Mera tahsis amacı değişikliği ve mera komisyonu kararına itiraz (4342 sayılı Mera Kanunu m. 13-14)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Dava, süre ve usul
- Mera Kanunu m. 4 ve m. 14: tahsis amacı değiştirilmeden mera başka işe kullanılamaz
- Tahsis amacı değişikliğinin şartları: 4342 sayılı Kanun m. 14'te sayılan amaçlar ve iyi sınıf mera sınırı
- Tahsis amacı değişikliğinde usul: ilgili müdürlüğün talebi, mera komisyonu, defterdarlık ve valilik (4342 sayılı Kanun m. 14/1)
- Kamu yararı tartısı: Danıştay 4342 sayılı Kanun m. 14 başvurularında neye bakıyor?
- Yargı yolu: mera komisyonu kararına itiraz (m. 13) adli yargıda, tahsis amacı değişikliği (m. 14) idari yargıda
- Dava açma süresi ve dava açabilecek kişiler: köy tüzel kişiliği, şirket ve hak düşürücü süre
- Mera vasfının ve kamu yararının ispatı: özel sicil, teknik ekip raporu, keşif ve bilirkişi (4342 sayılı Kanun m. 21)
- Tahsis amacı değiştirilmeden yapılan faaliyetin sonuçları: eski hâle getirme masrafı ve ceza yönü
- İlgili mevzuat
- Danıştay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Mera, yaylak ve kışlak, tahsis amacı değiştirilmedikçe Mera Kanunu'nda gösterilenden başka şekilde kullanılamaz.
- Tahsis amacı değişikliği, Kanunun 14. maddesinde sayılan amaçlar için ilgili müdürlüğün talebi, mera komisyonunun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine valilikçe yapılır.
- Mera komisyonunun tespit, tahdit ve tahsis kararlarına karşı dava, Kanunun 13. maddesine göre 30 günlük askı ilan süresi içinde, tebligat gerektiren hâllerde tebliğden itibaren 30 gün içinde asliye hukuk mahkemesinde, kadastro yapılan yerlerde kadastro mahkemesinde açılabilir.
- Danıştay 8. Dairesi ise tahsis amacı değişikliğine ilişkin işlemlere karşı davaların idari yargıda görüleceğine karar vermiştir.
Mera, yaylak ve kışlak üzerinde maden ocağı, imar planı, sanayi tesisi ya da köy yerleşim alanı söz konusu olduğunda iki ayrı hüküm devreye girer: 4342 sayılı Mera Kanunu m. 13 mera komisyonunun tespit, tahdit ve tahsis kararlarına karşı itiraz ve dava yolunu, m. 14 ise meranın tahsis amacının değiştirilmesini düzenler. Bu rehber iki yolu ayrı ayrı anlatır: hangi amaçlarla tahsis amacı değiştirilebilir, kararı kim verir, Danıştay kamu yararını nasıl tartar, dava hangi mahkemede ve hangi sürede açılır. İncelenen Danıştay kararlarının çoğu maden ocağı için yapılan başvurulara ilişkindir; imar planı, köy yerleşim alanı, organize sanayi bölgesi ve ağaçlandırma kararları da ayrıca anlatılmıştır.
İlgili rehberler: Hazine arazisi kiralama ve doğrudan satış: pazarlık usulü, 4706 sayılı Kanun ve iptal davasıKadastro tespitine itiraz: askı ilanı, kadastro mahkemesinde dava ve on yıllık süre (3402 sayılı Kanun m. 11, 12)Tescil dışı (tapusuz) arazi nasıl alınır? Tapusuz arazi tescil davası, zilyetlik şartları ve süreTarlaya ev yapılır mı? Tarım dışı kullanım izni ve cezası (5403 sayılı Kanun m. 13, 21)5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8-8/D: tarım arazisi ifraz yasağı, hisseli satış ve mirasHakkı olmayan yere tecavüz suçu (TCK m. 154)
Dava, süre ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Görevli mahkeme
Tahsis amacı değişikliğine (4342 sayılı Kanun m. 14) ilişkin valilik ve komisyon işlemlerine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır: Kanunun bu hükmü görevli yargı yeri göstermez; Danıştay 8. Dairesi bu işlemlerin hukuka uygunluk denetimini idari yargıya bağlamıştır ve idari işleme karşı iptal davası İYUK m. 2/1-a'dadır. Mera komisyonunun tespit, tahdit ve tahsis kararlarına (m. 13) karşı dava ise asliye hukuk mahkemesinde, kadastro yapılan yerlerde kadastro mahkemesinde açılır.
- Yetkili mahkeme
Tahsis amacı değişikliği davasında, tahsis ve kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir; idari yargıda yetki kamu düzenindendir. m. 13 davasında, mera, yaylak ve kışlakların kadastro çalışma alanı dışında kalması hâlinde kadastro mahkemelerinin yetkisi bu alanlarla ilgili davaları da kapsar.
- Dava şartı
Tahsis amacı değişikliği işlemine karşı dava açmadan önce zorunlu bir idari başvuru yoktur. İlgili, dava açma süresi içinde işlemin kaldırılmasını veya değiştirilmesini üst makamdan, yoksa işlemi yapan makamdan isteyebilir; bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11). m. 13 yolunda teknik ekiplerin tespit ve tahdit sonuçlarına 30 günlük askı ilanı süresi içinde komisyona itiraz edilebilir; komisyon itirazları 60 gün içinde karara bağlar.
Dayanak: İYUK m. 11; 4342 sayılı Kanun m. 13
- Süre ve zamanaşımı
Tahsis amacı değişikliği işlemine karşı: 4342 sayılı Kanunda ayrı süre gösterilmediğinden idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar; İYUK m. 11 başvurusunun reddi ya da reddedilmiş sayılması üzerine süre yeniden işler. Mera komisyonu kararlarına karşı (m. 13): 30 günlük askı ilan süresi içinde, tebligat gerektiren hâllerde tebliğden itibaren 30 gün içinde; 30 günlük ilan süresi içinde dava açılmayan kararlar kesinleşir ve özel sicile kaydedilir. Tahsisin kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl geçtikten sonra tahsis kararlarındaki haklara, tespitlerden önceki hukuki sebeplere dayanılarak itiraz edilemez ve dava açılamaz (m. 21/2).
Dayanak: İYUK m. 7/1, m. 7/2-a, m. 11/3; 4342 sayılı Kanun m. 13, m. 21/2
- Yargılama usulü
Yazılı yargılama usulü; inceleme evrak üzerinde yapılır. Dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz; mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.
Dayanak: İYUK m. 1/2, m. 27/1-2
- Harç
İdare mahkemesinde dava açılırken maktu başvurma harcı alınır. Karar ve ilam harcı, konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda esas hakkında karar verilmesi hâlinde hüküm altına alınan değer üzerinden nispi, bunun dışındaki davalarda ve davanın reddinde maktudur; tahsis amacı değişikliği işleminin iptali davasının hangi gruba girdiği tarifede ayrıca gösterilmemiştir. Bölge idare mahkemesine istinaf ve Danıştay'a temyiz başvurusu için tarifede ayrı harç vardır.
Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I-2, A-III-1-a, A-III-2-a, A-IV-c, A-IV-d
- Kanun yolu
İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf; konusu İYUK m. 45/1'de yazılı parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında karar kesindir. Bölge idare mahkemesi kararına karşı Danıştay'da temyiz, m. 46/1'de sayılan davalarla ve m. 46/2'deki kaldırma üzerine yeniden verilen kararlarla sınırlıdır (tek hâkimle görülen davalar ve m. 46/2'de sayılan diğer hâller hariç); temyize açık olmayan bölge idare mahkemesi kararları kesindir (m. 45/6). İmar planları ve parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar (m. 46/1-g), maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar (m. 46/1-ı) ve 5403 sayılı Kanunun uygulanmasından doğan davalar (m. 46/1-m) bu sayımdadır; Mera Kanunu'na dayanan tahsis amacı değişikliği davası ayrıca sayılmamıştır. m. 46'daki 2026 değişikliği, yürürlüğünden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlara uygulanır. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır (Ek m. 1).
Dayanak: İYUK m. 45/1, m. 45/6, m. 46/1-2, Ek m. 1/2; 7589 sayılı Kanun geçici m. 1/3
Mera Kanunu m. 4 ve m. 14: tahsis amacı değiştirilmeden mera başka işe kullanılamaz
4342 sayılı Mera Kanunu m. 4/1'e göre mera, yaylak ve kışlakların kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir; bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası bu yerlerin özel mülkiyete geçirilemeyeceğini, amacı dışında kullanılamayacağını, zamanaşımı uygulanamayacağını ve sınırlarının daraltılamayacağını söyler; yalnız kullanım hakkı kiralanabilir.
Kanunun 14. maddesinin ilk cümlesi bu yasağın tek çıkış yolunu gösterir: tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Harman yeri, panayır, sıvat ve eyrek yerleri gibi kamu orta mallarının tahsis amacı değişikliğinde de aynı madde uygulanır (m. 14).
Danıştay 8. Dairesi, dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Maden Kanunu m. 7/7'yi Mera Kanunu hükümleriyle birlikte değerlendirerek, maden işletme izni meranın sınırlandırılmasından önce alınmış olsa bile, mera olarak sınırlanmış bir alanda tahsis amacı değişikliği yapılmadan madencilik faaliyetine devam edilemeyeceğine karar vermiştir; Daireye göre Mera Kanunu ile korunan meralar amacı dışında kullanılamaz ve sınırları daraltılamaz. (Danıştay 8. Daire, E. 2025/299)1 Bu karar oyçokluğuyla verilmiştir. Maden Kanunu m. 7/7, 19/7/2025 tarihli 7554 sayılı Kanunla değişmiştir; yeni metne göre ruhsat düzenlendikten sonra alan izne tâbi hâle gelse dahi madencilik faaliyetlerine devam edilir. Kararın bu değişiklikten sonraki işlemlere nasıl uygulanacağı incelenen kararlarda karara bağlanmamıştır.
Aynı kural imar planlarında da uygulanır. Danıştay 6. Dairesi, 14. maddede öngörülen usule uyularak tahsis amacı değiştirilmeyen ve mera vasfını koruyan alanın mevzi imar planıyla spor tesisleri alanına ayrılmasını mevzuata aykırı bulmuştur (karar 2003 tarihlidir ve maddenin o tarihteki metnini uygular). (Danıştay 6. Daire, E. 2002/1843)2 Daire, mera vasfı sabit bir taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planında bölge parkı olarak belirlenmesini de Mera Kanunu'na aykırı bulmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2021/446)3 Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, mera vasfı bulunan alanın tahsis amacı değiştirilmeden çevre düzeni planında kentsel ve bölgesel yeşil alan ve spor alanı olarak planlanmasını iptal eden 6. Daire kararını onamıştır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/1067)4
Tersine, tahsis amacı usulüne uygun değiştirildikten sonra plan da değişebilir: Danıştay 6. Dairesi, mera parselinin bir kısmının il mera komisyonu kararı ve valilik işlemiyle tahsis amacı değiştirilerek Hazine adına tescil edildiğini ara kararla öğrendikten sonra, bu kısmın uygulama imar planında organize sanayi bölgesi ortak atıksu arıtma tesisi olarak belirlenmesini hukuka uygun bulmuştur. (Danıştay 6. Daire, E. 2016/8032)5
Meranın imar planı dışındaki tarım arazisi sorunları (tarlaya yapı, ifraz, hisseli tarım arazisi) bu sayfanın konusu değildir; bunlar tarım arazisi rehberlerinde anlatılmıştır.
Tahsis amacı değişikliğinin şartları: 4342 sayılı Kanun m. 14'te sayılan amaçlar ve iyi sınıf mera sınırı
4342 sayılı Kanun m. 14/1, mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş ya da kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerin hangi amaçlarla tahsis amacının değiştirilebileceğini bentler hâlinde sayar. Maddenin bugünkü metnine göre bu amaçlar şunlardır: 1) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, arama sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti ile jeotermal kaynak ve doğal mineralli sular için zaruri olan yerler (a); 2) Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine turizm yatırımları için zaruri olan yerler (b); 3) kamu yatırımları için gerekli yerler (c); 4) köy yerleşim yeri, imar planları, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü ve benzeri ihtiyaçlar (d); 5) Köy Kanunu m. 13 ve 14 kapsamındaki ihtiyaçlar (e); 6) ülke güvenliği ve olağanüstü hâller (f); 7) doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri (g); 8) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine petrol iletimi, elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri (ğ); 9) jeotermal kaynaklı teknolojik seralar (h); 10) Cumhurbaşkanınca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilen yerler (ı); 11) endüstri bölgeleri, teknoloji geliştirme bölgeleri, organize sanayi bölgeleri ve serbest bölgeler (i); 12) elektronik haberleşme altyapıları (j); 13) yenilenebilir enerji kaynak alanları (k).
Danıştay, Kanunda hangi durumlarda mera tahsis amacı değişikliği yapılacağının tahdidi olarak, yani sınırlı biçimde sayıldığını kabul eder. (Danıştay 8. Daire, E. 2025/2765)6 (Danıştay 8. Daire, E. 2020/2953)7 Bu nedenle başvurunun sayılan bentlerden birine dayanması gerekir. Bu kararlardan biri bir m. 14 başvurusuna değil, Hazine taşınmazlarının erozyon kontrolü ve ağaçlandırma için Bakanlığa iki yıllık ön tahsisine (178 sayılı KHK m. 13/d) ilişkindir; Danıştay 8. Dairesi orada, taşınmazlar mera çıkarsa bu tahsisin zorunlu olup olmadığının ve hangi yararın amaçlandığının ayrıca ortaya konulmasını istemiştir.7
Meranın sınıfı ikinci bir sınır getirir. 4342 sayılı Kanun m. 14/4'e göre durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan mera, yaylak ve kışlaklarda birinci fıkranın (a), (f), (g), (ğ), (h) ve (k) bentleri dışında tahsis amacı değişikliği yapılamaz. Danıştay 8. Dairesi bu kuralı köy yerleşim yeri planı için yapılan bir değişikliğe uygulamış ve iyi vasıflı merada (d) bendi amacıyla değişiklik yapılamayacağını, idarenin meranın aslında zayıf olduğu iddiası karşısında çelişkinin gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesiyle giderilmesi gerektiğini söylemiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2020/990)8 Kararın uyguladığı metinde (k) bendi yoktu; bu bent 2025'te 7554 sayılı Kanunla eklenmiş ve iyi sınıf merada izin verilen istisnalara katılmıştır.
Değişiklik yapıldıktan sonra da yükümlülük sürer: m. 14/2'ye göre bu madde kapsamında başvuran kamu kurumları ve işletmeciler faaliyetlerini çevreye ve kalan mera alanlarına zarar vermeyecek şekilde yürütmek ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdür; bu yerler süre bitiminde özel sicile kaydedilir.
Bu rehber için incelenen Danıştay kararları ağırlıkla (a) bendine, yani maden ocağı başvurularına ilişkindir. Turizm yatırımı (b) ve yenilenebilir enerji kaynak alanı (k) bentlerine dayanan bir tahsis amacı değişikliği uyuşmazlığına incelenen kararlarda rastlanmamıştır; bu bentler için Danıştay'ın ölçütü bu kararlardan çıkarılamaz.
Tahsis amacı değişikliğinde usul: ilgili müdürlüğün talebi, mera komisyonu, defterdarlık ve valilik (4342 sayılı Kanun m. 14/1)
4342 sayılı Kanun m. 14/1'in son cümlesine göre sayılan yerlerin tahsis amacı, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine valilikçe değiştirilebilir; tahsis amacı değiştirilen yerler Hazine adına, vakıf meraları vakıf adına tescil edilir. (a) bendinde talep Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından, (b) bendinde Kültür ve Turizm Bakanlığından, (ğ) bendinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan gelir.
Talebin türü önemlidir. Danıştay 8. Dairesi, maden ocağı işleten bir şirketin il mera komisyonundan istediği şeyin tahsis amacı değişikliği değil, arazinin mera vasfında olduğuna ilişkin kararın iptali olduğunu tespit etmiş; maden işletmek isteyenin 14. madde uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı aracılığıyla, işletme alanı kadar yer için tahsis amacı değişikliği başvurusu yapması gerektiğini söyleyerek ret işlemini hukuka uygun bulmuştur. (Danıştay 8. Daire, E. 2019/10123)9
Değerlendirme Kanun ve Mera Yönetmeliği'ne göre yapılır. Danıştay 8. Dairesi, başvurunun Mera Kanunu ve Mera Yönetmeliği yerine 2012/15 sayılı Başbakanlık Genelgesi uyarınca verilen olumsuz görüş üzerine reddedilmesini hukuka aykırı bulmuş ve yeniden değerlendirmenin Kanun ve Yönetmeliğe göre yapılmasını istemiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2017/670)10 Aynı kararda aktarılan Mera Yönetmeliği m. 8'in işlem tarihindeki metnine göre valiliğin kararına esas rapor komisyonca hazırlanır, inceleme raporları teknik ekiplerce düzenlenir ve teknik ekip raporu olumluysa yirmi yıllık ot geliri de bir raporla tespit edilir.10 Yönetmeliğin bugünkü metni bu rehberde ayrıca incelenmemiştir.
Bakanlık talimatıyla komisyonun yetkisi daraltılamaz. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun onadığı 8. Daire kararına göre, meradan yararlanan çiftçilerin en az yarısı herhangi bir nedene dayanmak zorunda olmaksızın olumsuz görüş bildirirse tahsis amacı değişikliğine olumlu karar verilemeyeceğini öngören talimat hükmü, teknik ekip ve mera komisyonunca tespit edilmesi gereken usul ve esasların göz ardı edilmesine yol açtığı için hukuka aykırıdır; çiftçinin ileri sürdüğü hususların değişikliğe engel olup olmadığını komisyon değerlendirir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/1731)11 Danıştay 8. Dairesi de, il mera komisyonu teknik ekibinin olumlu değerlendirmesine karşın Bakanlık komisyonunun somut veriye dayanmayan ret kararına dayanan işlemi sebep yönünden iptal eden ilk derece kararını istinafta ayakta tutan bölge idare mahkemesi kararını onamıştır; bu gerekçe ilk derece mahkemesine aittir, Daire yalnız temyiz nedenlerini yerinde görmemiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2023/6054)12
Komisyonun olumlu görüşü valiliği bağlamaz. Danıştay 8. Dairesine göre teknik ekip ve defterdarlığın olumlu görüşü üzerine il mera komisyonu değişikliği uygun görse dahi istem valilik tarafından kabul edilebileceği gibi reddedilebilir; uyuşmazlığın özü, tahsis amacının değiştirilmesinin gerekip gerekmediğidir. (Danıştay 8. Daire, E. 2017/568)13
Değişikliğin geri alınması da aynı yoldan geçer. Danıştay 8. Dairesi, il mera komisyonu kararı ve valilik onayıyla yapılmış bir vasıf değişikliğinin iptali için köyün yaptığı başvurunun, komisyonda incelenmeden il müdürü adına müdür yardımcısı tarafından reddedilmesini yetki ve usulde paralellik ilkesine aykırı bulmuş ve işlemin yetki ve şekil yönünden iptali gerektiğine karar vermiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2017/654)14
Kamu yararı tartısı: Danıştay 4342 sayılı Kanun m. 14 başvurularında neye bakıyor?
Danıştay 8. Dairesinin maden başvurularında kurduğu ölçüt şudur: sonuçları itibarıyla çevresel ve kamusal etkileri bulunan madencilik faaliyetinin mera olarak tahsis edilen alanda yapılabilmesi için tahsis amacının değiştirilmesi gerekir; bu yüzden amaç değişikliğini gerektiren şartların bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir. (Danıştay 8. Daire, E. 2017/679)1513 Mahkeme, taşınmazın mera olarak korunmasının mı yoksa madencilik faaliyetinin mi kamu yararına daha uygun olacağını, tarafların iddialarını ve faaliyetin çevresel ve kamusal etkilerini birlikte değerlendirmelidir.15
Danıştay'ın bu tartıda baktığı somut veriler kararlarda tek tek sayılır: bölgedeki hayvan sayısı ve cinsi, kaba yem açığı, köyün toplam merası, çiftçi hanelerinin görüşü, meranın sınıfı ve bitki örtüsü, alanın yerleşim yerine ve tarım arazilerine uzaklığı, toz ve içme suyuna etkisi.615 Teknik ekibin raporunda hayvanlara yetecek kaba yemin olmadığı, maden yolunun toz kaldıracağı ve ilçenin içme suyu deposunun yakında olduğu belirtilen bir dosyada Daire, bu rapora dayanan ret işlemine karşı açılan davayı, aralarında en az bir maden mühendisi ile bir ziraat mühendisinin bulunduğu bilirkişi heyetiyle keşif yapılmadan reddeden İdare Mahkemesi kararını eksik inceleme nedeniyle bozmuştur.15
Keşif yapıldıktan sonra tartı, keşif sonucuyla teknik ekip raporu birlikte değerlendirilerek yapılır. Bir dosyada Danıştay 8. Dairesinin 2024 tarihli bozma kararı üzerine Bölge İdare Mahkemesi mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırmış, bilirkişi raporu tahsis amacı değişikliğini madencilik ve çevre mühendisliği yönlerinden uygun, zirai yönden ise uygun bulmamıştı. Daire, teknik ekip raporuyla bu bilirkişi raporunu birlikte tartarak, mahalle halkının olumsuz görüş bildirdiği, alanın yerleşim yerine ve tarım alanlarına yakın olduğu, kalker ocağının tozu nedeniyle tarım ve hayvancılığın olumsuz etkileneceği ve zayıf sınıf da olsa meranın ıslahının mümkün olduğu bu durumda dosyadaki inceleme ve tespitlerin karar için yeterli olduğunu, tahsis amacı değişikliğinin kamu yararına uygun olmayacağını ve ret işleminin hukuka uygun olduğunu kabul etmiştir.6 Bu karar oyçokluğuyla verilmiştir.
Benzer bir soru m. 14 başvurusu olmayan bir tahsiste de sorulmuştur: değişiklik zorunlu mu ve ne yarar sağlanacak? Uyuşmazlık, Hazine taşınmazlarının erozyon kontrolü ve ağaçlandırma için Bakanlığa iki yıllık ön tahsisine (178 sayılı KHK m. 13/d) ilişkindi; Danıştay 8. Dairesi, mera çıkan taşınmazlar için tahsisin zorunlu olup olmadığının ve tahsisle hangi yararın amaçlandığının idareler nezdinde, gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesiyle ortaya konulmasını istemiştir.7
Kararlarda yer alan Mera Yönetmeliği hükümleri ile 2012/15 sayılı Başbakanlık Genelgesi ve 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, işlem tarihindeki metinleriyle uygulanmıştır; bu metinlerin bugünkü durumu bu rehberde doğrulanmamıştır ve güncel kural olarak okunmamalıdır.
Yargı yolu: mera komisyonu kararına itiraz (m. 13) adli yargıda, tahsis amacı değişikliği (m. 14) idari yargıda
4342 sayılı Kanun m. 13, mera komisyonunun tespit, tahdit ve tahsis kararlarının tebliğini, ilanını, bunlara itirazı ve kütüğe kaydı düzenler. Teknik ekiplerin çalışma sonuçları ilgili köy ve belediyelerin ilan yerlerinde 30 gün askıda kalır; tespit ve tahdit sonuçlarına askı süresi içinde komisyona itiraz edilebilir ve komisyon itirazları 60 gün içinde karara bağlar. Komisyon kararlarına karşı 30 günlük askı ilan süresi içinde, tebligat gerektiren hâllerde tebliğden itibaren 30 gün içinde asliye hukuk mahkemesine, kadastro yapılan yerlerde kadastro mahkemesine dava açılabilir.
Tahsis amacı değişikliği için Kanun böyle bir hüküm koymaz. Danıştay 8. Dairesi bu farkı iki görev kararında açıkça ortaya koymuştur: 13. madde komisyon kararlarından doğan uyuşmazlıkların çözüm yerini adli yargı olarak göstermiştir; tahsis amacı değişikliğinin dayanağı olan hükümler ise Kanunun üçüncü bölümündedir ve orada görevli yargı yeri tayin edilmemiştir. (Danıştay 8. Daire, E. 2017/5704)16 Daireye göre tespit ve tahdit tamamlandıktan sonra taşınmazın kullanım amacının değiştirilmesinde üstün kamu yararı bulunup bulunmadığını inceleyen idari tasarrufun hukuka uygunluğunu denetlemekte görevli yargı yeri idari yargıdır; il mera komisyonu kararı bu konuya ilişkinse idare mahkemesi davayı görev yönünden reddedemez.16 (Danıştay 8. Daire, E. 2017/607)17 Bu iki karar esasa girmemiş görev kararlarıdır; yalnız yargı yolu sorusu için anılmıştır.
Ayrım kâğıt üzerinde net olsa da uygulamada karışıklık yaşanmıştır. Danıştay 8. Dairesinin başka bir konudaki kararının olay bölümünde aktarıldığına göre, Muğla Bodrum'da bir maden şirketinin tahsis amacı değişikliği talebinin il mera komisyonunca reddine karşı açtığı dava önce idare mahkemesince görev yönünden reddedilmiş, aynı işleme karşı asliye hukuk mahkemesinde açılan dava ise süresinde açılmadığı gerekçesiyle reddedilmiş ve bu karar Yargıtayca sonucu itibarıyla doğru bulunmuştur. (Danıştay 8. Daire, E. 2020/7732)18 Bu karar Maden Kanunu'na göre verilen idari para cezasına ilişkindir; mera yönü yalnız olay aktarımıdır ve görev sorusunda bir ölçüt kurmaz.
13. madde yolunda Yargıtay husumet kuralını da belirlemiştir: Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre mera komisyonu kararının iptali davası kural olarak lehine tahsis yapılan köy ve belediye tüzel kişiliklerine karşı açılır; komisyonun ve valiliğin pasif dava ehliyeti yoktur. (Yargıtay 14. HD, E. 2018/2146)19 Aynı Daire, kendisine orman alanında ağaçlandırma tahsisi yapılan kişinin bu kişisel hakka dayanarak komisyonun mera tespit kararının iptalini isteyemeyeceğine ve davanın yararlanma hakkı bulunan köy, belediye veya Hazineye karşı yöneltilmesi gerektiğine karar vermiştir. (Yargıtay 14. HD, E. 2015/11271)20
Mera olup olmama sorusu adli yargıda görülüyorsa idari yargı bekler. Danıştay 8. Dairesi, köy tüzel kişiliğinin aynı taşınmazların mera olarak sınırlandırılması ve özel sicile kaydı için asliye hukuk mahkemesinde açtığı dava sürerken, taşınmazların mera olup olmadığının o yargılamanın sonucunda ortaya çıkacağını ve önce bu sonucun beklenmesi gerektiğini söylemiştir.7 Bir başka dosyada şirketin, alanın mera olarak tahsisine ilişkin il mera komisyonu kararına karşı asliye hukuk mahkemesinde açtığı davanın aktif dava ehliyeti yokluğundan reddedildiği ve kesinleştiği, Danıştay kararında olgu olarak aktarılmıştır.1
Bu rehber için incelenen kararların hiçbirinde görev ayrımına ilişkin bir Uyuşmazlık Mahkemesi kararı aktarılmamaktadır. Kadastro tespitine itiraz ve kadastro mahkemesi süreci kadastro rehberlerinde anlatılmıştır.
Dava açma süresi ve dava açabilecek kişiler: köy tüzel kişiliği, şirket ve hak düşürücü süre
Tahsis amacı değişikliği işlemine karşı dava süresi 4342 sayılı Kanunda yazılı değildir. Bu durumda İYUK m. 7/1 uygulanır: özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve m. 7/2-a'ya göre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İYUK m. 11'e göre süre içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama yapılan başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler. Bu rehber için incelenen Danıştay kararlarında tahsis amacı değişikliği davasının süresi tartışılmamıştır.
Mera komisyonunun tespit, tahdit ve tahsis kararlarına karşı süre ise 4342 sayılı Kanun m. 13'tedir: dava 30 günlük askı ilan süresi içinde, tebligat gerektiren hâllerde tebliğden itibaren 30 gün içinde açılabilir. 30 günlük ilan süresi içinde dava açılmayan kararlar kesinleşir ve tapu sicil müdürlüğüne gönderilerek özel sicile kaydedilir. 4342 sayılı Kanun m. 21/2 ayrıca bir hak düşürücü süre koyar: tahsislerin kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl geçtikten sonra tahsis kararlarında belirtilen haklara, tespitlerden önceki hukuki sebeplere dayanılarak itiraz edilemez ve dava açılamaz. 30 günlük süre her yolu kapatmaz: Yargıtay 8. Hukuk Dairesine göre bu süre geçtikten sonra tespitten önceki hukuki sebeplere dayanılarak m. 21/2 uyarınca 5 yıllık süre içinde açılan davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. (Yargıtay 8. HD, E. 2025/1428)21
Kadastro ile mera tespitinin kesiştiği hâllerde Yargıtay kadastro kanunundaki süreyi de uygular: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, mera komisyonu kararının iptali için açılan bir davada davacının kendi parseline yönelik bir tahdit bulunmadığını, mera parseline ilişkin talebin ise 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 12/3'teki hak düşürücü süre dolduğundan dinlenemeyeceğini söyleyerek kabul kararını bozmuştur. (Yargıtay 14. HD, E. 2016/5966)22
İdari yargıda iptal davası, İYUK m. 2/1-a'ya göre menfaati ihlal edilenler tarafından açılır. İncelenen Danıştay kararlarında davacılar çoğunlukla maden şirketleri ve köy tüzel kişilikleridir; imar planı davalarında plan değişikliğinin iptalini isteyen ilgililer davacıdır. Köy tüzel kişiliğinin davasında Danıştay 8. Dairesi, köyün meradan ne şekilde yararlandığının netleştirilerek değişikliğin köyün menfaatini etkileyip etkilemediğinin ortaya konulmasını istemiştir; Daire o dosyada komisyon kararının yalnız davacının menfaatini etkileyen maddesi yönünden denetlenmesi gerektiğini de belirtmiştir.17 Meradan yararlanan gerçek kişi çiftçinin tahsis amacı değişikliğine karşı kendi adına dava ehliyeti, incelenen kararlarda karara bağlanmamıştır.
Dava açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; İYUK m. 27/2'ye göre telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. İncelenen kararların bir kısmı, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca karar verilmediğini belirtmekle yetinmiştir; mera tahsis amacı değişikliğine özgü bir yürütmeyi durdurma ölçütü bu kararlardan çıkmaz.
Mera vasfının ve kamu yararının ispatı: özel sicil, teknik ekip raporu, keşif ve bilirkişi (4342 sayılı Kanun m. 21)
4342 sayılı Kanun m. 21/1 uyarınca, bu Kanuna göre tahsis yapılmış köy veya belediyelerde mera, yaylak ve kışlak alanlarıyla ilgili iddialar, tapu sicil müdürlüğünde tutulan özel sicillerin düzenlenmesinden sonra ancak bu sicildeki kayda dayanılarak ispat edilir. Özel sicil yoksa ya da kaydın kendisi tartışmalıysa taşınmazın mera olup olmadığı önce belirlenmelidir; Danıştay 8. Dairesi, bu sorunun adli yargıda süren sınırlandırma ve tescil davasında çözüleceği bir dosyada idari davanın o sonuca göre değerlendirilmesini istemiştir.7
Mera vasfı sabitse plan ve işlem ona göre denetlenir. Danıştay 6. Dairesi, plan açıklama raporu ve bilirkişi raporundaki tespitlerden taşınmazın mera vasıflı olduğunun sabit olmasına karşın Mera Kanunu'na aykırı işlem tesis edildiğini belirlemiştir.3 Daire bir başka planlama davasında, taşınmazın mera vasfından çıkarılıp çıkarılmadığını ve tahsis kararının bulunup bulunmadığını ara kararla valilikten sormuş ve gelen cevaba göre karar vermiştir.5
Tahsis amacı değişikliğinde idarenin ana delili teknik ekip raporudur. Danıştay 8. Dairesine göre bu rapor bölgedeki hayvan sayısı, hayvanın cinsi, kaba yem açığı, köyün toplam merası ve çiftçi hane görüşü gibi ayrıntılı bilgileri içermelidir.6 Teknik ekibin olumlu, defterdarlığın olumsuz görüş verdiği bir dosyada ve davacının rapordaki tespitlere itiraz ettiği bir başka dosyada Danıştay 8. Dairesi, aralarında en az bir maden mühendisi ile bir ziraat mühendisinin bulunduğu bilirkişi heyetiyle (ilk dosyada en az üç kişilik) mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadan verilen İdare Mahkemesi kararlarını eksik inceleme nedeniyle bozmuştur.1315
Meranın sınıfı da ispat konusudur, çünkü çok iyi ve iyi sınıf merada değişiklik yalnız m. 14/4'te sayılan bentler için mümkündür. Teknik komisyon raporunda iyi vasıflı denilen bir merayı idare sonradan zayıf mera diye nitelendirdiğinde, Danıştay 8. Dairesi bu çelişkinin gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesiyle giderilmesini istemiştir.8
Somut veri eksikliği bir dosyada sonucu belirlemiştir: teknik ekibin olumlu raporuna karşın Bakanlık komisyonunun ret gerekçesi somut bir dayanağa bağlanmadığı için işlemi sebep yönünden iptal eden ilk derece kararı, istinafta ve Danıştay 8. Dairesinin temyiz incelemesinde ayakta kalmıştır; gerekçe ilk derece mahkemesine aittir.12
Tahsis amacı değiştirilmeden yapılan faaliyetin sonuçları: eski hâle getirme masrafı ve ceza yönü
4342 sayılı Kanun m. 4/4'e göre amaç dışı kullanılarak vasfı bozulan mera, yaylak ve kışlakları eski konumuna getirmek için yapılan veya yapılacak masraflar sebebiyet verenlerden tahsil edilir. Danıştay kararına konu bir dosyada il mera komisyonu, izinsiz madencilik yapıldığı gerekçesiyle meranın altı ay içinde eski hâline getirilmesini, getirilmezse geri dönüşüm bedelinin tahsilini istemiş; Danıştay 8. Dairesi uyuşmazlıkta m. 4/4 hükmünü aktarmıştır. (Danıştay 8. Daire, E. 2019/10132)23
Tahsis amacı değişikliği başvurusunun reddi yargı kararıyla iptal edilmişse bu tablo değişir. Danıştay 8. Dairesi, mera ilanından önce de alanda madencilik yapan ve tahsis amacı değişikliği talebinin reddine karşı açtığı dava iptal kararıyla kesinleşen şirketin, mera ilanından önce de sonra da hukuka uygun faaliyet gösterdiğinin kabul edilmesi gerektiğine ve eski hâle getirme ile geri dönüşüm bedeli isteyen işlemin bu gerekçeyle iptali gerektiğine karar vermiştir; talep edilen alan dışında bir bozma tespit edilirse m. 4 kapsamında ayrı bir işlem kurulabileceğini de eklemiştir.23
İşletme izninin meradan önce alınmış olması ise işlem tarihindeki Maden Kanunu m. 7/7'ye göre tek başına yetmiyordu: Danıştay 8. Dairesine göre alan mera olarak tescil edildikten sonra madencilik faaliyetinde bulunulabilmesi için tahsis amacının değiştirilmesi sürecinin yürütülmesi gerekir.1 Maden Kanunu m. 7/7 2025'te 7554 sayılı Kanunla değişmiştir; bu değişikliğin söz konusu sonuca etkisi incelenen kararlarda karara bağlanmamıştır.
Meraya izinsiz el atmanın ceza yönü bu rehberin konusu değildir; hakkı olmayan yere tecavüz suçu ceza rehberinde ayrıca anlatılmıştır. Hazine taşınmazlarının kiralanması da Hazine arazisi kiralama rehberinin konusudur.
İlgili mevzuat
4342 sayılı Kanun m. 14 — Tahsis Amacının Değiştirilmesi
Tahsis Amacının Değiştirilmesi
Madde 14 – (Değişik: 27/5/2004-5178/3 md.)
Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden;
a) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu ile 3/6/2007 tarihli ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti ile jeotermal kaynak ve doğal mineralli sular için zaruri olan,
b) Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine, turizm yatırımları için zaruri olan,
c) Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan,
d) (Değişik: 3/7/2005 - 5403/27 md.) Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi, bu kaynaklarda yapılması gereken su ürünleri üretimi ve termale dayalı tarımsal üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyulan,
e) 442 sayılı Köy Kanununun 13 ve 14 üncü maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan,
f) Ülke güvenliği ve olağanüstü hal durumlarında ihtiyaç duyulan,
g) Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan,
ğ) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.; Değişik: 9/7/2008-5784/26 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümlerine göre, petrol iletim faaliyetleri ile elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri için gerekli bulunan,
h) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik seralar için ihtiyaç duyulan,
ı) (Ek: 10/9/2014-6552/112 md.) Cumhurbaşkanınca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilen,
i) (Ek: 28/11/2017-7061/53 md.) 9/1/2002 tarihli ve 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu kapsamında ilan edilen endüstri bölgeleri, 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında ilan edilen teknoloji geliştirme bölgeleri, 12/4/2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu kapsamında kurulan organize sanayi bölgeleri ve 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında kurulan serbest bölgeler için kuruluş ve genişleme aşamalarında ihtiyaç duyulan,
j) (Ek: 15/2/2018-7099/11 md.) 16/6/2005 tarihli ve 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu kapsamında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca kurdurulacak veya 5/11/2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamında yetkilendirilmiş işletmeciler tarafından kurulacak veya kurdurulacak elektronik haberleşme altyapıları için ihtiyaç duyulan,
k) (Ek:19/7/2025-7554/14 md.) 10/5/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında ilan edilen yenilenebilir enerji kaynak alanları için ihtiyaç duyulan,
Yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır.
(Değişik ikinci fıkra: 9/7/2008-5784/26 md.) Bu madde kapsamında başvuruda bulunan kamu kurumları ile işletmeciler, faaliyetlerini çevreye ve kalan mera alanlarına zarar vermeyecek şekilde yürütmek ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler. Bu yerler, tahsis süresi bitiminde özel sicile kaydedilir.
Komisyon gerektiğinde; 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanununun uygulanmasını Bakanlıktan talep edebilir ve köy veya belediyelerde toplulaştırma projeleri uygulatabilir.
(Değişik dördüncü fıkra: 26/3/2008-5751/3 md.) Durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan mera, yaylak ve kışlaklarda birinci fıkranın (a), (f), (g), (ğ), (h) ve (k) bentleri hariç, tahsis amacı değişikliği yapılamaz.
Bu Kanun kapsamında, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre arama ve işletme faaliyetlerinin yürütülmesi ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkartılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
Harman yeri, panayır, sıvat ve eyrek yerleri gibi kamu orta mallarının tahsis amacı değişikliğinde bu madde hükümleri uygulanır.
(Ek fıkra: 3/7/2005 - 5403/27 md.) Bakanlık tarafından uygulanacak mera veya arazi toplulaştırma projeleri kapsamında; arazinin niteliği ve kullanım bütünlüğü dikkate alınarak işlenen tarım arazilerinden mera kullanımına mera olarak kullanılan alanlardan arazi plânlaması yapılabilir. Tarımsal kullanım veya mera bütünlüğü sağlamak için, nitelikleri itibarıyla değişim yapılacak arazi bulunamaması durumunda bu fıkra hükümlerine göre değerlendirmek, değiştirmek veya satın almak sureti ile kamulaştırma yapılabilir. Kamulaştırılan bu araziler değişim veya doğrudan satış ile değerlendirilir. Yapılan kamulaştırma ve değişim ile ilgili işlemler ve düzenlenen kâğıtlar Katma Değer Vergisi hariç her türlü vergi, resim, harç ve katkı payından müstesnadır.
Kaynak: Mera Kanunu (4342)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
4342 sayılı Kanun m. 13 — Tahsis Kararının Tebliği, İlanı, İtirazı ve Kütüğe Kayıt
Tahsis Kararının Tebliği, İlanı, İtirazı ve Kütüğe Kayıt
Madde 13 – Teknik ekiplerce yapılan çalışmaların sonuçları komisyonca ilgili köy ve belediyelerin ilan yerlerinde 30 gün süre ile askıda kalır.
Teknik ekiplerin tespit ve tahdit sonuçlarına karşı askı ilanı süresi içinde komisyona itiraz edilebilir.
Komisyon yapılan itirazları 60 gün içinde karara bağlar.
Komisyonun itirazları inceleyerek aldığı kararlar ile tahsis kararları, o yerin köy muhtarlığı ile belediye başkanlığına, defterdarlık veya mal müdürlüğüne, ilgili orman müdürlüğüne ve Tarım Reformu Teşkilatına tebliğ edilir. Ayrıca köy ve belediyelerde ve bunların bağlı olduğu ilçelerde alışılmış araçlarla ilan edilir ve bu konuda tutanaklar ve haritalar eklenecek 30 gün süre ile askıya çıkartılır.
Komisyon kararlarına karşı 30 günlük askı ilan süresi ve tebligatı gerektiren hallerde tebliğden itibaren 30 günlük süre içinde asliye hukuk mahkemesine, kadastro yapılan yerlerde ise kadastro mahkemesine dava açılabilir.
Dava konusu mera, yaylak ve kışlakların kadastro çalışma alanı dışında kalması halinde kadastro mahkemelerinin yetkisi bu alanlarla ilgili davaları da kapsar.
30 günlük ilan süresi içinde haklarında dava açılmayan kararlar kesinleşir ve tapu sicil müdürlüğüne gönderilerek özel sicile kaydedilir.
Kaynak: Mera Kanunu (4342)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
4342 sayılı Kanun m. 4 — Mera, Yaylak ve Kışlakların Hukuki Durumu
Mera, Yaylak ve Kışlakların Hukuki Durumu
Madde 4 – Mera, yaylak ve kışlakların kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir. Bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.
Komisyonun henüz görevine başlamadığı yerlerde, evvelce çeşitli kanunlar uyarınca yapılmış olan tahsislere ve teessüs etmiş teamüllere göre; mera, yaylak ve kışlakların köy veya belediye halkı tarafından kullanılmasına devam olunur.
Mera, yaylak ve kışlaklar; özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zaman aşımı uygulanamaz, sınırları daraltılamaz. Ancak, kullanım hakkı kiralanabilir. Kiralama ilkeleri yönetmelikle belirlenir.
(Değişik dördüncü fıkra: 27/2/2013-6443/1 md.) Amaç dışı kullanılmak suretiyle vasıfları bozulan mera, yaylak ve kışlakları tekrar eski konumuna getirmek amacı ile yapılan veya yapılacak olan masraflar sebebiyet verenlerden tahsil edilir. Yapılan masraflar karşılığı tahsil edilen tutarlar genel bütçeye, yapılacak olan masraflar karşılığı tahsil edilen tutarlar ise il müdürlüklerince hazırlanan ıslah projelerine uygun olarak o yerin ıslah çalışmalarında kullanılmak üzere köy sandığında veya belediye bütçesinde açılacak hesaba gelir kaydedilir.
Umuma ait çayır ve otlak yerlerinin kullanılmasında ve bunlardan faydanılmasında mera yaylak ve kışlaklara ilişkin hükümler uygulanır.
Kaynak: Mera Kanunu (4342)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
4342 sayılı Kanun m. 21 — Mera, Yaylak ve Kışlak İddiasının İspatı
Mera, Yaylak ve Kışlak İddiasının İspatı
Madde 21 – Bu Kanuna göre tahsis yapılmış olan köy veya belediyelerde, mera, yaylak ve kışlak alanları ile ilgili iddialar, ilgili tapu sicil müdürlüğünde tutulan özel sicillerin tanziminden sonra, ancak bu sicildeki kayda dayanılarak ispat edilir.
Tahsis kararlarında belirtilen haklara tahsislerin kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıl geçtikten sonra tespitlerden önceki hukuki sebeplere dayanılarak itiraz edilemez ve bunlara karşı dava açılamaz.
Kaynak: Mera Kanunu (4342)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
İYUK m. 7 — Dava açma süresi
Dava açma süresi:
Madde 7 – 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.
2. Bu süreler;
a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,
b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği;
Tarihi izleyen günden başlar.
3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.
4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.
Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
Danıştay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. İşlem tarihindeki Maden Kanunu m. 7/7'ye göre işletme izni önce alınmış olsa da mera olarak sınırlanan alanda tahsis amacı değişikliği gerekir mi?Danıştay 8. Daire · E. 2025/299 · K. 2025/7473 ·
Köy muhtarının talebi üzerine il mera komisyonu, kalker ocağı işleten şirketin maden sahasını kapsayan Hazine parselinin mera vasfı taşıdığına karar vermiş; şirkete aynı dönemde işletme izni verilmiş, parsel 01/11/2023 tarihinde mera olarak tescil edilmişti. İl müdürlüğü, taşınmazda faaliyet için il mera komisyonundan izin alınması gerektiğini bildirdi; idare mahkemesi bu işlemi iptal etti, bölge idare mahkemesi istinafı reddetti. Danıştay 8. Dairesi, işlem tarihindeki Maden Kanunu m. 7/7 ile Mera Kanunu birlikte değerlendirildiğinde mera olarak sınırlanmış alanda tahsis amacı değişikliği yapılmadan madencilik faaliyetine devam edilemeyeceğini, çünkü Mera Kanunu ile korunan meraların amacı dışında kullanılamayacağını ve sınırlarının daraltılamayacağını belirterek bölge kararını bozdu. Kararda şirketin mera tahsis kararına karşı asliye hukukta açtığı davanın aktif ehliyet yokluğundan reddedilip kesinleştiği de aktarılmıştır.
Sonuç: İşlem tarihindeki Maden Kanunu m. 7/7'ye göre mera olarak tescil edilen alanda madencilik, işletme izni önceden alınmış olsa bile tahsis amacı değiştirilmeden sürdürülemezdi; m. 7/7 2025'te 7554 sayılı Kanunla değişmiştir ve değişikliğin etkisi bu kararda tartışılmamıştır.
2. Tahsis amacı değiştirilmemiş mera mevzi imar planıyla spor tesisi alanı olabilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2002/1843 · K. 2003/4061 ·
Kadastro mahkemesi kararıyla köy adına mera olarak tespit edilen, sonra meralık niteliği usulüne uygun kaldırılmadan idari yoldan Hazine adına tarla olarak tescil edilen taşınmaz, belediye meclisinin mevzi imar planıyla spor tesisleri alanına ayrılmıştı; idare mahkemesi planı iptal etti. Danıştay 6. Dairesi, tescilin yolsuz olduğu Yargıtay kararıyla belirtildiğinden taşınmazın meralık vasfını koruduğunu, 4342 sayılı Kanunun 14/d maddesindeki usule uyularak tahsis amacı değiştirilmeyen alanın spor tesisleri alanına ayrılmasının mevzuata aykırı olduğunu belirterek iptal kararını onadı. Karar, m. 14/d'nin 2003'teki (sonradan değişen) metnini uygular.
Sonuç: Mera vasfını koruyan alan, tahsis amacı usulüne uygun değiştirilmeden imar planıyla başka bir kullanıma ayrılamaz.
3. Mera vasfı sabit taşınmaz nazım imar planında bölge parkı olarak belirlenebilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2021/446 · K. 2023/3657 ·
Büyükşehir belediye meclisi, bir kısmı park alanı, bir kısmı plansız mera alanı olan taşınmazın 1/5000 ölçekli nazım imar planında bölge parkı olarak belirlenmesine karar vermişti; idare mahkemesi davayı reddetti, bölge idare mahkemesi istinafı reddetti. Danıştay 6. Dairesi, plan değişikliği yapılırken il tarım ve orman müdürlüğünden mera vasfına ilişkin görüş alınmadığını, plan açıklama raporu ve bilirkişi raporundaki tespitlere göre taşınmazın mera vasıflı olduğunun sabit olduğunu ve tahsis amacı değiştirilmeden bölge parkı olarak planlanmasının mümkün olmadığını belirterek bölge kararını bozdu.
Sonuç: Park gibi kamusal bir kullanım için de olsa, mera vasıflı alan tahsis amacı değiştirilmeden planlanamaz.
4. Çevre düzeni planı mera alanını yeşil alan ve spor alanı olarak gösterebilir mi?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/1067 · K. 2024/3493 ·
Bakanlıkça onaylanan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğine yapılan itirazın reddi işlemine karşı açılan davada Danıştay 6. Dairesi, ara kararla aldığı cevaptan alanın kısmen mera vasıflı olduğunu ve Mera Kanunu uyarınca vasıf değişikliği yapılmadığını tespit etmiş; mera vasfı bulunan alanın tahsis amacı değiştirilmeden kentsel ve bölgesel yeşil alan ve spor alanı olarak planlanmasında şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmişti. İdari Dava Daireleri Kurulu bu kararı onadı.
Sonuç: Üst ölçekli planlarda da mera vasfı bulunan alan, tahsis amacı değiştirilmeden başka kullanıma ayrılamaz.
5. Tahsis amacı değiştirildikten sonra mera parseli sanayi tesisi alanı olarak planlanabilir mi?Danıştay 6. Daire · E. 2016/8032 · K. 2021/4446 ·
Mera vasıflı bir parselin 17 hektarlık kısmını ıslah organize sanayi bölgesi ortak atıksu arıtma tesisi alanı olarak belirleyen uygulama imar planına karşı açılan dava idare mahkemesince reddedilmişti. Danıştay 6. Dairesi ara kararla valilikten taşınmazın mera vasfından çıkarılıp çıkarılmadığını sordu; gelen cevaptan, il mera komisyonu kararı ve valilik işlemiyle tahsis amacının değiştirilerek taşınmazın Hazine adına tescil edildiği anlaşıldı. Daire, tahsis amacı kısmen değiştirildiği için alanın alt ölçekli planlarda atıksu arıtma tesisi olarak belirlenmesinde hukuka aykırılık bulmadı ve kararı onadı.
Sonuç: Tahsis amacı usulüne uygun değiştirilen mera kısmı, imar planında yeni kullanımına ayrılabilir.
6. Keşif sonrası kamu yararı tartısı: halkın olumsuz görüşü ve toz etkisi ret için yeterli mi?Danıştay 8. Daire · E. 2025/2765 · K. 2025/6638 ·
Kalker ocağı için istenen tahsis amacı değişikliğinin reddine ilişkin işlemi idare mahkemesi iptal etmişti. Danıştay 8. Dairesinin 2024 tarihli bozma kararı üzerine bölge idare mahkemesi mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırmış, bilirkişi raporu değişikliği zirai yönden uygun bulmamış, madencilik ve çevre mühendisliği yönlerinden uygun bulmuştu. Bölge idare mahkemesi, gerekli tedbirler alınırsa olumsuzluk yaşanmayacağı ve yatırımın kamu yararına aykırı olmayacağı sonucuna vararak istinafı gerekçeyle reddetmişti. Danıştay 8. Dairesi, Kanunda mera tahsis amacı değişikliğinin yapılacağı durumların sınırlı sayıldığını, teknik ekip raporunun hayvan sayısı, kaba yem açığı, köyün toplam merası ve çiftçi hane görüşü gibi bilgileri içerdiğini belirtti. Halkın olumsuz görüşü, alanın yerleşim ve tarım alanlarına yakınlığı, tozun tarım ve hayvancılığa etkisi ve zayıf sınıf da olsa meranın ıslahının mümkün olması karşısında dosyadaki tespitlerin yeterli olduğunu, değişikliğin kamu yararına uygun olmayacağını ve ret işleminin hukuka uygun olduğunu kabul ederek bölge kararını bozdu.
Sonuç: Keşif ve bilirkişi raporu ile teknik ekip raporundaki tespitler birlikte kamu yararı tartısı için yeterliyse ret işlemi hukuka uygun bulunabilir.
7. Mera olup olmadığı adli yargıda tartışılırken ağaçlandırma tahsisi nasıl incelenir?Danıştay 8. Daire · E. 2020/2953 · K. 2024/3247 ·
Köy tüzel kişiliği, bazı parsellerin erozyon kontrolü ve ağaçlandırma amacıyla Bakanlığa iki yıllığına ön tahsisine ilişkin işleme karşı dava açmıştı; aynı köyün bu taşınmazların mera olarak sınırlandırılması ve özel sicile kaydı için asliye hukuk mahkemesinde açtığı dava ise istinaf aşamasındaydı. Danıştay 8. Dairesi, Kanunda tahsis amacı değişikliğinin yapılacağı durumların sınırlı sayıldığını belirtti; taşınmazların mera olup olmadığının o yargılamanın sonucunda ortaya çıkacağını, önce bu sonucun beklenmesi, mera çıkan taşınmazlar için de ağaçlandırma tahsisinin zorunlu olup olmadığının ve sağlanacak yararın gerekirse keşif ve bilirkişiyle ortaya konulması gerektiğini söyleyerek eksik incelemeye dayanan bölge kararını bozdu.
Sonuç: Taşınmazın mera olup olmadığı adli yargıda görülüyorsa idari yargı önce o sonucu bekler, sonra tahsisin zorunluluğunu araştırır.
8. İyi vasıflı merada köy yerleşim yeri için tahsis amacı değiştirilebilir mi?Danıştay 8. Daire · E. 2020/990 · K. 2022/505 ·
Köy yerleşim yeri planı için mera parselinin 21.500 m²'lik kısmının tahsis amacını değiştiren il mera komisyonu kararına karşı açılan dava idare mahkemesince reddedilmişti; davalı valilik, dosyada verilen 2016 tarihli Danıştay Onyedinci Dairesi kararının düzeltilmesini istedi. Danıştay 8. Dairesi, iyi vasıflı meralarda 14. maddenin (a), (f), (g), (ğ) ve (h) bentleri dışında değişiklik yapılamayacağını, teknik komisyon raporunda iyi vasıflı denilen merada (d) bendi amacıyla değişiklik yapılamayacağını belirtti; idarenin meranın sehven iyi yazıldığı iddiası karşısında çelişkinin gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesiyle giderilmesi gerektiğini söyleyerek karar düzeltme istemini bu gerekçeyle reddetti. Kararın uyguladığı metinde sonradan eklenen (k) bendi yoktur.
Sonuç: Çok iyi ve iyi sınıf merada köy yerleşim yeri gibi (d) bendi amaçları için tahsis amacı değiştirilemez; sınıf tartışmalıysa keşifle belirlenir.
9. Maden işletmek isteyen, mera vasfı kararının iptalini mi yoksa tahsis amacı değişikliğini mi istemelidir?Danıştay 8. Daire · E. 2019/10123 · K. 2022/5941 ·
Mermer ocağını rödovans sözleşmesiyle işleten şirket, ruhsat alanının mera vasfında olduğuna ilişkin valilik kararının iptalini istemiş, başvurunun reddine karşı dava açmıştı; idare mahkemesi işlemi ÇED raporu alınan kısım için iptal etti. Danıştay 8. Dairesi karar düzeltme istemini kabul ederek işi yeniden inceledi: davacının talebinin tahsis amacı değişikliği değil mera vasfında olma kararının iptali olduğunu, maden ocağı işletmek isteyenin 14. madde uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı aracılığıyla işletme alanı kadar yer için tahsis amacı değişikliği başvurusu yapması gerektiğini belirterek iptal kısmını bozdu, ret kısmını gerekçesini değiştirerek onadı.
Sonuç: Maden için doğru yol, mera vasfının kaldırılmasını istemek değil, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı aracılığıyla tahsis amacı değişikliği başvurusudur.
10. Başvuru Mera Kanunu yerine genelgeye göre reddedilebilir mi?Danıştay 8. Daire · E. 2017/670 · K. 2021/2132 ·
Mera parselinin bir kısmının mıcır sahası olarak kullanılması için yapılan tahsis amacı değişikliği başvurusu, defterdarlık sakınca görmediği hâlde 2012/15 sayılı Başbakanlık Genelgesi kapsamında alınan olumsuz görüş üzerine il mera komisyonunca reddedilmişti; idare mahkemesi işlemi iptal etti. Danıştay 8. Dairesi, işlem tarihindeki Mera Yönetmeliği m. 8'i aktararak tahsis amacı değişikliğinde istenecek belgelerin ve yapılacak incelemenin ayrıntılı düzenlendiğini, başvuruların Mera Kanunu ve Mera Yönetmeliğine göre değerlendirilmesi gerekirken Genelge uyarınca verilen olumsuz görüş üzerine reddedildiğini belirterek iptal kararını onadı ve yeniden değerlendirmenin Kanun ve Yönetmeliğe göre yapılmasını istedi.
Sonuç: Tahsis amacı değişikliği başvurusu Mera Kanunu ve Yönetmeliğine göre değerlendirilir; bir genelgedeki izin şartı ret gerekçesi olamaz.
11. Bakanlık talimatıyla çiftçi görüşüne bağlayıcı etki tanınabilir mi?Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2020/1731 · K. 2021/1649 ·
Bir maden şirketi, tahsis amacı değişikliği talebini reddeden il mera komisyonu kararı ile meradan yararlanan çiftçilerin en az yarısı olumsuz görüş bildirirse komisyon ve valinin olumlu karar veremeyeceğini öngören Bakanlık genel müdürlüğü kararının ilgili bendinin iptalini istemişti. Danıştay 8. Dairesi, bu kuralın teknik ekip ve mera komisyonunca tespit edilmesi gereken, Kanun ve Yönetmelikle belirlenen usul ve esasların göz ardı edilmesine yol açacağını, çiftçinin ileri sürdüğü hususların değişikliğe engel olup olmadığını komisyonun değerlendireceğini ve düzenlemenin komisyona tanınan yetkiyi üst normlara aykırı biçimde sınırladığını belirterek işlemleri iptal etmişti. İdari Dava Daireleri Kurulu, önceki bozma kararına uygun verilen bu kararı onadı.
Sonuç: Çiftçi görüşü teknik ekip raporunun bir unsurudur; Bakanlık talimatıyla tek başına bağlayıcı ret sebebine çevrilemez.
12. Teknik ekip olumluyken somut veriye dayanmayan Bakanlık komisyonu reddiDanıştay 8. Daire · E. 2023/6054 · K. 2025/6336 ·
Kum-çakıl ocağı ruhsat alanının mera parseli içinde kalan kısmı için yapılan tahsis amacı değişikliği başvurusu, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında oluşturulan Bakanlık komisyonunca uygun görülmemiş ve valilik başvuruyu reddetmişti. İdare mahkemesi, il mera komisyonu teknik ekibinin olumlu raporuna karşın Bakanlık komisyonu kararının somut bir veriye dayanmadığını, işlemlerin sebep yönünden hukuka aykırı olduğunu belirterek iptal etti; bölge idare mahkemesi istinafı reddetti. Danıştay 8. Dairesi temyiz nedenlerini kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görmeyerek bölge kararını onadı. Gerekçe ilk derece mahkemesine aittir.
Sonuç: Teknik ekibin olumlu raporuna karşı verilen ret, somut veriye dayanmıyorsa iptal edilebilir; bu dosyada iptal kararı temyizde onandı.
13. Mera komisyonu olumlu görse de valilik tahsis amacı değişikliğini reddedebilir mi?Danıştay 8. Daire · E. 2017/568 · K. 2021/2674 ·
Mera parselinin 55.000 m²'lik kısmının maden çıkarma sahası olarak kullanılması için yapılan başvuruda teknik ekip olumlu, defterdarlık olumsuz görüş vermiş; il mera komisyonu talebi uygun görmemiş ve valilik başvuruyu reddetmişti. İdare mahkemesi teknik ekibin olumlu raporunu esas alarak işlemi iptal etti. Danıştay 8. Dairesi, teknik ekip ve defterdarlık olumlu görüş verse ve komisyon değişikliği uygun bulsa bile istemin valilikçe kabul edilebileceği gibi reddedilebileceğini, uyuşmazlığın özünün tahsis amacının değiştirilmesinin gerekip gerekmediği olduğunu belirtti; aralarında en az bir maden mühendisi ile bir ziraat mühendisinin bulunduğu en az üç kişilik heyetle keşif yaptırılmadan verilen kararı eksik inceleme nedeniyle bozdu.
Sonuç: Komisyonun olumlu görüşü valiliği bağlamaz; mahkeme değişikliğin gerekli olup olmadığını uzman heyetli keşifle araştırmalıdır.
14. Tahsis amacı değişikliğinin iptali talebini kim değerlendirir?Danıştay 8. Daire · E. 2017/654 · K. 2022/725 ·
Köy tüzel kişiliğinin kullandığı mera parselinin bir kısmının tahsis amacı, maden şirketinin talebi üzerine il mera komisyonu kararı ve valilik oluruyla değiştirilmişti. Köyün bu vasıf değişikliğinin iptali ve taşınmazın mera olarak özel sicile kaydı için yaptığı başvuru, komisyonda incelenmeden il müdürü adına müdür yardımcısınca reddedildi; idare mahkemesi davayı reddetti. Danıştay 8. Dairesi, yetki ve usulde paralellik ilkesine göre işlemin geri alınması veya değiştirilmesinin de aynı usulle ve aynı yetkili makamca değerlendirilmesi gerektiğini belirterek yetki ve şekil yönünden hukuka aykırı işlemin iptali gerektiğine karar verdi ve kararı bozdu.
Sonuç: Komisyon kararı ve valilik onayıyla yapılan tahsis amacı değişikliğinin kaldırılması istemi de aynı makamlarca ve aynı usulle değerlendirilir.
15. Maden için tahsis amacı değişikliği davasında mahkeme nasıl bir inceleme yapmalı?Danıştay 8. Daire · E. 2017/679 · K. 2021/1601 ·
Maden ruhsatlı sahadaki mera parselinin tahsis amacının değiştirilmesi için Bakanlıkça yapılan başvuru, teknik ekibin kaba yem yetersizliği, maden yolunun toz kaldıracağı ve yakındaki içme suyu deposunun etkileneceği yönündeki raporuna dayanılarak il mera komisyonunca reddedilmiş, idare mahkemesi davayı reddetmişti. Danıştay 8. Dairesi, madencilik faaliyetinin mera olarak tahsis edilen alanda yapılabilmesi için tahsis amacının değiştirilmesi gerektiğini ve bunu gerektiren şartların tespit edilmesi gerektiğini; meranın korunmasının mı madenciliğin mi kamu yararına daha uygun olduğunun, aralarında en az bir maden mühendisi ile bir ziraat mühendisinin bulunduğu bilirkişi heyetiyle keşif yapılarak belirlenmesi gerektiğini belirterek eksik incelemeye dayanan kararı bozdu.
Sonuç: Maden ile meranın korunması arasındaki kamu yararı tartısı, maden ve ziraat mühendisli heyetle keşif yapılarak çözülür.
16. Tahsis amacı değişikliğine ilişkin il mera komisyonu kararına karşı dava hangi yargı yerinde?Danıştay 8. Daire · E. 2017/5704 · K. 2021/4145 ·
Mera vasıflı taşınmazların tahsis amacının değiştirilmesi başvurusu üzerine il mera komisyonunun verdiği karara karşı açılan davayı idare mahkemesi, Mera Kanunu m. 12 ve 13 gereğince adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle görev yönünden reddetmişti. Danıştay 8. Dairesi, 13. maddenin komisyon kararlarından doğan uyuşmazlıklarda adli yargıyı gösterdiğini, tahsis amacı değişikliğinin ise Kanunun üçüncü bölümünde düzenlendiğini ve orada görevli yargı yeri tayin edilmediğini; tespit ve tahdit tamamlandıktan sonra kullanım amacının değiştirilmesinde üstün kamu yararı bulunup bulunmadığına ilişkin idari tasarrufun denetiminde görevli yerin idari yargı olduğunu belirterek görev ret kararını bozdu. Esasa ilişkin değerlendirme yapılmamıştır.
Sonuç: Tahsis amacı değişikliğine ilişkin işlemlere karşı dava idari yargıda görülür; 13. maddedeki adli yargı yolu tespit, tahdit ve tahsis kararlarına ilişkindir.
17. Afet amaçlı tahsis amacı değişikliğine karşı köyün davası: görev ve menfaatDanıştay 8. Daire · E. 2017/607 · K. 2022/501 ·
İl afet ve acil durum müdürlüğünün 14. madde uyarınca istediği tahsis amacı değişikliği üzerine verilen il mera komisyonu kararına karşı köy tüzel kişiliğinin açtığı davayı idare mahkemesi görev yönünden reddetmişti. Danıştay 8. Dairesi, 701605600 sayılı kararla aynı gerekçeyle işlemin denetiminin idari yargıya ait olduğunu belirterek görev ret kararını bozdu. Daire ayrıca komisyon kararının yalnız davacının menfaatini etkileyen maddesi yönünden denetlenmesi gerektiğini ve yeniden karar verilmeden önce davacı köyün meradan ne şekilde yararlandığının netleştirilerek değişikliğin köyün menfaatini etkileyip etkilemediğinin ortaya konulmasını istedi.
Sonuç: Köyün tahsis amacı değişikliğine karşı davası idari yargıda görülür; köyün meradan nasıl yararlandığı menfaat yönünden araştırılır.
18. Görev karışıklığı örneği: idare mahkemesi görevsizlik, asliye hukuk süre reddi (Muğla Bodrum)Danıştay 8. Daire · E. 2020/7732 · K. 2024/412 ·
Dava, Muğla Bodrum'daki bir maden ruhsatı sahibine gerekli izinleri süresinde almadığı gerekçesiyle Maden Kanunu uyarınca verilen idari para cezasına ilişkindir. Danıştay 8. Dairesi kararın olay bölümünde, şirketin mera parselinin bir kısmı için yaptığı tahsis amacı değişikliği talebinin il mera komisyonunca reddine karşı açılan davanın idare mahkemesince görev yönünden, ardından asliye hukuk mahkemesince süre yönünden reddedildiğini ve bu kararın Yargıtayca sonucu itibarıyla doğru bulunduğunu aktarmıştır. Rehberde yalnız bu aktarım, yargı yolu karışıklığının bir örneği olarak anılmıştır; kararın mera tahsis amacı değişikliğine ilişkin bir ölçütü yoktur.
Sonuç: Yargı yolu yanlış seçildiğinde başvuru iki yargı kolunda da esasa girilmeden reddedilebilir.
19. Mera komisyonu kararının iptali davası kime karşı açılır?Yargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2018/2146 · K. 2018/8608 ·
Asliye hukuk mahkemesinde il mera komisyonu kararının iptali ve tescil istemiyle valiliğe karşı açılan dava reddedilmişti. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, bu tür davaların kural olarak lehine tahsis yapılan belediye ve köy tüzel kişiliklerine karşı açılacağını, mera komisyonu başkanlığının yetkisinin tespit, tahdit ve tahsisle sınırlı olduğunu ve aktif ve pasif dava ehliyetinin bulunmadığını, valiliğe husumet düşmeyeceğini belirterek hükmü gerekçesini değiştirerek onadı.
Sonuç: Mera komisyonu kararının iptali davası valiliğe değil, lehine tahsis yapılan köy veya belediyeye karşı açılır.
20. Kendisine ağaçlandırma tahsisi yapılan kişi mera tespit kararına karşı dava açabilir mi?Yargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2015/11271 · K. 2018/2929 ·
Orman alanında özel ağaçlandırma için kendisine tahsis yapılan davacı, aynı sahanın il mera komisyonunca mera olarak tespitine ilişkin kararın iptalini istemiş, asliye hukuk mahkemesi davayı kabul etmişti. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, kendisine tahsis yapılan kişinin bu kişisel hakka dayanarak mera komisyonu kararının iptalini isteme hakkı bulunmadığını, davanın yararlanma hakkı bulunan köy, belediye veya Hazineye karşı yöneltilmesi gerektiğini ve valiliğe karşı açılamayacağını belirterek hükmü husumet yönünden bozdu.
Sonuç: Tahsisten doğan kişisel hak, mera tespit kararına karşı dava açma ehliyeti vermez.
21. Mera komisyonu kararına karşı 30 gün geçtikten sonra 5 yıllık süre içinde açılan dava hangi mahkemede görülür?Yargıtay 8. Hukuk Dairesi · E. 2025/1428 · K. 2025/2598 ·
Orman idaresi, ağaçlandırma ve erozyon kontrolü için kendisine tahsisi uygun görülen taşınmazların tahsisleri kaldırılarak mera olarak tescil edildiğini ileri sürüp tescillerin iptali ile orman vasfıyla tescil istemiş; asliye hukuk mahkemesi, işlemin idari nitelikte olduğu ve idare mahkemelerinin yetkili olduğu gerekçesiyle davayı reddetmişti. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 4342 sayılı Kanun m. 13'e göre komisyon kararlarına karşı 30 günlük askı ilan süresi ve tebligat gerektiren hâllerde tebliğden itibaren 30 gün içinde asliye hukuk ya da kadastro mahkemesinde dava açılabileceğini, bu süre geçtikten sonra tespitten önceki hukuki sebeplere dayanılarak m. 21/2 uyarınca 5 yıllık süre içinde açılan davaların asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğini ve mera komisyonu kararının iptaline ilişkin davalarda adli yargının görevli olduğunu belirtti. Daire ayrıca 6360 sayılı Kanun uyarınca ilgili belediyelerin davaya katılarak taraf teşkilinin sağlanmasını isteyerek kararı bozdu; uyuşmazlığın esası incelenmedi.
Sonuç: Mera komisyonu kararına karşı 30 günlük süre geçtikten sonra, tespitten önceki hukuki sebeplere dayanılarak 5 yıllık süre içinde açılan dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.
22. Mera parseline yönelik talepte kadastro kanunundaki hak düşürücü süreYargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2016/5966 · K. 2018/7078 ·
Davacı, kendi parselinin bir kısmının mera kapsamına alındığını ileri sürerek zilyetliğe dayalı olarak mera komisyonu kararının iptalini istemiş, asliye hukuk mahkemesi davayı kabul ederek bir kısım alana ilişkin komisyon işlemini iptal etmişti. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, davacının parseline yönelik bir tahdit bulunmadığını, mera parseline ilişkin talebi olsa bile 3402 sayılı Kanunun 12/3 maddesindeki hak düşürücü süre dolduğundan dinlenemeyeceğini belirterek davanın reddi gerekirken kabul kararı verilmesini bozma sebebi saydı.
Sonuç: Mera parseline ilişkin talep, 3402 sayılı Kanun m. 12/3 hükmündeki hak düşürücü süre dolduysa dinlenmez.
23. Tahsis amacı değişikliği reddinin iptali kesinleşince geri dönüşüm bedeli istenebilir mi?Danıştay 8. Daire · E. 2019/10132 · K. 2022/3090 ·
İl mera komisyonu, mera vasıflı taşınmazda izinsiz andezit mıcır üretimi yapıldığı gerekçesiyle şirketten alanın altı ay içinde eski hâline getirilmesini, getirilmezse geri dönüşüm bedelinin tahsilini istemiş, itirazı da reddetmişti; idare mahkemesi işlemi iptal etti. Danıştay 8. Dairesi karar düzeltme istemini kabul ederek işi yeniden inceledi: şirketin taşınmaz mera ilan edilmeden önce de alanda madencilik yaptığını, tahsis amacı değişikliği talebinin reddine karşı açtığı davada verilen iptal kararının kesinleştiğini, bu nedenle mera ilanından önce de sonra da hukuka uygun faaliyet gösterdiğinin kabulü gerektiğini belirterek iptal kararını gerekçesini değiştirerek onadı; talep alanı dışında bir bozma tespit edilirse m. 4 kapsamında ayrı işlem kurulabileceğini ekledi.
Sonuç: Tahsis amacı değişikliği reddi yargı kararıyla iptal edilmişse, o alandaki faaliyet nedeniyle eski hâle getirme ve geri dönüşüm bedeli istenemez.
Sık sorulan sorular
Mera tahsis amacı değişikliği nedir?
4342 sayılı Mera Kanunu m. 14'e göre mera, yaylak ve kışlaktan, tahsis amacı değiştirilmedikçe Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Tahsis amacı değişikliği, maddede sayılan amaçlardan biri için bu yerin mera dışında kullanılabilmesini sağlayan işlemdir; değişiklikten sonra yerin tescili Hazine adına, vakıf meralarında vakıf adına yapılır.
Hangi amaçlarla meranın tahsis amacı değiştirilebilir?
4342 sayılı Kanun m. 14/1 amaçları tek tek sayar: maden, petrol ve jeotermal faaliyetler, turizm yatırımları, kamu yatırımları, köy yerleşim yeri ve imar planları, Köy Kanunu ihtiyaçları, ülke güvenliği, afet bölgesinde yerleşim, enerji piyasası faaliyetleri, jeotermal seralar, kentsel dönüşüm alanları, sanayi ve serbest bölgeler, elektronik haberleşme altyapısı ve yenilenebilir enerji kaynak alanları. Danıştay kararlarına göre bu sayım sınırlıdır.
Tahsis amacı değişikliğine kim karar verir?
4342 sayılı Kanun m. 14/1'e göre ilgili müdürlüğün talebi, mera komisyonunun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine valilik karar verir. Danıştay 8. Dairesine göre komisyon değişikliği uygun görse bile valilik istemi kabul edebileceği gibi reddedebilir de.
Mera komisyonu kararına itiraz nasıl yapılır?
4342 sayılı Kanun m. 13'e göre teknik ekiplerin tespit ve tahdit sonuçları 30 gün askıda kalır ve bu süre içinde komisyona itiraz edilebilir; komisyon itirazları 60 gün içinde karara bağlar. Komisyon kararlarına karşı 30 günlük askı ilan süresi içinde, tebligat gerektiren hâllerde tebliğden itibaren 30 gün içinde asliye hukuk mahkemesinde, kadastro yapılan yerlerde kadastro mahkemesinde dava açılabilir.
Tahsis amacı değişikliği kararına karşı hangi mahkemede dava açılır?
Danıştay 8. Dairesi, tahsis amacı değişikliğine ilişkin işlemlerin Mera Kanunu'nun 13. maddesindeki adli yargı yoluna değil idari yargıya tabi olduğuna karar vermiştir. Dava, İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 34/1 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası olarak açılır.
Tahsis amacı değişikliğine karşı dava açma süresi ne kadardır?
4342 sayılı Kanun bu işlem için ayrı süre göstermez; İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7'ye göre idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Mera komisyonunun tespit, tahdit ve tahsis kararlarına karşı dava ise m. 13'e göre 30 günlük askı ilan süresi içinde, tebligat gerektiren hâllerde tebliğden itibaren 30 gün içinde açılır.
İyi sınıf merada tahsis amacı değiştirilebilir mi?
4342 sayılı Kanun m. 14/4'e göre durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan merada yalnız maden, petrol ve jeotermal (a), ülke güvenliği (f), afet bölgesinde yerleşim (g), enerji piyasası (ğ), jeotermal sera (h) ve yenilenebilir enerji (k) amaçlarıyla değişiklik yapılabilir. Danıştay 8. Dairesi iyi vasıflı merada köy yerleşim yeri planı amacıyla değişiklik yapılamayacağını kabul etmiştir.
Maden ruhsatı olan şirket merada tahsis amacı değiştirilmeden çalışabilir mi?
Danıştay 8. Dairesi, işlem tarihinde yürürlükte bulunan Maden Kanunu m. 7/7'yi Mera Kanunu ile birlikte değerlendirerek, mera olarak sınırlanmış alanda işletme izni daha önce alınmış olsa bile tahsis amacı değişikliği yapılmadan madencilik faaliyetine devam edilemeyeceğine karar vermiştir. Maden Kanunu m. 7/7, 19/7/2025 tarihli 7554 sayılı Kanunla değişmiştir; yeni metne göre ruhsat düzenlendikten sonra alan izne tâbi hâle gelse dahi madencilik faaliyetlerine devam edilir. Kararın bu değişiklikten sonraki işlemlere nasıl uygulanacağı incelenen kararlarda karara bağlanmamıştır. Aynı Daireye göre maden işletmek isteyenin başvurusu, mera vasfı kararının iptali değil, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı aracılığıyla yapılan tahsis amacı değişikliği başvurusudur.
Köy tüzel kişiliği tahsis amacı değişikliğine karşı dava açabilir mi?
İncelenen Danıştay kararlarında köy tüzel kişilikleri bu davaları açmıştır. Danıştay 8. Dairesi bir dosyada köyün meradan ne şekilde yararlandığının netleştirilerek değişikliğin köyün menfaatini etkileyip etkilemediğinin ortaya konulmasını istemiştir. Gerçek kişi çiftçinin kendi adına dava ehliyeti incelenen kararlarda karara bağlanmamıştır.
Bir yerin mera olduğu nasıl ispat edilir?
4342 sayılı Kanun m. 21'e göre tahsis yapılmış köy ve belediyelerde mera iddiaları, özel siciller düzenlendikten sonra ancak bu sicildeki kayda dayanılarak ispat edilir. Tahsisin kesinleşmesinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra tespitlerden önceki hukuki sebeplere dayanılarak tahsis kararlarındaki haklara itiraz edilemez ve dava açılamaz. Yargıtay 8. Hukuk Dairesine göre m. 13'teki 30 günlük süre geçtikten sonra bu 5 yıllık süre içinde açılan davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Meraya izinsiz el atmak suç mudur?
Bu rehber meranın idari ve yargısal yönünü anlatır; meraya el atmanın ceza yönü hakkı olmayan yere tecavüz suçunu anlatan ceza rehberinin konusudur. Mera Kanunu m. 4/4'e göre amaç dışı kullanımla vasfı bozulan merayı eski hâline getirme masrafları sebebiyet verenlerden tahsil edilir.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Muğla İdare Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası
Bu alandaki diğer rehberler
- Otopark bedeli: ruhsat, kullanma izni, iade ve dava (3194 sayılı İmar Kanunu m. 37)
- Özel çevre koruma bölgesine ev yapılır mı? Plan, yetkili idare ve dava yolu (2872 sayılı Çevre Kanunu m. 9)
- Rezerv yapı alanı: ilan, taşınmaza etkisi ve ilana karşı dava (6306 sayılı Kanun m. 2/1-c)
- Riskli yapı tespitine itiraz ve iptal davası (6306 sayılı Kanun m. 3, 5, 6)
- Yapı kayıt belgesi (imar barışı): cins değişikliği, kat mülkiyeti ve belgenin iptali (3194 sayılı İmar Kanunu geçici m. 16)
- Yapı ruhsatı: başvuru, süreler ve süresi dolan ruhsatın yenilenmesi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 21, 22, 29)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.