Zeytin ağacı kesme cezası ve zeytinliğe yapı yasağı (3573 sayılı Kanun m. 20)

3573 sayılı Kanun "zeytinlik sahası" kavramını kullanır ama tanımlamaz. Kanunun m. 2'si orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlikler ile zeytin yetiştirmeye elverişli fundalık ve makiliklerin Bakanlıkça tespit edilip haritalanacağını söyler; koruma hükümleri ise m. 20'dedir. Danıştay 8. Daire 2026 tarihli kararında Kanunun 20. maddesinde zeytinlik sahalarının içeriğinin ve tanımının belirlenmediğini, Yönetmelikteki "zeytinlik saha" tanımının da Dairenin 2015 tarihli kararıyla iptal edildiğini tespit etmiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2024/254)¹

Bakanlığın 2011 tarihli uygulama yazısındaki ölçüt yargı önüne iki kez gelmiştir. Danıştay 8. Daire 2022'de, orman sınırları dışında kalan ve bir dekar alanda en az 10 adet kültür çeşidi veya yabani zeytin bitkisinin bulunduğu alanın zeytinlik saha sayılacağını belirten talimatı Kanuna uygun bulmuş ve davayı reddetmiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2018/3443)² Aynı Daire 2026'da ise aynı yazının "tapu vasfı zeytinlik olan ancak üzerinde zeytin ağaçları bulunmayan" alanlarda da Kanunun uygulanacağını söyleyen kısmını, Kanunun 20. maddesindeki sınırlamanın kapsamını kanuni dayanak olmadan belirlediği ve mülkiyet hakkına kanunla yapılmayan bir müdahale oluşturduğu gerekçesiyle iptal etmiştir; bu karar oy çokluğuyla ve ilk derece olarak verilmiştir, Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktır.¹ İki karar Bakanlığın aynı 08/06/2011 tarihli ve 2961 sayılı yazısına ilişkindir: 2022 kararı talimat yönünden davayı bütünüyle reddetmiş, 2026 kararı ise bu düzenleyici işlemle Kanunun hangi taşınmazlara uygulanacağının, diğer bir ifadeyle m. 20'deki sınırlamanın kapsamının kanuni dayanak olmadan belirlendiğini kabul etmiştir.^{2 1} Daire 2026 kararında 2022 kararına değinmemiş ve dekar başına 10 ağaç ölçütünü ayrıca incelememiştir. Daire gerekçesinde, Kanun'un uygulanmasını gösteren düzenleyici işlem tesis edilmesinde "hukuka uyarlık bulunmamaktadır" demiş; davacı yazının yalnız "tapu vasfı zeytinlik olan ancak üzerinde zeytin ağaçları bulunmayan" alanlara ilişkin kısmının iptalini istediğinden hüküm bu kısımla sınırlı kalmıştır. 2026 kararının temyiz sonucuna ilişkin bir Danıştay kararına bu rehber hazırlanırken rastlanmamıştır.

Tapu kaydı ile fiilî durum birlikte değerlendirilir. Danıştay 10. Daire, tapu kaydında zeytinlik olarak tescilli olan ve bir uzman raporuna göre etrafı zeytinliklerle çevrili bulunan taşınmazın zeytinlik saha vasfında olduğunu açık saymıştır. (Danıştay 10. Daire, E. 2020/2907)³ Tapuda tarla yazan bir taşınmazda ise aynı Daire, idarenin arazi incelemesine ve dekar başına ağaç ölçütüne dayanan değerlendirmesiyle yetinilmemesi hâlinde, taşınmazın zeytinlik saha olup olmadığının mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesiyle; Kanunun ve Yönetmeliğin amacı, mevcut tanımlamalar, bilimsel ve akademik çalışmalar ve idari düzenlemeler göz önüne alınarak belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. (Danıştay 10. Daire, E. 2019/12233)⁴

Komisyon tespiti şart değildir. Danıştay 10. Daire'ye göre Yönetmelikte komisyonca tespit edileceği öngörülen zeytinlik sahaları Devletin hüküm ve tasarrufundaki yabani zeytinlikler ile fundalık ve makiliklerdir; özel mülkiyete tabi taşınmazlarda fidan ekimiyle elde edilen zeytinlikler için bu usul uygulanamaz.⁴ Yabani zeytinlikler de korunur: Danıştay 8. Daire, yabani zeytinliklerin de zeytinlik saha olarak kabul edildiğini belirterek, orman vasfındaki bir maden sahasında bilirkişinin yabani zeytin ağaçları tespit ettiği dosyada zeytinlik saha yönünden değerlendirme yapılmadan verilen kararı bozmuştur. (Danıştay 8. Daire, E. 2024/756)⁵ Buna karşılık aynı Daire 2022'de, orman sayılan alanda kalan taşınmazdaki zeytin ve keçiboynuzu ağaçlarının alanın orman sınırları içinde kalması nedeniyle 3573 sayılı Kanun kapsamında olmadığı yolundaki işlemi hukuka uygun bulmuştur.²

3573 sayılı Kanun m. 20/2'ye göre bu sahalardaki zeytin ağaçlarının sökülmesi Bakanlığın fenni gerekçeye dayalı iznine tabidir. Kanun metninde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yazılıdır; Danıştay kararları aynı yetkiyi bugünkü adıyla Tarım ve Orman Bakanlığına bağlar. (Danıştay 8. Daire, E. 2022/1757)⁶ (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/2585)⁷ İzin verilirken Bakanlığa bağlı araştırma enstitülerinin ve mahallinde varsa ziraat odasının uygun görüşü alınır. Kanun ayrıca bir sınır daha koyar: bu hâlde dahi kesin zaruret görülmeyen zeytin ağacı kesilemez ve sökülemez.

Yaptırım ağaç sayısına göre hesaplanır: izinsiz kesenlere veya sökenlere ağaç başına altmış Türk Lirası idari para cezası verilir (m. 20/2). Bu, Kanunda yazan ve 23/1/2008 tarihli 5728 sayılı Kanunla belirlenen tutardır; Kanunun yürürlük tablosuna göre değişiklik 8/2/2008'de yürürlüğe girmiştir ve tabloda m. 20 için sonraki bir değişiklik yoktur. Cezaya mahallî mülki amir karar verir (m. 21).

Kanunda yazan altmış lira, bugün uygulanan tutar değildir. Kabahatler Kanunu m. 17/7'ye göre idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır ve hesapta bir Türk lirasının küsuru dikkate alınmaz; bu kural yalnız nispi nitelikteki idari para cezalarına uygulanmaz. İdari para cezası maktu veya nispi olabilir (m. 17/1); ağaç başına ceza bir değerin oranı olarak değil, Kanunda belirlenmiş sabit tutarın ağaç sayısıyla çarpılmasıyla bulunur. Bu nedenle ağaç başına tutar 2008'den bu yana her yıl artırılarak uygulanır; ödenecek ceza, kanundaki altmış lira üzerinden değil, cezanın uygulandığı yıl için artırılmış tutar üzerinden hesaplanır. O yıla ait tutar ilan edilen yeniden değerleme oranlarından hesaplanır; bu rehberde resmî bir kaynakla doğrulanamayan bir rakam verilmemiştir. Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir ve bu sürede ödenirse cezadan %25 indirim yapılır; ödeme, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m. 17/6).

Kanunda ağaç başına ikinci bir ceza daha vardır: Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikteki kurallara göre zeytinliğine bakmayan üreticiye ağaç başına on Türk Lirası idari para cezası verilir (m. 17/3); bu da Kanunda yazan tutardır ve aynı kurala göre her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (Kabahatler Kanunu m. 17/7). Orman sınırları içindeki ağaçların kesilmesi ise 3573 sayılı Kanunun değil 6831 sayılı Orman Kanunu'nun konusudur; orman ağacının izinsiz kesilmesinin sonuçları orman kanunu suçları rehberinde anlatılır.

3573 sayılı Kanun m. 20/2'nin ilk cümlesi kesindir: zeytincilik sahaları daraltılamaz. Tek istisna, belediye sınırları içinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları kapsamına alınmasıdır; bu hâlde altyapı ve sosyal tesisler dâhil toplam yapılaşma zeytinlik alanının %10'unu geçemez. Maddenin son fıkrasına göre Kanunun yayımından önce zeytinlik alanlarına ilişkin kesinleşmiş imar planları geçerlidir.

Danıştay bu hükmü dar okur. Danıştay 10. Daire'ye göre zeytinlik sahalarının daraltılması ve imar hudutları içine alınan zeytinlik sahalarında izin verilen yüzde onluk yapılaşma dışında zeytinlik sahalarda yapılaşma mümkün değildir; zeytinlik sahalarda Bakanlıktan alınacak izne dayanarak ancak zeytinyağı fabrikası ve tarımsal faaliyet yapılan küçük ölçekli tarımsal işletme kurulabilir.³ Daire bu gerekçeyle tapuda zeytinlik vasıflı taşınmazda 850 baş sağmal inek çiftliği kurulamayacağını kabul etmiş; ilk derece mahkemesinin yüzde on sınırı içinde plan notlarına göre yapı yapılabileceği yolundaki gerekçesini, işlem tarihinde alanda nazım veya uygulama imar planı bulunmadığından isabetsiz bulmuştur.³

Zeytinlik olmayan bir tarlada bile yapı serbest değildir. Danıştay 10. Daire, bağ evi yanında zirai depo yapılması istenen dosyada aynı yüzde on kuralını hatırlattıktan sonra, taşınmazın zeytinlik saha vasfında olmadığı tespit edilse dahi bunun doğrudan uygun görüş verilmesi sonucunu doğurmayacağını, tarımsal amaçlı yapılar için valilik veya il tarım müdürlüğünün izni ya da uygun görüşü gerektiğinden talebin plan notları, 5403 sayılı Kanun ve Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğine göre incelenmesi gerektiğini belirtmiştir.⁴ Tarım arazisinin genel izin rejimi tarlaya ev yapmak rehberinde anlatılmıştır.

Planlama da aynı yasağa bağlıdır. Danıştay 6. Daire, tapuda zeytinlik vasıflı bir taşınmazın nazım imar planında zeytinlik alan olarak belirlenmesini hukuka uygun bulmuş; parselin turizm ya da yerleşim amaçlı planlanması hâlinde zeytinlik sahası statüsündeki arazi kullanımının kalkacağını ve bunun Kanunla yasaklandığını belirtmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2023/1983)⁸ Daire, m. 20'nin son fıkrasındaki kesinleşmiş imar planı istisnasını 4086 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce kesinleşen planlarla yerleşime açılan zeytinlik sahalarına imkân tanıyan bir hüküm olarak okumuş; parselin bulunduğu alanda o tarihten önce kesinleşmiş bir imar planı bulunmadığından zeytinlik saha statüsünü değiştirecek bir planlamanın hukuken mümkün olmadığı sonucuna varmıştır.⁸

3573 sayılı Kanun m. 20/1'e göre zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede, zeytinyağı fabrikası hariç, zeytinliklerin vejetatif ve generatif gelişmesine engel olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmelerinin yapımı ve işletilmesi Bakanlığın iznine bağlıdır.

Danıştay 6. Daire'ye göre zeytinlik alanlarda yürütülecek faaliyetlerde öncelikle dikkate alınacak özel düzenleme 3573 sayılı Kanundur ve m. 20, gerekli tedbirler alınmış olsa bile zeytinlik sahalarında ve bu sahalara 3 kilometre mesafede kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran ya da bu sonuçlara yol açma ihtimali bulunan tesislerin yapılmasını ve işletilmesini önlemeyi amaçlar. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/7721)⁹ Daire, Danıştay 8. Daire'nin 2015 tarihli kararı karşısında artık kamu yararı kararı alınarak dahi bu tür tesislerin 3 kilometre mesafe içinde yapılamayacağını belirtmiştir.⁹

Bununla birlikte yasak tesisin niteliğine bağlıdır ve bu nitelik dosyada somut olarak ortaya konulmalıdır. Danıştay 4. Daire, aynı ilkeleri tekrarladıktan sonra ÇED kararlarına karşı açılan davalarda tesisin zeytinliklerin gelişmesine engel olacak kimyevi atık bırakıp bırakmadığının, toz ve duman çıkarıp çıkarmadığının belirlenmesi gerektiğini söylemiş; bilirkişi raporunda kapalı devre su kullanımı ve ıslak çalışma nedeniyle tozuma ve kimyasal kirlilik olmayacağı bilimsel olarak ortaya konulan krom zenginleştirme tesisi için ÇED sürecinin sonlandırılması işlemini hukuka aykırı bulmuştur. (Danıştay 4. Daire, E. 2024/840)¹⁰ Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir; Daire, kararın projeye doğrudan ÇED olumlu kararı verilmesi sonucunu doğurmayacağını ayrıca belirtmiştir.¹⁰

Mesafe ve etki ölçülmeden karar kurulamaz. Danıştay 6. Daire, zeytinliklerin ocağa uzaklığının ölçülmediği, tozumanın zeytinliklere etkisinde rüzgâr faktörünün değerlendirilmediği ve genel geçer ifadelerle yetinilen bilirkişi raporuna dayanan kararı bozmuş; faaliyetin zeytinliklerin gelişmesine engel olacak şekilde kimyevi atık bırakıp bırakmadığının, toz ve duman çıkarıp çıkarmadığının ek raporla açıklığa kavuşturulmasını istemiştir; karar oy çokluğuyla verilmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2022/6351)¹¹

1/3/2022 tarihli Maden Yönetmeliği değişikliği, ülkenin elektrik ihtiyacını karşılamak için yürütülen madencilik faaliyetlerinin tapuda zeytinlik olarak kayıtlı alanlara denk gelmesi ve başka yerde yürütülmesinin mümkün olmaması durumunda, sahayı rehabilite etme taahhüdüyle zeytin sahasının taşınmasına ve sahada madencilik yapılmasına Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca izin verilebileceğini öngörüyordu.⁶

Danıştay 8. Daire bu hükmü iptal etmiştir. Daireye göre Maden Kanunu'nun izne tabi alanlarda ilgili kanun hükümlerine göre izin alınmasını zorunlu tutan hükmündeki atıf zeytinlik sahalar bakımından 3573 sayılı Kanuna yöneliktir; ayrı bir yasal düzenleme yapılmadıkça zeytinlik sahalarda madencilik ancak bu Kanun çerçevesinde yürütülebilir.⁶ 3573 sayılı Kanun zeytinlik sahalarda yalnız Bakanlık izniyle zeytinyağı fabrikası ve küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmesine imkân tanır; korunan zeytinlik sahalardaki faaliyetlerin kanunla düzenlenmesi gerektiğinden Kanundaki yasak ve sınırlamalar yönetmelikle kaldırılamaz.⁶

Bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır; onama kararı oy çokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir.⁷ Kurul kararında aktarıldığı üzere davalı idare, 11/12/2022 tarihli yeni Maden Yönetmeliği ile dava konusu yönetmeliğin yürürlükten kaldırıldığını ileri sürmüştür; Kurul temyiz istemini reddetmiştir.⁷ Daha önce de Danıştay 8. Daire'nin 2015 tarihli kararı, Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesindeki zeytinlik saha tanımını ve 23. maddesinin Kanundaki yasağı tekrarlayan ilk iki cümlesi dışındaki kısmını iptal etmişti; Danıştay 6. Daire bu kararı aktararak artık kamu yararı kararıyla dahi zararlı tesislerin 3 kilometre içinde yapılamayacağını belirtmiştir.⁹

Bu kararlardan sonra konu kanunla düzenlenmiştir. 19/7/2025 tarihli 7554 sayılı Kanunla 3213 sayılı Maden Kanunu'na eklenen geçici madde 45'e göre, maddenin yürürlüğe girdiği tarihte ruhsat sahibi veya rödövansçı olan gerçek veya tüzel kişilerin ülkenin elektrik ihtiyacını karşılamak üzere yürüttüğü madencilik faaliyetleri, tapuda zeytinlik olarak kayıtlı veya fiilen üzerinde zeytinlik bulunan ve Maden Kanunu'na ekli harita ve koordinat listesi sınırları içindeki alanlara denk gelir ve faaliyetin başka alanlarda yürütülmesi mümkün olmazsa, zeytin ağaçlarının taşınmasına, sahada madencilik yapılmasına ve bu faaliyetlere ilişkin geçici tesisler inşa edilmesine kamu yararı dikkate alınarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca izin verilebilir (Maden Kanunu'nda "Bakanlık" bu bakanlıktır, m. 3; izin Tarım ve Orman Bakanlığından değil bu bakanlıktan istenir). Ağaçların taşınması mümkün değilse izinden önce, taşınan ve taşınamayan zeytin ağacı sayısının en az iki katı ağaçla zeytin sahası tesis edilmesi zorunludur. Faaliyet yürütülen her yıl için ruhsat sahibinden işletme ruhsat bedeli kadar ayrıca tahsilat yapılır ve saha, faaliyetten önceki ağaç sayısı kadar zeytin ağacı dikilerek rehabilite edilir. Bu istisna yalnız maddedeki şartları taşıyan faaliyetler ve Maden Kanunu'na ekli harita ve listedeki alanlar içindir; bu alanların dışındaki zeytinliklerde 3573 sayılı Kanunun yasakları uygulanır. Bu rehberde incelenen Danıştay kararlarında geçici madde 45'e değinilmemiştir.

3573 sayılı Kanunun kendi istisnaları başka bir konuya ilişkindir. Ek madde 2, kamu hizmetine tahsis edilmiş taşınmazlar, kamu planlarında tarım dışı kullanıma ayrılmış alanlar, deniz kıyı kenar çizgisine 2.000 metre ve göl kıyı kenar çizgisine 500 metreden az mesafedeki alanlar, birinci derece askerî yasak bölgeler, 2863 sayılı Kanun kapsamındaki yerler ve tarım reformu uygulama alanlarında Kanunun 2 ve 3. maddelerinin uygulanmayacağını söyler. Kamulaştırma da ayrı değerlendirilir: Danıştay 6. Daire, jeotermal akışkan taşıyacak boru hattı için yalnız irtifak hakkı kamulaştırması yapılan zeytinlik vasıflı parsellerde bu aşamada tarım dışı bir kullanımdan söz edilemeyeceğini, inşaata başlamadan önce 5403 ve 3573 sayılı Kanunlar kapsamında tarım dışı arazi kullanım izni alınacağını belirterek acele kamulaştırma kararına karşı açılan davayı reddetmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/3780)¹²

3573 sayılı Kanun m. 14'e göre zeytinliklere her çeşit hayvan sokulması ve yerleşim sahaları hariç zeytin sahalarına en az bir kilometre yakınlıkta koyun ve keçi ağılı yapılması yasaktır. Çift sürme ve nakliyatta kullanılan hayvanlara ağızlık takılması şartıyla izin verilir.

Bu hükmün yaptırımı idari para cezası değil, cezai yaptırımdır: hükme aykırı hareket edenler hakkında zarar görenin şikâyeti üzerine üç aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur (m. 14/3). Çiftçi mallarını korumakla yükümlü olanlarca düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir (m. 14/4). Şikâyet ve ceza yargılaması bu rehberin konusu değildir; idari yargıda bu yasak, işlemin dayanaklarından biri olarak karşımıza çıkar.

Danıştay 10. Daire, zeytinlik vasıflı taşınmazda süt sığırı çiftliği kurulmasına uygun görüş verilmemesine ilişkin işlemi hukuka uygun bulurken, kurulmak istenen tesisin zeytinyağı fabrikası veya küçük ölçekli tarımsal işletme niteliğinde olmamasının yanında zeytinlik sahalarına her çeşit hayvan sokulmasının yasak olmasını da gerekçe yapmıştır.³

3573 sayılı Kanun idari para cezasına karşı bir başvuru yolu düzenlemez; yalnız cezaya mahallî mülki amirin karar vereceğini söyler (m. 21). Kabahatler Kanunu m. 3'e göre bu Kanunun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde uygulanır; m. 27/1 de idari para cezasına karşı tebliğ veya tefhimden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabileceğini söyler. Ağaç başına verilen cezaya karşı yargı yolunu doğrudan belirleyen bir Danıştay kararına bu rehber hazırlanırken rastlanmamıştır.

Ceza başka bir idari kararla aynı işlemde verilmişse sonuç değişir: Kabahatler Kanunu m. 27/8'e göre idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, idari yaptırıma ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali istemiyle birlikte idari yargı merciinde görülür.

Zeytinlik gerekçesiyle verilen uygun görüş, izin, plan ve ÇED işlemlerine karşı dava idare mahkemesinde açılır; Danıştay 10. Daire'nin incelediği dosyada da zeytinlik gerekçesiyle uygun görüş verilmemesine karşı dava idare mahkemesinde açılmıştı.³ Bakanlık düzenlemelerine karşı açılan davalarda Danıştay 8. Daire ilk derece mahkemesi olarak karar vermiş ve kararlarına karşı Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolunu açık tutmuştur.¹ Danıştay Başkanlık Kurulunun 19/07/2023 tarihli kararıyla zeytincilikle ilgili mevzuattan kaynaklanan uyuşmazlıklar Danıştay 8. Daire'nin görev alanına verilmiştir.⁶ ÇED uyuşmazlıklarında ise bu rehberde Danıştay 6. ve 4. Daire kararları da yer almaktadır.^{11 10}

Çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar ve acele kamulaştırma işlemleri İYUK m. 20/A'daki ivedi yargılama usulüne tabidir. Bu davalarda dava açma süresi otuz gündür, İYUK m. 11'deki üst makama başvuru hükmü uygulanmaz ve süreyi durdurmaz; istinaf yoluna başvurulamaz, nihai karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulur (m. 20/A, m. 45/8). Bu davalarda altmış günlük genel süre uygulanmaz.

İlk soru taşınmazın zeytinlik saha olup olmadığıdır. Tapu kaydındaki zeytinlik vasfı ve çevrenin zeytinliklerle çevrili olduğunu gösteren rapor, Danıştay 10. Daire'nin bir dosyasında bu niteliği açık saymaya yetmiştir.³ Buna karşılık tapuda tarla yazan ve idarenin arazi tutanağına dayandığı bir dosyada aynı Daire, resen inceleme ilkesi uyarınca mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasını istemiştir.⁴

İkinci soru, idarenin dayandığı kurum görüşlerinin birbiriyle uyumlu olup olmadığıdır. Danıştay 6. Daire, il tarım ve orman müdürlüğü yazısında faaliyetin 3 kilometre çevresinde yoğun zeytin ağaçları ve tapu vasfı zeytinlik alanlar bulunduğu, orman işletme müdürlüğü yazısında ise 3 kilometre içinde tescilli zeytinlik alanı bulunmadığı belirtildiğinde, çelişkinin çevre, maden, orman, hidrojeoloji ve ziraat mühendislerinden oluşan bir bilirkişi heyetiyle keşif yapılarak giderilmesini istemiştir.⁹

Üçüncü soru bilirkişi raporunun yeterliliğidir. Danıştay 6. Daire, raporun zeytinliklerin tesise mesafesini ölçmesini, rüzgâr faktörünü değerlendirmesini ve proje tanıtım dosyasındaki önlemlerin yeterliliğini incelemesini aramıştır.¹¹ Danıştay 4. Daire, önlemlerin tozuma ve kimyasal kirliliği engelleyeceğini bilimsel olarak ortaya koyan rapora dayanarak idarenin ret gerekçesini yetersiz bulmuştur.¹⁰ Danıştay 8. Daire de bilirkişinin yabani zeytin tespit ettiği bir sahada yabani zeytinliğin yüzölçümünün, ağaçların ıslahının mümkün olup olmadığının ve madenciliğin zeytin ağaçlarına etkisinin ek raporla açıklığa kavuşturulmasını istemiştir.⁵