İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

Hazine arazisi kiralama ve doğrudan satış: pazarlık usulü, 4706 sayılı Kanun ve iptal davası

Yayın tarihi:

Bu sayfada

Kısaca

  • Hazine arazisi kural olarak ihaleyle kiralanır; tarım arazileri pazarlık usulüyle de kiraya verilebilir ve kira süresi kural olarak on yılı geçemez. 4706 sayılı Kanun, Hazineye ait tarım arazisini tarımsal amaçla kullananlara doğrudan kiralama ve belirli şartlarla doğrudan satın alma imkânı tanımıştır; bu haklar geçmiş tarihlere bağlı kullanım ve başvuru şartları taşır.
  • Danıştay'a göre idareyi Hazine taşınmazını belirli bir yönde değerlendirmeye zorlayan bir kural yoktur.
  • Ret işlemine ve ihaleye karşı idare mahkemesinde dava açılabilir.

Bu rehber, Hazinenin özel mülkiyetindeki arazinin kiralanmasını ve kullanıcısına doğrudan satışını 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, 4706 sayılı Kanun ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümleriyle; kiralama ya da satın alma başvurusunun reddine ve kiralama ihalesine karşı açılan davaları Danıştay kararlarıyla anlatır. Ecrimisil ihbarnamesi ve 2B arazilerinin satışı ayrı rehberlerde ele alınmıştır.

İlgili rehberler: Ecrimisil ihbarnamesi: Hazine arazisi işgali, itiraz, zamanaşımı ve iptal davası2B arazisi: orman vasfını yitirmiş yerlerde hak sahipliği, satış ve kullanım kadastrosu davalarıMera tahsis amacı değişikliği ve mera komisyonu kararına itiraz (4342 sayılı Mera Kanunu m. 13-14)Tapu tahsis belgesi: tapu yerine geçer mi, tapuya nasıl çevrilir? (2981 sayılı Kanun m. 10)Özel çevre koruma bölgesine ev yapılır mı? Plan, yetkili idare ve dava yolu (2872 sayılı Çevre Kanunu m. 9)Ecrimisil davası: haksız işgal tazminatının şartları, hesaplanması ve zamanaşımı

Dava, süre ve usul

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Görevli mahkeme

İdare mahkemesi. Kiralama veya satış ihalesine, kiralama ya da doğrudan satın alma başvurusunun reddine karşı açılan dava, idari işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle menfaati ihlal edilenin açtığı iptal davasıdır. Kira sözleşmesi imzalandıktan sonra sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, bu rehber için incelenen Danıştay kararlarının konusu değildir.

Dayanak: İYUK m. 2/1-a

Yetkili mahkeme

Genel kural, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir; taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir. Yetki kamu düzenindendir. Hazine taşınmazının kiralanmasına veya satışına ilişkin davanın bu iki kuraldan hangisine girdiği, bu rehber için incelenen esasa girmiş Danıştay kararlarında tartışılmamıştır.

Dayanak: İYUK m. 32/1, m. 32/2, m. 34/1

Dava şartı

Dava açmadan önce zorunlu bir idari başvuru yoktur. İhale işlemi dışındaki işlemlerde ilgili, dava açma süresi içinde işlemin kaldırılmasını veya değiştirilmesini üst makamdan, yoksa işlemi yapan makamdan isteyebilir; bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İhale işlemlerinden doğan davalarda bu başvuru hükmü uygulanmaz.

Dayanak: İYUK m. 11/1-2, m. 20/A-1-a, m. 20/A-2-b

Süre ve zamanaşımı

Kiralama veya satış ihalesine karşı açılan dava ivedi yargılama usulüne tabidir ve dava açma süresi otuz gündür. İhale işlemi olmayan işlemlerde, özel kanunda ayrı süre gösterilmemişse idare mahkemesinde süre altmış gündür. Her iki süre de yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7/2-a). Kiralama ya da satın alma başvurusunun reddinin ihale işlemi sayılıp sayılmadığı, bu rehber için incelenen Danıştay kararlarının gerekçelerinde tartışılmamıştır. Danıştay 13. Daire, kiralama ya da satın alma başvurusunun reddine karşı açılan iki davada kararını ivedi yargılama hükmü olan İYUK m. 20/A-2-i uyarınca kesin olarak vermiştir; deniz alanı kiralama başvurusunun reddine ilişkin davada ise istinaf yolu işletilmiştir.

Dayanak: İYUK m. 20/A-1-a, m. 20/A-2-a, m. 7/1, m. 7/2-a

Yargılama usulü

Yazılı yargılama usulü; inceleme evrak üzerinde yapılır. İhale işlemlerinden doğan davalarda ivedi yargılama usulü uygulanır: ilk inceleme yedi gün içinde yapılır, yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez ve dava dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır. Dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz; yürütmenin durdurulması, telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

Dayanak: İYUK m. 1/2, m. 20/A-2-c, e, f, m. 27/1-2

Harç

İdare mahkemesinde dava açılırken maktu başvurma harcı alınır. Karar ve ilam harcı, konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda esas hakkında karar verilmesi hâlinde hüküm altına alınan değer üzerinden nispi, bunun dışındaki davalarda ve davanın reddinde maktudur. Kiralama ihalesinin ya da başvurunun reddinin iptali davasının hangi gruba girdiği tarifede ayrıca gösterilmemiştir. Bölge idare mahkemesine istinaf ve Danıştay'a temyiz başvurusu için tarifede ayrı harç vardır.

Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I-2, A-III-1-a, A-III-2-a, A-IV-c, A-IV-d

Kanun yolu

İhale işlemlerinden doğan davalarda nihai karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulur ve Danıştay'ın temyiz üzerine verdiği karar kesindir. Diğer davalarda idare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf; konusu İYUK m. 45/1'deki parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında karar kesindir. Bölge idare mahkemesi kararına karşı Danıştay'da temyiz m. 46/1'de sayılan davalarla sınırlıdır; listede olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden verdiği karar otuz gün içinde temyiz edilebilir, ancak tek hâkimle görülen davalarda ve m. 46/2'de sayılan diğer hâllerde temyiz yolu kapalıdır. Bu düzenleme, yürürlüğünden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlara uygulanır. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır.

Dayanak: İYUK m. 20/A-2-g, m. 20/A-2-i, m. 45/1, m. 46/1-2, Ek m. 1; 7589 sayılı Kanun geçici m. 1/3

Hazine arazisi kiralamanın şartları: 2886 sayılı Kanun m. 51/1-g, m. 64 ve Yönetmelik m. 67-69

Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların kiraya verilmesine ilişkin usul ve esaslar, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu m. 74'e dayanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. (Danıştay 13. Daire, E. 2021/2562)1 Yönetmelik m. 67/1'e göre tahmin edilen yıllık kira bedeli, merkezî yönetim bütçe kanunuyla her yıl belirlenen parasal sınıra kadar olan ihalelerde açık teklif, bu sınırı aşanlarda kapalı teklif usulü uygulanır; bu usullerle kiraya verilemeyen taşınmazlar uygun zamanda tekrar aynı usulle kira ihalesine çıkarılır.

2886 sayılı Kanun m. 51/1-g, kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen Devlet malının kiralanmasında pazarlık usulüne izin verir. Yönetmelik m. 67/4'e göre bu özelliklerin bulunup bulunmadığını Bakanlık belirler; ancak maddede sayılan durumlarda bu özelliklerin varlığı kabul edilir. Listenin ilk bendi tarım arazilerinin kiraya verilmesidir (m. 67/4-a). Aynı listede, sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren eski kiracının talep ettiği ve idarece uygun görülen taşınmazın, ilk sözleşme tarihinden itibaren toplam kira süresi yirmi yılı geçmemek üzere kiraya verilmesi de yer alır (m. 67/4-n). Tarım arazileri, Yönetmelik m. 12'ye göre tespit edilen bedel üzerinden m. 17'deki komisyonca kiraya verilebilir (m. 69).

Danıştay 13. Daire'ye göre pazarlık usulüyle yapılan ihalede idare ilan yapıp yapmamakta serbesttir; ihaleden önce taşınmazı kullanan kişiye ihalenin yeri, günü ve saatinin bildirilmesini zorunlu kılan bir düzenleme de yoktur. (Danıştay 13. Daire, E. 2022/4466)2

2886 sayılı Kanun m. 64/1'e göre kiraya verilecek taşınmazın kira süresi on yıldan çok olamaz; turistik tesis kurulacak yerler ile turistik tesisler, enerji üretim, iletim ve dağıtım tesisleri ve doğal gaz tesislerinin ihtiyacı olan araziler bu sınırın dışındadır. Yönetmelik m. 68 aynı kuralı tekrarlar. Üç yıldan fazla süreli kiralamalarda önceden Bakanlıktan izin alınması şarttır (m. 64/2) ve bu kiralamalarda kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmedeki esaslara göre yeniden tespit edilir (m. 64/3).

Danıştay 13. Daire, beş yıllık tarımsal kiralama ihalesini Bakanlık izni alınmadığı gerekçesiyle iptal eden ilk derece kararını bozmuş ve davayı reddetmiştir. Daireye göre ilk yıl tahmini kira bedeli, yetki devrine ilişkin Milli Emlak Genel Tebliği'nde pazarlık usulü için öngörülen parasal sınırın altında kaldığından ayrıca Bakanlık izni alınmasına gerek yoktu ve kiralama işlemleri doğrudan valilikçe yapılabilirdi.2 Kararda uygulanan parasal sınır 2022 yılına aittir; sınır her yıl merkezi yönetim bütçe kanununun cetvelinde belirlenir.2

4706 sayılı Kanun ek m. 6: Hazine tarım arazisinin kullanıcısına doğrudan kiralanması

4706 sayılı Kanun ek m. 6'nın bugünkü metnine göre imar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca ayrılan Hazineye ait tarım arazileri, 31/12/2019 tarihinden önce en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kullanan ve kullanımlarının hâlen devam ettiği Bakanlıkça belirlenen kullanıcılarına, cari yıl ecrimisil bedelinin yarısı üzerinden on yıla kadar doğrudan kiralanabilir. Bu fıkra 7394 sayılı Kanunla 8/4/2022 tarihinde değiştirilmiştir.

Maddenin 18/05/2018'de yürürlüğe giren ilk hâli daha dardı. Danıştay 13. Daire'nin aktardığı bu metne göre hak sahibi olmak için en az üç yıllık tarımsal kullanımın 31/12/2017 tarihinden önce Bakanlıkça tespit edilmiş olması ve maddenin yürürlüğünden itibaren altı ay içinde, yani 19/11/2018 tarihine kadar doğrudan kiralama başvurusu yapılması gerekiyordu; hak sahibine kiralama ise ecrimisil borcu bulunmaması şartıyla yapılabiliyordu. (Danıştay 13. Daire, E. 2022/4205)3 Bu tarihler, kararların uyguladığı eski metne aittir ve geçmiştir.

Danıştay 13. Daire'ye göre ek m. 6 kapsamında hak, bu madde uyarınca yapılmış bir başvuruya bağlıdır: maddenin yürürlüğünden önce, 2015'te yapılmış bir kiralama talebi ek m. 6 kapsamında hak doğurmaz.3 Ek m. 6 kapsamında başvuru yapıldığına ilişkin bilgi ve belge sunulmayan davada da Daire, davacının taşınmazı doğrudan kiralama hakkı bulunmadığına karar vermiştir.2

7394 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, değişiklikten önce yapılmış ihaleye uygulanmamıştır: Danıştay 13. Daire, 31/03/2022 tarihli kiralama ihalesinde, ek m. 6'nın değişik hâline dayanan iddiayı bu gerekçeyle kabul etmemiştir.2 Bu rehber için incelenen Danıştay kararları arasında maddenin bugünkü metnini bir başvuruya uygulayan karar yoktur. Bugünkü metin, kullanım şartını 31/12/2019 öncesine bağlar ve maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisini Bakanlığa verir (ek m. 6 son fıkra).

Ek m. 6'ya göre kira süresi sonunda yükümlülüklerini yerine getirdiği tespit edilen ve talepte bulunan kiracının kira süresi uzatılabilir veya arazi, sözleşme hükümleri çerçevesinde on yıllık kullanımın ardından kiracısına doğrudan satılabilir. Bu satışta 26/4/2012 tarihi itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları içindeki araziler için 4706 sayılı Kanun m. 4'ün onikinci fıkrası, bu sınırların dışındakiler için 6292 sayılı Kanunun Hazineye ait tarım arazilerinin satışına ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır.

Danıştay 13. Daire'nin onadığı ilk derece kararlarına göre ek m. 6'nın eski metni, en az üç yıllık tarımsal kullanımın 31/12/2017'den önce idarece tespit edilmesini şart koşuyordu; böyle bir tespit bulunmayan kullanıcı karşısında taşınmazın kiralama ihalesine çıkarılması hukuka aykırı değildi. (Danıştay 13. Daire, E. 2021/885)4 Taşınmazın belirli yerlerinde zaman zaman fuzuli şagil olmak, yani taşınmazı izinsiz kullanmak da ek m. 6 kapsamında öncelikli kiralama hakkı doğurmaz. (Danıştay 13. Daire, E. 2020/1418)5

Hazine arazisi satın alma şartları: 4706 sayılı Kanun m. 4 ile doğrudan satış

4706 sayılı Kanun m. 4/1, Hazineye ait taşınmazların rayiç bedel üzerinden doğrudan satılabileceği hâlleri sayar. Bunlardan biri, belediye ve mücavir alan sınırları dışında, köy ve mezraların yerleşme alanı içinde bulunan ve yüzölçümü beş bin metre kareye kadar olan taşınmazların kullanıcılarına satıştır (m. 4/1-d); bu taşınmazları satın alacakların Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte taşınmazın bulunduğu köy nüfusuna kayıtlı olmaları veya 31.12.2000 tarihinden beri o köyde ikamet etmeleri şarttır. Paydaşlara satış ise hisse oranı yüzde kırkı veya hisse miktarı uygulama imar planı sınırları içinde dört yüz, dışında dört bin metrekareyi aşmamak kaydıyla mümkündür (m. 4/1-c).

Belediye sınırları içindeki tarım arazileri için özel hüküm m. 4'ün onikinci fıkrasıdır. Fıkranın bugünkü metnine göre 26/4/2012 tarihi itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde yer alan ve imar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca ayrılan Hazineye ait tarım arazilerini 30/3/2014 tarihi itibarıyla en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kiralayan ve kira sözleşmesi devam eden kiracılar, aynı süreyle tarımsal amaçla kullanan ve kullanımı devam ettiği belirlenen kullanıcılar ya da paydaşlardan; 31/12/2019 tarihine kadar doğrudan satın almak için başvuran ve tespit ve tebliğ edilen bedeli itiraz ve dava konusu etmeksizin kabul edenler hak sahibi sayılır. Fıkradaki başvuru tarihi geçmiştir.

Fıkranın 05/12/2017'de yürürlüğe giren ilk hâlinde başvuru süresi bir yıldı. Danıştay 13. Daire bu metne göre doğrudan satın alma hakkını şu şartlara bağlamıştır: 1) arazinin 26/04/2012 itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde, imar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca ayrılan yerde bulunması, 2) kullanıcının araziyi 30/03/2014 itibarıyla en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kullanması ve kullanımın hâlen devam ettiğinin idarece belirlenmesi, 3) 05/12/2018 tarihine kadar başvurulması, 4) idarece tespit ve tebliğ edilen rayiç bedelin itiraz ve dava konusu edilmeksizin kabul edilmesi. (Danıştay 13. Daire, E. 2018/4134)6

Aynı kararda Daire, süresi içinde doğrudan satın alma iradesini ortaya koyan kullanıcı varken taşınmazın açık teklif usulüyle ihaleye çıkarılarak satılmasını hukuka aykırı bulmuş, ilk derece kararını bozarak satış ihalesini iptal etmiştir. Daireye göre idarenin yapması gereken, taşınmazın bedelini tespit ederek kullanıcıya tebliğ etmek ve ona rayiç bedel üzerinden satın alma imkânı vermekti.6

Satıştan sonraki sınırlamalar da m. 4/12'dedir: satılan tarım arazisi satış tarihinden itibaren otuz yıl içinde 1/5000 veya 1/1000 ölçekli imar planında tarım dışı amaca ayrılırsa, güncel satış bedeli ile TÜFE oranında güncellenen bedel arasındaki fark en son kayıt malikinden tahsil edilir; bu süre içinde arazi üç yıl aralıksız tarımsal amaçla kullanılmazsa satış iptal edilir, taşınmaz resen Hazine adına tescil edilir ve ödenen bedel faizsiz olarak iade edilir. Satış bedeli, ödeme şekli, taksit süresi ve sayısı ile faiz konusunda 6292 sayılı Kanunun Hazineye ait tarım arazilerinin satışına ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır.

Kıyasen uygulanan 6292 sayılı Kanun m. 12/3, denizlerde kıyı kenar çizgisine beş bin metre, tabii ve suni göllerde kıyı kenar çizgisine beş yüz metreden az mesafede bulunan alanların hak sahiplerine satılmayacağını söyler. Danıştay 4. Daire, m. 4/12'ye dayanan Milli Emlak Genel Tebliği'nin, deniz kıyı kenar çizgisine beş bin metre mesafenin dışındaki tarım arazilerinin satışa konu edilebileceğine ilişkin hükmünü bu nedenle hukuka uygun bulmuş; yürürlükten kaldırılan 4070 sayılı Kanundaki iki bin metrelik mesafeye dayanan iddiaya itibar etmemiştir. (Danıştay 4. Daire, E. 2025/550)7

4706 sayılı Kanun m. 4'ün 7394 sayılı Kanunla eklenen son fıkrasına göre ticari faaliyetlerde kullanılmak üzere kiraya verilen taşınmazlar 2886 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde ihale yoluyla satışa konu edilebilir; ihalenin yapıldığı tarihte en az üç yıl süreyle taşınmazı sözleşmeye dayalı olarak kullanan kiracılar öncelikli olarak satın alma hakkına sahiptir. Bu hükmü uygulayan bir Danıştay kararı, bu rehber için incelenen kararlar arasında yoktur.

Kiralama veya satın alma başvurusunun reddi: Danıştay'ın hukuka uygun bulduğu gerekçeler

Danıştay 13. Daire'ye göre Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin belirli bir yönde değerlendirilmesine ilişkin olarak idareyi zorlayıcı bir kural yoktur; idare bu yerler üzerinde tasarrufta bulunurken kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun hareket etmelidir.1 Bu kararda, taşınmazının önündeki deniz alanını yat limanı yapmak için kiralamak isteyen kişinin başvurusunun reddi, ilgili Bakanlığın raporunda Güllük Körfezi'nde bir yat limanı planlanmış olması gerekçesiyle hukuka uygun bulunmuştur.1

Danıştay 13. Daire'nin onadığı bir ilk derece kararında, taşınmaz Hazine adına 18/04/2018'de tescil edildiği için 31/12/2017'den önce yapılmış bir tespit veya ecrimisil kaydı bulunmayan kullanıcıya ek m. 6 uyarınca doğrudan kiralama yapılamayacağı ve taşınmazın açık teklif usulüyle kiralanması konusunda idarenin takdir yetkisi bulunduğu kabul edilmiştir. (Danıştay 13. Daire, E. 2020/2482)8

Yönetmeliğe 2014'te eklenen geçici m. 7'ye dayanılarak on yıla kadar kiralama istenen davada da onanan ilk derece kararına göre kullanım, kullanıcının beyanıyla değil idarenin tespitiyle ortaya konmalıydı; geçici maddenin yürürlüğe girdiği 11/09/2014'ten önce tarımsal kullanıma dair idarece yapılmış bir saptama bulunmadığından kiralama talebinin reddi hukuka uygundu. (Danıştay 13. Daire, E. 2016/2770)9 Kararda uygulanan geçici hüküm, 2015 tarihli bir başvuruya ilişkindir.

Danıştay 13. Daire'nin onadığı ilk derece kararında, 358 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin ön izin verilmeyecek ve kiralama yapılmayacak taşınmazlara ilişkin m. 6'sına dayanılarak, Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planında bölge parkı alanı olarak ayrılan Hazine parselinin satış ve kiralama yapılacak taşınmazlar arasında olmadığı kabul edilmiştir (2015 tarihli başvuru). (Danıştay 13. Daire, E. 2021/4179)10 Özel çevre koruma bölgesindeki kısıtlamalar ayrı rehberde anlatılmıştır.

Danıştay 13. Daire, belediye lehine pazarlık usulüyle otuz yıllık irtifak hakkı kurulmasına ilişkin ihaleye karşı, taşınmazı altı yıldır ecrimisil ödeyerek kullandığını ileri süren kişinin açtığı davada, ara kararıyla ek m. 6 başvurusunu araştırmış; ek m. 6 uyarınca hak sahipliği tespiti ve kiralama talebi bulunmadığı için ihaleyi hukuka uygun bulmuştur.3

Tarımsal kullanımın ispatı: idarenin tespiti, ecrimisil kaydı ve bilirkişi incelemesi

Doğrudan kiralama ve satışta ispatın merkezinde kullanımın idarece belirlenmesi vardır. 4706 sayılı Kanun ek m. 6, kullanımın hâlen devam ettiğinin Bakanlıkça belirlenmesini; m. 4/12 ise kullanımın hâlen devam ettiğinin belirlenmesini arar.

Danıştay 13. Daire, kullanımın ispatında ecrimisil ödemesini ve kadastro mahkemesi kararını birlikte değerlendirmiştir: Hazineye ait tarım arazisinin ihale tarihine kadar ecrimisil ödenerek tarımsal amaçla kullanıldığı ve kadastro mahkemesi kararında toprağın 6-7 yıldır işlendiğinin belirtildiği olayda, 30/03/2014 itibarıyla en az üç yıllık kullanımın gerçekleştiğini kabul etmiştir.6

Tespit tutanağındaki beyan tek başına yetmeyebilir: onanan ilk derece kararında, tutanakta zeytin dikimine ilişkin tarihin idarece tespit edilmeyip kullanıcı tarafından beyan edildiği, aynı taşınmaz için daha önce düzenlenen tutanakta ise taşınmazın boş ve işgalsiz olduğunun saptandığı vurgulanmıştır.9 Kanunun aradığı tarihten önce kullanımın idarece tespit edildiğine ilişkin bir kayıt bulunmayan davalarda da ret kararları onanmıştır.48

Başvurunun kendisi de ispat konusudur. Danıştay 13. Daire, ek m. 6 uyarınca ihaleden önce idareye bir başvuru yapılıp yapılmadığını ara kararıyla taraflardan sormuş ve gelen cevaplara göre karar vermiştir.3 Başka bir davada Daire, ek m. 6 kapsamında başvuru yapıldığına ilişkin bilgi ve belge sunulmadığını tespit ederek doğrudan kiralama hakkı bulunmadığı sonucuna varmıştır.2

Kira bedeli uyuşmazlığında bilirkişi raporu idarenin tespitinin yerine kendiliğinden geçmez. Danıştay 13. Daire'ye göre Hazine taşınmazlarının kiraya verilmesine ilişkin ihalelerde tahmin edilen bedel idarelerce tespit edilir; idarelerce gerekli görülen hâllerde bedel tespiti için bilirkişi veya kuruluşlardan fiyat alınabilir. (Danıştay 13. Daire, E. 2015/1462)11 Daire, eski kiracıya pazarlıkla yeniden kiralanacak taşınmazın ilk yıl kira bedelinin, emsal kira bedelini belediye ve bölgedeki emlakçılardan alınan bilgilerle ve komşu parselle karşılaştırarak hesaplayan Milli Emlak Denetmeni raporu esas alınarak belirlendiği olayda, bedelin rayici yansıtmadığını bilirkişi incelemesiyle saptayıp işlemi iptal eden ilk derece kararını bozmuş ve davayı reddetmiştir.11

Ön izin ve irtifak: 2886 sayılı Kanun m. 51/1-g ile kurulan haklarda süre ve fiili kullanım

2886 sayılı Kanun m. 51/1-g pazarlık usulünü yalnız kiralama için değil, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi, yani irtifak hakkı kurulması için de öngörür. Taşınmazı kullanan kişilerin açtığı davaların bir kısmı, taşınmaz üzerinde başkası lehine pazarlıkla irtifak hakkı kurulmasına yöneliktir: belediye lehine organik tarım için otuz yıllık irtifak3 ve arazi toplulaştırması alanında organize hayvancılık için otuz yıllık irtifak5 bu türdendir; iki davada da ret kararları onanmıştır.

Danıştay 13. Daire'nin aktardığı Yönetmelik m. 75'e göre irtifak hakkı veya kullanma izni ihalesi sonucunda yatırımcıya, fiili kullanım olmaksızın tescil, ifraz, tevhit, terk, imar planı ve uygulama projesi gibi işlemleri yerine getirebilmesi için bir yıl süreyle ön izin verilir. Daireye göre ön izin gerektiğinde dört yıla kadar uzatılabilir, ancak dondurulamaz; ön izin süresi içinde yükümlülükler ilgilinin kusuru dışında yerine getirilemiyorsa Yönetmelik sözleşmenin feshine ve teminat ile kalan süreye ilişkin ön izin bedelinin iadesine imkân tanır. (Danıştay 13. Daire, E. 2018/976)12 Daire bu gerekçeyle Yönetmelik m. 75'teki "Ön izin döneminde süre dondurulmaz." ibaresini hukuka uygun bulmuştur; Danıştay'ın ilk derece sıfatıyla verdiği bu karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27/01/2025 tarihli ve E.2024/1209, K.2025/115 sayılı kararıyla onanmıştır.12

Ön izin bedeli konusunda Danıştay 13. Daire, karar düzeltme aşamasında kendi onama kararını kaldırmış ve ilk derece kararını bozmuştur: ihaleden önce ekilen ürünlerin hasat zamanı gelmediği için araziden kaldırılamaması fiili kullanım sayılmamış, bu nedenle ön izin bedeli olarak ihale bedelinin tamamının istenmesi hukuka aykırı bulunmuştur. Olaydaki ön izin sözleşmesinde ön izin bedeli ihale bedelinin yüzde yirmisi olarak belirlenmişti. (Danıştay 13. Daire, E. 2019/1497)13

Kiralama ihalesine ve ret işlemine karşı dava: İYUK m. 20/A ivedi yargılama, süre ve Danıştay

İYUK m. 20/A-1-a'ya göre ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulü uygulanır. Bu usulde dava açma süresi otuz gündür, üst makama başvuruya ilişkin İYUK m. 11 uygulanmaz ve nihai karara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulur; Danıştay'ın temyiz üzerine verdiği kararlar kesindir (m. 20/A-2).

Bu rehberde incelenen kiralama ve satış ihalesine ilişkin kararlarda Danıştay 13. Daire, kararını İYUK m. 20/A-2-i uyarınca kesin olarak vermiştir.62 Aynı hüküm, kiralama ya da satın alma başvurusunun reddine karşı açılan iki davada da uygulanmıştır.910 Buna karşılık deniz alanının kiralanması başvurusunun reddine ilişkin dava istinaf yolundan geçmiş ve bölge idare mahkemesi kararı Danıştay'da onanmıştır.1 Kararların hiçbiri, başvurunun reddinin ihale işlemi sayılıp sayılmadığını gerekçesinde tartışmamıştır. İhale işlemi olmayan işlemlerde, özel kanunda ayrı süre gösterilmemişse idare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür (İYUK m. 7/1).

Bir tebliğ veya yönetmelik hükmünün kendisi dava konusu edildiğinde Danıştay ilk derece sıfatıyla karar vermiştir: m. 4/12'ye dayanan tebliğin beş bin metre kuralını Danıştay 4. Daire7, Yönetmelik m. 75'teki süre dondurma yasağını Danıştay 13. Daire incelemiştir12; iki kararda da İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık bırakılmıştır. Yönetmelik m. 75'e ilişkin karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27/01/2025 tarihli ve E.2024/1209, K.2025/115 sayılı kararıyla onanmıştır.

Kiralama ve satıştan ayrı olarak, Hazine arazisinin izinsiz kullanılması nedeniyle istenen ecrimisil ve ecrimisil ihbarnamesine itiraz, ecrimisil ihbarnamesi rehberinde; orman sınırları dışına çıkarılan 2B arazilerinin satışı ise 2B arazileri rehberinde anlatılmıştır.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'te değişiklik yapan bir yönetmelik 9 Ağustos 2026 tarihli ve 33335 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/08/20260809-19.htm). Bu değişiklik, bu rehber için incelenen Danıştay kararlarına konu olmamıştır.

İlgili mevzuat

4706 sayılı Kanun ek m. 6 — Hazineye ait tarım arazilerinin doğrudan kiralanması

Ek Madde 6- (Ek: 11/5/2018-7143/17 md.)

(Değişik: 8/4/2022-7394/17 md.) İmar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca ayrılan Hazineye ait tarım arazileri; 31/12/2019 tarihinden önce en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kullanan ve kullanımlarının halen devam ettiği Bakanlıkça belirlenen kullanıcılarına, cari yıl ecrimisil bedelinin yarısı üzerinden on yıla kadar doğrudan kiralanabilir.

Kira süresi sonunda yükümlülüklerini yerine getirdiği tespit edilen ve talepte bulunan kiracıların kira süresi uzatılabilir veya bu araziler sözleşme hükümleri çerçevesinde on yıllık kullanımı müteakip kiracılarına doğrudan satılabilir. Bu arazilerin satışında 26/4/2012 tarihi itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde yer alan araziler için bu Kanunun 4 üncü maddesinin onikinci fıkrası, bu tarih itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları dışında yer alan araziler için ise 6292 sayılı Kanunun Hazineye ait tarım arazilerinin satışına ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlık yetkilidir.

4706 sayılı Kanun m. 4 (onikinci fıkra) — Doğrudan satış

(Ek fıkra: 28/11/2017-7061/58 md.) 26/4/2012 tarihi itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde yer alan ve imar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca ayrılan Hazineye ait tarım arazilerini 30/3/2014 tarihi itibarıyla en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kiralayan ve kira sözleşmesi halen devam eden kiracıları veya bu arazileri aynı süreyle tarımsal amaçla kullanan ve kullanımlarının halen devam ettiği belirlenen kullanıcıları ya da paydaşlarından; 31/12/2019 tarihine kadar bu arazileri doğrudan satın almak için başvuruda bulunan ve tespit ve tebliğ edilen bedeli itiraz ve dava konusu etmeksizin kabul edenler bu fıkraya göre hak sahibi sayılır. Tarımsal amaçlı yapılar ile esaslı unsuru tarımsal faaliyet olması koşuluyla üzerinde sürekli ikamet amacıyla konut bulunan tarım arazileri de bu fıkra kapsamında değerlendirilir. (Mülga üçüncü cümle:4/7/2019-7181/16 md.) (…) (Mülga dördüncü cümle:4/7/2019-7181/16 md.) (…) (Değişik beşinci cümle:4/7/2019-7181/16 md.) Satılan tarım arazilerinin satış tarihinden itibaren otuz yıl içerisinde 1/5000 veya 1/1000 ölçekli imar planında tarım dışı amaca ayrılması hâlinde, güncel satış bedeli ile satış tarihinden itibaren TÜFE (bir önceki yılın aynı ayına göre değişim) oranında artırılarak güncellenen bedel arasındaki fark, bu fıkradaki hükümlere göre en son kayıt malikinden tahsil edilir. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/16 md.)Bu süre içerisinde tarım arazilerinin üç yıl aralıksız olarak tarımsal amaçla kullanılmaması hâlinde, satış işlemi iptal edilir, taşınmaz resen Hazine adına tescil edilir ve ödenen bedel faizsiz olarak kayıt malikine iade edilir. Bu hususlarda tapu kütüğüne gerekli belirtme yapılır. Bu fıkra kapsamında yapılacak satışlarda; satış bedeli, ödeme şekli, taksit süresi ve sayısı, uygulanacak faiz oranı ve diğer hususlarda 19/4/2012 tarihli ve 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanunun Hazineye ait tarım arazilerinin satışına ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır.

4706 sayılı Kanun m. 4 (son fıkra) — Doğrudan satış

(Ek fıkra: 8/4/2022-7394/14 md.) Ticari faaliyetlerde kullanılmak üzere kiraya verilen taşınmazlar 2886 sayılı Devlet İhale Kanununda yer alan hükümler çerçevesinde ihale yoluyla satışa konu edilebilir. İhalenin yapıldığı tarihte en az üç yıl süreyle taşınmazları sözleşmeye dayalı olarak kullanan kiracılar, öncelikli olarak satın alma hakkına sahiptir. Öncelikli satın alma hakkının kullanılmasında dokuzuncu fıkra hükümleri kıyasen uygulanır.

2886 sayılı Kanun m. 51/1-g — Pazarlık usulüyle yapılacak işler

g) Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,

Kaynak: Devlet İhale Kanunu (2886)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

2886 sayılı Kanun m. 64 — Kiralarda sözleşme süresi

Madde 64 – Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin (Ek ibare: 20/2/2001 - 4628/17 md.) ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin (Ek ibare: 18/4/2001 - 4646/13 md.) ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin on yıldan fazla süre ile kiraya verilmesi mümkündür.

Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Maliye Bakanlığından izin alınması şarttır. Katma bütçeli idarelerde bu izin, idarelerin bağlı bulundukları bakanlıktan alınır. Özel İdare ve belediyeler için kendi özel kanunları uygulanır.

Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmesindeki esaslara göre yeniden tespit edilir.

Kaynak: Devlet İhale Kanunu (2886)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 13 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

Danıştay kararları

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. İdare Hazine taşınmazını istenen yönde kiralamak zorunda mı?Danıştay 13. Daire · E. 2021/2562 · K. 2023/4054 ·

    Muğla Milas'ta taşınmazının önündeki deniz alanının yat limanı yapılmak üzere kiralanması ya da ön izin verilmesi için yapılan başvuru reddedilmiş, dava ilk derecede ve istinafta reddedilmişti. Daire, ilk derece mahkemesinin uyuşmazlığı Yap-İşlet-Devret Kanunu kapsamında nitelendirmesini hatalı bulmakla birlikte, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin belirli bir yönde değerlendirilmesine ilişkin olarak idareyi zorlayan bir kural bulunmadığını, idarenin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun hareket etmesi gerektiğini; Bakanlık raporunda Güllük Körfezi'nde bir yat limanı planlandığından talebin uygun görülmemesinin hukuka uygun olduğunu belirterek bölge idare mahkemesi kararını kendi gerekçesiyle onamıştır.

    Sonuç: Hazine taşınmazının kiralanmasını isteyen kişinin, kanunda özel bir hak yoksa, idareyi kiralamaya zorlayan bir dayanağı yoktur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. Ek m. 6 başvurusu olmayan kullanıcı ve pazarlıkla tarımsal kiralama ihalesiDanıştay 13. Daire · E. 2022/4466 · K. 2023/3158 ·

    Sakarya'da Hazineye ait 5.226 m² taşınmaz 2886 sayılı Kanun m. 51/1-g uyarınca pazarlıkla beş yıllığına kiraya verilmiş, ihaleye üç kişi katılmıştı. İdare mahkemesi, Bakanlık izni alınmadığı ve davacının satın alma talebi cevapsız bırakıldığı gerekçesiyle ihaleyi iptal etmişti. Daire, davacının ek m. 6 kapsamında başvurusu bulunmadığından doğrudan kiralama hakkı olmadığını, ek m. 6'yı değiştiren 7394 sayılı Kanunun ihaleden sonra yürürlüğe girdiğinden olaya uygulanamayacağını, ilk yıl tahmini kira bedeli pazarlık için öngörülen parasal sınırın altında kaldığından Bakanlık izni gerekmediğini ve pazarlık usulünde idarenin ilan yapıp yapmamakta serbest olduğunu belirterek kararı bozmuş ve davayı reddetmiştir.

    Sonuç: Pazarlıkla tarımsal kiralamada ilan ve kullanıcıya bildirim zorunlu değildir; ek m. 6 başvurusu olmayan kullanıcının doğrudan kiralama hakkı yoktur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. 2015 tarihli kiralama talebi ek m. 6 hakkı doğurur mu?Danıştay 13. Daire · E. 2022/4205 · K. 2022/4961 ·

    Konya'da Hazineye ait geniş bir taşınmaz üzerinde, büyükşehir belediyesi lehine organik tarım için otuz yıllık irtifak hakkı kurulmasına ilişkin pazarlık ihalesine, taşınmazı altı yıldır ecrimisil ödeyerek kullandığını ileri süren kişi dava açmıştı. Daire, ek m. 6'nın işlem tarihindeki metnine göre kullanımın 31/12/2017'den önce Bakanlıkça tespit edilmesi ve 19/11/2018'e kadar başvurulması gerektiğini açıklamış; ara kararıyla yaptığı araştırmada davacı hakkında ek m. 6 uyarınca hak sahipliği tespiti ve kiralama talebi bulunmadığını, sunulan 2015 tarihli kiralama talebinin maddenin yürürlüğünden önce olduğunu ve bu kapsamda hak doğurmadığını belirterek ret kararını kendi gerekçesiyle onamıştır.

    Sonuç: Ek m. 6'dan önce yapılmış genel bir kiralama talebi, bu madde kapsamında doğrudan kiralama hakkı doğurmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. Kullanımın 31/12/2017'den önce idarece tespit edilmemesiDanıştay 13. Daire · E. 2021/885 · K. 2022/5026 ·

    İzmir Urla'da Hazine taşınmazının açık teklif usulüyle kiralanmasına ilişkin ihalenin iptali istenmiş, davacı taşınmazı 2012'den beri ağaç dikerek kullandığını ileri sürmüştü. İdare mahkemesi, ek m. 6'nın o tarihteki metninin en az üç yıllık tarımsal kullanımın 31/12/2017'den önce tespit edilmesini şart koştuğunu, davacı yönünden böyle bir tespit bulunmadığını belirterek davayı reddetmiştir. Daire, temyiz nedenlerini kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görmeyerek kararı onamıştır.

    Sonuç: Ek m. 6'nın eski metninde idarece yapılmış kullanım tespiti olmadan doğrudan kiralama hakkı doğmuyordu.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Fuzuli şagillik öncelikli kiralama hakkı doğurur mu?Danıştay 13. Daire · E. 2020/1418 · K. 2023/4058 ·

    Kırklareli'nde arazi toplulaştırması kapsamındaki Hazine taşınmazları üzerinde, organize hayvancılık tesisleri için bir şirket lehine pazarlıkla otuz yıllık irtifak hakkı kurulmuş ve ön izin sözleşmesi imzalanmıştı. Taşınmazın bir kısmını kullanan davacı sözleşmelerin iptalini istemişti. İdare mahkemesi, davacının taşınmazın belirli yerlerinde zaman zaman fuzuli şagil olmasının ek m. 6 kapsamında öncelikli kiralama hakkı doğurmayacağını, bu kuralın idareye takdir yetkisi tanıdığını belirterek davayı reddetmiş; Daire kararı onamıştır.

    Sonuç: Hazine arazisini izinsiz kullanmak, tek başına öncelikli kiralama hakkı vermez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. Doğrudan satın alma başvurusu varken taşınmazın ihaleyle satılmasıDanıştay 13. Daire · E. 2018/4134 · K. 2019/2897 ·

    Kadastro mahkemesi kararıyla Hazine adına tescil edilen ve davacının ecrimisil ödeyerek bahçe olarak kullandığı tarla, 2886 sayılı Kanun m. 45 uyarınca açık teklifle satılmıştı; davacı 22/12/2017'de satın alma başvurusu yapmış, başvuru cevapsız kalmıştı. Daire, m. 4/12'nin o tarihteki metnine göre doğrudan satın alma hakkının şartlarını sıralamış, taşınmazın 26/04/2012'de belediye sınırları içinde plansız alanda kaldığını ve kadastro mahkemesi kararına göre davacının 2007'den beri tarımsal kullanımını kabul etmiştir. Davacının 05/12/2018'e kadar satın alma hakkı bulunduğunu ve idarenin bedeli tespit edip tebliğ ederek satın alma imkânı vermesi gerektiğini belirterek ilk derece kararını bozmuş ve satış işlemini iptal etmiştir.

    Sonuç: Süresinde doğrudan satın alma iradesini ortaya koyan hak sahibi kullanıcı varken taşınmaz ihaleyle üçüncü kişiye satılamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. Kıyı kenar çizgisine beş bin metreden yakın tarım arazisinin satışıDanıştay 4. Daire · E. 2025/550 · K. 2025/2378 ·

    İstanbul Çatalca'da Hazine adına kayıtlı taşınmazın 4706 sayılı Kanun kapsamında satılması için yapılan başvuru, deniz kıyı kenar çizgisine beş bin metreden az mesafedeki yerlerin satılamayacağı gerekçesiyle değerlendirmeye alınmamış; davacı bu işlemin dayanağı olan 382 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği m. 5/1-c'nin iptalini istemişti. Daire, Tebliğin m. 4/12'ye dayandığını, bu fıkradaki satışlarda 6292 sayılı Kanunun kıyasen uygulandığını ve 6292 sayılı Kanun m. 12/3'ün kıyı kenar çizgisine beş bin metreden az mesafedeki yerlerin satılmayacağını öngördüğünü belirterek düzenlemeyi hukuka uygun bulmuş; 4070 sayılı Kanundaki iki bin metrelik mesafenin bu Kanun yürürlükten kalktığı için uygulanamayacağını belirterek davayı reddetmiştir. Karar, İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olarak verilmiştir.

    Sonuç: Belediye sınırındaki Hazine tarım arazisinin doğrudan satışında, deniz kıyı kenar çizgisine beş bin metreden yakın yerler satışa konu edilmez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. Hazine adına 2018'de tescil edilen taşınmazda ek m. 6 tespitiDanıştay 13. Daire · E. 2020/2482 · K. 2023/5120 ·

    Antalya'da taşınmazın açık teklif usulüyle on yıllığına kiralanmasına ilişkin ihalenin iptali istenmiş, davacı 05/11/2018'de ek m. 6 kapsamında doğrudan kiralama başvurusu yaptığını ileri sürmüştü. İdare mahkemesi, taşınmazın 18/04/2018'de Hazine adına tescil edildiğini, bu nedenle 31/12/2017'den önce yapılmış bir tespit veya ecrimisil kaydı bulunmadığını, ek m. 6 uyarınca doğrudan kiralanması mümkün olmayan taşınmazın açık teklifle kiralanması konusunda idarenin takdir yetkisi bulunduğunu belirterek davayı reddetmiş; Daire kararı onamıştır.

    Sonuç: Kanunun aradığı tarihten önce idarece yapılmış bir kullanım tespiti ya da ecrimisil kaydı yoksa başvuru tek başına doğrudan kiralama hakkı vermemiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Yönetmelik geçici m. 7 başvurusunda kullanımın beyanla değil tespitle ortaya konmasıDanıştay 13. Daire · E. 2016/2770 · K. 2022/286 ·

    Aydın Didim'de Hazine parsellerinin Yönetmeliğe 2014'te eklenen geçici m. 7 uyarınca on yıla kadar kiralanması için 2015'te yapılan başvuru reddedilmişti. İdare mahkemesi, 2014 sonunda düzenlenen tespit tutanağında zeytin dikimine ilişkin tarihin idarece tespit edilmeyip davacı tarafından beyan edildiğini, 2012 tarihli tutanakta taşınmazın boş ve işgalsiz olduğunun saptandığını, geçici maddenin yürürlüğünden önce tarımsal kullanıma dair bir saptama bulunmadığını belirterek davayı reddetmiş; Daire kararı onamıştır.

    Sonuç: Tespit tutanağına geçen kullanıcı beyanı, idarenin kullanım tespiti yerine geçmemiştir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 10. Özel çevre koruma bölgesinde bölge parkı alanındaki Hazine parselinin satış ve kiralama talebiDanıştay 13. Daire · E. 2021/4179 · K. 2022/4063 ·

    Muğla Datça'da zeytin fidanı dikilerek kullanılan Hazine parselinin bir bölümünü satın alma ve kiralama başvurusu reddedilmişti. İdare mahkemesi, 358 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin ön izin verilmeyecek ve kiralama yapılmayacak taşınmazlara ilişkin m. 6'sına göre taşınmazın Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planında bölge parkı alanı olarak ayrıldığını, bu nedenle satış ve kiralama yapılacak taşınmazlar arasında olmadığını belirterek davayı reddetmiş; Daire kararı onamıştır.

    Sonuç: Tebliğin ön izin verilmeyecek ve kiralama yapılmayacak taşınmazlara ilişkin hükmüne dayanılarak, planda bölge parkı alanı olarak ayrılan Hazine parseli için başvurunun reddi hukuka uygun bulunmuştur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 11. Eski kiracıya pazarlıkla kiralamada ilk yıl kira bedelinin tespitiDanıştay 13. Daire · E. 2015/1462 · K. 2021/3866 ·

    Aksaray'da petrol istasyonu tesisi olarak kiralanması talep edilen Hazine taşınmazının eski kiracısına 2886 sayılı Kanun m. 51/g uyarınca pazarlıkla yeniden kiralanması için ilk yıl kira bedeli belirlenmiş, kiracı bedeli fahiş bularak dava açmıştı. İdare mahkemesi bilirkişi raporuna dayanarak işlemi iptal etmişti. Daire, tahmin edilen bedelin idarelerce tespit edileceğini ve gerektiğinde bilirkişi veya kuruluşlardan fiyat alınabileceğini; bedelin, emsal kira bedelini komşu parselle karşılaştırarak gerekçeli biçimde hesaplayan Milli Emlak Denetmeni raporuna dayanılarak mevzuata uygun belirlendiğini belirterek kararı bozmuş ve davayı reddetmiştir.

    Sonuç: Gerekçeli ve emsale dayalı idari bedel tespiti, farklı sonuca varan bir bilirkişi raporu karşısında da ayakta kalabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 12. Ön izin süresi uzatılabilir mi, dondurulabilir mi?Danıştay 13. Daire · E. 2018/976 · K. 2023/5163 ·

    Muğla Marmaris'te Hazine taşınmazları üzerinde 49 yıllık irtifak hakkı için 2011'de ön izin sözleşmesi imzalayan şirketin ön izin süresinin uzatılması başvurusu reddedilmişti; Daire davayı, Yönetmelik m. 75'teki ön izin süresinin dondurulmayacağına ilişkin ibare yönünden de incelemiştir. Daire, ön iznin taşınmazı yatırıma hazırlamak için bir yıla kadar verilip dört yıla kadar uzatılabildiğini, yükümlülükler ilgilinin kusuru dışında yerine getirilemiyorsa sözleşmenin feshi ve teminat ile kalan süre bedelinin iadesi imkânı bulunduğunu, bu nedenle dondurma yasağının hukuka aykırı olmadığını ve 07/02/2015'ten sonra uzatma yapılmamasının hukuka uygun olduğunu belirterek davayı reddetmiştir. Karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27/01/2025 tarihli ve E.2024/1209, K.2025/115 sayılı kararıyla onanmıştır.

    Sonuç: Hazine taşınmazında irtifak öncesi verilen ön izin dört yılı aşacak şekilde uzatılamaz ve dondurulamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 13. Hasat zarureti fiili kullanım sayılır mı?Danıştay 13. Daire · E. 2019/1497 · K. 2019/1917 ·

    Hayvancılık ve tarım için pazarlıkla yapılan irtifak ihalesini kazanan ve ihaleden önce arazinin bir kısmını işgal ederek ekim yapan kişiyle bir yıllık ön izin sözleşmesi imzalanmış, sözleşmede ön izin bedeli ihale bedelinin yüzde yirmisi olarak belirlenmişti. İdare, ürünler araziden kaldırılmadığı için fiili kullanım bulunduğunu kabul ederek ihale bedelinin tamamını istemişti. Daire, karar düzeltme istemini kabul ederek kendi onama kararını kaldırmış; ekilen ürünlerin hasat zamanından önce kaldırılamamasından kaynaklanan zaruri kullanımın, ön izin sözleşmesine konu faaliyete ilişkin fiili kullanım olmadığını belirterek davanın reddine ilişkin kararı bozmuştur.

    Sonuç: İhaleden önce ekilmiş ürünün hasada kadar arazide kalması, ön izin döneminde fiili kullanım sayılmamıştır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

Hazine arazisi nasıl kiralanır?

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik m. 67/1'e göre Hazine taşınmazları, tahmin edilen yıllık kira bedeline göre açık teklif ya da kapalı teklif usulüyle ihale edilerek kiraya verilir. Tarım arazileri ise 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu m. 51/1-g ve Yönetmelik m. 67/4-a uyarınca pazarlık usulüyle de kiraya verilebilir.

Hazine arazisi en fazla kaç yıllığına kiralanabilir?

2886 sayılı Kanun m. 64'e göre kira süresi on yıldan çok olamaz; turistik tesis, enerji ve doğal gaz tesislerinin ihtiyacı olan araziler bu sınırın dışındadır. Üç yıldan fazla süreli kiralamalarda önceden Bakanlıktan izin alınır ve kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmedeki esaslara göre yeniden tespit edilir. Danıştay 13. Daire, ilk yıl tahmini kira bedeli yetki devrine ilişkin Milli Emlak Genel Tebliği'nde pazarlık usulü için öngörülen parasal sınırın altında kalan beş yıllık tarımsal kiralamada ayrıca Bakanlık izni gerekmediğine karar vermiştir.

Yıllardır kullandığım Hazine arazisini doğrudan kiralayabilir miyim?

4706 sayılı Kanun ek m. 6'nın bugünkü metnine göre imar planı bulunmayan veya tarımsal amaca ayrılan Hazine tarım arazisi, 31/12/2019 tarihinden önce en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kullanan ve kullanımı devam ettiği Bakanlıkça belirlenen kullanıcısına, cari yıl ecrimisil bedelinin yarısı üzerinden on yıla kadar doğrudan kiralanabilir. Danıştay 13. Daire'nin incelediği davalarda maddenin 2018 tarihli eski metni uygulanmış ve hak, süresi içinde yapılmış bir ek m. 6 başvurusuna bağlanmıştır; bugünkü metni bir başvuruya uygulayan karar bu rehber için incelenen kararlar arasında yoktur.

Hazine arazisi satın alma şartları nelerdir?

4706 sayılı Kanun m. 4/1 doğrudan satış hâllerini sayar. Örneğin belediye ve mücavir alan sınırları dışında, köy ve mezraların yerleşme alanında bulunan ve beş bin metrekareye kadar olan taşınmaz, köy nüfusuna kayıtlı ya da 31.12.2000'den beri o köyde ikamet eden kullanıcısına rayiç bedelle satılabilir. Belediye sınırları içindeki tarım arazileri için m. 4'ün onikinci fıkrası uygulanır; bu fıkradaki başvuru tarihi 31/12/2019'dur ve geçmiştir.

Kullandığım Hazine arazisinin başkasına satılması veya kiralanması iptal edilebilir mi?

Danıştay 13. Daire, süresi içinde doğrudan satın alma başvurusu yapan ve kanuni şartları taşıyan kullanıcı varken taşınmazın açık teklifle satılmasını hukuka aykırı bularak satış ihalesini iptal etmiştir. Bu karar, m. 4'ün onikinci fıkrasındaki başvuru süresi henüz dolmamışken (2017) yapılan bir başvuruya ilişkindir; fıkradaki başvuru tarihi olan 31/12/2019 geçmiştir. Buna karşılık ek m. 6 kapsamında başvurusu ya da idarece yapılmış kullanım tespiti bulunmayan kişilerin kiralama ve irtifak ihalelerine karşı açtığı davalarda ret kararları verilmiş ya da onanmıştır.

Ecrimisil ödemiş olmam bana öncelikli kiralama hakkı verir mi?

Danıştay 13. Daire'nin onadığı bir ilk derece kararına göre taşınmazın belirli yerlerinde zaman zaman fuzuli şagil olmak, ek m. 6 kapsamında öncelikli kiralama hakkı doğurmaz. Ecrimisil ödemesi ise doğrudan satış davasında, kadastro mahkemesi kararıyla birlikte, tarımsal kullanımın kanıtı olarak değerlendirilmiştir.

Pazarlıkla yapılan kiralama ihalesi ilan edilmek zorunda mı?

Danıştay 13. Daire'ye göre pazarlık usulüyle yapılan ihalede idare ilan yapıp yapmamakta serbesttir; ihaleden önce taşınmazı kullanan kişiye ihalenin yeri, günü ve saatinin bildirilmesini zorunlu kılan bir düzenleme de yoktur.

İdare Hazine arazisini bana kiralamak zorunda mı?

Danıştay 13. Daire'ye göre Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların belirli bir yönde değerlendirilmesi konusunda idareyi zorlayan bir kural yoktur; idare kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun hareket etmelidir. Kanunun doğrudan kiralama veya satış hakkı tanıdığı durumlarda ise Danıştay, hakkın şartlarının ve süresi içindeki başvurunun bulunup bulunmadığına bakmıştır.

Kira bedeline itiraz edersem bilirkişi raporu esas alınır mı?

Danıştay 13. Daire'ye göre tahmin edilen kira bedelini idare tespit eder; gerekli gördüğü hâllerde bilirkişi veya kuruluşlardan fiyat alabilir. Bedelin emsallere dayanan gerekçeli bir denetmen raporuyla belirlendiği olayda, bedeli fahiş bulan bilirkişi raporuna dayanarak işlemi iptal eden ilk derece kararı bozulmuştur.

Kiralama ihalesine karşı dava açma süresi nedir?

İhale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/A'daki ivedi yargılama usulü uygulanır; dava açma süresi otuz gündür ve üst makama başvuruya ilişkin m. 11 bu davalarda uygulanmaz. İhale işlemi olmayan işlemlerde, özel kanunda ayrı süre gösterilmemişse süre altmış gündür. Başvurunun reddinin ihale işlemi sayılıp sayılmadığı, bu rehber için incelenen Danıştay kararlarının gerekçelerinde tartışılmamıştır. Danıştay 13. Daire, kiralama ya da satın alma başvurusunun reddine karşı açılan iki davada kararını ivedi yargılama hükmü olan İYUK m. 20/A-2-i uyarınca kesin olarak vermiştir; deniz alanı kiralama başvurusunun reddine ilişkin davada ise istinaf yolu işletilmiştir. Her iki süre de yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Kiralama başvurusu reddedilirse hangi mahkemede dava açılır?

İdare mahkemesinde iptal davası açılır (İYUK m. 2/1-a). Taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya kamu mallarına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer, diğer davalarda işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (İYUK m. 32, 34). Kiralama ve satış davalarının bu kurallardan hangisine girdiği, bu rehber için incelenen esasa girmiş Danıştay kararlarında tartışılmamıştır.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla İdare Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Bu alandaki diğer rehberler

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.