İmar planı değişikliği: malikin talebi, şartları ve değer artış payı (3194 sayılı İmar Kanunu ek m. 8)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Dava, süre ve usul
- İmar planı değişikliği hangi usule tabidir ve kim onaylar? (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8)
- Malikin imar planı değişikliği talebi: İYUK m. 10 başvurusu ve talebi kim karara bağlar?
- Plan değişikliği talebi reddedilirse ya da cevapsız kalırsa: zımni ret, dava süresi ve mahkemenin yetkisi
- İmar planı değişikliğinin şartları: kamu yararı, şehircilik ilkeleri ve planlama esasları (3194 ek m. 8, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 26)
- Umumi hizmet alanına ayrılmış ve kamulaştırılmayan parsel: 3194 sayılı Kanun m. 13 ve plan değişikliği talebi
- Plan değişikliği davasında ispat: keşif, bilirkişi incelemesi ve plan açıklama raporu
- İmar planı değişikliğinde değer artış payı: oran, tespit, ödeme ve itiraz (3194 ek m. 8 ve Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği)
- Değer artış payına karşı dava: görevli mahkeme, ehliyet ve eski yönetmelik dönemi Danıştay kararları
- İlgili mevzuat
- Danıştay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- İmar planı değişikliğini taşınmaz maliki de isteyebilir.
- Talebi planı onaylamaya yetkili merci karara bağlar; belediye sınırları içinde bu merci belediye meclisidir.
- Büyükşehir belediyesi olan yerlerde nazım imar planını ve değişikliğini büyükşehir belediye meclisi onaylar; ilçe belediyelerinin hazırladığı uygulama imar planı değişiklikleri büyükşehir belediye meclisince aynen ya da değiştirilerek onaylanır (5216 sayılı Kanun m. 7/1-b).
- Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve ret üzerine idare mahkemesinde dava açılabilir.
- Değişiklik kamu yararına, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olmak zorundadır; parsel bazında yoğunluk artışı ve parsel bazında konuta dönüştürme kural olarak yapılamaz.
- Maliklerin tamamının talebiyle parsel bazında yapılan fonksiyon değişikliğinde ve ada bazında yapılan değişiklikte değer artışının yüzde doksanı değer artış payı olarak alınır; riskli yapının bulunduğu parselde emsali en çok %20 artıran değişiklikler, 6306 sayılı Kanun alanları, kamu ve vakıf alanları gibi maddede sayılan hâller bunun dışındadır.
Bu rehber, yürürlükteki bir imar planının taşınmaz malikinin talebiyle ya da idarece değiştirilmesini anlatır: talebin kime yapıldığı ve kimin karar verdiği, cevap verilmezse ne olduğu, değişikliğin hangi şartlara bağlı olduğu, kamu hizmetine ayrılıp kamulaştırılmayan parselde hangi yolların bulunduğu ve değişiklikten sonra alınan değer artış payı. Anlatım 3194 sayılı İmar Kanunu'nun güncel metnine, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'ne, İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği'ne ve esasa girmiş Danıştay kararlarına dayanır.
İlgili rehberler: İmar planına itiraz ve imar planı iptal davası açma süresi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8)Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davalarıKaçak yapı cezası: yapı tatil tutanağı ve imar para cezası (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32, 42)
Dava, süre ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Görevli mahkeme
İdare mahkemesi: plan değişikliği talebinin açıkça ya da zımnen reddine ve onaylanan plan değişikliğine karşı açılan dava, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırılığı nedeniyle menfaati ihlal edilenin açtığı iptal davasıdır (İYUK m. 2/1-a). İdari yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır; mahkeme yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (m. 2/2).
Dayanak: İYUK m. 2/1-a, m. 2/2
- Yetkili mahkeme
İmar gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin idari davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (İYUK m. 34/1). Kanunda başka bir yetki kuralı yoksa genel kural, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 32). İdari yargıda yetki kamu düzenindendir.
Dayanak: İYUK m. 34/1, m. 32
- Dava şartı
Dava açmadan önce zorunlu bir idari başvuru yoktur. Malik plan değişikliği için idareye İYUK m. 10 uyarınca başvurabilir; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Bir işleme karşı dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan, yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (m. 11).
Dayanak: İYUK m. 10, m. 11
- Süre ve zamanaşımı
Özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve ret işleminin yazılı bildirimini izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Başvuru cevapsız kalırsa dava, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde açılır (m. 10/2). Plan değişikliği İYUK m. 20/A/1'de sayılan işlemlerden biriyle yapılmışsa ivedi yargılama usulünde dava açma süresi otuz gündür ve m. 11 uygulanmaz. Kesinleşen imar planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her hâlde beş yıl içinde dava açılabilir (3194 sayılı Kanun m. 8). Danıştay 6. Daire bu sınırı altmış günlük dava süresini uzatmayan bir üst sınır saymış ve 01.07.2020'den önce kesinleşen planlara uygulamamıştır. Bu sınırın ayrıntısı ve askıya çıkan plana karşı dava süresi imar planına itiraz rehberinde anlatılmıştır.
Dayanak: İYUK m. 7, m. 10/2, m. 20/A; 3194 sayılı Kanun m. 8
- Yargılama usulü
Yazılı yargılama usulü; inceleme evrak üzerinde yapılır. Dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz; mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. İYUK m. 20/A/1'de sayılan işlemlerde ivedi yargılama usulü uygulanır.
Dayanak: İYUK m. 1/2, m. 27/1-2, m. 20/A
- Harç
İdare mahkemesinde dava açılırken maktu başvurma harcı alınır. Konusu belli bir değerle ilgili olmayan davalarda esas hakkında verilen karar ve davanın reddi kararı için maktu karar ve ilam harcı öngörülmüştür. Bölge idare mahkemesine istinaf ve Danıştay'a temyiz başvurusu için tarifede ayrı harç vardır.
Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I-2, A-III-2-a, A-IV-c, A-IV-d
- Kanun yolu
İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf; konusu İYUK m. 45/1'deki parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında karar kesindir. İmar planları ve parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalarda bölge idare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştay'da temyiz yolu açıktır (m. 46/1-g). Bu listede sayılmayan davalarda temyiz, m. 46/1'in diğer bentlerine (ör. konusu m. 46/1-b'deki parasal sınırı aşan idari işlem davaları; kanun metnindeki dokuz yüz yirmi bin Türk lirası her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır) ve 7589 sayılı Kanunla eklenen m. 46/2'ye bağlıdır; bu değişiklik yürürlüğünden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlara uygulanır. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır (Ek m. 1). İvedi yargılama usulüne tabi davalarda istinaf yoktur; nihai karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyize başvurulur (m. 45/8, m. 20/A/2-g).
İmar planı değişikliği hangi usule tabidir ve kim onaylar? (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8)
3194 sayılı İmar Kanunu m. 8/1-b'ye göre belediye sınırları içindeki nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır ve belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Aynı maddeye göre onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de aynı usullere tabidir: değişiklik onaylandıktan sonra bir ay süreyle ilan edilir, bu süre içinde itiraz edilebilir ve belediye meclisi itirazları ve planı on beş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde planlar 3194 sayılı Kanun m. 8'e göre valilikçe yapılır ve itirazlar valiliğe yapılır; 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu m. 10/c'ye göre, belediye sınırları il sınırı olan büyükşehir belediyeleri hariç, bu alanların imar planlarını il genel meclisi görüşüp karara bağlar. Danıştay 6. Daire de belediye sınırları dışında plan onama yetkisinin il genel meclisine ait olduğunu ve değişiklik tekliflerinin bu meclise sunulması gerektiğini belirtmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2019/18208)1
Planlar, plan değişiklikleri ve plan revizyonları Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortama yüklenmek ve aynı sistem üzerinden Plan İşlem Numarası almak zorundadır (m. 8/1-b). Plan değişikliği hakkında, değişikliğe konu alanda görülebilir biçimde en az 2 tabelayla 30 gün süreyle bilgilendirme yapılır.
Askıya çıkan bir plan değişikliğine itiraz ve plana karşı açılan iptal davasının süresi imar planına itiraz rehberinde ayrıca anlatılmıştır. Bu sayfa, değişikliği malikin kendisinin istemesini, değişikliğin şartlarını ve değişiklikten doğan değer artış payını anlatır.
Danıştay 6. Daire'ye göre imar planı, revizyonu ve değişikliğini onaylama yetkisi belediye meclisine ait olduğundan belediyeye yapılan plan değişikliği teklifi karara bağlanmak üzere meclise sunulmalıdır; teklifin meclise sunulmadan doğrudan belediye başkanlığınca reddedilmesi yetki unsuru yönünden hukuka aykırıdır. (Danıştay 6. Daire, E. 2016/3639)2 Daire bu sonucu, yol alanındaki taşınmazın konut alanına alınması talebini belediye başkan yardımcısının imzasıyla reddeden işlemde,2 iki belediye başkanlığının ret işlemlerinde1 ve İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ret işleminde (Danıştay 6. Daire, E. 2021/1440)3 de kurmuştur.
Malikin imar planı değişikliği talebi: İYUK m. 10 başvurusu ve talebi kim karara bağlar?
Malikin plan değişikliği istemi, İYUK m. 10'daki başvurudur: ilgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması için idari makamlara başvurabilir. Danıştay 6. Daire'ye göre ilgililer, plan değişikliği koşullarının oluştuğunu ileri sürerek taşınmazları için mülkiyet hakkı kapsamında her zaman plan değişikliği isteyebilir ve istemin reddi üzerine dava açma süresi içinde ret işlemiyle birlikte imar planına karşı da dava açabilir. (Danıştay 6. Daire, E. 2023/8436)4 Aynı kararda Daire, plan değişikliğinin ancak ilgilinin kendi mülkiyetindeki taşınmaz için istenebileceğini belirtmiş ve taşınmazının çevresindeki alanın planlamasının eski hâline döndürülmesini isteyen kişinin ret işlemine karşı açtığı davada ehliyet bulunmadığına karar vermiştir.4 Bu karar esasa girmemiş, ehliyet yönünden verilmiş bir karardır. Ret işlemiyle birlikte plana açılan bu davada, 01.07.2020'den sonra kesinleşen planlar bakımından 3194 sayılı Kanun m. 8'deki beş yıl sınırı ayrıca gözetilir; Danıştay 6. Daire bu sınırı daha önce kesinleşen planlara uygulamamıştır (ayrıntı imar planına itiraz rehberindedir). Büyükşehir belediyesi olan yerlerde nazım imar planını ve değişikliğini büyükşehir belediye meclisi onaylar; ilçe belediyelerinin hazırladığı uygulama imar planı değişiklikleri büyükşehir belediye meclisince aynen ya da değiştirilerek onaylanır (5216 sayılı Kanun m. 7/1-b).
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 31/4'e göre imar planı teklifini planın kapsadığı alanın maliki veya maliklerin yasal vekilleri sunabilir. Değer artış payına konu uygulama imar planı değişikliği teklifi ise İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 10 uyarınca değişikliğe konu alandaki taşınmaz sahiplerinin tamamı veya vekilleri tarafından, noter onaylı vekâlet bilgileriyle birlikte idareye sunulur.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 31/3'e göre plan paftası, plan notları ve plan raporu bulunmayan, plan teklifi niteliğini taşımayan, müellif tarafından yapılmayan ve imzalanmayan planlar idarelerin karar mercilerine sunulamaz. Bir bölge idare mahkemesi bu hükme dayanarak, şartları taşımayan plan değişikliği talebinin meclise sunulmadan başkanlık işlemiyle reddini hukuka uygun bulmuş; Danıştay 6. Daire bu kararı bozmuştur.3 Daireye göre yönetmelikteki düzenleme Kanunda yer almayan, idarenin iç işleyişine yönelik bir düzenlemedir ve idare meclislerinin plan değişikliği talepleri hakkında karar verme yetkisini kaldırmaz;1 bu şartların talep sahibinden beklenmesi ve teklifin yalnız bu nedenle karar merciine sunulmaması bireylere aşırı bir külfet yükler.1 Başvurunun, şehir plancısı imzasıyla hazırlanmış plan değişikliği dosyası gerektiği belirtilerek müdürlükçe reddedildiği olayda da Daire işlemi yetki yönünden hukuka aykırı bulmuştur.3 Danıştay, başvurunun meclise sunulmadan başkanlıkça reddine ilişkin işlemi yetki yönünden hukuka aykırı bulan bölge idare mahkemesi kararını da onamıştır. (Danıştay 6. Daire, E. 2022/5341)5
Meclisin incelemesi talebin esasına yöneliktir. Danıştay 6. Daire'ye göre plan değişikliği için öncelikle değerlendirilmesi gereken, istemin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olup olmadığıdır ve bu değerlendirme karar verme yetkisini taşıyan belediye meclisine aittir.1 Daire, ret işlemleriyle birlikte dava konusu edilen nazım ve uygulama imar planları hakkında ise, talepler meclisçe incelenirken planlarla birlikte değerlendirileceği için bu aşamada karar verilemeyeceğini belirtmiştir.1
Plan değişikliği talebi reddedilirse ya da cevapsız kalırsa: zımni ret, dava süresi ve mahkemenin yetkisi
İYUK m. 10/2'ye göre başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açabilir. Otuz gün içinde verilen cevap kesin değilse ilgili bunu isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı da bekleyebilir; bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmamışsa ya da dava süreden reddedilmişse, otuz günlük süre bittikten sonra yetkili makamca verilen cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir. Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemesinde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7).
Danıştay 6. Daire'ye göre cevap verilmeyerek reddedilmiş sayılan plan değişikliği başvurusunda işlem yetki unsuru bakımından incelenemez; kanun cevapsızlığı ret saydığından, talebin içeriğine göre ret işleminin diğer yönlerden hukuka uygunluğu incelenir. (Danıştay 6. Daire, E. 2022/8681)6 Aynı kararda Daire, PTT alanı olarak gösterilen taşınmazda, plan değişikliğini isteyen PTT A.Ş.'nin özel hukuk tüzel kişisi olarak kamulaştırma yetkisi bulunmadığını ve taşınmaza PTT alanı olarak ihtiyacı olmadığını bildirdiği nazım imar planı değişikliği başvurusunun zımnen reddini hukuka aykırı bulmuş, bölge idare mahkemesinin iptal kararını gerekçesini değiştirerek onamıştır.6 İlçe belediyesinin aynı dosyadaki açık reddine ilişkin iptal ise ayrıca onanmıştır.6
Plan değişikliği reddine karşı dava bir iptal davasıdır ve mahkemenin denetimi sınırlıdır: İYUK m. 2/2'ye göre idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremez. Danıştay 6. Daire bu nedenle, kamu yararı ve kamu hizmeti gereklerinin bulunması hâlinde plan değişikliği yapmak ya da İmar Kanunu'ndaki diğer yolları kullanmak konusunda takdir yetkisi bulunan idarenin yargı kararıyla plan değişikliği yapmaya zorlanamayacağını belirtmiştir. (Danıştay 6. Daire, E. 2018/4085)7
Plan değişikliği İYUK m. 20/A/1'de sayılan işlemlerden biriyle (ör. Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları ya da 6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları) yapılmışsa ivedi yargılama usulü uygulanır: dava açma süresi otuz gündür, İYUK m. 11 hükümleri uygulanmaz, istinaf yoluna başvurulamaz ve nihai karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyize başvurulur (m. 20/A/2, m. 45/8).
İmar planı değişikliğinin şartları: kamu yararı, şehircilik ilkeleri ve planlama esasları (3194 ek m. 8, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 26)
3194 sayılı Kanun ek m. 8/1'e göre plan değişiklikleri plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak şekilde ve teknik gerekçeleri sağlamak şartıyla yerleşmenin özelliğine uygun olarak yapılır; plan değişikliği tekliflerinde ihtiyaç analizini içeren sosyal ve teknik altyapı etki değerlendirme raporu hazırlanarak planı onaylayacak idareye sunulur. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 26 bu şartları ayrıntılandırır: 1) değişiklik kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanır; 2) yürürlükteki planda öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren değişiklik yapılamaz; 3) sosyal ve teknik altyapı alanlarını kaldıran, küçülten veya yerini değiştiren değişiklik zorunluluk olmadıkça yapılmaz, zorunlu hâlde ilgili yatırımcı bakanlık veya kuruluşun görüşü alınır ve yol hariç bu alanlar ancak hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alan ayrılarak kaldırılabilir veya küçültülebilir; 4) nüfus yoğunluğunu artıran değişikliklerde artan nüfusun ihtiyacı olan sosyal ve teknik altyapı alanları standartlara uygun olarak ayrılır.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na göre ortaya çıkan ihtiyaç veya kamu yararının gerektirdiği hâllerde ada veya parsel bazında ya da bölgesel olarak planlarda değişiklik yapılabilir; ancak değişiklik öncelikle yürürlükteki planın bütünlüğüne ve ana kararlarına aykırı olmamalı ve bilimsel, nesnel ve teknik gerekçelere dayanmalıdır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/731)8 İnşaat emsalini artırarak nüfus yoğunluğunu yükselten değişiklikte artan nüfusun ihtiyacı olan donatı alanı, standartlara uygun olarak değişikliğe konu alana hizmet verecek biçimde ayrılmış veya artırılmış olmalıdır.8
Değişiklik plan kademelerine de uymak zorundadır. Danıştay 6. Daire'ye göre kullanım, özel ya da kamu, yoğunluk, yapılaşma şartları ve benzeri bir değişiklikte 1/5000 ölçekli nazım imar planında da değişiklik yapılması gerekir; nazım plan değiştirilmeden yalnız 1/1000 ölçekli uygulama planında spor alanının özel spor alanına çevrilmesi şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kademeli birliktelik ilkesine aykırı bulunmuştur.5 Alt ölçekli planlar üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uymak zorundadır; (Danıştay 6. Daire, E. 2018/3393)9 bununla birlikte Daire, uygulama imar planının süregelen bir plan olarak uygulandığı bazı istisnai durumlarda nazım imar planı bulunmayan alanlarda sınırlı olarak uygulama imar planı değişikliği yapılabileceğini kabul eder.9
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Ankara'daki 1/25.000 ölçekli nazım imar planının parsel bazında uygulama yapılmaması stratejisi karşısında, parsel bazında ve yalnız ilgililerin talebi üzerine, hukuken geçerli bir gereklilik ortaya konulmadan yapılan ve yapı ve nüfus yoğunluğunu artıran değişiklikleri plan bütünlüğüne aykırı bulmuştur.8 Kurul, park ve rekreasyon alanındaki bir parselin 340 konuta imkân tanıyacak biçimde konut alanına çevrilmesini de üst ölçekli plandaki ağaçlandırılacak alan fonksiyonuna ve plan bütünlüğüne aykırı saymıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/31)10 Kurul bu sonuçlara o üst ölçekli planın amaç, hedef ve stratejilerine dayanarak ulaşmıştır.8
3194 sayılı Kanun ek m. 8/2'ye göre fonksiyon değişikliği hariç olmak üzere parsel bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini, bina yüksekliğini artıran imar planı değişiklikleri yapılamaz; 5/12/2024 tarihli ve 7534 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bir fonksiyon parsel bazında konut kullanımına dönüştürülemez. En az bin metrekare büyüklükte oluşmuş adalarda ada bazında yoğunluk artıran veya fonksiyon değişikliği getiren değişikliklerde ihtiyaç duyulan kültürel tesis, sosyal ve teknik altyapı kullanımları adanın merkezine en fazla 500 metre yarıçaplı alanda karşılanmak zorundadır (ek m. 8/3). Riskli yapının bulunduğu parsellerde emsale esas inşaat alanını en fazla %20 artıran değişikliklerde, 6306 sayılı Kanun kapsamındaki alanlarda, kamu yatırımları ve kamu mülkiyetindeki alanlarda, mazbut ve mülhak vakıf alanlarında, mahkeme kararını yerine getirmeye yönelik planda ve 2942 sayılı Kanun ek m. 1 kapsamındaki değişikliklerde ek m. 8 hükümleri uygulanmaz.
Danıştay 6. Daire, özel spor alanından özel sosyal tesis alanına parsel bazında yapılan değişikliği, iki kullanım da sosyal altyapı alanı olduğu ve değişiklik yoğunluk kararı getirmediği için ek m. 8 kapsamında görmemiş; ilgili bakanlığın alanda spor alanı kullanımına ihtiyaç bulunmadığını belirterek verdiği olumlu görüşü de dikkate alarak değişikliği iptal eden kararı onaylayan bölge idare mahkemesi kararını bozmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2022/5498)11 7534 sayılı Kanunla eklenen parsel bazında konut kullanımına dönüştürme yasağı bu sayfadaki kararlarda uygulanmamıştır; kararlarda bu konuya değinilmemiştir.
Umumi hizmet alanına ayrılmış ve kamulaştırılmayan parsel: 3194 sayılı Kanun m. 13 ve plan değişikliği talebi
3194 sayılı Kanun m. 13'e göre özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde olup uygulama imar planında düzenleme ortaklık payına konu kullanımlarda kalan taşınmazlar şu yollarla kamu mülkiyetine geçirilir: 1) umumi hizmetlere ayrılan alanlar öncelikle m. 18'e göre arazi ve arsa düzenlemesiyle; 2) tescil harici ve belediye mülkiyetindeki alanlardan veya muvafakat alınarak kamuya ait ya da Hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanarak; 3) imar hakkı aktarımıyla; 4) 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında Hazine veya ilgili idarelerin taşınmazlarıyla trampa ya da satın alma yoluyla. İkinci ve üçüncü yollar 5/12/2024 tarihli ve 7534 sayılı Kanunla eklenmiştir. İmar hakkı aktarımında alıcı parselin emsale esas inşaat alanı en fazla imar planıyla belirlenen oranlar kadar ve her hâlde alıcı parselin %30'unu geçmemek üzere artırılabilir. İlgili mevzuat uyarınca hiçbir şekilde yapı yapılamayacak alanlarda parsel beş yıllık imar programı süresi içinde kamu mülkiyetine geçirilmek zorundadır; bu süre en fazla bir yıl uzatılabilir.
7534 sayılı Kanunla ek m. 8'e eklenen fıkraya göre imar planlarında umumi hizmet alanına ayrılan ve m. 13 kapsamında kamu eline geçişi sağlanamayan alanlarda, kamu hizmetini yapacak idarenin bu alana ihtiyacı olmadığına dair görüşü alınarak, eşdeğer alan ayrılmaksızın, 2942 sayılı Kanun ek m. 1 hükümlerine göre ve çevre yapılaşma koşullarıyla uyumlu olmak kaydıyla konut kullanımı hariç fonksiyon değişikliği amaçlı plan değişikliği yapılabilir. Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 16/2'ye göre bu değişiklik idarelerce resen yapılabileceği gibi taşınmaz malikinin talebi üzerine de yapılabilir; yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi veya oyun alanı, yeşil alan, ağaçlandırılacak alan ve rekreasyon alanları bu imkânın dışındadır. Bu yolla yapılan uygulama imar planı değişikliklerinden değer artış payı alınmaz (m. 7/6).
Danıştay 6. Daire'ye göre 3194 sayılı Kanun, umumi hizmetler için gereken taşınmazların elde edilmesinde idareye imar planı değişikliği, m. 18'e göre parselasyon ve kamulaştırma seçeneklerini sunar. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/10218)12 Daireye göre sosyal donatı ve teknik altyapı alanlarının kaldırılmasını zorunluluk ve eşdeğer alan şartına bağlayan hükümlerin amacı bu alanların zamanla yapılaşmaya açılmasını önlemektir; öte yandan parselasyonla kamuya kazandırılmayan ve kamulaştırılmasına da ihtiyaç bulunmayan parsellerde mülkiyet hakkının belirsiz süreli kısıtlanması sorunu doğar ve kamu yararı ile mülkiyet hakkı arasında denge kurulması gerekir.12 Bu nedenle 1973'ten beri trafo alanında kalan ve dağıtım şirketinin ihtiyaç duymadığını bildirdiği parselin konut alanına alınması talebinde, önce asgari standartlara göre trafo alanına ihtiyaç olup olmadığı netleştirilmeli, ihtiyaç yoksa talep keşif ve bilirkişi incelemesiyle şehircilik ve planlama ilkeleri, kamu yararı, nüfus, yoğunluk ve donatı dengesi yönünden yeniden değerlendirilmelidir.12 Daire aynı ölçütü 1987'den beri teknik altyapı alanında kalan bir parselin ticaret alanına alınması talebinde de uygulamış ve eşdeğer alan ayrılmadığı gerekçesiyle davayı reddeden ilk derece kararını onaylayan bölge idare mahkemesi kararını bozmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2020/8505)13 Bu iki karar işlem tarihindeki mevzuata göre verilmiştir; 7534 sayılı Kanunla gelen parsel bazında konut kullanımına dönüştürme yasağına kararlarda değinilmemiştir.
Plan değişikliği bu durumda tek çözüm değildir. Danıştay 6. Daire'ye göre idarenin kısıtlılığı gidermesi için plan değişikliği tek yol değildir; Kanun idareye parselasyon, kamulaştırma ve trampa gibi başka araçlar da sunar ve bu araçlar değerlendirilmeden plan değişikliği talebinin reddini iptal eden mahkeme kararında isabet yoktur.7 Daire, kısıtlılık süresi uzadıkça malikin kısıtlamadan doğan zararının tazmini istemiyle dava açabileceğini de belirtir.7 1995'ten beri park alanında kalan bir parselde Daire, aynı başvurudaki plan değişikliği isteminin reddini hukuka uygun bulup oybirliğiyle onamış, kamulaştırma isteminin reddini ise kısıtlılığın belirsiz süre sürdürülmesinin hakkın özüne dokunduğu gerekçesiyle oyçokluğuyla bozmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/7174)14 Eğitim alanında kalan bir parsel için birlikte istenen plan değişikliği ve kamulaştırmada da plan değişikliği hakkındaki kararın sonucuna göre kamulaştırma talebinin reddi hakkında ayrıca hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.9 Kısıtlılık nedeniyle tazminat ve kamulaştırmasız el atma, kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır.
Plan değişikliği davasında ispat: keşif, bilirkişi incelemesi ve plan açıklama raporu
Plan değişikliği reddinin ya da yapılan değişikliğin hukuka uygunluğu çoğunlukla teknik bir sorudur ve Danıştay bu sorunun keşif ve bilirkişi incelemesiyle cevaplanmasını ister. Danıştay 6. Daire, nazım imar planının esası hakkında inceleme yapılmadan verilen ret kararını eksik inceleme saymış; talebin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve imar mevzuatına uygun olup olmadığının gerekirse yerinde keşif ve bilirkişi incelemesiyle tespit edilmesini istemiştir.1 Uzun süre kısıtlı kalan parsellerde inceleme iki aşamalıdır: önce asgari standartlara göre ilgili kamu hizmeti için ihtiyaç olup olmadığı netleştirilir, ihtiyaç yoksa değişikliğin nüfus, yoğunluk ve donatı dengesi yönünden uygunluğu alanında uzman bilirkişilerle yerinde keşifle tespit edilir.13
İdarenin ve kurumların yazıları da delildir. Taşınmaza ihtiyaç duyabilecek kurum ve kuruluşların ihtiyaç bulunmadığını bildiren cevapları, Danıştay'ın kısıtlılığın belirsiz süre devam edeceği sonucuna varmasında dayanak olmuştur.13 Özel spor alanı kararında ilgili bakanlığın ihtiyaç bulunmadığını bildiren olumlu görüşü, değişikliğin hukuka uygunluğunda birlikte değerlendirilmiştir.11 Bilirkişi raporu aynı başvurudaki farklı istemler için farklı sonuç verebilir: park alanındaki parsel davasında rapor, plan değişikliği isteminin reddini kamu yararı, şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden uygun bulmuş, ancak kamulaştırma yapılabileceğini belirtmiştir.14
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu değişikliğin gerekçesini dosyadaki belgelerde, özellikle plan açıklama raporunda aramıştır. Kurul, değişikliğe neden olan hukuken geçerli bir gerekliliğin ortaya konulmadığını ve plan açıklama raporlarının dosyalarda bulunmadığını tespit etmiş;8 parsel bazında artırılan inşaat alanı için zeminin yüksek yapılaşmaya uygun olup olmadığına dair bilgi ya da belgeye de rastlanmadığını belirtmiştir.8 Kanun ve yönetmelik de tekliften belge ister: ek m. 8/1'e göre ihtiyaç analizini içeren sosyal ve teknik altyapı etki değerlendirme raporu, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 26/7'ye göre yoğunluk artıran veya kentsel ulaşım sistemini etkileyen değişikliklerde ayrıca kentsel teknik altyapı etki değerlendirmesi raporu hazırlanır.
İmar planı değişikliğinde değer artış payı: oran, tespit, ödeme ve itiraz (3194 ek m. 8 ve Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği)
3194 sayılı Kanun ek m. 8'in 7534 sayılı Kanunla değişik hâline göre taşınmaz maliklerinin tamamının talebi üzerine parsel bazında fonksiyon değişikliği ile ada bazında yapılan imar planı değişikliği sonucunda değeri artan parsellerde artan değerin, mahkemelerce iptal edilen imar planı değişikliklerinde ise yürürlükten kalkan plan ile teklif edilen yeni planın kapsadığı parsellerde oluşan değer farkının yüzde doksanı (%90) değer artış payı olarak alınır; bedelin tespitinde 2942 sayılı Kanun m. 11'deki bedel tespit esasları gözetilir. Değer artışı, 6362 sayılı Kanuna göre yetkilendirilmiş lisanslı en az iki gayrimenkul değerleme kuruluşunun mer'i plan koşullarındaki ve değişiklik sonrasındaki değer tespitleriyle bulunan ortalama yeni değerden az olmamak üzere idarenin oluşturduğu kıymet takdir komisyonunca belirlenir.
Ödeme peşin ya da taksitle yapılır (ek m. 8): 1) peşin ödemede %10 indirim uygulanır ve tutar en geç tahakkukun oluştuğu tarihi takip eden bir ay içinde ödenir; 2) taksitle ödemede ilk ödeme tahakkuk tarihini takip eden birinci ay içinde faizsiz yapılır, sonraki taksitler ilk ödemeden sonraki altıncı, on ikinci ve on sekizinci aylarda, kalan borca TÜFE aylık değişim oranları eklenerek ödenir ve ödeme toplam dört taksitte tamamlanır. Değer artış payının tamamı ödenmeden tapuda satış, devir ve bağış yapılamaz, yapı ruhsatı düzenlenemez; taşınmazın değer artışına tabi olduğu tapu kütüğüne şerh edilir. Emsal, inşaat alanı, yapı yüksekliği ve kullanım amacı değiştirilmeden yapılan ruhsat tadilatları ruhsat yasağının dışındadır.
Uygulamanın ayrıntısı İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği'ndedir; bu Yönetmelik, 15/9/2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan eski İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır (m. 17). Yönetmelik m. 12'ye göre değer artış payı, plan değişikliğinin onaylanmasından sonra askı işlemlerinden önce kesinleştirilir ve ilgilisine tebliğ edilir; taşınmaz maliki tebliğden itibaren 7 gün içinde bedele itirazını ve/veya payı peşin ya da taksitle ödeyeceğini idareye yazılı olarak bildirir. 1) Malik ödemeyeceğini bildirirse plan değişikliğinden önceki plana dönüş işlemleri başlar. 2) Ödeme şeklini bildirirse tahakkuk oluşturulur ve plan değişikliğinin askı işlemleri başlatılır. 3) Bedele itiraz ederse kıymet takdir komisyonu itirazı 7 gün içinde değerlendirir; malik nihai payı kabul ederse tahakkuk oluşturulur, kabul etmezse eski plana dönülür.
Yönetmelik m. 6'ya göre değer artış payına konu uygulama imar planı değişiklikleri, en az bin metrekarelik oluşmuş imar adalarında ada bazında yoğunluk artıran veya fonksiyon değişikliği getiren değişiklikler ile parsel bazında konut kullanımı hariç yalnız fonksiyon değişikliğidir; içinde riskli yapı bulunan parsellerde emsale esas inşaat alanını %20'nin üzerinde artıran değişikliklerde yalnız %20'nin üstündeki kısım paya konudur. Ancak yürürlükteki planda konut kullanımı da bulunan parsellerde nüfus, yapı yoğunluğu ve kat adedi ya da bina yüksekliği artırılmamak kaydıyla ticaret+konut, turizm+konut gibi karma kullanım getiren fonksiyon değişiklikleri yapılabilir ve bunlar da değer artış payına konudur (Yönetmelik m. 6/1). Yönetmelik m. 7'ye göre 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarından, kamu yatırımları ve kamu mülkiyetindeki alanlardan, mazbut ve mülhak vakıf alanlarından, idarelerce resen onaylanan değişikliklerden ve imar hakkı aktarımı amacıyla yapılan değişikliklerden değer artış payı alınmaz.
Yönetmeliğin geçici m. 1'ine göre 20/2/2020'den önce yetkili idareye başvurularak resmî kayıt numarası almış uygulama imar planı değişiklik teklifleri ile 20/2/2020'den önce onaylanmış nazım imar planlarına uygun hâle getirmek için yapılan uygulama imar planı değişiklik teklifleri değer artış payına tabi değildir. Danıştay 6. Daire, eski yönetmeliğin aynı yöndeki geçici m. 1'ine dayanarak, bu tarihten önce kayıt numarası almış teklife ek m. 8 ve yönetmelik uygulanamayacağından, değer artış raporu hazırlanmadığı gerekçesiyle planı onaylamayıp iade eden büyükşehir belediye meclisi kararını hukuka aykırı bulmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2022/1428)15
Değer artış payına karşı dava: görevli mahkeme, ehliyet ve eski yönetmelik dönemi Danıştay kararları
Bu bölümdeki Danıştay kararları 2020 tarihli eski yönetmelik döneminde ve ek m. 8'in 7534 sayılı Kanundan önceki metni uygulanarak verilmiştir; bugünkü oran, ödeme ve itiraz kuralları yukarıdaki madde metinlerinden okunur.
Danıştay 9. Daire, değer artış payına ilişkin uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin vergi mahkemesi değil idare mahkemesi olduğuna karar vermiş ve Danıştay Başkanlar Kurulu'nun 02/06/2025 tarihli, E:2025/13, K:2025/1 sayılı kararının da bu yönde olduğunu belirtmiştir. (Danıştay 9. Daire, E. 2025/1308)16 Daire bu sonuca, payın işlem tarihindeki düzenlemeye göre Bakanlığa ait bir hesaba yatırılıp ilgili idarelerin hesaplarına dağıtıldığını ve dağıtımdan sonra yalnız kalan kısmın genel bütçeye kaydedildiğini dikkate alarak ulaşmıştır.16 Karar esasa girmemiş bir görev kararıdır.
Aynı kararda Daire, Anayasa Mahkemesi'nin 18/05/2023 tarihli, E:2020/42, K:2023/99 sayılı kararıyla ek m. 8'deki "artan değerinin tamamı" ibaresinin Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırı bulunarak iptal edildiğini aktarmıştır.16 Ek m. 8'in 7534 sayılı Kanunla değişik bugünkü metni değer farkının yüzde doksanını öngörür.
Danıştay 6. Daire, değer artış payı ödenmeden satın alınan taşınmazın yeni malikine dağıtımı yapılan değer artış payı belirleme işleminin onun yönünden kesin ve icrai olduğunu ve bu kişinin iptal davasında kişisel, meşru ve güncel bir menfaati bulunduğunu kabul ederek davanın ehliyetten reddini onaylayan bölge idare mahkemesi kararını bozmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2024/6836)17 Karar ehliyet sorusuyla sınırlıdır; payın tutarının doğruluğu karara bağlanmamıştır.
Yönetmelik m. 12'deki 7 günlük itirazın dava açma süresine etkisine ve payın hesabının yargısal denetimine bu sayfadaki Danıştay kararlarında değinilmemiştir; hesap kuralları ek m. 8 ve Yönetmelikten okunur.
İlgili mevzuat
3194 sayılı Kanun ek m. 8 — İmar planı değişiklikleri ve değer artış payı
Ek Madde 8 – (Ek:14/2/2020-7221/12 md.)
Plan değişiklikleri, plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak şekilde ve teknik gerekçeleri sağlamak şartıyla yerleşmenin özelliğine uygun olarak yapılır. Plan değişikliği tekliflerinde ihtiyaç analizini içeren sosyal ve teknik altyapı etki değerlendirme raporu hazırlanarak planı onaylayacak idareye sunulur.
Fonksiyon değişikliği hariç olmak üzere, parsel bazında; nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini, bina yüksekliğini arttıran imar planı değişiklikleri yapılamaz. (Ek cümle:5/12/2024-7534/7 md.) Ancak bir fonksiyon, parsel bazında konut kullanımına dönüştürülemez.
Bin metrekareden az olmamak kaydıyla oluşmuş adalarda; ada bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini, bina yüksekliğini arttıran veya fonksiyon değişikliği getiren plan değişikliklerinde ihtiyaç duyulan kültürel tesis, sosyal ve teknik altyapı kullanımları; adanın merkezine en fazla 500 metre yarı çaplı alanda karşılanmak zorundadır.
(Değişik fıkra:5/12/2024-7534/7 md.) Taşınmaz maliklerinin tamamının talebi üzerine parsel bazında fonksiyon değişikliği ile ada bazında yapılacak imar planı değişikliği sonucunda değerinde artış olan parsel veya parsellerin artan değeri ile mahkemelerce iptal edilen imar planı değişikliklerinde, imar planı değişikliği neticesinde yürürlükten kalkan imar planı ile teklif edilen yeni imar planının kapsadığı parsel veya parsellerde oluşan değer farkının yüzde doksanı (%90) değer artış payı olarak alınır. Değer artış payı bedelinin tespitinde 2942 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen bedel tespit esasları gözetilir.
(Değişik fıkra:5/12/2024-7534/7 md.) İmar planı değişikliği ile taşınmazda meydana gelecek değer artışının tespiti 6362 sayılı Kanuna göre yetkilendirilmiş lisanslı en az iki gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından plan değişikliği açıklama raporunda belirtilen mer’i plan koşullarındaki değer tespiti ile birlikte değişiklik sonrası değer tespiti yapılmak suretiyle belirlenen ortalama yeni değerden az olmamak üzere, idarece oluşturulan kıymet takdir komisyonu tarafından belirlenir. Değer artış payı peşin veya taksitle ödenebilir. Değer artış payının peşin ödenmesi halinde %10 indirim uygulanır ve en geç tahakkukun oluştuğu tarihi takip eden bir ay içerisinde ödenir. Değer artış payının taksitle ödenmesi halinde ilk ödeme, tahakkuk tarihini takip eden birinci ay içerisinde faizsiz olarak yapılır. Sonraki taksit ödemeleri ise ilk ödemeden sonraki altıncı, on ikinci ve on sekizinci aylarda olmak üzere ve kalan borç üzerine Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları eklenerek artış yapılacak şekilde toplamda dört taksitte gerçekleştirilir. Taksitlerin erken ödenmesi halinde ise taksitin ödendiği tarihteki kalan borç üzerine Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları eklenerek ödenecek taksit tutarı hesaplanır. Değer artış payının tamamı ödenmeden tapuda satış, devir, bağış yapılamaz, yapı ruhsatı düzenlenemez.
Taşınmazın değer artışına tabi olduğu tapu kütüğüne şerh edilir. Emsal, inşaat alanı, yapı yüksekliği ve kullanım amacı değiştirilmemek kaydıyla yapılacak ruhsat tadilatları hariç, değer artış payı ödenmeden yapı ruhsatı düzenlenemez.
Değer artış payı tutarları taşınmaz maliklerince; Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetkilendirilen bankalara ve/veya ilgili muhasebe birimine yatırılır. Yatırılan tutarların;
a) Büyükşehir belediyesinin olduğu illerde; %25’i büyükşehir belediyesinin ilgili hesabına, %25’i ilgili ilçe belediyesinin ilgili hesabına, %25’i 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında oluşturulan Dönüşüm Projeleri Özel Hesabına,
b) Büyükşehir belediyesi olmayan illerde ise; %40’ı imar planı değişikliğini onaylayan idarede açılacak ilgili hesaba, %30’u 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında oluşturulan Dönüşüm Projeleri Özel Hesabına,
c) Bakanlıkça onaylanan imar planı değişikliğinden kaynaklanan değer artışının %75’i 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında oluşturulan Dönüşüm Projeleri Özel Hesabına, kalan değer artış payının; büyükşehir belediyesinin olduğu illerde %15’i büyükşehir belediyesinin ilgili hesabına, %10’u ilgili ilçe belediyesinin ilgili hesabına; büyükşehir belediyesi olmayan yerlerde ise Bakanlık payının dışındaki kalan değer artış payının tamamı plan değişikliğinin yapıldığı yerdeki ilgili idarenin açılacak ilgili hesabına,
ilgili defterdarlıklarca beş iş günü içerisinde aktarılır ve (a) bendine göre kalan değer artış payının %25’i, (b) bendine göre kalan değer artış payının %30’u ile imar planı değişikliğinin diğer genel bütçeli idareler tarafından onaylanması durumunda değer artış payının tamamı genel bütçeye gelir kaydedilir.
(Ek fıkra:5/12/2024-7534/7 md.) İmar planlarında umumi hizmet alanına ayrılan yerlerden 13 üncü madde kapsamında kamu eline geçişi sağlanamayan alanlarda, kamu hizmetini yapacak ilgili idarenin kamu hizmet alanına ihtiyacı olmadığına dair görüşü alınarak eşdeğer alan ayrılmaksızın 2942 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesi hükümlerine göre ve çevre yapılaşma koşulları ile uyumlu olmak kaydıyla konut kullanımı hariç fonksiyon değişikliği amaçlı plan değişikliği yapılabilir.
Riskli yapının bulunduğu parsellerde, mer’i imar planı ve plan notları ile verilmiş emsale esas inşaat alanını en fazla %20’si kadar artıran plan değişikliklerinde, 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamındaki alanlarda, kamu yatırımları ile kamu mülkiyetindeki alanlarda, mazbut ve mülhak vakıflara ait alanlarda yapılacak plan veya plan değişiklikleri ile imar planlarında yençok: serbest olarak belirlenmiş yüksekliklerin 8 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen usullere göre yapılacak plan değişikliklerinde, iptal gerekçeleri doğrultusunda mahkeme kararını yerine getirmeye yönelik tesis edilecek imar planı ve 2942 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesi kapsamındaki imar planı değişikliklerinde bu madde hükümleri uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
Kaynak: İmar Kanunu (3194)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
3194 sayılı Kanun m. 13 — İmar planlarında umumi hizmetlere ve kamu hizmetlerine ayrılan yerler
Madde 13 – (Başlığı ile Birlikte Değişik:4/7/2019-7181/7 md.)
Özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde olup uygulama imar planında düzenleme ortaklık payına konu kullanımlarda yer alan taşınmazlar;
a) Bu kullanımlardan umumi hizmetlere ayrılan alanlar öncelikle 18 inci maddeye göre arazi ve arsa düzenlemesi yapılarak,
b) (Ek:5/12/2024-7534/5 md.) Tescil harici ve belediye mülkiyetindeki alanlardan veya muvafakat alınmak kaydıyla kamuya ait taşınmazlardan ya da Hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanarak,
c) (Ek:5/12/2024-7534/5 md.) İmar hakkı aktarımı yapılarak,
ç) 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında sırasıyla, ilgisine göre Hazine veya ilgili idarelerin mülkiyetindeki taşınmazlar ile trampa yapılmak veya satın alınmak suretiyle,
kamu mülkiyetine geçirilir.
(Ek fıkra:5/12/2024-7534/5 md.) İmar hakkı aktarımı yapılırken, alıcı parselin emsale esas inşaat alanı en fazla imar planı ile belirlenmiş oranlar kadar ve her halde alıcı parselin %30’unu geçmemek üzere arttırılabilir.
(Ek fıkra:5/12/2024-7534/5 md.) Verici parselin/parsellerin aktarıma esas inşaat hakları, en yakın komşuluğundaki imar parselinin/adasının emsale esas inşaat hakkını aşmamak kaydıyla ilgili idarece belirlenir. Aktarma işlemi, alıcı ve verici parselin değer tespitleri üzerinden yapılır.
(Ek fıkra:5/12/2024-7534/5 md.) Alıcı ve verici parselin aktarıma konu olacak imar haklarının değeri, 6362 sayılı Kanuna göre yetkilendirilmiş lisanslı en az iki gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından belirlenen değerlerin ortalamasından az olmamak kaydıyla idarece oluşturulan kıymet takdir komisyonu tarafından 2942 sayılı Kanunun 11 inci maddesindeki bedel tespit esaslarına göre belirlenir. Alıcı ve verici parsellerin aktarıma konu imar haklarının değerleri arasında fark oluşması durumunda karşılıklı mahsuplaşılabilir.
(Ek fıkra:5/12/2024-7534/5 md.) Verici parselin imar hakkı aktarım işlemi bulunduğu il bazında olmak üzere idare veya kurumun yetki alanı içerisinde olması, alıcı parselin imar planı kararı ile belirlenmesi, alıcı parselin metrekare birim değerinin verici parselden daha fazla olmaması kaydıyla ve verici parselin ilgili idare veya kurum lehine bedelsiz devredilmesi suretiyle gerçekleştirilir.
Düzenleme ortaklık payına konu kullanımlardan yol, meydan, ibadet yerleri, park ve çocuk bahçeleri hariç olmak üzere yapı yapılabilecek diğer alanlarda; alanların kamuya geçişi sağlanıncaya kadar maliklerinin talebi hâlinde ilgili kamu kuruluşunun uygun görüşü alınarak plandaki kullanım amacına uygun özel tesis yapılabilir.
İlgili mevzuat uyarınca hiçbir şekilde yapı yapılamayacak alanlarda muvakkat da olsa yapı yapılmasına izin verilmez. Mevcut yapılar kamulaştırılıncaya kadar korunabilir. Bu alanlarda beş yıllık imar programı süresi içinde, bu madde hükümlerine göre işlem tesis edilerek parsel, kamu mülkiyetine geçirilmek zorundadır. Bu süre en fazla bir yıl uzatılabilir.
Parsel maliklerinin hisselerini idareye hibe etmeleri veya bedelsiz devretmeleri durumunda, idare devir işlemlerini bedel almaksızın gerçekleştirmekle yükümlüdür. Bu işlemler için parsel maliklerinden hiçbir vergi, resim, harç, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Kamu kullanımına ait sosyal, kültürel ve teknik altyapı alanlarının, Hazine veya kamu mülkiyetindeki alanlarla trampa yapılması hâlinde, şahıs veya özel hukuk kişilerinden hiçbir vergi, resim, harç, ücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle belirlenir.
Kaynak: İmar Kanunu (3194)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
İYUK m. 10 — İdari makamların sükutu
Madde 10 – 1. İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler.
2. (Değişik: 10/6/1994-4001/5 md.) Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Otuz günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler.
3. (Mülga: 10/6/1994-4001/5 md.)
Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 26 — İmar planı değişiklikleri
MADDE 26 – (1) İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır.
(2) İmar planlarında sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin iyileştirilmesi esastır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz.
(3) İmar planlarında bulunan sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesine dair plan değişiklikleri zorunluluk olmadıkça yapılmaz. Zorunlu hallerde böyle bir değişiklik yapılabilmesi için:
a) İmar planındaki durumu değişecek olan sosyal ve teknik altyapı alanındaki tesisi gerçekleştirecek ilgili yatırımcı Bakanlık veya kuruluşların görüşü alınır.
b) İmar planında yer alan yol hariç sosyal ve teknik altyapı alanlarının ve kamuya ait sosyal ve kültürel tesis alanlarının kaldırılabilmesi veya küçültülmesi ancak bu tesislerin hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması suretiyle yapılabilir. Eşdeğer alanın ayrılmasında yüzölçümü ve konum özellikleri korunur. Bu alanların yerinin değiştirilmesinde, mevcut plandaki hizmet etki alanına göre aynı uygulama etabı veya bölge içinde kalması, yaya erişim mesafelerinin dikkate alınması ve yeni tespit edilen alanın tesisin yapılmasına müsait olması zorunludur.
c) Düzenleme ortaklık payından elde edilen alanların yüzölçümleri toplamının altına düşülmemek kaydıyla, plan değişikliği ile kaldırılan yol alanlarının miktarları, düzenleme ortaklık payından oluşturulan park, çocuk bahçesi, meydan gibi açık ve yeşil alanlarda kullanılabilir. Ancak yol hariç düzenleme ortaklık payına tabi bir kullanımın kamu ortaklık payına tabi bir kullanıma dönüştürülmek istenilmesi halinde, düzenleme ortaklık payına tabi alanın hizmet edeceği etki alanında eşdeğer bir alan ayrılır.
(4) Kat adedi veya bina yüksekliğini artıran imar planı değişiklikleri, yörenin yerleşim özellikleri, dokusu ve kimliği dikkate alınmak suretiyle, şehrin veya alanın yakın çevresinin silüeti, yapıların güneşe göre cephesi ve yönlenmesi özelliklerini olumsuz yönde etkilememesi esas alınarak yapılır.
(5) İmar planında verilmiş olan inşaat emsalinin, kat adedinin, ifraz şartlarının değiştirilmesi sonucu nüfus yoğunluğunun artırılmasına dair imar planı değişikliklerinde:
a) Artan nüfusun ihtiyacı olan sosyal ve teknik altyapı alanları standartlara uygun olarak plan değişikliğine konu alana hizmet vermek üzere ayrılır.
b) Nüfus yoğunluğuna bağlı olmaksızın, kat adedinin artırılmasının istenmesi durumunda; önerilecek kat adetlerinin tayininde aşağıdaki formüle göre bulunacak bütün yollardaki karşılıklı bina cepheleri arasındaki asgari uzaklık sağlanacaktır.
K = [(Y1 + Y2)/2] + 7,00 m
Yukarıdaki formülde;
K = Karşılıklı bina cepheleri arasındaki mesafe (metre),
Y1 = Yolun bir cephesine önerilecek yapının yüksekliği,
Y2 = Yolun diğer cephesinde önerilecek yapının yüksekliğini,
ifade eder.
c) Parsellerin birleştirilmesi ve yapı düzeni değişikliği içeren, kat adedinin artırılmasına yönelik uygulama imar planı değişikliklerinde de yukarıdaki formüle uyulması esastır.
(6) İmar planında gösterilen yolların genişletme, daraltma ve güzergahına ait imar planı değişikliklerinde:
a) Devamlılığı olan bir yolun belli bir kesimde şerit sayısı azaltılamaz ve daraltılamaz.
b) Yolların kaydırılmasında, mülkiyet ve yapılaşma durumu dikkate alınır.
c) İmar planlarındaki gelişme alanlarında geçiş amaçlı 3,00 metreden dar yaya yolu, 10,00 metreden dar trafik yolu açılamaz; yerleşik alanlarda mülkiyet ve yapılaşma durumlarının elverdiği ölçüde yukarıdaki standartlara uyulur. Ancak parseller 7,00 metreden dar yollardan mahreç alamaz.
ç) İmar planı değişikliği ile taşıt geri dönüş kurbu olmayan çıkmaz yol ihdas edilemez.
d) İmar planlarında Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olan karayollarında yapılacak her türlü değişiklikte bu Kuruluştan alınacak görüşe uyulur.
e) Plan alanındaki trafik hacimleri ile yeni getirilen kullanımların trafik üretme ve trafik çekme hacimleri dikkate alınarak yol ve kaldırım genişlikleri belirlenir.
(7) Yoğunluk artıran veya kentsel ulaşım sistemini etkileyen imar plan değişikliklerinde, kentsel teknik altyapıya yönelik etkilerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması amacıyla ayrıca kentsel teknik altyapı etki değerlendirmesi raporu, analizi hazırlanır veya hazırlatılır.
Kaynak: Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 12 — Değer artış payının kesinleşmesi ve plan askı işlemleri
MADDE 12- (1) Plan değişikliğinin onaylanmasını müteakip askı işlemleri öncesinde değer artış payı kesinleştirilir. Onaylanan plan değişikliğine göre 11 inci maddenin beşinci fıkrasındaki esaslar doğrultusunda kıymet takdir komisyonlarınca belirlenen değer artışı ve değer artış payı, ilgilisine tebliğ edilir. Tebliğ tarihinden itibaren taşınmaz maliki belirlenen bedele itirazını ve/veya değer artış payını peşin/taksitle ödeyeceğine dair 7 gün içerisinde ilgili idaresine yazılı bildirimde bulunur. Bu kapsamda;
a) Taşınmaz maliklerince değer artış payının ödenmeyeceğinin bildirilmesi halinde plan değişikliği öncesindeki plana dönüş işlemlerine başlanır.
b) Taşınmaz malikinin değer artış payını ödeme şeklini bildirmesine müteakip tahakkuk oluşturulur ve plan değişikliği askı işlemleri başlatılır. Eş zamanlı olarak ilgili tapu müdürlüğüne plan değişikliğine konu alandaki taşınmazlarla ilgili olarak 15 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca şerh işlemi tesis edilmesi hususu bildirilir.
c) Taşınmaz malikinin bedele itiraz etmesi halinde kıymet takdir komisyonu tarafından söz konusu itiraz 7 gün içinde değerlendirilerek değerlendirme sonucunda belirlenen nihai değer artışı ve değer artış payı ilgilisine bildirilir. İlgilisinin nihai değer artış payını kabul etmesi halinde (b) bendine göre, kabul etmemesi halinde ise (a) bendine göre işlem tesis edilir.
(2) Plan değişikliği işleminin askı sürecinde itiraz olması ve bu itiraza yönelik idarece değişiklik yapılması durumunda, değer artışı ve değer artış payı belirleme işlemlerine konu olan değerleme raporları, komisyon kararları ve tahakkuk bedeli, bu değişikliğe göre revize edilir. Bu süreçte 11 inci maddenin beşinci fıkrası ve bu madde doğrultusunda işlem tesis edilir. Revize edilen raporlardan herhangi bir ücret talep edilmez.
(3) Nihai değer artış payına göre tahakkuk oluşturulmasından sonra, kıymet takdir komisyonlarınca yapılan kontroller kapsamında değer artışı belirlenirken, fazladan parselin/alanın hesaba dâhil edilerek değer artışının hesaplandığının ve/veya değer artışının sisteme hatalı girildiğine dair maddi hataların tespit edilmesi halinde, nihai değer artış payına ilişkin tahakkuk iptal edilerek, yeni duruma göre tahakkuk oluşturulur.
Kaynak: İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 16 — Umumi ve kamu hizmet alanlarında plan değişiklikleri
MADDE 16- (1) Özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde olup, uygulama imar planında umumi ve kamu hizmet alanlarına ayrılan alanlar;
a) Öncelikle 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre parselasyon planı marifetiyle düzenleme ortaklık payı kesintisinden karşılanmak ve bu alanlardaki taşınmaz sahipleri tarafından kendi istekleriyle kamuya bedelsiz terk/bağış yapılmak suretiyle,
b) (a) bendinde yer alan hususların yapılamaması durumunda, düzenleme ortaklık payı oranının %45’ i aşması veya daha önce düzenleme ortaklık payı kesintisi yapıldığından, ikinci kez düzenleme ortaklık payı kesintisi yapılamaması halinde, parselasyon planı ile tescil harici ve belediye mülkiyetindeki alanlardan veya muvafakat alınmak kaydıyla kamuya ait taşınmazlardan ya da Hazine mülkiyetindeki alanlardan,
karşılanır.
(2) Birinci fıkrada yer alan yöntemlerle de kamuya geçişi sağlanamayan umumi ve kamu hizmet alanlarının; imar hakkı aktarımı ve 2942 sayılı Kanun kapsamında yapılacak trampa/satın alma/kamulaştırma yöntemleri ile kamuya geçişi sağlanabileceği gibi, 2942 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesi hükümlerine göre, konut kullanımı hariç olmak üzere mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır. Bu kapsamda, kamu hizmetini yapacak ilgili idarenin kamu hizmet alanına ihtiyacı olmadığına dair uygun görüş vermesi halinde, öncelikle görüşte belirtilen hususlar dikkate alınarak, taşınmazın yakın çevresindeki parsellerin yapılaşma koşullarını aşmamak ve çevresiyle uyumlu olmak kaydıyla; yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi/oyun alanı, yeşil alan, ağaçlandırılacak alan, rekreasyon alanları dışındaki umumi ve kamu hizmet alanlarında kalan taşınmazların bulunduğu alanda, eşdeğer alan ayırmaksızın kısıtlılığının kaldırılmasını sağlayacak imar planı değişiklikleri idarelerce resen yapılabileceği gibi taşınmaz malikinin talebi üzerine de yapılabilir.
(3) Uygulama imar planındaki kamu hizmet alanı birden fazla kamu kurumunu ilgilendiriyorsa, ya da kamu hizmetini hangi kurumun vereceği belli değilse; kamu kurumlarından, 3194 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında kamu hizmet alanına ihtiyacı olup olmadığına dair görüşlerini bildirmesi istenir.
Kaynak: İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
Danıştay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. Yönetmelikteki plan teklifi şartları meclisin karar yetkisini kaldırır mı?Danıştay 6. Daire · E. 2019/18208 · K. 2022/6510 ·
Meyve bahçesi vasfındaki taşınmazın plan onama sınırına alınması talebi ilçe ve büyükşehir belediye başkanlıklarınca reddedilmiş, bölge idare mahkemesi davayı reddetmişti. Daire, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'ndeki plan paftası ve raporu şartının Kanunda yer almayan, iç işleyişe yönelik bir düzenleme olduğunu ve meclislerin karar yetkisini kaldırmadığını; talebin şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararı yönünden meclisçe değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Nazım planın esası incelenmeden verilen ret kararını eksik incelemeye dayalı bularak bozdu.
Sonuç: Pafta ve rapor eksikliği, talebin meclise hiç sunulmadan reddedilmesine gerekçe olamaz.
2. Plan değişikliği talebini belediye başkanlığı reddedebilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2016/3639 · K. 2020/11027 ·
Revizyon planıyla yol alanına alınan taşınmazının yeniden konut alanına alınmasını isteyen malikin başvurusu belediye başkan yardımcısının imzasıyla reddedilmişti. Daire, imar planı değişikliklerini onaylama yetkisi belediye meclisine ait olduğundan değişiklik tekliflerinin meclise sunulması gerektiğini, meclise sunulmadan başkanlıkça reddin yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olduğunu belirterek davayı reddeden kararın bu kısmını bozdu; revizyon planı ve manevi tazminata ilişkin kısmı onadı.
Sonuç: Plan değişikliği teklifini belediye meclisi karara bağlar; başkanlıkça doğrudan ret yetki yönünden hukuka aykırıdır.
3. Şehir plancısı dosyası istenerek talep müdürlükçe reddedilebilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2021/1440 · K. 2024/8019 ·
Çocuk bahçesi kullanımındaki taşınmazın resmi kurum alanına alınması talebi, yeterlik belgeli şehir plancısı imzasıyla hazırlanmış dosya gerektiği belirtilerek İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce reddedilmiş; bölge idare mahkemesi Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 31'e dayanarak ret işlemini hukuka uygun bulmuştu. Daire, yönetmelik düzenlemesinin meclisin karar yetkisini kaldırmadığını, talebin meclise sunulmadan müdürlükçe reddinin yetki yönünden hukuka aykırı olduğunu belirterek bölge idare mahkemesi kararını bozdu.
Sonuç: Talep için plancı dosyası istenmesi, meclise sunmadan ret yetkisi vermez.
4. Komşu alanın planının değiştirilmesi istenebilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2023/8436 · K. 2025/1842 ·
Kendi parseli için bir talepte bulunmayan davacı, çevresindeki alanda yapılan plan değişikliklerinin eski hâline döndürülmesini istemiş, talebin belediye meclisince reddi üzerine dava açmıştı. Daire, ilgililerin İYUK m. 10 uyarınca taşınmazları için her zaman plan değişikliği isteyebileceğini ve ret üzerine dava açma süresi içinde ret işlemiyle birlikte plana dava açabileceğini; ancak plan değişikliğinin yalnız kendi mülkiyetindeki taşınmaz için istenebileceğini belirterek, ret işlemi yönünden davanın ehliyetten reddi gerektiği gerekçesiyle iptal kararını bozdu.
Sonuç: Malik kendi taşınmazı için her zaman plan değişikliği isteyebilir; başkasının alanı için isteyemez.
5. Üst ölçekli plan değiştirilmeden uygulama planında kullanım değişikliğiDanıştay 6. Daire · E. 2022/5341 · K. 2024/2393 ·
Spor alanındaki parsel 1/1000 ölçekli uygulama planı değişikliğiyle özel spor alanına alınmış, malikin sonraki plan değişikliği talebi belediye başkanlığınca reddedilmişti. Daire, talebin meclise sunulmadan reddini yetki yönünden hukuka aykırı bulan bölge idare mahkemesi kararını onadı. Kullanım, özel ya da kamu, yoğunluk ve yapılaşma şartlarında değişiklikte 1/5000 ölçekli nazım planın da değiştirilmesi gerektiğini, nazım plan değiştirilmeden yapılan değişikliğin kademeli birliktelik ilkesine aykırı olduğunu belirterek planı hukuka uygun bulan kısmı bozdu.
Sonuç: Kullanım değişikliği üst ölçekli nazım planda da yapılmadıkça kademe ilkesine aykırıdır.
6. Cevapsız kalan plan değişikliği başvurusu nasıl incelenir?Danıştay 6. Daire · E. 2022/8681 · K. 2025/1877 ·
Taşınmaz planda PTT alanı olarak gösterilmişti; PTT A.Ş., özel hukuk tüzel kişisi olarak kamulaştırma yetkisi ve taşınmaza ihtiyacı bulunmadığını belirterek nazım ve uygulama planı değişikliği istemiş; ilçe belediyesi başvuruyu açıkça reddetmiş, büyükşehir belediyesi cevap vermemişti. Daire, ilçe belediyesinin açık reddine ilişkin iptali onadı. Zımni retle ilgili olarak, kanun cevapsızlığı ret saydığından işlemin yetki yönünden incelenemeyeceğini, talebin içeriğine göre esastan incelenmesi gerektiğini belirtti ve zımni reddi hukuka aykırı bularak iptal kararını gerekçesini değiştirerek onadı.
Sonuç: Zımni ret yetkiden değil, talebin esası yönünden denetlenir.
7. Mahkeme idareyi plan değişikliği yapmaya zorlayabilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2018/4085 · K. 2021/14499 ·
1987'den beri resmi tesis alanında kalan ve kamulaştırılmayacağı bildirilen parsel için yapılan plan değişikliği başvurusu zımnen reddedilmiş, idare mahkemesi ret işlemini iptal etmişti. Daire karar düzeltme aşamasında, takdir yetkisi bulunan idarenin yargı kararıyla plan değişikliği yapmaya zorlanamayacağını, kısıtlılığı gidermek için plan değişikliğinin tek yol olmadığını, parselasyon, kamulaştırma ve trampa gibi araçların değerlendirilmesi gerektiğini ve uzayan kısıtlılık nedeniyle tazminat davası açılabileceğini belirterek iptal kararını bozdu.
Sonuç: Uzun kısıtlılık plan değişikliğini kendiliğinden zorunlu kılmaz; başka araçlar da değerlendirilir.
8. Parsel bazında, yalnız malikin talebiyle yoğunluk artırılabilir mi?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2023/731 · K. 2024/1464 ·
Ankara'da bir parsele yönelik 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliğiyle yapılaşma öngörülmeyen alanların bir kısmı yapılaşmaya açılmış ve konut alanlarının yoğunluğu artırılmıştı. Kurul, ihtiyaç veya kamu yararı hâlinde parsel bazında değişiklik yapılabileceğini, ancak değişikliğin plan bütünlüğüne uygun ve bilimsel, nesnel, teknik gerekçelere dayalı olması gerektiğini belirtti; parsel bazında yalnız ilgililerin talebiyle, geçerli gereklilik ortaya konulmadan yapılan değişikliği üst ölçekli planın stratejisine ve plan bütünlüğüne aykırı bularak iptal yönündeki ısrar kararını onadı.
Sonuç: Parsel bazında ve yalnız talep üzerine yapılan yoğunluk artışı plan bütünlüğüne aykırı bulunabilir.
9. Nazım planı olmayan alanda uygulama planı değişikliği ve kamulaştırma talebiDanıştay 6. Daire · E. 2018/3393 · K. 2022/1745 ·
Kısmen eğitim tesis alanında kalan parselin kamulaştırılması, kamulaştırılmayacaksa plan değişikliği istemi reddedilmiş; bölge idare mahkemesi nazım plan bulunmadığı için ret işlemini iptal etmişti. Daire, alt ölçekli planların üst ölçekli planlara uyması gerektiğini, ancak süregelen uygulama planı bulunan istisnai durumlarda nazım plan bulunmayan alanda sınırlı uygulama planı değişikliği yapılabileceğini; talebin esastan değerlendirilmesi ve kamulaştırma talebinin reddi hakkında ayrıca hüküm kurulması gerektiğini belirterek kararı bozdu.
Sonuç: Nazım plan yokluğu tek başına talebi esastan incelemeye engel değildir; kamulaştırma istemi ayrıca karara bağlanır.
10. Park ve rekreasyon alanındaki parselin konut alanına çevrilmesiDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/31 · K. 2024/387 ·
Ankara'da 1/5000 ölçekli nazım planda park, 1/1000 ölçekli planda kentsel rekreasyon alanında kalan parsel, nazım imar planı değişikliğiyle kısmen konut alanına alınmış ve parselde 340 konut yapılmasına imkân tanınmıştı. Kurul, üst ölçekli planda yapılaşma dışı tutulan ağaçlandırılacak alan fonksiyonu ile alt ölçekli planların üst plana uydurulması yönündeki plan hükmü karşısında değişikliğin hem nazım plan bütünlüğüne hem üst ölçekli planın ilke ve stratejilerine aykırı olduğunu belirterek iptal yönündeki ısrar kararını onadı.
Sonuç: Üst ölçekte yapılaşma dışı tutulan alan, alt ölçekte parsel bazında konuta açılamaz.
11. Sosyal altyapı içinde parsel bazında fonksiyon değişikliği ek m. 8 kapsamında mı?Danıştay 6. Daire · E. 2022/5498 · K. 2023/7687 ·
Özel spor alanındaki büyük bir parselden ifrazla oluşturulan parsel, nazım ve uygulama planı değişiklikleriyle özel sosyal tesis alanına alınmış; idare mahkemesi bireysel faydaya yönelik planlama gerekçesiyle değişikliği iptal etmişti. Daire, iki kullanımın da sosyal altyapı alanı olduğunu, değişiklik parsel bazında yapılmış olsa da yoğunluk kararı getirmediği için ek m. 8 kapsamında değerlendirilemeyeceğini ve ilgili bakanlığın olumlu görüş verdiğini belirterek iptal kararını onaylayan bölge idare mahkemesi kararını bozdu.
Sonuç: Yoğunluk getirmeyen, sosyal altyapı içi parsel bazında değişiklik ek m. 8 yasağına girmez.
12. Uzun süre trafo alanında kalan parsel için plan değişikliği talebiDanıştay 6. Daire · E. 2021/10218 · K. 2025/1940 ·
1973'ten beri trafo alanı olarak ayrılan ve elektrik dağıtım şirketinin ihtiyaç duymadığını bildirdiği parselin konut alanına alınması talebi büyükşehir belediye meclisince reddedilmiş, dava reddedilmişti. Daire, Kanunun idareye plan değişikliği, parselasyon ve kamulaştırma seçenekleri sunduğunu, belirsiz süreli kısıtlılıkta kamu yararı ile mülkiyet hakkı arasında denge kurulması gerektiğini belirtti; önce asgari standartlara göre trafo alanına ihtiyaç olup olmadığının netleştirilmesi, ihtiyaç yoksa talebin keşif ve bilirkişi incelemesiyle yeniden değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.
Sonuç: İhtiyaç duyulmayan donatı alanında kalan parselde talep esastan ve bilirkişiyle yeniden incelenir.
13. Teknik altyapı alanında kalan parsel ve eşdeğer alan şartıDanıştay 6. Daire · E. 2020/8505 · K. 2024/6334 ·
1987'den beri teknik altyapı alanında kalan parselin ticaret alanına alınması talebi reddedilmiş; ilk derece mahkemesi değişikliği zorunlu kılan bir durum olmadığı ve eşdeğer alan ayrılmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire, ilgili kurumların taşınmaza ihtiyaç bulunmadığını bildirdiğini ve kısıtlılığın belirsiz süre devam edeceğini tespit ederek, asgari standartlara göre ihtiyaç bulunup bulunmadığının netleştirilmesi ve talebin uzman bilirkişilerle keşif yapılarak yeniden değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf başvurusunu reddeden kararı bozdu.
Sonuç: Eşdeğer alan ayrılmaması tek başına ret gerekçesi yapılmadan önce ihtiyaç ve denge incelenir.
14. Plan değişikliği reddi yerinde, kamulaştırma reddi hukuka aykırı olabilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2021/7174 · K. 2025/3381 ·
1995'te onaylanan planda park alanında kalan ve imar programına alınmayan parsel için kamulaştırma ya da plan değişikliği istenmiş, belediye meclisi başvuruyu reddetmişti. Bilirkişi raporu plan değişikliği isteminin reddini kamu yararı, şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden uygun bulmuş, kamulaştırma yapılabileceğini belirtmişti. Daire, plan değişikliği reddine ilişkin kısmı oybirliğiyle onadı; kısıtlılığın belirsiz süre devam ettirilmesinin hakkın özüne dokunduğunu belirterek kamulaştırma isteminin reddine ilişkin kısmı oyçokluğuyla bozdu.
Sonuç: Plan değişikliği reddi hukuka uygun olsa da uzayan kısıtlılıkta kamulaştırma reddi hukuka aykırı bulunabilir.
15. 20.02.2020 öncesi başvurularda değer artış payı aranır mı?Danıştay 6. Daire · E. 2022/1428 · K. 2024/1869 ·
Eski yönetmelik döneminde, ilçe belediye meclisinin kabul ettiği uygulama planı değişikliği, değer artışına ilişkin gayrimenkul değerleme raporu bulunmadığı gerekçesiyle büyükşehir belediye meclisince onaylanmayarak iade edilmişti. Daire, ek m. 8'in yürürlüğünden önce başvurulup resmî kayıt numarası almış tekliflere ek m. 8 ve yönetmelik hükümlerinin uygulanamayacağını, meclisin imar ve belediye mevzuatına göre değerlendirme yapması gerekirken değerleme raporu yokluğuyla iade işleminin hukuka aykırı olduğunu belirterek kararı bozdu.
Sonuç: 20.02.2020'den önce kayıt numarası almış teklif değer artış payı raporu istenerek geri çevrilemez.
16. Değer artış payı davasında görevli yargı yeriDanıştay 9. Daire · E. 2025/1308 · K. 2025/3587 ·
Eski yönetmelik döneminde belirlenen değer artış payına karşı açılan davaya vergi mahkemesi bakmış, bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmişti. Daire, Anayasa Mahkemesi'nin ek m. 8'deki "artan değerinin tamamı" ibaresini iptal eden kararını aktardıktan sonra, payın işlem tarihindeki düzenlemeye göre Bakanlık hesabına yatırılıp ilgili idarelere dağıtılması karşısında vergi mahkemesinin görevine giren bir mali yükümlülük sayılamayacağını, uyuşmazlığın idare mahkemesinde görüleceğini belirterek kararı bozdu ve Danıştay Başkanlar Kurulu'nun aynı yöndeki kararına işaret etti.
Sonuç: Değer artış payı uyuşmazlığında görevli yargı yeri idare mahkemesidir; karar esasa girmemiştir.
17. Değer artış payı ödenmeden taşınmazı satın alan dava açabilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2024/6836 · K. 2024/6640 ·
Eski yönetmelik döneminde tapuya değer artış payı şerhi konulan parsel, pay ödenmeden davacıya satılmış; kıymet takdir komisyonunun belirlediği pay davacıya da dağıtılmıştı. İdare mahkemesi davayı ehliyetten reddetmiş, bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmişti. Daire, işlemin davacı yönünden kesin ve icrai olduğunu, taşınmazda bu bedel ödenmeden yapılaşma imkânı bulunmadığını ve davacının kişisel, meşru ve güncel menfaati bulunduğunu belirterek kararı bozdu; payın tutarı hakkında karar kurmadı.
Sonuç: Payı ödenmemiş taşınmazı satın alıp kendisine dağıtım yapılan kişi değer artış payı işlemine dava açabilir.
Sık sorulan sorular
İmar planı değişikliğini taşınmaz maliki isteyebilir mi?
Evet. Malik, İYUK m. 10 uyarınca idareye başvurarak plan değişikliği isteyebilir; Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 31/4'e göre plan teklifini planın kapsadığı alanın maliki veya yasal vekilleri sunabilir. Danıştay 6. Daire'ye göre ilgililer taşınmazları için her zaman plan değişikliği isteyebilir; ancak bu istem yalnız kendi mülkiyetindeki taşınmaz için yapılabilir, komşu alanın planının değiştirilmesi istenemez.
Plan değişikliği talebine kim karar verir?
3194 sayılı Kanun m. 8'e göre planlar ve plan değişiklikleri belediye meclisince onaylanır. Büyükşehir belediyesi olan yerlerde nazım imar planını ve değişikliğini büyükşehir belediye meclisi onaylar; ilçe belediyelerinin hazırladığı uygulama imar planı değişiklikleri büyükşehir belediye meclisince aynen ya da değiştirilerek onaylanır (5216 sayılı Kanun m. 7/1-b). Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde planlar valilikçe yapılır ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu m. 10/c'ye göre, belediye sınırları il sınırı olan büyükşehir belediyeleri hariç, bu alanların imar planlarını il genel meclisi görüşüp karara bağlar. Danıştay 6. Daire'ye göre bu nedenle belediyeye yapılan plan değişikliği teklifi meclise sunulmalıdır; teklifin meclise sunulmadan belediye başkanlığınca ya da müdürlükçe reddedilmesi yetki yönünden hukuka aykırıdır. Daire, yönetmelikteki plan paftası ve raporu şartının meclisin karar yetkisini kaldırmadığını belirtmiştir.
Belediye plan değişikliği başvurusuna cevap vermezse ne olur?
İYUK m. 10/2'ye göre otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Danıştay 6. Daire'ye göre bu zımni ret yetki yönünden incelenemez; mahkeme talebin içeriğine göre ret işleminin esastan hukuka uygun olup olmadığını inceler.
Plan değişikliği talebi reddedilirse dava açma süresi ne kadardır?
Özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve ret işleminin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Plan değişikliği İYUK m. 20/A'da sayılan işlemlerden biriyle yapılmışsa ivedi yargılama usulünde dava açma süresi otuz gündür. Askıya çıkan plana karşı dava süresi imar planına itiraz rehberinde anlatılmıştır.
Mahkeme belediyeyi plan değişikliği yapmaya zorlayabilir mi?
Hayır. İYUK m. 2/2'ye göre idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez. Danıştay 6. Daire, plan değişikliği yapmak ya da İmar Kanunu'ndaki diğer yolları kullanmak konusunda takdir yetkisi bulunan idarenin yargı kararıyla plan değişikliği yapmaya zorlanamayacağını ve kısıtlılığı gidermenin tek yolunun plan değişikliği olmadığını belirtmiştir. Ret işlemi ise hukuka aykırıysa iptal edilebilir; Danıştay 6. Daire, mevzuatta karşılığı olmayan "PTT alanı" olarak gösterilen ve başvuran PTT A.Ş.'nin özel hukuk tüzel kişisi olarak kamulaştırma yetkisi bulunmadığını ve taşınmaza PTT alanı olarak ihtiyacı olmadığını bildirdiği taşınmaz için nazım imar planı değişikliği talebinin zımnen reddine yönelik işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varmış ve bu işlemin iptali yolundaki kararı sonucu itibarıyla isabetli bulmuştur.
Bir parsel tek başına konut alanına çevrilebilir mi?
3194 sayılı Kanun ek m. 8'e 7534 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bir fonksiyon parsel bazında konut kullanımına dönüştürülemez. Aynı maddeye göre fonksiyon değişikliği hariç parsel bazında nüfusu, yapı yoğunluğunu, kat adedini ve bina yüksekliğini artıran değişiklik de yapılamaz. Ancak yürürlükteki planda konut kullanımı da bulunan parsellerde nüfus, yapı yoğunluğu ve kat adedi ya da bina yüksekliği artırılmamak kaydıyla karma kullanım getiren fonksiyon değişiklikleri yapılabilir (Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 6/1). Riskli yapının bulunduğu parselde emsali en çok %20 artıran değişiklikler, 6306 sayılı Kanun alanları, kamu yatırımları ve mahkeme kararının yerine getirilmesi gibi maddede sayılan hâllerde ek m. 8 uygulanmaz.
Planda park, okul ya da trafo alanında kalan ve kamulaştırılmayan arsa için ne yapılabilir?
3194 sayılı Kanun m. 13 bu taşınmazların arazi ve arsa düzenlemesi, kamuya ait alanlardan karşılama, imar hakkı aktarımı, trampa veya satın alma yoluyla kamuya geçirilmesini öngörür. Taşınmaz bu yollarla kamuya geçirilemiyor ve kamu hizmetini yapacak idarenin alana ihtiyacı yoksa ek m. 8'e göre eşdeğer alan ayrılmadan, konut hariç fonksiyon değişikliği yapılabilir; Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 16/2'ye göre bu malikin talebiyle de olabilir, ancak yol, park, çocuk bahçesi ve yeşil alan gibi alanlar bu imkânın dışındadır. Kısıtlılık nedeniyle tazminat kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır.
İmar planı değişikliğinde değer artış payı oranı nedir?
3194 sayılı Kanun ek m. 8'in 7534 sayılı Kanunla değişik hâline göre maliklerin tamamının talebiyle yapılan parsel bazında fonksiyon değişikliği ile ada bazındaki imar planı değişikliklerinde artan değerin, mahkemece iptal edilen değişikliklerde ise oluşan değer farkının yüzde doksanı değer artış payı olarak alınır. Artış, en az iki lisanslı değerleme kuruluşunun tespitleri esas alınarak kıymet takdir komisyonunca belirlenir.
Değer artış payı nasıl ödenir, ödenmezse ne olur?
Ek m. 8'e göre pay peşin ödenirse yüzde on indirim uygulanır ve tahakkuku takip eden bir ay içinde ödenir; taksitle ödemede dört taksit öngörülür. Payın tamamı ödenmeden tapuda satış, devir ve bağış yapılamaz, yapı ruhsatı düzenlenemez ve değer artışına tabi olunduğu tapu kütüğüne şerh edilir. Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 12'ye göre malik ödemeyeceğini bildirirse değişiklikten önceki plana dönülür.
Değer artış payına itiraz edilebilir mi?
Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği m. 12'ye göre belirlenen pay malike tebliğ edilir; malik tebliğden itibaren yedi gün içinde bedele itirazını ve ödeme şeklini idareye yazılı olarak bildirir. Kıymet takdir komisyonu itirazı yedi gün içinde değerlendirir; malik nihai payı kabul etmezse plan değişikliğinden önceki plana dönüş işlemleri başlar.
Değer artış payına karşı hangi mahkemede dava açılır?
Eski yönetmelik döneminde verilen bir kararda Danıştay 9. Daire, değer artış payına ilişkin uyuşmazlığın vergi mahkemesinde değil idare mahkemesinde görüleceğine karar vermiş ve Danıştay Başkanlar Kurulu'nun aynı yöndeki kararına işaret etmiştir. Danıştay 6. Daire de payı ödenmemiş taşınmazı satın alan ve kendisine dağıtım yapılan kişinin payı belirleyen işleme karşı iptal davası açabileceğini kabul etmiştir.
20 Şubat 2020'den önce yapılan plan değişikliği başvurularında değer artış payı alınır mı?
Hayır. Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği geçici m. 1'e göre 20/2/2020'den önce yetkili idareye başvurularak resmî kayıt numarası almış uygulama imar planı değişiklik teklifleri ile 20/2/2020'den önce onaylanmış nazım imar planlarına uygun hâle getirmek için yapılan uygulama imar planı değişiklik teklifleri değer artış payına tabi değildir. Danıştay 6. Daire de eski yönetmeliğin aynı yöndeki geçici m. 1'ine dayanarak, böyle bir teklifin değerleme raporu bulunmadığı gerekçesiyle iade edilmesini hukuka aykırı bulmuştur.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Muğla İdare Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası
Bu alandaki diğer rehberler
- İmar planına itiraz ve imar planı iptal davası açma süresi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8)
- Kentsel dönüşüm salt çoğunluk kararı, karara katılmayan malikin payının satışı ve kira yardımı (6306 sayılı Kanun m. 5, 6)
- Mera tahsis amacı değişikliği ve mera komisyonu kararına itiraz (4342 sayılı Mera Kanunu m. 13-14)
- Otopark bedeli: ruhsat, kullanma izni, iade ve dava (3194 sayılı İmar Kanunu m. 37)
- Özel çevre koruma bölgesine ev yapılır mı? Plan, yetkili idare ve dava yolu (2872 sayılı Çevre Kanunu m. 9)
- Rezerv yapı alanı: ilan, taşınmaza etkisi ve ilana karşı dava (6306 sayılı Kanun m. 2/1-c)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.