Orman izni: Devlet ormanında maden, enerji ve altyapı izni (6831 sayılı Orman Kanunu m. 16 ve m. 17)

Orman Kanunu m. 17/1 Devlet ormanları içinde her çeşit bina ve ağıl yapılmasını, tarla açılmasını, işlenmesini, ekilmesini ve orman içinde yerleşilmesini yasaklar; yasak, ormanın korunması, istihsali ve imarı ile ilgili bina ve tesisleri kapsamaz. Kanun bu yasağa iki ayrı izin yolu açar. 1) Madde 16: Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesisleri. 2) Madde 17/3: savunma, ulaşım, enerji, haberleşme, su, atık su, petrol, doğalgaz, altyapı, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesisleri; baraj, gölet, sokak hayvanları bakımevi ve mezarlıklar; Devlete ait engelli ve yaşlı bireylere yönelik bakım ve rehabilitasyon merkezleri, sağlık, eğitim ve spor tesisleri ile bunlarla ilgili yer ve binalar.

İki madde izin makamını ve iznin niteliğini farklı yazar. Madde 16/1'e göre madencilik izni bedeli alınarak Tarım ve Orman Bakanlığınca "verilir"; bu fıkra 23/3/2023 tarihli 7442 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, verimli orman alanları, orman parkları ve korunması gereken nadir ekosistemlerde maden aranması ve işletilmesi ise ayrıca Bakanlığın muvafakatine bağlıdır. Madde 17/3'e göre izin, kamu yararı ve zaruret olması hâlinde, gerçek ve tüzel kişilere bedeli karşılığında "verilebilir"; Kanun metni bu fıkrada izin makamı olarak "Çevre ve Orman Bakanlığı" ibaresini korumaktadır. Anayasa Mahkemesinin 2024 tarihli kararı, Danıştay 8. ve 13. Dairelerinin birlikte verdiği kararda aktarıldığı şekliyle, bu fıkradaki izni "Tarım ve Orman Bakanlığınca izin verilebileceği düzenlenen" izin olarak anmıştır. (Danıştay 8. Daire, E. 2023/1707)¹ Kamu tüzel kişilerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda da Bakanlık izin verebilir; bu hâlde kullanım bedeli, süresi ve tesislerin devri genel hükümlere göre taraflarca belirlenir (m. 16/3, m. 17/4).

Uygulamada izin işlemini kimin imzaladığı yetki devrine bağlıdır. Danıştay 8. Daire 2023 tarihli kararında ormanlık alanda yola ilişkin kesin izinlerde Bakanlığın yetkili olduğunu, ancak 25/09/2017 tarihli Bakan onaylı Yetki Devri, İmza ve İş Bölümü Yönergesiyle m. 17/3'e göre verilecek izinlerden otoyol ve devlet karayolları dışındakiler için yetkinin Orman Bölge Müdürlerine devredildiğini tespit etmiş ve Orman Bölge Müdürlüğünce verilen yol iznini yetki yönünden hukuka aykırı bulan kararı bozmuştur. (Danıştay 8. Daire, E. 2018/7044)² Yetki devri işlemden sonra gerçekleşmiş, Daire bunun işlemi sonucu itibarıyla kusurlandırmayacağını kabul etmiştir.² Yönergenin bugün yürürlükte olup olmadığına kararda değinilmemiştir. Madencilik izin taleplerinde ise reddedilen işlemlerin Orman Genel Müdürlüğünce tesis edildiği görülür. (Danıştay 8. Daire, E. 2023/4395)³ (Danıştay 8. Daire, E. 2023/2190)⁴

Kanunda sayılmayan bir kullanım için izin verilemez. Danıştay 8. ve 13. Daireleri, birlikte verdikleri kararda Anayasa'nın 169. maddesi karşısında ormanlık alanda yürütülecek faaliyet için 6831 sayılı Kanunda ya da başka bir kanunda bu faaliyetin yapılabileceğine dair düzenleme bulunması gerektiğini belirtmiştir.¹ Maddenin listesi de değişmektedir: Anayasa Mahkemesi 2023 kararıyla "adli hizmet" ve "ceza infaz kurumları" ibarelerini, 2024 kararıyla "hava ayrıştırma" ibaresini iptal etmiş; 24/6/2026 tarihli 7587 sayılı Kanun listeye engelli ve yaşlı bireylere yönelik bakım ve rehabilitasyon merkezlerini eklemiştir (m. 17 dipnotları). Orman sınırının nereden geçtiği bu rehberin değil orman kadastrosuna itiraz rehberinin konusudur; orman sınırı dışına çıkarılan 2/B arazileri de ayrı bir rehberde anlatılır.

Madde 17/3 izni iki şarta bağlar: tesisin Devlet ormanı üzerinde bulunmasında veya yapılmasında kamu yararı ve zaruret olmalıdır. Danıştay 8. ve 13. Daireleri birlikte verdikleri kararda bu iki şartın birlikte arandığını açıkça söyler: Devlet ormanları üzerinde izin, kamu yararı ve zaruret hâlinin birlikte bulunması durumunda verilebilir.¹ Danıştay 8. Daire 2026 kararında, orman korunmasının esas olduğunu; bu alanlarda ancak üstün kamu yararının varlığı ve faaliyetin başka suretle gerçekleştirilmesinin mümkün olmaması hâlinde izin verilebileceğini belirtmiş ve izin işlemlerinin denetiminde kamu yararı ve zaruret koşullarının somut ve nesnel verilerle ortaya konulup konulmadığının inceleneceğini kabul etmiştir; bu karar oy çokluğuyla verilmiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2025/1507)⁵

Zaruretin ölçütü orman dışı alternatiftir. Danıştay 8. Daire, Anayasa Mahkemesinin 2007 tarihli kararına dayanarak zaruret hâlinin talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkânı bulunmaması durumu olarak anlaşılması gerektiğini vurgulamıştır.⁴ Lisanslı güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesislerine ormanlık alanlarda izin veren yönetmelik değişikliğinde Daireler, bu tesislerde kamu yararı bulunduğunu kabul etmiş, ancak tesislerin orman ekosistemi dışında kurulma imkânının bulunduğunu, ormanlık alanda kurulmalarının hangi zarurete dayandığının somut verilerle açıklanmadığını belirterek düzenlemeyi oy çokluğuyla iptal etmiştir; karar ilk derece olarak verilmiştir; İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktır ve temyiz sonucuna bu rehber hazırlanırken rastlanmamıştır.¹ Bu karara göre herhangi bir alanda yapılabilecek yapıların ormanlık alanlarda yapılmasına izin verilebilmesi için ormanlık alanda yapılmasının ne gibi bir zaruret arz ettiğinin somut verilerle gerekçelendirilmesi gerekir.¹

Kamu yararı kendi içinde tartılır. Danıştay 8. Daire, ormanlık alanda verilen izne konu kamu yararı ile ormanın muhafazasındaki kamu yararının karşılaştırılması zorunluluğunun Anayasa'nın 169. maddesindeki "Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez" hükmünden kaynaklandığını belirtmiş; izin işleminde ormanların devamlılığının sağlayacağı kamu yararı ile madencilik iznine ait kamu yararının "üstün kamu yararı" kavramıyla kıyaslanmasını istemiştir.^{4 3} Yayla yolu için verilen bedelsiz kesin izinde Daire, alınan bilirkişi raporundaki tespitlere dayanarak iznin iptalinde hukuka aykırılık bulunmadığını kabul etmiştir; raporda yolun en fazla köye veya yaylaya hizmet eden tek seçenek olmadığı ve esaslı bir katkı sunmayacağı belirtilmiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2021/610)⁶

Kanunda sayılan bir hizmet türü de tek başına yetmez; kamu yararının o yerde ormanı zorunlu kılması gerekir. Eğitim tesisi için Milli Eğitim Bakanlığına verilen ön izinde Danıştay 8. Daire, ilçede yeni okul yapılabilecek mülkiyeti sorunsuz taşınmaz bulmakta zorlanıldığına ve mahallede gerekli büyüklükte Hazineye ait orman dışı taşınmaz bulunmadığına ilişkin yazıyı esas alarak davayı reddetmiş; İdari Dava Daireleri Kurulu bu kararı ön izin yönünden oy çokluğuyla onamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/229)⁷ Aynı kararda Daire, Devlet ormanları üzerinde izin verilebilecek bina ve tesislerin hangi kamu hizmetlerine ilişkin olduğunun kanunla belirlenmesi gerektiğini de belirtmiştir.⁷

Madde 16/1 Devlet ormanında madencilik için izni bedele bağlar; genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetlerinden ve zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsat almış veya alacak olanlar işe başlamadan önce çalışma sahalarını orman idaresine bildirmek ve ormana zarar gelebilecek hâllerde orman idaresinin göstereceği tedbirleri almak zorundadır (m. 16/2). Maddenin uygulanmasına ilişkin şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir (m. 16/5).

Maden ruhsatı ile orman izni ayrı işlemlerdir. Danıştay 8. Daire, ormanlık alanda maden işletmek için orman idaresince verilen işletme izni ile maden ruhsatının birbiriyle ilişkili, birbirini takip eden ve fakat farklı hukuki müesseseler olduğunu açıkça belirtmiştir; bu karar oy çokluğuyla verilmiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2022/7641)⁸ Ruhsatın uzatılması orman iznini kendiliğinden uzatmaz: Daire, Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 20. fıkrasında ruhsatın temdidi hâlinde madencilik izinlerinin uzatılmış sayılacağı kurala bağlanmış olsa da izin sürelerinin uzatılabilmesi için ilgilinin süresi uzatılmış ruhsatla ilgili idarelere başvurması gerektiğini ve başvuru yapılmadığından orman izni sürelerinin kendiliğinden uzamadığını kabul etmiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2023/787)⁹

Maden izni talebinin reddine karşı açılan davalarda Danıştay yargısal denetimin eksiksiz yapılmasını ister. İdarenin "kamu yararı görülmediği" gerekçesiyle verdiği redlerde ilk derece mahkemeleri işlemi iptal etmiş, Danıştay 8. Daire ise bu kararları, sahanın orman vasfı, madencilik faaliyetinin ormancılık faaliyetleri ve çevre üzerindeki etkisi keşif ve bilirkişi incelemesiyle tespit edilmeden ve üstün kamu yararı kıyaslaması yapılmadan verildikleri için bozmuştur.^{3 4} Ek pasa döküm sahası talebine ilişkin kararda Daire, faaliyetin söz konusu saha dışında yapılmasının mümkün olmadığına dair zaruret hâlinin varlığına ilişkin somut tespitlere yer verilmesini ve sahanın meşcere örtüsünün kapalılık durumu dikkate alınarak verimli orman niteliğinde olup olmadığının belirlenmesini istemiştir.⁴

Kanun bedelin kalemlerini saymaz. Madde 16/1 izni "fon bedelleri hariç, bedeli alınarak", m. 17/3 "bedeli mukabilinde" verir; Devletçe yapılan veya işletilen tesislerden m. 17/3'e göre bedel alınmaz. İzin süresinin uzatılmasında ise Kanun yer, bina ve tesislerin rayiç değeri üzerinden belirlenecek yıllık bedeli öngörür (m. 17/3). Bedel kalemleri yönetmelikle belirlenmiştir ve bu rehberde yalnız Danıştay kararlarının aktardığı kadarıyla anlatılır.

Danıştay kararlarının aktardığı, işlem tarihinde yürürlükte olan 2014 tarihli m. 17/3 uygulama yönetmeliğine göre kesin izinlerde ağaçlandırma bedeli, arazi izin bedeli, orköy bedeli ve erozyon bedeli alınıyordu; arazi izin bedeli her yıl, diğer bedeller izin başlangıcında bir defaya mahsus alınıyordu. (Danıştay 8. Daire, E. 2019/7331)¹⁰ Madencilik izinlerinde de işlem tarihinde yürürlükte olan (bugün mülga) yönetmelik ağaçlandırma bedelini izin verilen alan üzerinden bir defaya mahsus alınan bedel, arazi izin bedelini ise izin başlangıcından itibaren her yıl alınan bedel olarak düzenlemiştir.⁸ Danıştay 8. Daire'ye göre, işlem tarihinde yürürlükte olan mevzuat hükümleri uyarınca arazi izin bedeli ve ağaçlandırma bedeli maden sahasının kullanılması ve bu kullanımdan kaynaklı tahribatın giderilmesine yönelik bedellerdir; Daire bedellerin alınabilmesi için iznin verilmesi yanında saha tesliminin de yapılması gerektiğini, ancak arazi izin bedeli ödenmezse saha tesliminin yapılmayacağını belirtmiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2022/4273)¹¹

"Bir defaya mahsus" kuralı mükerrer tahsil uyuşmazlıklarının merkezindedir. Danıştay 8. Daire, aynı sahada aynı izin için yapılan uzatma (temdit) başvurusu sonrasında ikinci kez ağaçlandırma bedeli alınmasını hukuka aykırı bulmuştur; bu dosyada başvuru izin süresi dolduktan yaklaşık on bir ay sonra yapılmış, ama idare iptal işlemini başvurudan sonra tesis etmiş ve arada hareketsiz kalmıştı. (Danıştay 8. Daire, E. 2023/2639)¹² Ruhsat uzatmasının iki yıl sürüncemede kaldığı ve izin sahibinin kusurunun bulunmadığı başka bir dosyada Daire, kesişen alanlar için yeni bir izin değerlendirmesi yapılmasının hakkaniyete uygun olmadığını ve ağaçlandırma bedelinin yalnızca bir defaya mahsus tahsil edilmesi gerektiğini kabul etmiştir.⁹ Buna karşılık önceki izinleri usule uygun uzatılmadığı için iptal edilmiş ve yıllar sonra yeni izin almış madenciden ağaçlandırma bedeli yeniden istenebilir; Daire bu işlemi oy çokluğuyla hukuka uygun bulmuştur.⁸

İzin devri ve ek bedeller de aynı ölçüyle denetlenir. Danıştay 8. Daire, daha önce bir kamu kurumuna bedelsiz verilmiş iznin devirle bedelli hâle gelmesi durumunda daha önce alınmış bir ağaçlandırma bedeli bulunmadığından, izin olurunun düzenlendiği tarihte geçerli birim fiyatlar üzerinden ağaçlandırma bedeli istenmesini hukuka uygun bulmuştur; aynı kararda, izin tarihinden geriye dönük arazi izin bedeli hesaplanmasını iptal eden ilk derece kararını ise ayrıca gerekçe yazmadan oy çokluğuyla onamıştır. (Danıştay 8. Daire, E. 2021/4383)¹³ Rüzgar enerji santrali izinlerinde yönetmelikteki bedele ilave olarak ek ağaçlandırma bedeli alınmasını öngören genelge iptal edildiğinden, İdari Dava Daireleri Kurulu bu genelgeye dayanan ilave bedel işleminin hukuki dayanağının ortadan kalktığını kabul etmiş ve davayı reddeden Daire kararını oy çokluğuyla bozmuştur. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2019/1998)¹⁴ Davaya Danıştay 8. Daire, işlem birden çok idare mahkemesinin yetki alanına girdiği için ilk derece olarak bakmıştı.¹⁴

Madde 17/3'e göre verilen iznin süresi kırk dokuz yılı geçemez. İzin amaç ve şartlarına uygun olarak faaliyet gösteren hak sahiplerinin izin süreleri, yer, bina ve tesislerin rayiç değeri üzerinden belirlenecek yıllık bedelle doksan dokuz yıla kadar uzatılabilir; bu durumda devir işlemleri uzatma süresi sonunda yapılır. Kanun uzatmayı "uzatılabilir" diye yazar ve iznin amaç ve şartlarına uygun kullanılmasına bağlar.

İzin sona erince Devletçe yapılanlar dışındaki her türlü bina ve tesis eksiksiz ve bedelsiz olarak Orman Genel Müdürlüğünün tasarrufuna geçer; bu tesisler Orman Genel Müdürlüğünün veya Bakanlığın ihtiyacında kullanılabilir ya da kiraya verilebilir (m. 17/3). Madencilik izinlerinde ise faaliyet sona erdiğinde idareye teslim edilen veya terk edilen, doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir (m. 16/4); Danıştay 8. Daire, yeniden izin talep edilmeyen ve süresi sona eren alanlar için rehabilitasyon hükümlerinin uygulanmasını hukuka uygun bulmuştur.⁹

Madde 16 izni için Kanun bir süre yazmaz. Danıştay kararlarının aktardığı, işlem tarihinde yürürlükte olan (bugün mülga) 2014 tarihli m. 16 uygulama yönetmeliğine göre izin ruhsat veya rödövans süresi dikkate alınarak verilirdi.³ Süre uzatımının şartları da aynı yönetmelikteydi: Danıştay 8. Daire'nin aktardığı hükme göre izin sahibi, yenilenmiş ruhsat ve gerekli belgelerle izin süresinin son günü mesai bitimine kadar bölge müdürlüğüne başvurmazsa izin iptal edilirdi.¹² Önceki izinleri bu nedenle iptal edilen madencinin sonradan aldığı izin, Daire'nin 2025 kararında eski izinlerin devamı değil yeni bir izin sayılmıştır.⁸

Madde 17/3 izin sahibine açık bir yasak koyar: verilen izinler amaç dışında kullanılamaz. İptal sebeplerini ayrıntılı olarak yönetmelik sayar. Danıştay 8. Daire'nin aktardığı, işlem tarihinde yürürlükteki (bugün mülga) madencilik yönetmeliğine göre hak sahibinin vazgeçmesi, ruhsatın veya ÇED belgesinin iptali, süresinde yenileme talebinde bulunulmaması, arazi izin bedelinin, idareden kaynaklanan nedenler dışında, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenmemesi ve izinlerin amacı dışında kullanılması hâllerinde izin Bakanlıkça iptal ediliyordu; aynı yönetmeliğe göre izni iptal edilen alanlar yeniden izne konu edilebiliyordu.¹² İşlem tarihinde yürürlükte olan (bugün mülga) aynı yönetmeliğe göre bedeller ve teminat tebliğden itibaren üç ay içinde ödenmezse saha teslimi yapılmıyor ve izin iptal ediliyordu.¹¹

İptal hâlinde bedel iadesi, iptalin kimden kaynaklandığına göre değişir. Danıştay 8. Daire, iznin herhangi bir sebeple sona ermesi hâlinde kesin izinde alınan bedellerin iade edilmeyeceğini öngören 2014 tarihli m. 17/3 uygulama yönetmeliği hükmünü, izin sahibinin herhangi bir kusuru veya ihmali bulunmaksızın iznin iptal edildiği durumları düzenlemediği için iptal etmiştir.¹⁰ Aynı kararda rüzgar enerji santrali için verilen kesin izin, dayandığı imar planlarının yargı kararıyla iptal edilmesi üzerine iptal edilmişti; sahada çalışma yapılmadığı ve ağaç kesilmediği idarenin kendi raporuyla sabit olduğundan, bedellerin ve teminatın iadesi talebinin reddi de iptal edilmiştir.¹⁰ Bu karar Daire tarafından ilk derece olarak verilmiş, İdari Dava Daireleri Kurulu 2024 tarihli kararıyla temyiz istemlerini reddederek oybirliğiyle onamıştır; Kurul ayrı bir gerekçe yazmadan Daire kararını usul ve hukuka uygun bulmuştur. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/3004)¹⁵

İzin sahibinin kendi eksik ödemesi ise iade hakkı doğurmaz. Arazi izin bedelinin yarısı yatırıldığı için sahanın teslim edilmediği dosyada Danıştay 8. Daire, sahanın teslim edilmemesinde idareye yüklenecek kusur bulunmadığını, davacının bedel iadesi için aranan şartları taşımadığını kabul etmiş ve bedellerin faiziyle iadesine hükmeden kararı bozmuştur.¹¹ Kaçak kullanım da başvuruyu askıya almanın sebebi olamaz: Daire, enerji nakil hattının bir kısmının izinsiz olarak ormandan geçirilmesi nedeniyle suç tutanağı düzenlendiği ve soruşturma başlatıldığı gerekçesiyle izin başvurusunun beklemeye alınmasının yasal dayanağı olmadığını belirtmiş ve davayı reddeden kararı bozmuştur. (Danıştay 8. Daire, E. 2018/1943)¹⁶ İzinsiz kullanımın cezai yönü bu rehberin değil orman kanunu suçları rehberinin konusudur; Hazine arazisinin izinsiz kullanımı için istenen ecrimisil ise ecrimisil ihbarnamesi rehberinde anlatılır.

Orman izni talebinin reddi, iznin iptali, ağaçlandırma veya arazi izin bedeli istenmesi ve bedel iadesi talebinin reddi idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olur (İYUK m. 2/1-a). Zarar da isteniyorsa iptal ve tam yargı davaları birlikte açılabilir (m. 12). Bu rehberdeki Danıştay kararları bu davaların örnekleridir: izin reddine karşı iptal davaları,^{3 4} üçüncü kişinin verilen izne karşı açtığı davalar,^{6 5} ve bedel istenmesine ya da iadesinin reddine karşı açılan davalar.^{12 13}

İzin verilen alanın komşusu veya yöre halkı da dava açabilir. Yayla yolu için il özel idaresine verilen izne karşı davayı birden çok davacı birlikte açmış ve izin iptal edilmiştir.⁶ Köy lehine verilen su isale hattı iznine karşı açılan davada da izin iptal edilmiştir.⁵ Maden ruhsatı sahibinin sahasına komşu alanda belediyeye verilen yol izninde Danıştay 8. Daire, izin alanlarının çakışması hâlinde önceki izin sahibinin muvafakatinin aranacağını, muvafakat verilmese de idarenin zaruret ve kamu yararı bulunması üzerine resen işlem tesis edebileceğini belirtmiştir.²

Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür (İYUK m. 7); 6831 sayılı Kanun ayrı süre koymaz. İzin yönetmeliğinin kendisine karşı dava, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem olduğundan ilk derece olarak Danıştayda açılır (Danıştay Kanunu m. 24/1-c). Birden çok idare mahkemesinin yetki alanına giren işlerde de dava ilk derece olarak Danıştayda açılır (Danıştay Kanunu m. 24/1-e).¹⁴ Dava süresi yönetmeliğin ilanını izleyen günden başlar; yönetmeliğin uygulanması üzerine ilgililer yönetmelik veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir (İYUK m. 7/4). Bedel iadesi talebinin reddi ile dayanağı yönetmelik maddesine karşı birlikte açılan dava Danıştay 8. Dairece ilk derece olarak karara bağlanmış, karar İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır.^{10 15} Orman mevzuatının uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalarda bölge idare mahkemesi kararlarına karşı Danıştayda temyiz yolu açıktır (İYUK m. 46/1-ı).

İdarenin izin dosyasındaki ilk belge izin raporudur. Danıştay kararlarının aktardığı, işlem tarihinde yürürlükte olan 2014 tarihli m. 17/3 uygulama yönetmeliğine göre izin raporunu hazırlayan heyet, talebin ormanlık alanda yapılmasında kamu yararı ve zaruret olup olmadığını faaliyetin orman sınırları dışında gerçekleştirilmesi imkânının bulunup bulunmadığını irdeleyerek tespit ederdi.^{2 7} Bölge müdürlüğünün olumlu izin raporu tek başına yeterli değildir: maden izni talebinde heyet raporu ve bölge müdürlüğü kamu yararı ve zaruret bulunduğunu bildirdiği hâlde Orman Genel Müdürlüğü talebi reddetmiş, Danıştay 8. Daire de iptal kararını eksik incelemeye dayandığı için bozmuştur.³

Danıştay'ın izin davalarında aradığı başlıca delil mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesidir. Daire, iznin verilmesi durumunda orman bütünlüğü, ormancılık faaliyetleri ve çevre üzerinde ne gibi etkileri olacağının değerlendirilmesini ve sahanın verimli orman niteliğinde olup olmadığının keşif ve bilirkişi incelemesiyle tespit edilerek tartışılmasını istemiştir.^{3 4} Kesilecek ağaç sayısı ve ağaç türü de dosyada önem taşır; ret işleminin incelendiği bir kararda Daire, ormanlık alanda karaçam ve meşe ağaçlarının bulunduğunu ve 834 ağaç kesileceğinin tespit edildiğini vurgulamıştır.³

Bilirkişi raporu kararı doğrudan belirleyebilir. Yayla yolu iznine ilişkin davada Danıştay 8. Daire, bölge idare mahkemesinin ek gerekçesini yerinde bulmamış, ama alınan bilirkişi raporundaki tespitler karşısında iznin iptalinde hukuka aykırılık görmeyerek kararı gerekçeli olarak onamıştır.⁶ Bedel uyuşmazlıklarında ispatın konusu başkadır: daha önce ağaçlandırma bedeli ödendiğinin belgesi, iznin yeni bir izin mi yoksa öncekinin devamı mı olduğu ve sahada çalışma yapılıp yapılmadığı belirleyicidir.^{13 12 10} İdarenin kendi raporunda sahada çalışma yapılmadığı ve ağaç kesilmediği yazılıysa bu tespit bedel iadesi lehine delil olur.¹⁰