların 6. maddesinin 4. fıkrasında cins değişikliği için belge alındıktan sonra yapılması gereken işlemler bulunduğunu, belgenin cins değişikliği için tek başına yeterli olmadığını ve bu işlemlerin yapıldığının gösterilmediğini belirterek ruhsatları iptal etmiştir. İstinaf başvurusu reddedilmiş, Danıştay 4. Daire kararı ayrı gerekçe yazmadan onamıştır.
Sonuç: Belge alındıktan sonra cins değişikliği işlemleri yapılmadıkça mesken bölüm işyeri sayılmaz (idare mahkemesinin onanan gerekçesi).
9. Belgelerin incelenmesi ve iptalinde il müdürlüklerinin yetkilendirilmesiDanıştay 6. Daire · E. 2024/1094 · K. 2025/1858 ·
Davacı, Samsun'daki bağımsız bölümüne ve eklentisine verilen belgenin il müdürlüğünce iptaline dayanak gösterilen Bakanlık işleminin iptalini istemiştir. Danıştay 6. Daire, kanunun belge verilemeyecek yapıları düzenlediğini, beyana göre düzenlenen belgenin kanunen izin verilmeyen bir taşınmaza ilişkin olduğu anlaşılırsa iptalinin kanuna aykırı olmadığını, yetki ve usulde paralellik ilkesi gereği iptalin Bakanlıkça yapılacağını ve Bakanlığın bu yetkiyi il müdürlüklerine devrettiğini belirterek, inceleme ve iptal işlerinin valiliklere bağlı il müdürlüklerince yürütülmesini ve usulsüz belge hakkında suç duyurusunda bulunulmasını öngören düzenleyici işlemi hukuka uygun bulmuş ve davayı reddetmiştir.
Sonuç: Belge iptali ve suç duyurusu işlemlerinin il müdürlüklerince yürütülmesini öngören Bakanlık işlemi hukuka uygundur.
10. Komşuların açtığı davada verilen yargı kararı üzerine belgenin sistemden iptaliDanıştay 6. Daire · E. 2020/4990 · K. 2023/2160 ·
Komşu taşınmazın malikleri, Muğla'daki yapılara verilen yedi belgenin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmış; yürütmenin durdurulması ve iptal kararları üzerine il müdürlüğü belgeleri İYUK m. 28 uyarınca sistem üzerinden iptal etmiştir. Belge sahibi şirketin, kararların kesinleşmediği ve belgelerin sistemden tamamen silindiği yönündeki itirazlarını Danıştay 6. Daire yerinde görmemiştir: idare uygulanabilir yargı kararını aynen ve gecikmeksizin uygulamak zorundadır, bunun için kararın kesinleşmesi gerekmez ve karar sonradan kaldırılırsa belge yeniden aktif hâle getirilebilir. İptal kararlarına karşı istinaf başvurularının kesin olarak reddedildiği de gözetilerek dava reddedilmiştir. Daire kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 26/02/2024 tarihli, E.2023/1865, K.2024/385 sayılı kararıyla onanmıştır.
Sonuç: Belgeyi iptal eden ya da yürütmesini durduran yargı kararı, kesinleşmesi beklenmeden uygulanır.
11. Belgenin sistemden iptaline karşı davayı reddeden Daire kararı İDDK'ca onandı mı?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2023/1865 · K. 2024/385 ·
Davacı şirket, Danıştay 6. Dairenin 02/03/2023 tarihli, E.2020/4990, K.2023/2160 sayılı kararının bozulmasını istemiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddiaların kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğini belirterek davacının temyiz istemini reddetmiş ve davayı reddeden Daire kararını onamıştır. Kurul ayrı bir gerekçe yazmamıştır; karar kesin olarak ve oybirliğiyle verilmiştir.
Sonuç: Belgenin sistemden iptaline karşı açılan davayı reddeden Daire kararı Kurulca kesin olarak onanmıştır; Kurul ayrı gerekçe yazmamıştır.
12. Bedel ibaresini iptal eden Daire kararı İDDK'ca bozuldu mu?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/1881 · K. 2025/460 ·
İmar planında park alanında kalan taşınmazdaki yapıların belgeleri iptal edilmiş, iptal işlemlerine karşı davalar reddedilerek kesinleşmiş, mirasçılar ödenen bedelin yasal faiziyle iadesini istemiştir. Danıştay 6. Daire, geçici m. 16'da bedelin iade edilmeyeceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle Usul ve Esaslardaki bedel ibaresini ve iade başvurusunun reddini iptal etmişti. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, ibarenin normlar hiyerarşisine ve dayanağı kanun maddesine uygun olduğunu, ibareye dayanan uygulama işlemlerinde de hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek Dairenin iptale ilişkin kısmını oyçokluğuyla bozmuş, ret kısmını onamıştır.
Sonuç: Bedel iadesini reddeden işlemler hukuka uygundur; aksi yöndeki Daire kararı İDDK'ca bozulmuştur.
Sık sorulan sorular
Yapı kayıt belgesi nedir?
3194 sayılı İmar Kanunu geçici madde 16'ya göre yapı kayıt belgesi, 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılmış yapılar için, yapı sahibinin beyanına göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendirdiği kurumlarca verilen belgedir. Belge yapının kullanım amacına yöneliktir ve yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir (geçici m. 16/3 ve 16/10).
Yapı kayıt belgesi için bugün başvurulabilir mi?
Geçici madde 16/1 başvuru için 31/10/2018 tarihini öngörmüş ve uzatma yetkisini bir yılla sınırlamıştı (m. 16/2). Danıştay kararlarında aktarıldığına göre 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla başvuru süresi 15/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır. 30/6/2019 tarihli ve 1267 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla, 15/6/2019'a kadar başvurmuş olanların ödeme süresi, bedelin en az yüzde yirmi beşinin 31/7/2019'a kadar peşin, kalanının taksitle ödenmesi şartıyla 31/12/2019'a kadar uzatılmıştır. Madde metninde bundan sonrası için bir başvuru süresi yoktur.
Yapı kayıt belgesi ile kat mülkiyeti kurulabilir mi?
Geçici madde 16/5'e göre yapı kullanma izni bulunmayan yapılarda, yapı kayıt belgesiyle birlikte maliklerin tamamının muvafakati bulunur ve imar planında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanlar terk edilirse, yapı kullanma izin belgesi aranmadan cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir; bu durumda kayıt bedelinin iki katı ödenir. Danıştay 6. Daire, hisseli taşınmazlarda tüm yapıların belgesi veya yapı kullanma izni tamamlanmadan kat mülkiyetine geçilemeyeceğini öngören Genelge hükmünü kanuna uygun bulmuştur.
Yapı kayıt belgesi cins değişikliği için tek başına yeterli mi?
Hayır. Kanun cins değişikliğini maliklerin tamamının muvafakatine ve terk şartına bağlar (geçici m. 16/5). Danıştay 4. Dairenin onadığı bir idare mahkemesi kararında, Usul ve Esasların 6. maddesinin 4. fıkrasındaki işlemler yapılmadan, yalnız belgeye dayanılarak mesken olarak kayıtlı bağımsız bölümlere işyeri ruhsatı verilemeyeceği kabul edilmiştir.
Yapı kayıt belgesi hangi hâllerde iptal edilir?
Danıştay kararlarına göre belge, düzenlenemeyecek bir yapıya verildiği anlaşılırsa iptal edilir: yapı 31/12/2017'den sonra yapılmışsa, üçüncü kişiye ait özel mülkiyetteki ya da Hazinenin sosyal donatı için tahsisli arazisindeki yapıysa (geçici m. 16/9), madde 16/11'de sayılan Boğaziçi, tarihi yarımada ve Gelibolu alanlarındaysa ya da sit veya kıyı gibi özel kanunla yapı yasaklanan bir alanda kalıyorsa. İptal, Bakanlıkça ya da yetki devrettiği il müdürlüğünce yapılır; belge, üçüncü kişilerin açtığı dava sonunda verilen yargı kararıyla da iptal edilebilir.
Yapı kayıt belgesi iptal edilirse ödenen bedel geri alınabilir mi?
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2025 tarihli kararlarına göre hayır. Kurul, Usul ve Esasların 8. maddesinin ikinci fıkrasındaki bedelin iade edilmeyeceğine ilişkin hükmü, belge için ödenen ücretin idarenin bir hizmeti karşılığı olduğu ve belge sahibinin bu hizmetten yararlandığı gerekçesiyle hukuka uygun bulmuş, aksi yöndeki Daire kararını bozmuştur. Kararlar oyçokluğuyla verilmiştir.
Yapı kayıt belgesi olan ev yıkılır mı?
Danıştay 6. Daireye göre belge yetkili idarece iptal edilmedikçe 3194 sayılı Kanunun 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem yapılamaz; koruma ise belgede yazılı imalatlarla sınırlıdır. Belgeli yapının yıkımı yıkım kararı rehberinde ayrıca anlatılmıştır.
Sit alanında, kıyıda ya da ormandaki yapıya verilen belge geçerli mi?
Geçici madde 16 bu alanları kapsam dışı olarak saymaz. Ancak Danıştay 6. Daireye göre 3194 sayılı Kanunun 4. maddesi gereği özel kanunlar öncelikle uygulanır ve 2863 sayılı Kanun ile Kıyı Kanunu kapsamında yapı yasaklı alanda kalan taşınmazlar belgenin sağladığı haklardan yararlanamaz; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun aktardığı Daire kararına göre sit alanı, orman, mera ve kıyılarda belge düzenlenmiş olması özel hükümlerin uygulanmasına engel değildir.
Yapı kayıt belgesinin iptaline karşı dava açma süresi nedir?
Geçici madde 16 ayrı bir süre koymadığından İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uygulanır: süre idare mahkemesinde altmış gündür ve iptal işleminin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Dava açmadan önce İYUK m. 11 uyarınca üst makama başvurulabilir; bu başvuru işleyen süreyi durdurur.
Komşunun yapısına verilen yapı kayıt belgesine karşı dava açılabilir mi?
Danıştay 6. Dairenin incelediği bir olayda komşu taşınmazın malikleri belgelerin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmış, verilen yargı kararları üzerine belgeler sistem üzerinden iptal edilmiş ve Daire bu işlemi hukuka uygun bulmuştur. Komşunun dava açma süresinin hangi tarihte başladığı bu sayfada kullanılan Danıştay kararlarında tartışılmamıştır.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Muğla İdare Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası
Bu alandaki diğer rehberler
- Yapı ruhsatı: başvuru, süreler ve süresi dolan ruhsatın yenilenmesi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 21, 22, 29)
- Yapı ruhsatı iptal davası: komşu inşaatın ruhsatına karşı dava (İYUK m. 2, 7, 27)
- Kıyı kenar çizgisi ve Kıyı Kanunu: tespit, iptal davası, yapı yasağı ve yaptırımlar
- Sit alanı: dereceler, tescil ve koruma kurulu kararına itiraz (2863 sayılı Kanun m. 7, 17, 61)
- Tarlaya ev yapılır mı? Tarım dışı kullanım izni ve cezası (5403 sayılı Kanun m. 13, 21)
- 3573 sayılı Kanun: zeytin ağacı kesme cezası ve zeytinliğe yapı yasağı (m. 20)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.