Ecrimisil ihbarnamesi: Hazine arazisi işgali, itiraz, zamanaşımı ve iptal davası

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu m. 75/1, Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz mallar, özel bütçeli idarelerin mülkiyetindeki taşınmaz mallar ile Vakıflar Genel Müdürlüğü ve onun idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli şagilden ecrimisil isteneceğini düzenler. Ecrimisil ihbarnamesi bu bedelin işgalciye bildirildiği belgedir. Danıştay kararlarında aktarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik m. 86/1'e göre takdir edilen ecrimisil, takdir tarihinden itibaren on beş gün içinde ecrimisil ihbarnamesi düzenlenerek fuzuli şagile Tebligat Kanunu hükümlerine göre öncelikle elden veya iadeli taahhütlü mektupla tebliğ edilir. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/4969)¹

Kanun, ecrimisil istenebilmesi için idarenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasını ve fuzuli şagilin kusurunu aramaz (m. 75/1). Bu yönüyle idarenin istediği ecrimisil, Türk Medeni Kanunu m. 995'e dayanan ve iyiniyetli olmayan zilyedin sorumluluğunu düzenleyen özel hukuk ecrimisilinden ayrılır. Paydaşlar arasında ya da özel kişiler arasında dava yoluyla istenen ecrimisil “Ecrimisil davası” rehberinde anlatılır.

Belediye taşınmazları için de aynı yol açıktır. Danıştay 4. Daire, 5393 sayılı Belediye Kanunu m. 15/6 ile 2886 sayılı Kanun m. 75 hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağının hükme bağlandığını aktarmış; imar planında yol olarak ayrılan ve belediyenin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanın izinsiz kullanımında belediyenin ecrimisil tahakkuk ettirebileceğini kabul ederek, belediyenin ecrimisil isteme yetkisi olmadığı gerekçesiyle verilen kararı bozmuştur. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/4644)²

Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler karayla sınırlı değildir. Danıştay 10. Daire'nin ilk derece sıfatıyla verdiği ve İdari Dava Daireleri Kurulunun onadığı kararda kıyıların, sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait malların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu, deniz yüzeylerinin de bu kapsamda bulunduğu ve buraların işgali hâlinde m. 75 ile Yönetmelik hükümlerine göre ecrimisil istenmesine hukuki bir engel olmadığı belirtilmiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/1051)³ Kıyıda yapı yasağı “Kıyı kenar çizgisi” rehberinde, Hazine adına orman sınırı dışına çıkarılan yerler “2/B arazileri” rehberinde, orman alanlarının işgalinin ceza yönü “Orman Kanunu suçları” rehberinde anlatılır.

m. 75/1'den okunan şartlar üçtür: 1) taşınmaz, maddede sayılan idarelerden birinin mülkiyetinde ya da Devletin hüküm ve tasarrufu altında olmalı, 2) gerçek veya tüzel bir kişi tarafından işgal edilmiş olmalı, 3) işgal eden fuzuli şagil olmalıdır. İdarenin zarara uğraması ve işgalcinin kusuru şart değildir. Danıştay 10. Daire, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmaz malı rıza veya muvafakata dayanmaksızın kullanan kişinin kusuru bulunup bulunmadığına bakılmaksızın fuzuli şagil sayılacağını ve işgal hâlinde ecrimisil istenmesinin idare için yasal bir zorunluluk olduğunu belirtmiştir. (Danıştay 10. Daire, E. 2003/6177)⁴ Bu karar 2006 tarihlidir ve Kanunun o tarihteki metnine göre verilmiştir; kusurun aranmadığı kuralı bugünkü m. 75/1'de de vardır.

Geçerli bir kira sözleşmesinin sürdüğü dönem için ecrimisil istenmez. Aynı kararda Daire, idarenin süresinden önce feshettiği kira sözleşmesinin yargı kararıyla geçerli olduğu saptandığından sözleşme dönemi için kira ödeneceğini ve bu döneme ecrimisil istenemeyeceğini; kira süresinin sona ermesiyle fuzuli şagil durumuna düşen kişiden, sözleşmenin bitiminden tahliyenin sağlandığı tarihe kadar geçen dönem için ecrimisil istenmesinin ise 2886 sayılı Kanun uyarınca idarenin görevi olduğunu kabul etmiştir.⁴

Kira sözleşmesinin bitim tarihinden sonra işgal devam ederse sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir, aksi hâlde ecrimisil alınır (m. 75/3). Danıştay 4. Daire, kira süresi sona erdiği hâlde teslim edilmeyen her gün için ceza kesileceğini öngören sözleşme hükmünün, kullanım bedelinin nasıl belirleneceğine yönelik bir hüküm olmadığını, özel hukuk kurallarına tabi bir cezai şart olduğunu ve sözleşme sona ermesine rağmen taşınmazı tahliye etmeyen kişiden ecrimisil istenmesine kanuni engel teşkil etmediğini belirtmiştir. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/8994)⁵ Buna karşılık Danıştay 13. Daire'nin ilk derece sıfatıyla verdiği ve İdari Dava Daireleri Kurulunun 2021'de oy çokluğuyla, yukarıda özetlenen gerekçeyle onadığı kararda, kira sözleşmesinde taşınmazın idareye teslim edilmeksizin geçen her gün için cari yıl kira bedelinin yüzde biri oranında ceza öngören hüküm bulunduğundan, sözleşmesiz dönemde ödenmesi gereken meblağın kira sözleşmesinin bu maddesine göre belirlenmesi gerektiği kabul edilmiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/1956)⁶ Bu gerekçe Daireye aittir; Kurul kararı kalıp gerekçeyle onamıştır.

Kullanımın dayandığı sözleşme mevzuata aykırıysa kullanıcıyı korumaz. İdari Dava Daireleri Kurulu, okul aile birliğiyle yapılan ve ilgili yönetmelik uyarınca yenilenmemesi gereken sözleşmelerin varlığından bahisle kullanımın geçerli ve hukuken korunabilir bir sebebe dayandığının kabul edilemeyeceğini, hukuken geçerli bir sebebe dayanmaksızın taşınmazı kullanan kişinin fuzuli şagil olduğunu belirtmiş; son geçerli sözleşmenin süresi içinde kiralanan alan düşülerek kalan alan için, sözleşme bittikten sonra ise işgal alanının tamamı için ecrimisil istenebileceğine hükmetmiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2025/801)⁷

İdarenin kendi işlemine güvenerek yapılan kullanım ayrıdır. Danıştay 4. Daire, belediye meclisi kararı alınmadan belediye başkanınca imzalandığı için sonradan iptal edilen protokole dayanarak taşınmazı şantiye alanı olarak kullanan şirket bakımından, protokolün iptalini hukuka uygun bulmakla birlikte, şirketin taşınmazı protokole dayalı olarak ve iyi niyetle, idareye güven çerçevesinde kullandığını; bu nedenle protokolün imzalandığı tarih ile iptal edildiği tarih arasındaki dönem için ecrimisil istenmesini hukuka uygun bulmamış, protokolden önceki dönem için ise ecrimisil istenmesinde hukuka aykırılık görmemiştir. (Danıştay 4. Daire, E. 2025/3086)⁸ Kanunda ayrıca bir “iyi niyet” şartı yoktur; bu karar idarenin kendi imzaladığı protokole dayanan kullanıma ilişkindir.

Taşınmazı hukuka uygun biçimde kullanmanın yolu idareden kira, ön izin ya da kullanma izni almaktır. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların kiraya verilmesi ve ön izin verilmesi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiraya verilmesi, ön izin ve kullanma izni verilmesine ilişkin usul ve esasları da düzenlemek amacıyla çıkarılmıştır.³ Bu izinlerin şartları, bu rehber için incelenen Danıştay kararlarında aktarılmamıştır.

Ecrimisil, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca, Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilir (m. 75/1). m. 9'da sayılan yerler belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlar ve bilirkişilerdir.

Danıştay kararlarında aktarılan Yönetmelik m. 85/2'ye göre ecrimisilin takdirinde idarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu, işgalden dolayı varsa elde edilen gelir, aynı yer ve mahaldeki emsal taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları ve taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur; asgari ecrimisil tutarlarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/4679)⁹

Asgari tutarlar 336 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nde düzenlenmiştir. Danıştay kararlarında 20/08/2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan hâliyle aktarılan Tebliğ m. 5/3'e göre tarımsal amaçlı kullanımlar ile belediye ve mücavir alan sınırları dışında gelir getirici unsur taşımayan kullanımlarda taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde bir buçuğundan, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlarda yüzde üçünden az olmamak üzere ecrimisil takdir edilir.⁹ (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/1176)¹⁰ İdari Dava Daireleri Kurulu, ecrimisil bedelinin belirlenmesinde emsal ecrimisil ve kira bedellerinin yanında taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin de dikkate alınması ve emlak vergi değeri alınan parsel, cadde veya sokağın uygun olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirterek, bunu gözetmeyen eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporunu esas alan kararı bozmuştur.¹⁰

Deniz yüzeyi için ayrı bir kural vardır. Danıştay 4. Daire'nin aktardığı Tebliğ m. 14/2'ye göre deniz turizmi araçlarının bağlanması amacıyla mendireklerle çevrilmiş deniz yüzeyinde ecrimisil, kara parçası için tespit edilen ecrimisil bedelinin yüzde onu esas alınarak takdir edilir. (Danıştay 4. Daire, E. 2023/5458)¹¹

İşgal sürdükçe yeni dönemler için yeniden ecrimisil istenir. Danıştay 10. Daire'nin ilk derece sıfatıyla verdiği ve İdari Dava Daireleri Kurulunun onadığı kararda, m. 75'te taşınmazın fuzulen işgalinin devam etmesi hâlinde müteakip defa ecrimisil istenemeyeceği yolunda bir hüküm bulunmadığı ve işgalin devam etmesi durumunda idarenin ecrimisil istemesinin yasal bir zorunluluk olduğu belirtilmiş; önceki dönem için yargı kararıyla kesinleşen birim bedele yeniden değerlendirme oranı uygulanarak sonraki dönemin hesaplanmasında hukuki bir engel görülmemiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/931)¹² Kurul bu kararı ihbarname yönünden oy çokluğuyla onamıştır.

Ecrimisile itiraz edilmemesi hâlinde yüzde yirmi, peşin ödenmesi hâlinde ayrıca yüzde on beş indirim uygulanır (m. 75/2). Köy sınırları içindeki Hazine taşınmazlarının işgalcilerinden tahsil edilen ecrimisil gelirlerinin yüzde beşi, köy tüzel kişiliği hesabına aktarılmak üzere emanet hesaplarına kaydedilir (m. 75/5).

İtiraz yolu Kanunda değil Yönetmelikte ayrıntılandırılmıştır. Danıştay 4. Daire'nin aktardığı Yönetmelik m. 86/2-3'e göre ecrimisil işlemine karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ilgili idareye dilekçeyle başvurularak düzeltme talebinde bulunulabilir; düzeltme talepleri talep tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde bu amaçla oluşturulan komisyonlarca karara bağlanır ve sonuç, karar tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde düzenlenecek ecrimisil düzeltme ihbarnamesiyle ilgilisine tebliğ edilir.¹ (Danıştay 4. Daire, E. 2023/12485)¹³

Danıştay 2. Daire'nin aktardığı Yönetmelik m. 87'ye göre ecrimisil, ihbarnamenin, düzeltme talebinde bulunulmuşsa düzeltme ihbarnamesinin ilgilisine tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde ödenir. (Danıştay 2. Daire, E. 2021/19003)¹⁴

Düzeltme talebi zorunlu değildir. Danıştay 2. Daire, ecrimisil ihbarnamesi üzerine itiraz yolunun mutlak olarak tüketilmesi gereken bir yol olmadığını; ancak ilgili bu yola başvurursa idarenin istemi öngörülen süre içinde karara bağlayıp itirazı ecrimisil düzeltme ihbarnamesiyle kabul veya reddetmesi gerektiğini belirtmiştir. Daireye göre idareye tanınan süreler İYUK'taki dava açma süresi hükümlerini bertaraf edici ve ilgililerin aleyhine sonuç doğurucu biçimde uygulanamaz; dava açma süresi içinde bir işlem kurulmazsa ihbarname, tesis edildiği tarihten itibaren kesin ve yürütülebilir nitelikte, iptal davasına konu edilebilecek bir işlemdir.¹⁴ Olayda düzeltme talebine cevap verilmemiş, ancak aynı dönemi kapsayan ödeme emri tebliğ edilmişti; Daire talebin bu yolla reddedildiğini kabul ederek süre aşımından ret kararını bozmuştur.¹⁴ Kararın bu kısmı dava süresine ilişkindir ve uyuşmazlığın esasına girmemiştir.

Dava açma süresi 2886 sayılı Kanunda ayrıca gösterilmediği için İYUK m. 7 uygulanır: idare mahkemesinde süre altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İYUK m. 11'e göre dava açma süresi içinde idareye yapılan başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar. Danıştay kararlarında dava, ihbarnamenin, itiraz edilmişse ihbarname ile düzeltme ihbarnamesinin ya da yalnız düzeltme ihbarnamesinin iptali istemiyle açılmıştır.¹²¹³

Kanundan kesin olarak okunan sınır, ecrimisilin tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere istenebileceğidir (m. 75/1). Bu sınırı 6009 sayılı Kanun 2010'da getirmiş; geçici m. 3 ile maddenin yürürlüğünden önce tespit ve takdir edilen, tebliğ edilen veya tahakkuk ettirilen ecrimisil alacaklarının tespit tarihinden geriye doğru beş yılı aşan kısmının hangi aşamada olursa olsun düzeltileceğini veya terkin edileceğini, tahsil edilmiş olanların iade edilmeyeceğini öngörmüştür.

Tartışmalı olan, işgal tespit edildikten sonra idarenin ihbarnameyi ne kadar süre içinde düzenlemek zorunda olduğudur; Kanunda bu konuda açık bir kural yoktur. Danıştay 2. Daire 2021'de, beş yıllık sınırın kanun koyucu tarafından zamanaşımı olarak adlandırılmamakla birlikte sonuçları itibarıyla zamanaşımını da aşan bir hak düşürücü süre niteliğinde olduğunu; ancak ecrimisilin tahakkuk aşamasına yönelik açık bir zamanaşımı süresi öngörülmediğini belirtmiş ve açık bir yasa kuralı mevcut olmadıkça tespit tarihinden önceki beş yıllık süre içinde kalan ecrimisilin her zaman talep edilebileceği sonucuna varmıştır. Daire, Vergi Usul Kanunu'ndaki tarh zamanaşımının kıyas yoluyla ecrimisile uygulanmasını da hukuki dayanaktan yoksun bulmuştur. (Danıştay 2. Daire, E. 2021/12576)¹⁵ Bozma bu kısım yönünden oy çokluğuyla verilmiştir.

Danıştay 4. Daire 2024'te farklı bir sonuca varmıştır. Daireye göre tespit tutanağının düzenlendiği tarihte ecrimisil alacağı idarenin bilgisi dahiline girer ve idare bu alacak hakkında belirli bir süre içinde işlem kurup ilgilisine tebliğ etmelidir; TBK m. 146'daki on yıllık genel zamanaşımı ve kanun koyucunun kiralardaki beş yıllık süreyi amaçladığı gözetildiğinde, ecrimisil ihbarnamesi tespit tarihinden itibaren en geç beş yıl içinde düzenlenerek fuzuli şagile tebliğ edilmelidir. Daire, 2010 tarihli tespitten beş yıl geçtikten sonra 2016'da düzenlenen ihbarnameyi süresinde düzenlenmemiş saymıştır.¹ Aynı Daire, 2015 tarihli tespitten beş yıl geçtikten sonra 2020'de düzenlenen ihbarnameye yapılan itirazın reddine ilişkin düzeltme ihbarnamesini de aynı gerekçeyle hukuka aykırı bulmuştur.¹³ İlk kararda bozma esasta oybirliği, gerekçede oy çokluğuyla; ikincisinde oy çokluğuyla verilmiştir.

İdari Dava Daireleri Kurulu 2024'te, tespit tarihinden beş yıl geçtikten sonra düzenlenen ihbarnameye dayanan alacağın tamamının terkini gerektiği gerekçesiyle iptal kararı veren idare mahkemesinin ısrar kararını onamıştır. Kurul bu sonuca, Danıştay 2. Daire'nin ikinci bozma kararının, uyulan bir bozma kararından sonraki temyiz incelemesinin bozma kararına uygunlukla sınırlı olması kuralına aykırı olması gerekçesiyle ulaşmış; zamanaşımı sorusunu kendi gerekçesiyle ayrıca tartışmamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1554)¹⁶ Kurul ısrar kararını, idare mahkemesinin uyduğu Danıştay 10. Daire'nin 2019 tarihli bozma kararında belirtilen gerekçeler göz önüne alınarak usul ve hukuka uygun bulmuştur.¹⁶ Kurul 16 Aralık 2024'te, yine 2003 tarihli bir tespite dayanan ve aynı yargılama aşamalarından (Danıştay 10. Daire bozması, uyma, Danıştay 2. Daire'nin ikinci bozması, ısrar) geçen başka bir dosyada da aynı gerekçeyle ısrar kararını onamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/2473)¹⁷

Bu rehber için incelenen kararlar arasında ihbarnamenin düzenlenme süresi sorusunu bağlayıcı biçimde çözen bir içtihadı birleştirme kararı yoktur. Bu kararlarda zamanaşımı itirazı, ihbarnameye ya da itiraz üzerine düzenlenen düzeltme ihbarnamesine karşı açılan iptal davasında incelenmiştir.¹¹³

Ecrimisilin dayanağı işgalin tespit edildiği tutanaktır. Danıştay 4. Daire'nin aktardığı Yönetmelik m. 84/1'e göre kiraya verilen, irtifak hakkı kurulan veya kullanma izni verilenler dışında kalan Hazine taşınmazlarının fiili durumu idarenin hazırladığı program dahilinde tespit edilir ve tespit yılda en az bir defa yapılır; m. 85/1'e göre işgal tespit edildiğinde tespit tarihinden itibaren on beş gün içinde Taşınmaz Tespit Tutanağına dayanılarak bedel tespit komisyonunca ecrimisil takdir edilir.¹

Mahkeme işgal alanını ve bedeli kendi incelemesiyle saptar. Danıştay 4. Daire, ihbarnamelere ilişkin uyuşmazlıklarda ihbarnameye konu işgal alanının tespit edilerek o alan için istenen bedelin mevzuata uygunluğunun değerlendirileceğini, tasarruf ilkesi gereğince ihbarnameye konu alanın dışında başka bir alan için ecrimisil hesabı yapılamayacağını belirtmiştir. Daire, tespit tutanağında işgal alanı deniz yüzeyi olarak belirlenmişken deniz yüzeyinde işgal bulunup bulunmadığını değerlendirmeyen ve önceki döneme ait başka bir davada alınan bilirkişi raporuna dayanan kararı bozmuş, gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasını istemiştir.¹¹

İşgalcinin kendisini kiracı ya da işletmeci olarak gösteren belgeleri de değerlendirilir. Danıştay 4. Daire, Muğla'nın Bodrum ilçesindeki Hazine taşınmazında bulunan oteli işleten şirketin kiracı ve işletmeci olduğu savunmasını dava dosyası, UYAP kayıtları ve Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarıyla birlikte incelemiş; şirket ile başka bir şirket arasında imzalanan sözleşme suretlerinin ecrimisil ödeme mükellefiyetinden kaçınmaya yönelik olduğu ve taşınmazın şirketçe fuzulen işgal edildiğinin sabit olduğu sonucuna vararak, bedelin idare mahkemesince incelenmesi için kararı bozmuştur.⁹

Kullanımın bir kısmı sözleşmeye dayanıyorsa sözleşmeli alan ayrılır. Danıştay 4. Daire, belediyenin hüküm ve tasarrufundaki yolda boru hattı geçiren şirket için, alanın tamamı veya bir kısmı üzerinde kira sözleşmesi yapılıp yapılmadığının ya da irtifak hakkı kurulup kurulmadığının, kurulmuşsa sözleşme kapsamında kullanılan kısmın tespit edilerek haklı bir sebebe dayanmadan kullanılan alan için bedelin saptanması amacıyla mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasını istemiştir.² İdari Dava Daireleri Kurulu da sözleşmeli ve sözleşmesiz dönemleri ayırdıktan sonra, gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak bedelin Yönetmelik m. 85 ve Tebliğ m. 5'e uygun olup olmadığının saptanmasını istemiştir.⁷

Bir taşınmazı birden fazla kişi kullanıyorsa işgal alanı paylaştırılabilir. Danıştay 10. Daire'nin ilk derece sıfatıyla verdiği ve Kurulca onanan kararda, toplam işgal alanı belirlendikten sonra kat maliklerine hisse oranları dikkate alınarak ecrimisil tahakkuk ettirilmesine yönelik itiraz yerinde görülmemiştir.¹²

Ecrimisil fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmezse 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur (m. 75/2). Danıştay 4. Daire'nin aktardığı 6183 sayılı Kanun m. 55'e göre kamu alacağını vadesinde ödemeyenlere 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları gerektiği ödeme emriyle tebliğ olunur; m. 58'e göre ödeme emri tebliğ olunan kişi böyle bir borcu olmadığı, kısmen ödediği veya alacağın zamanaşımına uğradığı iddiasıyla tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde dava açabilir. (Danıştay 4. Daire, E. 2024/3031)¹⁸

Ödeme emri dayanağı olan ihbarnameye bağlıdır. Danıştay 4. Daire, ödeme emrinin dayanağı ecrimisil ihbarnamesine karşı açılan davadaki karar bozulduğundan, ödeme emri hakkında da o davada bozma üzerine verilecek karara bağlı olarak yeniden karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.¹⁸ Danıştay 2. Daire de yargı denetiminden geçmeden kesinleşen bir ihbarnamenin alacağın da kesinleştiği anlamına gelmediğini; ödeme emrine karşı davada kişinin iddialarının “borcum yoktur” kapsamında değerlendirilip o dönemde borcu olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirtmiştir.¹⁴

Ecrimisil ile tahliye ayrı işlemlerdir. İşgal edilen taşınmaz, idarenin talebi üzerine bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek idareye teslim edilir (m. 75/4). Danıştay 4. Daire, kira süresi bittiği hâlde boşaltılmayan belediye taşınmazı için belediyenin kendisinin kurduğu tahliye işlemlerini, tahliyenin mülki amirden istenmesi gerekirken doğrudan belediyece işlem tesis edildiği gerekçesiyle iptal eden idare mahkemesi kararını bu yönden kalıp gerekçeyle onamış; ecrimisil istemine ilişkin kısmı ise ayrıca inceleyerek bozmuştur.⁵ Tahliye gerekçesi ilk derece mahkemesine aittir. Yönetmeliğin tespit, ecrimisil ve tahliyeyi düzenleyen m. 84-89 hükümlerinin yetki yönünden iptali istemi, bu hükümlerin Kanunun uygulanması niteliğinde olduğu ve üst hukuk normlarına aykırı olmadığı gerekçesiyle reddedilmiş, bu karar İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır.³

Tahliye edilmemiş olmak ecrimisil borcunu kaldırmaz. Danıştay 10. Daire'nin Kurulca onanan kararında, Kanun ve Yönetmelikte öngörülen yöntem izlenerek fuzuli şagilin tahliye ettirilmemesinin ilgili kamu görevlilerinin hukuki ve cezai sorumluluğunu gerektirdiği, buna karşılık taşınmazı işgal eden kişinin ecrimisil ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı belirtilmiştir.¹²

İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı oldukları gerekçesiyle menfaati ihlal edilenlerin açtığı dava iptal davasıdır (İYUK m. 2/1-a). Ecrimisil ihbarnamesi, idarenin 2886 sayılı Kanun m. 75'e dayanarak istediği ve rızaen ödenmezse 6183 sayılı Kanuna göre tahsil ettiği bir alacağı bildirir. Bu rehberde incelenen kararlarda ihbarnameye karşı davalar idare mahkemesinde iptal davası olarak görülmüş ve Danıştay'da temyizen incelenmiştir.¹²

Danıştay 13. Daire'nin genel ölçütüne göre idarenin kamu gücüne dayanan, re'sen ve tek yanlı olarak tesis ettiği ihale işlemlerinin denetimi idari yargının görevindedir; sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıklar ise adli yargıya girer. Sözleşmeden sonra tesis edilse bile sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan, sözleşmeden doğan bir hak veya alacağın takibi niteliği taşımayan ve kamu gücüne dayanılarak tek yanlı tesis edilen işlemlere karşı davalar idari yargıda görülür. Daire, iki kira sözleşmesi arasında kalan sözleşmesiz dönem için Milli Emlak Genel Tebliği'nin tahliye kuralına dayanılarak istenen kullanım bedelinin bir idari işlem olduğunu belirterek görev yönünden ret kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin bölge idare mahkemesi kararını bozmuştur. (Danıştay 13. Daire, E. 2024/2267)¹⁹ Bu karar esasa girmemiş, yalnız görev sorusunu çözmüştür.

Bir protokole dayanan kullanım bedelinde ise ilk derece mahkemesi farklı bir sonuca varmıştır. Bir belediyenin protokol uyarınca istediği kullanım bedeline karşı açılan davada idare mahkemesi, işlemin 2886 sayılı Kanun m. 75 uyarınca kamu gücü kullanılarak tahakkuk ettirilen bir ecrimisil ihbarnamesi niteliğinde olmadığını, özel hukuk hükümleri çerçevesinde yapılan protokol uyarınca istenen kira alacağı veya kullanım bedeli olduğunu belirterek davayı görev yönünden reddetmiş; bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiş, Danıştay 4. Daire de bu kararı oy çokluğuyla onamıştır. (Danıştay 4. Daire, E. 2024/500)²⁰ Görev gerekçesi ilk derece mahkemesine aittir; Daire kalıp gerekçeyle onamış ve uyuşmazlığın esasına girmemiştir.

Yetkili mahkeme, işgal ve kamu mallarına ilişkin idari davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m. 34/1).