Dolandırıcılık suçu (TCK m. 157-159)
Yayın tarihi: Güncelleme:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Süreler ve usul
- Türk Ceza Kanunu m. 157 dolandırıcılığı nasıl tanımlıyor?
- Dolandırıcılık suçunun cezası nedir?
- Hangi hâllerde suç oluşmaz? Hukuki ihtilaf ve önceden doğmuş borç
- Nitelikli dolandırıcılık hangi hâllerde söz konusu olur?
- İnternet, telefon ve banka hesabı üzerinden dolandırıcılık nasıl değerlendiriliyor?
- Zararı gidermek cezayı düşürür mü? (etkin pişmanlık)
- Şikâyet, uzlaştırma, görevli mahkeme ve zorunlu müdafi
- Dolandırıcılık suçu nasıl ispatlanır?
- İlgili mevzuat
- Yargıtay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun ya da başkasının zararına kendisine veya başkasına yarar sağlamaktır (TCK m. 157).
- Temel cezası bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır.
- Suç dinî duyguların istismarı, bilişim sistemlerinin veya banka ile kredi kurumlarının araç yapılması, kendini banka çalışanı olarak tanıtma gibi hâllerde nitelikli sayılır ve ceza üç yıldan on yıla kadar hapse çıkar; (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde (ör. bilişim sistemleri ya da banka araç yapılmışsa ya da fail kendini banka çalışanı olarak tanıtmışsa) hapsin alt sınırı dört yıldır.
- Ödenmeyen bir borç tek başına bu suçu oluşturmaz; aldatmanın borcu doğuran şey olması gerekir.
Her aldatma dolandırıcılık, her ödenmeyen borç suç değildir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 157-159. maddelerinin hileyi nasıl tanımladığını, nitelikli hâllerin cezayı nereye taşıdığını, zararı gidermenin ne kazandırdığını ve Yargıtay 11. Ceza Dairesinin hukuki ihtilaf ile suç arasına çizdiği sınırı anlatır.
İlgili rehberler: IBAN kiralama ve hesap kullandırma (TCK m. 158/4)İnfaz hesaplama
Süreler ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Şikâyete tabi mi?
Hayır. Dolandırıcılık kural olarak resen soruşturulur. Kanun şikâyeti iki hâlde arar: 1) fiil bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmişse (TCK m. 159); 2) suç ayrılık kararı verilmiş eşin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşin ya da aynı konutta beraber yaşanan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenmişse, ilgili akraba bakımından (TCK m. 167/2). İkinci hâlde o akrabaya verilecek ceza yarı oranında indirilir; hüküm nitelikli dolandırıcılığı da kapsar.
Dayanak: TCK m. 157, m. 159, m. 167/2
- Şikâyet süresi
Şikâyete bağlı olmadığı için kural olarak şikâyet süresi işlemez; soruşturma resen yürütülür. Şikâyetin arandığı TCK m. 159 ve m. 167/2 hâllerinde süre altı aydır ve fiili ve failin kim olduğunu öğrenmekten itibaren başlar.
Dayanak: TCK m. 159, m. 167/2, m. 73/1-2
- Uzlaştırma
Evet, basit dolandırıcılıkta ve şikâyete bağlı hâllerde. TCK m. 157'deki dolandırıcılık uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b); şikâyete bağlı suçlar da kapsamdadır (CMK m. 253/1-a). Bu yüzden TCK m. 159 hâli uzlaştırmaya tabidir; m. 167/2'deki akraba zararına işlenen dolandırıcılık da, nitelikli olsa bile, ilgili akraba bakımından uzlaştırmaya tabidir. Bunların dışındaki nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158) kapsam dışıdır. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışı bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz; ancak birlikte işlenen suç önödeme kapsamındaysa uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır (CMK m. 253/3).
Dayanak: CMK m. 253/1-a, m. 253/1-b-8, m. 253/3; TCK m. 159, m. 167/2
- Görevli mahkeme
Asliye ceza mahkemesi. Görev, kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırına göre belirlenir; ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez. Ağır ceza mahkemesi on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar; TCK m. 158/1'deki cezanın üst sınırı ise on yıldır. 7571 sayılı Kanundan önce nitelikli dolandırıcılık davalarına ağır ceza mahkemesi bakıyordu; bu Kanun görevi değiştirdi. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan ya da istinaf veya temyiz incelemesindeki dosyalara eski kurallara göre bakılmaya devam olunur. Aynı sanığa ağır cezanın görevine giren bir suç da (örneğin resmî belgede sahtecilik, TCK m. 204/2) yükleniyorsa suçlar bağlantılı sayılır ve birleştirilerek ağır ceza mahkemesinde dava açılabilir (CMK m. 8/1, m. 9/1).
Dayanak: 5235 sayılı Kanun m. 11, m. 12, m. 14, geçici m. 7; CMK m. 8, m. 9
- Dava zamanaşımı
Basit dolandırıcılıkta sekiz yıl; üst sınır beş yıldır. Nitelikli dolandırıcılıkta üst sınır on yıla çıktığı için süre on beş yıla uzar. Süre belirlenirken dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de gözetilir (TCK m. 66/3). Zamanaşımı şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya iddianame düzenlenmesi gibi işlemlerle kesilir; kesilme hâlinde süre en fazla yarısına kadar uzar, yani basit dolandırıcılıkta en çok on iki yıl, nitelikli dolandırıcılıkta en çok yirmi iki yıl altı ay olur (TCK m. 67/2, 67/4). Suç, suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse TCK m. 158/3'teki bir kat artırım nitelikli dolandırıcılıkta üst sınırı yirmi yıla çıkarır; dosyadaki deliller bu hâli gösteriyorsa süre TCK m. 66/1-c ve m. 66/3 uyarınca yirmi yıl, kesilmeyle en çok otuz yıl olur. Aynı fıkra basit dolandırıcılığa da uygulanır: suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse üst sınır yedi yıl altı aya, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse on yıla çıkar; her iki hâlde süre TCK m. 66/1-d uyarınca on beş yıl, kesilmeyle en çok yirmi iki yıl altı ay olur.
Dayanak: TCK m. 66/1-c, m. 66/1-d, m. 66/1-e, m. 66/3, m. 66/4, m. 67/2, m. 67/4, m. 158/3
- Adli para cezası
Temel ve nitelikli şekilde seçenek değildir: TCK m. 157 ve m. 158 hapis ile adli para cezasını birlikte öngörür. TCK m. 159 hâlinde ise kanun hapis ile adli para cezasını seçenek olarak düzenler: altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası. TCK m. 158/1'in (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Hükmolunan kısa süreli hapsin TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilmesi bundan ayrı bir kurumdur; suç tanımında seçenek öngörülen hâlde hapse hükmedilmişse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (TCK m. 50/2).
Dayanak: TCK m. 157, m. 158/1-son, m. 159, m. 52/1-2, m. 50/1-2
- HAGB ve erteleme
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme, hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az olmasına bağlıdır; ölçüt kanundaki alt sınır değil, indirimlerden sonra hükmolunan cezadır. Nitelikli dolandırıcılıkta alt sınır üç yıl, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde dört yıl olduğundan ceza bu eşiğe ancak indirimle iner; örneğin suça katılımı hesap veya kart vermekle sınırlı kişide TCK m. 158/4 cezayı yarı oranında indirir, etkin pişmanlıkta TCK m. 168 uyarınca verilecek cezanın üçte ikisine ya da yarısına kadarı indirilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için ayrıca suçla mağdurun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmesi gerekir; sanık bunu derhal yapamazsa zararı denetim süresince aylık taksitlerle tamamen gidermesi koşuluyla da karar verilebilir (CMK m. 231/6-c, 231/9). Erteleme de bu koşula bağlanabilir (TCK m. 51/2). Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilirse sanık beş yıl denetim süresine tâbi tutulur; suç tarihinde çocuk olan sanıkta denetim süresi üç yıldır (5395 sayılı Kanun m. 23/1). Suçun doğurduğu zarar azsa, adli süreçteki çocuk hakkında bu karar için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (5395 sayılı Kanun m. 23/3). Ertelemede iki yıllık sınır, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişide üç yıldır (TCK m. 51/1).
Türk Ceza Kanunu m. 157 dolandırıcılığı nasıl tanımlıyor?
TCK m. 157 suçu tek cümlede kurar: hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak. Cümlenin içinde birbirine bağlı dört öge vardır ve dördü birden gerçekleşmeden suç oluşmaz.
1) Hileli bir davranış bulunmalıdır. 2) Bu davranış karşı tarafı aldatmış olmalıdır. 3) Aldatma sonucunda bir zarar doğmalıdır. 4) Fail kendisine veya başkasına bir yarar sağlamış olmalıdır.
Sıralamanın kendisi de önemlidir: aldatma önce gelir, zarar sonra doğar. Zarar ya da borç aldatmadan önce doğmuşsa, sonradan yapılan hileli davranış bu suçu oluşturmaz — rehberin ilerleyen bölümünde görüleceği gibi Yargıtay 11. Ceza Dairesi, belgenin önceden doğmuş bir borç için verilip verilmediği araştırılmadan kurulan mahkûmiyet ve beraat hükümlerini bozmaktadır.
Suç, malvarlığına karşı işlenen diğer suçlardan bir yönüyle ayrılır: burada mağdurun malı elinden zorla ya da gizlice alınmaz, mağdur kendi eliyle verir. Onu veren şey de aldatılmış iradesidir.
Kanun zararın kimde doğduğu konusunda esnek davranır. Metin "onun veya başkasının zararına" ve "kendisine veya başkasına bir yarar" der; yani aldatılan kişi ile zarara uğrayan kişi aynı olmak zorunda değildir. Bir çalışanın aldatılarak şirketin zarara uğratıldığı ya da yararın failin yakınına sağlandığı hâllerde de suç oluşur.
Kanun zarar için bir alt sınır koymamıştır.
Dolandırıcılık suçunun cezası nedir?
Ceza üç katmanda değişir.
1) Temel şekil (TCK m. 157): bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası. Kanun ikisini seçenek olarak değil birlikte öngörür; mahkeme hem hapse hem adli para cezasına hükmeder.
2) Nitelikli hâller (TCK m. 158/1): ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır. Maddenin (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde — kamu kurumu zararına, bilişim sistemleri ile banka veya kredi kurumlarının araç yapılması, tahsis edilmemesi gereken kredinin açtırılması, sigorta bedelinin alınması ve kendini kamu görevlisi ya da banka çalışanı olarak tanıtma — hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
3) Daha az cezayı gerektiren hâl (TCK m. 159): fiil bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmişse ceza altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına iner ve suç şikâyete bağlı hâle gelir.
TCK m. 157 ve m. 158'deki suçlarda buna m. 158/3'teki ortak artırım eklenir: suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse ceza yarı oranında, bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi bu artırımın uygulanmasında mahkemenin takdir hakkı bulunmadığını, artırımın zorunlu olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 11. CD, E. 2026/1145)1
7589 sayılı Kanunla eklenen ve 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren TCK m. 158/4 ise ters yönde işler: kişinin suça katılımı, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlamak amacıyla kendisine ya da başkasına ait banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını veya bir hesabın kullanılmasını sağlayan bilgileri başkasına vermekle sınırlıysa verilecek ceza yarı oranında indirilir. Hüküm, banka ve aracı kurum hesaplarının yanında ödeme hizmeti sağlayıcıları ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesapları da kapsar. İndirimin koşulu, katılımın gerçekten bu fiille sınırlı kalmasıdır; hesabı veren kişi aldatma eyleminin kendisine katılmışsa fıkra uygulanmaz.
Adli para cezası ayrıca hesaplanır. TCK m. 52 uyarınca ceza, beş günden az ve kural olarak yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının bir gün karşılığı takdir edilen miktarla çarpılmasıyla bulunur; gün karşılığı miktar kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri gözetilerek belirlenir. Dolandırıcılıkta üst sınır beşbin gündür ve nitelikli hâllerin bir kısmında ceza, elde edilen menfaatin iki katının altına inemez.
Dolandırıcılık suçundan ceza infaz kurumuna giren hükümlülerin illere göre dağılımı (81 il, 100 bin kişi başına) Türkiye Suç Atlası'nda yer alır. Sayılar TÜİK Ceza İnfaz Kurumu İstatistikleri'nden alınmıştır ve suçun işlendiği ile göredir; il düzeyinde en güncel yıl 2020'dir.
Hangi hâllerde suç oluşmaz? Hukuki ihtilaf ve önceden doğmuş borç
Dolandırıcılık ile alacak-borç uyuşmazlığı arasındaki ayrımın ölçütü, aldatmanın zararı doğurup doğurmadığıdır.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, Ceza Genel Kurulunun 3.3.1998 tarihli kararına dayanarak şunu söylüyor: önceden doğmuş bir zarar veya doğmuş bir borç için hileli davranışlarda bulunulması hâlinde zarar veya borç, aldatıcı nitelikteki davranışlar sonucu doğmayacağından dolandırıcılık suçu oluşmaz. (Yargıtay 11. CD, E. 2022/207)2 Daire aynı ölçütü, sanığın çekin sahte olduğunu bilmediğini savunduğu bir dosyada da uygulamış; mağdurdan çekleri hangi sebep ve ilişki kapsamında aldığının, çeklerin ticari alışveriş sırasında mı yoksa sonrasında mı verildiğinin sorulmasını isteyerek beraat hükmünü bozmuştur. (Yargıtay 11. CD, E. 2021/18477)3
Bunun pratik sonucu şudur: bir senet ya da çek, zaten var olan bir borç için sonradan verilmişse, senedin sahte olması dolandırıcılık suçunu doğurmaz — başka bir suç oluşturabilir, ancak dolandırıcılık oluşturmaz. Daire, bono verilen bir dosyada bononun önceden doğan borç karşılığı verilip verilmediği belirlenmeden mahkûmiyet kurulmasını eksik araştırma saymıştır. (Yargıtay 11. CD, E. 2024/6631)4
Aynı dosyada Daire bir ayrımı daha yapıyor: sanık tacir, şirket yetkilisi ya da şirket adına hareket eden kişi değilse o dosyadaki eylem TCK m. 158/1-h'ye girmeyecek ve uzlaştırmaya tabi basit dolandırıcılık suçunu oluşturacaktır.4 Failin sıfatı, hem cezayı hem usulü değiştiriyor.
Nitelikli dolandırıcılık hangi hâllerde söz konusu olur?
TCK m. 158/1 on iki bent sayar. Bu bentler arasında dinî inanç ve duyguların istismarı (a), kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanma (c), kamu kurumlarının araç yapılması (d) veya zararına olması (e), bilişim sistemleri ile banka ve kredi kurumlarının araç yapılması (f), tacirin ticari faaliyeti sırasında işlemesi (h) ve kendini kamu görevlisi ya da banka çalışanı olarak tanıtma (l) bentleri bulunur.
TCK m. 158/1-h'nin uygulanabilmesi için failin gerçekten tacir, şirket yöneticisi ya da şirket adına hareket eden kişi olması ve suçu ticari faaliyeti sırasında işlemiş olması gerekir; Daire, bu kavramların Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre belirleneceğini ve failin bu sıfatı taşıyıp taşımadığının araştırılmasını arar.4
Bentlerin bir kısmı mağdurun durumundan, bir kısmı failin sıfatından, bir kısmı da kullanılan araçtan doğar. Mağdurun durumuna bakanlar (b) ve (c) bentleridir: kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak ile algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak. Failin sıfatına bakanlar (h) ve (i) bentleridir: tacir, şirket yöneticisi veya kooperatif yöneticisi olmak ile serbest meslek sahibi olup mesleğe duyulan güveni kötüye kullanmak. Araca bakanlar ise (d), (f) ve (g) bentleridir.
TCK m. 158/2 ayrı bir hâli düzenler: kamu görevlileriyle ilişkisi olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak menfaat temin eden kişi de birinci fıkraya göre cezalandırılır. Bu hâl, kendini kamu görevlisi olarak tanıtmakla aynı değildir: TCK m. 158/1-l, kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtmasını veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesini nitelikli hâl sayar; m. 158/2 ise failin kamu görevlileriyle ilişkisi olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle belli bir işin gördürüleceği vaadinde bulunmasını arar.
Kendini kamu görevlisi olarak tanıtıp aldatmak TCK m. 158/1-l'deki hâldir ve bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldır. TCK m. 158/1-d ise kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılmasını arar. Yargıtay 11. Ceza Dairesine göre (d) bendinin oluşması için kurumun adının kullanılması, isminin telaffuz edilmesi yeterli değildir; kuruma ait kimlik belgesinin gösterilmesi, basılı evrakının ya da makbuzlarının ibraz edilmesi, kuruma ait taşıtın kullanılması, kurumun logosunu taşıyan elbise ve benzerinin giyilmesi gibi kurumun maddi varlıklarının kullanılması zorunludur. (Yargıtay 11. CD, E. 2021/29424)5 Daire bu ölçütle, telefonda kendini valilik özel kalem müdürü olarak tanıtıp ağır hasta bir çocuğun tedavisi için para isteyen sanık hakkında (d) bendinden kurulan mahkûmiyeti bozmuş, eylemin (l) bendi kapsamına girdiğini belirtmiştir.5
(l) bendi TCK m. 158/1'e 6763 sayılı Kanunla eklenmiştir; Daire bendin 2 Aralık 2016'da yürürlüğe girdiğini belirtir. Aynı dosyada Daire, eylemin hükümden sonra yürürlüğe giren (l) bendine girdiğini, ancak suç tarihi itibarıyla sanık lehine olan, uzlaştırma kapsamında kalan TCK m. 157/1'deki dolandırıcılık suçunu oluşturduğunu kabul etmiş ve nitelikli dolandırıcılıktan hüküm kurulmasını suç vasfında yanılgı saymıştır.5 6763 sayılı Kanun aynı maddeyle birinci fıkradaki cezayı da iki yıldan yedi yıla iken üç yıldan on yıla, (e), (f), (j) ve (k) bentlerindeki alt sınırı üç yıldan dört yıla çıkarmış ve maddeye, suçun üç veya daha fazla kişiyle ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlindeki artırımı düzenleyen üçüncü fıkrayı eklemiştir; 2 Aralık 2016'dan önce işlenen fiilde önceki ve sonraki hüküm karşılaştırılıp failin lehine olanı uygulanır (TCK m. 7/2).
Bentlerin hangisinin uygulanacağı yalnız ceza miktarını değil savunma hakkını da etkiler. Daire, iddianamede TCK m. 158/1-g'den dava açılmışken sanığa ek savunma hakkı verilmeden m. 158/1-f'den hüküm kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur. (Yargıtay 11. CD, E. 2021/32760)6
İnternet, telefon ve banka hesabı üzerinden dolandırıcılık nasıl değerlendiriliyor?
Bu başlıkta iki bent gündeme gelir: bilişim sistemleri ile banka veya kredi kurumlarının araç yapılması (TCK m. 158/1-f) ve kendini banka ya da kamu görevlisi olarak tanıtma (TCK m. 158/1-l).
İnternette görülen bir ürün için yapılan satış dolandırıcılığında Daire nitelendirmeyi şöyle yapmıştır. Katılanın bir internet sitesinde gördüğü fotoğraf makinesi için satıcıyla telefonda anlaştığı, parayı banka hesabına yatırdığı, paranın sanığa ait bankamatik kartıyla ATM'lerden çekildiği ve ürünün gönderilmediği bir olayda eylemin TCK m. 158/1-f kapsamında kaldığını, bunun yerine basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma bendinden hüküm kurulmasını suç vasfında yanılgı saymıştır. (Yargıtay 11. CD, E. 2021/39766)7 Daire bunu asıl bozma nedeninden sonra, kabule göre ikinci bir bozma nedeni olarak yazmış; aleyhe temyiz bulunmadığından sanığın kazanılmış hakkını saklı tutmuştur.
Ceza Genel Kurulu bu soruyu kendi gerekçesiyle karara bağlamıştır. İnternet sitesine satılık bilgisayar ilanı veren sanığın, ilanı görüp arayan katılana bilgisayar karşılığında 700 TL göndermesi gerektiğini söyleyerek parayı annesine ait hesaba havale ettirdiği olayda Kurul, sanığın hem bilişim sistemini araç olarak kullandığını hem de basın ve yayın aracının sağladığı kolaylıktan yararlandığını kabul etmiştir. İki nitelikli hâl birlikte oluştuğundan TCK m. 158/1'in son cümlesi uyarınca daha ağır cezayı içeren (f) bendinden hüküm kurulması gerektiğine oy birliğiyle karar vermiştir. (Yargıtay CGK, E. 2018/51)8 Kurula göre (g) bendi için basın ve yayın araçlarının kullanılmış olması yetmez; bu araçların suçun işlenmesini kolaylaştırması ve mağdurun aldatılmasında etkili olması gerekir.8
Telefonla arayıp kendini banka çalışanı olarak tanıtma yöntemi TCK m. 158/1-l'de sayılır. Katılanın bu yönlendirmeyle mobil bankacılık üzerinden kredi çekip parayı sanıkların hesaplarına gönderdiği bir dosyada ilk derece mahkemesi sanıkları m. 158/1-l ve m. 158/3'ten mahkûm etmişti; Daire diğer temyiz nedenlerini yerinde görmeyip hükmü zincirleme suç ve bir sanığın durumu yönünden eksik araştırma nedeniyle bozmuştur. (Yargıtay 11. CD, E. 2025/4918)9
Bu dosyalarda tekrarlanan ikinci soru, aynı mağdura karşı birden çok eylem bulunup bulunmadığıdır. Daire, TCK m. 43/1'deki zincirleme suç hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun aynı suç işleme kararı kapsamında farklı zamanlarda, farklı hileli hareketlerle kandırılarak menfaat temin edilmiş olması gerektiğini belirtir; katılanın aranma saatleri ile para transferlerinin saat aralığının kararda ayrıca yazıldığı bir dosyada, katılanın ayrıntılı ifadesi alınıp farklı zamanlarda birden fazla hileli hareket bulunup bulunmadığı tespit edilmeden zincirleme suç hükümlerinin uygulanmasını eksik araştırma saymıştır.9
Hesabını ya da kartını başkasına veren kişinin durumu ayrı bir sorun. Daire, hesabının dolandırıcılıkta kullanıldığını öğrenince kendisi şikâyetçi olan bir sanık bakımından, uygulamalar üzerinden yapılan yazışmaların, savunmada adı geçen hatla suç tarihi öncesi ve sonrası görüşme kaydı bulunup bulunmadığının ve bu hattın fiilî kullanıcısının araştırılmasını istemiş, bu yapılmadan kurulan hükmü bozmuştur.9 Benzer biçimde, sanığın kimliğini kaybettiğini ve para yatan hesabın kendisine ait olmadığını savunduğu, parayı kimin çektiğinin ise araştırılmadığı bir dosyada da eksik araştırma saptamıştır.7
Zararı gidermek cezayı düşürür mü? (etkin pişmanlık)
Düşürür. TCK m. 168/1'e göre suç tamamlandıktan sonra ama kovuşturma başlamadan önce fail, azmettiren veya yardım eden bizzat pişmanlık göstererek zararı aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Etkin pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra ama hüküm verilmeden önce gösterilirse verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir (m. 168/2). Kısmen geri verme veya tazmin hâlinde ayrıca mağdurun rızası aranır (m. 168/4).
Uygulamada asıl tartışma, sanığın ödeme isteğinin nasıl karşılanacağıdır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi burada mahkemeye aktif bir görev yüklüyor: sanığın zararı giderme iradesi varsa, katılanın uğradığı zararın giderilmesi için sanığa makul bir süre ve imkân verilmeli, gerekirse mahkemece ödeme yeri belirlenip tazmin imkânı tanınmalı, sonucuna göre TCK m. 168/2'nin uygulanıp uygulanmayacağı değerlendirilmelidir.6
Daire bu ölçütü, sanığın parayı iade etmek istediği ama katılanın IBAN bilgisinin kendisine verilmediği bir dosyada da uygulamış; sanığın iade iradesinin ve talebinin açık olduğunu saptayarak hükmü bozmuştur. (Yargıtay 11. CD, E. 2021/32737)10 Yani ödeme yapılamamış olması tek başına etkin pişmanlığı ortadan kaldırmıyor; ödeme imkânının tanınıp tanınmadığına bakılıyor.
Buna karşılık zarar fiilen giderilmemişse indirim uygulanamaz. Daire, sanığın soruşturma ve kovuşturma evresinde mağdurların zararını gidermediği hâlde, yalnızca vekili aracılığıyla ifade edilen giderme isteği ve mağdurların talepte bulunmaması gerekçesiyle etkin pişmanlık uygulanmasını hatalı bulmuştur. (Yargıtay 11. CD, E. 2021/26744)11
Şikâyet, uzlaştırma, görevli mahkeme ve zorunlu müdafi
Dolandırıcılık kural olarak şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiği anda resen soruşturur. Kanun şikâyeti iki hâlde arar. Birincisi TCK m. 159'dur: fiil bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmişse hem ceza iner hem de kovuşturma şikâyete bağlanır. İkincisi TCK m. 167/2'dir: suç ayrılık kararı verilmiş eşin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşin ya da aynı konutta beraber yaşanan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir. Hüküm yağma ve nitelikli yağma dışında bu bölümdeki suçların hepsine, dolayısıyla nitelikli dolandırıcılığa da uygulanır. Suç ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoy veya altsoyun ya da bu derecedeki kayın hısımlarının, evlat edinenin veya evlatlığın ya da aynı konutta beraber yaşanan kardeşin zararına işlenmişse ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m. 167/1).
Uzlaştırma kapsamına iki yoldan girilir. TCK m. 157'deki basit dolandırıcılık CMK m. 253/1-b uyarınca kapsamdadır; Daire de failin TCK m. 158/1-h'deki sıfatı taşımaması hâlinde eylemin uzlaştırmaya tabi basit dolandırıcılık suçunu oluşturacağını belirtmiştir.4 Şikâyete bağlı suçlar ise CMK m. 253/1-a uyarınca kapsamdadır; bu yüzden TCK m. 159 hâli uzlaştırmaya tabidir; m. 167/2'deki akraba zararına işlenen dolandırıcılık da ilgili akraba bakımından uzlaştırmaya tabidir ve bu sonuç nitelikli dolandırıcılık için de geçerlidir. Bu iki yolun dışında kalan nitelikli dolandırıcılık uzlaştırma kapsamında değildir. CMK m. 253/3'e göre uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışı bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz; 7571 sayılı Kanunla aynı fıkraya eklenen son cümleye göre ise birlikte işlenen suç önödeme kapsamındaysa uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır.
Görevli mahkeme, kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırına göre belirlenir; bu belirlemede ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez (5235 sayılı Kanun m. 14). Ağır ceza mahkemesi, m. 12'de sayılan suçların yanında on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar; sulh ceza hâkimliği ile ağır ceza mahkemesinin görevi dışında kalan dava ve işler asliye ceza mahkemesinindir (m. 11). TCK m. 158/1'deki cezanın üst sınırı on yıl olduğundan nitelikli dolandırıcılık davası kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. 7571 sayılı Kanundan önce nitelikli dolandırıcılık davalarına ağır ceza mahkemesi bakıyordu; bu Kanun görevi değiştirmiştir. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza mahkemelerinde görülmekte olan ya da istinaf veya temyiz incelemesinde bulunan dosyalara, kesin hükümle sonuçlanıncaya kadar eski göreve ilişkin kurallara göre bakılmaya devam olunur (geçici m. 7). Aynı sanığa ağır cezanın görevine giren bir suç da (örneğin resmî belgede sahtecilik, TCK m. 204/2) yükleniyorsa suçlar bağlantılı sayılır ve birleştirilerek ağır ceza mahkemesinde dava açılabilir (CMK m. 8/1, m. 9/1).
Savunma bakımından pratik önemi büyük bir nokta zorunlu müdafidir. CMK m. 150/3, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesini öngörür. TCK m. 158/1'deki alt sınır üç yıl, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde dört yıl olduğundan nitelikli hâl tek başına bu eşiği aşmaz. Daire, oy çokluğuyla verdiği bir kanun yararına bozma kararında, CMK m. 150/3 uygulanırken nitelikli hâllerin ve ağırlaştırıcı nedenlerin de hesaba katılması gerektiğini kabul etmiş; TCK m. 158/1-l'nin dört yıllık alt sınırına m. 158/3'ün zorunlu yarı artırımı eklendiğinde alt sınır beş yılı aştığı için, sanıkların istemi olup olmadığına bakılmaksızın müdafi atanması gerektiğini belirterek müdafisiz yürütülen yargılamada kurulan hükmü kanun yararına bozmuştur.1
Dolandırıcılık suçu nasıl ispatlanır?
İspat, bu suçta iki ayrı soruya cevap aramaktır: aldatma gerçekten oldu mu, ve eylemi yapan kişi sanık mı? Yargıtay 11. Ceza Dairesinin kararlarından çıkan usul ve ispat ölçütleri şunlar:
- 1) Cumhuriyet savcısı suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlamalı, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamalıdır; toplanan deliller yeterli şüphe oluşturuyorsa iddianame düzenlenir, aksi hâlde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Daire bu çerçeveyi, eksik soruşturma iddiasıyla yapılan kanun yararına bozma istemini reddettiği bir dosyada ortaya koymuştur. (Yargıtay 11. CD, E. 2025/1325)12
- 2) Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itirazı inceleyen sulh ceza hâkimliği, yeterli delil yoksa itirazı reddedebileceği gibi eksik soruşturma nedeniyle soruşturmanın genişletilmesine de karar verebilir.12
- 3) Senet, çek ve bono dosyalarında belgenin hangi hukuki ilişki nedeniyle ve ne zaman verildiği kesin olarak tespit edilmelidir; belgenin önceden doğan bir borca ilişkin verilip verilmediği belirlenmeden hüküm kurulamaz.2
- 4) Belge üzerindeki yazı ve imzaların kime ait olduğu bilirkişi incelemesiyle ortaya konmalı, savunmada adı geçen kişilerin varlığı ve kimliği kolluk araştırmasıyla tespit edilmelidir.3
- 5) Sanık kimliğini kaybettiğini ve paranın yatırıldığı hesabın kendisine ait olmadığını savunuyorsa, hesabın sanık tarafından açtırılıp açtırılmadığı ve paranın kim tarafından çekildiği araştırılmalıdır; Daire bu araştırma yapılmadan kurulan mahkûmiyeti eksik araştırma saymıştır.7
- 6) Hesabını başkasına verdiğini savunan sanık bakımından iletişim kayıtları, uygulamalar üzerinden yapılan yazışmalar ve savunmada belirtilen hattın fiilî kullanıcısı araştırılmalıdır.9
- 7) Zincirleme suç iddia ediliyorsa mağdurun olayın gerçekleşme şekline ilişkin ayrıntılı ifadesi alınmalı, farklı zamanlarda birden fazla hileli hareket bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir.9
Dosya Yargıtay aşamasına gelirse dolandırıcılık davalarının Yargıtay'da ne kadar sürdüğünü hazırladığımız dosyamnezamandoner.com'da görebilirsiniz; süreler Yargıtay kararlarından ölçülür.
İlgili mevzuat
TCK m. 157 — Dolandırıcılık
Madde 157- (1) Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 8 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 158 — Nitelikli dolandırıcılık
Madde 158- (1) Dolandırıcılık suçunun;
a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,
c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
f) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
g) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında,
i) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
j) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
k) Sigorta bedelini almak maksadıyla,
l) (Ek: 24/11/2016-6763/14 md.) Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle,
İşlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/19 md.; Değişik: 3/4/2013-6456/40 md.) Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak, başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) (Ek fıkra: 24/11/2016-6763/14 md.) Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.
(4) (Ek:16/7/2026-7589/13 md.) Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçlara iştirakin, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlamak amacıyla kendisine veya başkasına ait banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcıları veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde bulunan hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri veya araçları başkasına vermek fiiliyle sınırlı olması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 8 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 159 — Daha az cezayı gerektiren hal
Madde 159- (1) Dolandırıcılığın, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine, altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 8 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 167 — Şahsi cezasızlık sebebi veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebep
Madde 167- (1) Yağma ve nitelikli yağma hariç, bu bölümde yer alan suçların;
a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın,
c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin,
Zararına olarak işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.
(2) Bu suçların, haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına olarak işlenmesi halinde; ilgili akraba hakkında şikayet üzerine verilecek ceza, yarısı oranında indirilir.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 10 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 168 — Etkin pişmanlık
Madde 168 – (Değişik: 29/6/2005 – 5377/20 md.)
(1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs (…) suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
(2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir.
(3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya giren hallerde üçte birine kadarı indirilir.
(4) Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun rızası aranır.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 8 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. TCK m. 158/3 artırımı zorunludur ve zorunlu müdafi eşiğini değiştirirYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2026/1145 · K. 2026/3024 ·
Sanıklar, kendilerini banka çalışanı olarak tanıtma yoluyla nitelikli dolandırıcılıktan müdafi olmaksızın yargılanıp mahkûm edilmiş, hükümler bir sanık yönünden istinaf başvurusunun süreden reddi, diğeri yönünden istinaftan feragat üzerine kesinleşmişti. Daire, TCK m. 158/1-l uyarınca dört yıldan on yıla kadar hapis öngörüldüğünü, suçun üç veya daha fazla kişiyle işlenmesi nedeniyle m. 158/3'e göre takdir hakkı kullanılmaksızın yarı oranda artırım yapılmasının zorunlu olduğunu, bu hâlde alt sınırın beş yılı aştığını belirtti; CMK m. 150/3 uyarınca istemleri aranmaksızın müdafi atanması gerektiğini saptayarak kararı oy çokluğuyla kanun yararına bozdu ve infazın durdurulmasına karar verdi.
Sonuç: Nitelikli dolandırıcılıkta m. 158/3 artırımı hâkimin takdirinde değildir; artırımla alt sınır beş yılı aşıyorsa sanığa istemi aranmaksızın müdafi atanır.
2. Kredi borcu için verilen çek ve aldatmanın sırasıYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2022/207 · K. 2025/4084 ·
Sanığın sahte çeki bankaya ibraz ederek menfaat temin ettiği iddia edilmiş, bölge adliye mahkemesi duruşma açmaksızın beraat kararı vermişti. Daire, Ceza Genel Kurulunun 1998 tarihli kararına dayanarak önceden doğmuş bir zarar veya borç için hileli davranışlarda bulunulması hâlinde zararın aldatıcı davranışlar sonucu doğmayacağını ve suçun oluşmayacağını belirtti; şirket ile banka arasında kredi sözleşmesi bulunup bulunmadığının, çekin ne zaman ve hangi ilişki nedeniyle verildiğinin kesin olarak tespiti gerekirken eksik incelemeyle karar verilmesini hukuka aykırı buldu.
Sonuç: Aldatma borcu doğurmuşsa suç vardır; borç zaten varken yapılan hile bu suçu oluşturmaz.
3. Sahte çek ve önceden doğmuş borç: beraatten önce çekin hangi ilişkiyle verildiği araştırılırYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2021/18477 · K. 2025/6583 ·
Sanık, suça konu çekin sahte olduğunu bilmediğini ve çeki başka bir kişiden aldığını savunmuş, çekler üzerindeki yazı ve imzaların aidiyetine ilişkin bilirkişi incelemesi yapılmamıştı. Daire, Ceza Genel Kurulunun kararına dayanarak önceden doğmuş bir borç için hileli davranışta bulunulması hâlinde dolandırıcılık suçunun unsurlarının oluşmayacağını hatırlattı; çeklerin hangi ilişki kapsamında ve ne zaman verildiğinin araştırılması, savunmada adı geçen kişinin tespiti ve imza incelemesi yaptırılması gerektiğini belirterek beraat hükmünü eksik araştırmadan bozdu.
Sonuç: Çekin sahteliği tek başına yetmez; çekin zaten var olan bir borç için verilip verilmediği araştırılmalıdır.
4. Tacir sıfatı, TCK m. 158/1-h ve uzlaştırmaYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2024/6631 · K. 2025/1825 ·
Sanık, kendisini alacaklı katılanı borçlu gösterip imzasını taklit ettiği bonoyu borcuna karşılık bir iş yerine vermiş, iş yeri senedi bankaya vermiş ve banka icra takibi başlatmıştı. Sanık bononun o iş yerinden aldığı dükkân karşılığında verdiği bonolardan biri olduğunu söylemişti. Daire, TCK m. 158/1-h'nin uygulanabilmesi için failin tacir, şirket yöneticisi ya da şirket adına hareket eden kişi olması ve suçu ticari faaliyeti sırasında işlemesi gerektiğini, bu kavramların Türk Ticaret Kanununa göre belirleneceğini açıkladı. Sanığın bu sıfatı taşıyıp taşımadığı ve bononun önceden doğan borç karşılığı verilip verilmediği belirlenmeden mahkûmiyet kurulmasını eksik araştırma sayarak nitelikli dolandırıcılık hükmünü bozdu; resmî belgede sahtecilik suçu yönünden ise dava zamanaşımı dolduğu için davanın düşmesine karar verdi.
Sonuç: Failin tacir olup olmaması hem nitelikli hâli hem uzlaştırma imkânını değiştirir; sıfat araştırılmadan hüküm kurulamaz.
5. Kendini kamu görevlisi olarak tanıtmak: kurumun adını söylemek (d) bendi için yetmezYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2021/29424 · K. 2024/1303 ·
Sanık telefonla kendini valilik özel kalem müdürü olarak tanıtıp katılandan ağır hasta bir çocuğun tedavisi için para istemiş, şüphelenen katılan polisle irtibatlı olarak gösterilen hesaba 35 TL yatırmış, sanık parayı çekmeye geldiğinde yakalanmıştı; ilk derece mahkemesi TCK m. 158/1-d uyarınca nitelikli dolandırıcılığa teşebbüsten mahkûmiyet kurmuştu. Daire, (d) bendi için kurumun adının kullanılmasının, isminin telaffuz edilmesinin yeterli olmadığını, kimlik belgesi, basılı evrak, makbuz, taşıt ya da logolu elbise gibi kurumun maddi varlıklarının kullanılmasının zorunlu olduğunu belirtti. Eylemin hükümden sonra 6763 sayılı Kanunla yürürlüğe giren (l) bendine girdiğini, ancak suç tarihi itibarıyla sanık lehine olan ve uzlaştırma kapsamında kalan TCK m. 157/1'deki dolandırıcılık suçunu oluşturduğunu kabul etti. Kabule göre de, para sanığın hâkimiyet alanına girdiğinden suçun tamamlandığını, teşebbüsten hüküm kurulmasının eksik ceza tayini olduğunu belirterek hükmü oy birliğiyle bozdu.
Sonuç: Telefonda kendini kamu görevlisi olarak tanıtan sanığın eylemi (d) bendine değil (l) bendine girer; bu dosyada Daire, suç tarihi itibarıyla sanık lehine olan basit dolandırıcılığın (TCK m. 157/1) oluştuğunu kabul edip hükmü bozdu.
6. Ek savunma hakkı verilmeden nitelikli hâl değiştirilemezYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2021/32760 · K. 2025/13479 ·
İddianame TCK m. 158/1-g'deki nitelikli dolandırıcılıktan düzenlenmişken mahkeme, sanığa ek savunma hakkı vermeden m. 158/1-f'den hüküm kurmuştu. Daire bunu hukuka aykırı buldu. Ayrıca sanığın sorgusunda zararı gidermek istediğini beyan ettiğini saptayarak, katılanın zararının giderilmesi için sanığa makul bir süre ve imkân verilmesi, gerekirse ödeme yeri belirlenmesi ve sonucuna göre TCK m. 168/2'nin değerlendirilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozdu.
Sonuç: Hangi bendin uygulandığı savunmanın konusudur; bent değişiyorsa sanığa ek savunma hakkı verilmelidir.
7. İnternette görülen ürünün satışı: TCK m. 158/1-f mi, basın ve yayın bendi mi?Yargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2021/39766 · K. 2025/13369 ·
Katılan, bir internet sitesinde gördüğü fotoğraf makinesi için satıcıyla telefonda anlaşmış, bedeli banka hesabına yatırmış, para sanığa ait bankamatik kartıyla ATM'lerden çekilmiş ve ürün gönderilmemişti. Sanık kimliğini kaybettiğini ve hesabın kendisine ait olmadığını savunmuştu. Daire önce, hesabın sanık tarafından açtırılıp açtırılmadığı ve parayı kimin çektiği araştırılmadan mahkûmiyet kurulmasını eksik araştırma saydı. Kabule göre de eylemin TCK m. 158/1-f kapsamında bilişim sistemleri ile banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunu oluşturduğunu, basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma bendinden hüküm kurulmasının suç vasfında yanılgı olduğunu belirtti. Hükmü bozdu; aleyhe temyiz bulunmadığından sanığın kazanılmış hakkını saklı tuttu.
Sonuç: İnternette görülen ürün için bedelin banka hesabına yatırıldığı ve ATM'den çekildiği olayda Daire basın-yayın bendini değil, bilişim ve banka bendini uygun buldu.
8. İnternet ilanıyla dolandırıcılık: bilişim ve basın-yayın hâlleri birlikte oluşursa (f) bendi uygulanırYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2018/51 · K. 2021/68 ·
Sanık bir internet sitesine satılık bilgisayar ilanı vermiş, ilanı görüp arayan katılana bilgisayar karşılığında 700 TL göndermesi gerektiğini söyleyerek parayı annesine ait hesaba havale ettirmişti. Yerel mahkeme sanığı TCK m. 158/1-g'den mahkûm etmiş, eylemin m. 158/1-f'deki suçu oluşturduğunu belirten Özel Daire bozmasına direnmişti. Ceza Genel Kurulu, (g) bendi için basın ve yayın araçlarının kullanılmış olmasının yetmediğini, suçun işlenmesini kolaylaştırması ve mağdurun aldatılmasında etkili olması gerektiğini belirtti. Sanığın hem bilişim sistemini araç olarak kullandığını hem de basın ve yayın aracının sağladığı kolaylıktan yararlandığını kabul etti; fıkranın son cümlesi uyarınca daha ağır cezayı içeren (f) bendinden hüküm kurulması gerektiğini belirterek direnme kararına konu hükmü oy birliğiyle bozdu ve aleyhe temyiz bulunmadığından sanığın kazanılmış hakkını saklı tuttu.
Sonuç: İnternet sitesine verilen satılık ilan üzerine arayan katılana bedeli havale ettirilen olayda Kurul bilişim ve basın-yayın hâllerini birlikte oluşmuş saydı ve hükmün daha ağır cezayı içeren (f) bendinden kurulması gerektiğine karar verdi.
9. Telefonla banka çalışanı taklidi, zincirleme suç ve hesabını veren sanıkYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2025/4918 · K. 2026/125 ·
Katılan, kendisini banka çalışanı olarak tanıtan bir kişinin yönlendirmesiyle mobil bankacılıktan kredi çekip parayı sanıkların hesaplarına göndermişti; ilk derece mahkemesi sanıkları TCK m. 158/1-l, m. 158/3 ve m. 43/1'den mahkûm etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını bir sanık yönünden esastan, diğer sanıklar yönünden ise hükümleri düzelterek esastan reddetmişti. Daire iki yönden bozdu. Birincisi, TCK m. 43/1'in uygulanabilmesi için mağdurun aynı suç işleme kararı kapsamında farklı zamanlarda, farklı hileli hareketlerle kandırılması gerektiği; aranma ve transfer saatleri ortadayken katılanın ayrıntılı ifadesi alınarak bu koşulun araştırılmadığı. İkincisi, hesabını verdiğini ve dolandırıcılıkta kullanıldığını öğrenince kendisi şikâyetçi olduğunu savunan sanık bakımından mesajlaşmaların, savunmada belirtilen hatla görüşme kaydı bulunup bulunmadığının ve bu hattın fiilî kullanıcısının araştırılmadığı.
Sonuç: Art arda transferlerde zincirleme suç uygulanmadan önce farklı zamanlarda ayrı hileli hareket bulunup bulunmadığı araştırılır; hesabını veren kişinin konumu da ayrıca araştırılır.
10. Zararı gidermek isteyen sanığa ödeme imkânı tanınmalıdırYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2021/32737 · K. 2026/1216 ·
Sanık, katılanın ATM üzerinden para göndermesi nedeniyle hesap numarasını öğrenemediğini, parayı iade etmek istediğini savunmuş; katılanın 295 TL'yi ATM üzerinden kendisine gönderdiğini gösteren belgeyi de sunmuştu. Katılan ise sanığın kendisine ulaştığını ama zararı gidermeyi teklif etmediğini söylemişti. Daire, sanığın iade iradesinin ve talebinin açık olduğunu, zararı gidermek isteyen sanığa katılanın IBAN bilgisinin verilmediğini saptadı; zararın giderilmesi için sanığa makul bir süre ve imkân verilerek, gerekirse ödeme yeri belirlenip tazmin imkânı tanındıktan sonra TCK m. 168/2'nin uygulanıp uygulanmayacağının değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca adli para cezasının ödenmemesi hâlinde hapse çevrileceğine karar verilmesini hukuka aykırı buldu; hükmü bozarken ceza miktarı bakımından sanığın kazanılmış haklarını saklı tuttu.
Sonuç: Zararı gidermek isteyen sanığa ödeme imkânı tanınmadıysa, ödemenin yapılamamış olması etkin pişmanlık değerlendirmesini ortadan kaldırmaz; mahkeme önce bu imkânı tanımalıdır.
11. Zarar fiilen giderilmemişse etkin pişmanlık uygulanamazYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2021/26744 · K. 2025/16399 ·
Yerel mahkeme, sanık vekilinin zararı gidermek istediklerini beyan etmesine ve mağdurların zararlarının giderilmesi yönünde talepleri bulunmamasına dayanarak TCK m. 168/2'yi uygulamıştı. Daire, sanığın soruşturma ve kovuşturma evresinde mağdurların zararını fiilen gidermediğini saptayarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını hatalı buldu; aleyhe temyiz bulunmadığı için bunu bozma nedeni yapmayıp eleştiriyle yetindi ve hükmü onadı.
Sonuç: Zararı giderme niyetini beyan etmek indirim için yeterli değildir; ödeme gerçekten yapılmış olmalıdır.
12. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ve itiraz merciinin yetkileriYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2025/1325 · K. 2025/12650 ·
Maden ruhsatı devirleri ve muvazaalı senetler nedeniyle nitelikli dolandırıcılıktan yapılan şikâyet üzerine savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, itiraz da reddedilmişti. Daire kararında CMK m. 160, 172 ve 173 çerçevesini ortaya koydu: savcı işin gerçeğini resen araştırmalı, yeterli şüphe varsa iddianame düzenlemeli, aksi hâlde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermelidir; itirazı inceleyen sulh ceza hâkimliği ise yeterli delil yoksa itirazı reddedebileceği gibi eksik soruşturma nedeniyle soruşturmanın genişletilmesine de karar verebilir. Somut olayda savcılık kararında isabetsizlik bulmayarak kanun yararına bozma istemini reddetti.
Sonuç: İtirazı inceleyen sulh ceza hâkimliği eksik soruşturma nedeniyle soruşturmanın genişletilmesine karar verebilir; bu dosyada ise Daire takipsizlik kararında isabetsizlik görmeyerek kanun yararına bozma istemini reddetti.
Sık sorulan sorular
Dolandırıcılık suçunun cezası nedir?
TCK m. 157'ye göre temel ceza bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır; kanun ikisini birlikte öngörür. Suç TCK m. 158'deki nitelikli hâllerden biriyle işlenmişse ceza üç yıldan on yıla kadar hapse çıkar. Maddenin (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
Borcunu ödemeyen kişi dolandırıcılıktan yargılanır mı?
Kural olarak bu suç oluşmaz. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, Ceza Genel Kurulunun 3.3.1998 tarihli kararına dayanarak önceden doğmuş bir zarar veya borç için hileli davranışlarda bulunulması hâlinde zararın aldatıcı davranışlar sonucu doğmadığını, bu nedenle dolandırıcılık suçunun oluşmayacağını kabul etmektedir. Aldatmanın borcu doğuran şey olması gerekir; borç zaten varken yapılan hile bu suçu oluşturmaz.
Basit dolandırıcılık ile nitelikli dolandırıcılık arasındaki fark nedir?
Fark hem cezada hem usulde. Nitelikli hâller TCK m. 158/1'de on iki bent hâlinde sayılmıştır: dinî duyguların istismarı, kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanma, algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanma, kamu kurumlarının araç yapılması veya zararına olması, bilişim sistemleri ile banka ve kredi kurumlarının araç yapılması, basın ve yayın kolaylığı, tacirin ticari faaliyeti, serbest meslek güveni, usulsüz kredi, sigorta bedeli ve kendini kamu görevlisi ya da banka çalışanı olarak tanıtma. Nitelikli hâlde ceza üç yıldan on yıla, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde dört yıldan on yıla kadar hapse çıkar ve suç, TCK m. 167/2'deki akraba hâli dışında uzlaştırma kapsamından çıkar.
İnternetten alışverişte dolandırıldım, hangi suç oluşur?
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, internet sitesinde görülen bir ürün için satıcıyla telefonda anlaşılıp bedelin banka hesabına yatırıldığı, paranın ATM'den çekildiği ve ürünün gönderilmediği olayda eylemin TCK m. 158/1-f'de düzenlenen bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunu oluşturduğunu belirtmiştir. Aynı dosyada basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma bendinden hüküm kurulmasını suç vasfında yanılgı saymıştır. Daire bu değerlendirmeyi, asıl bozma nedeni olan eksik araştırmadan sonra, kabule göre yapmıştır. Ceza Genel Kurulu da, internet sitesine ilan veren sanığın ilanı görüp arayan katılana bedeli annesine ait hesaba havale ettirdiği bir olayda, bilişim sisteminin araç olarak kullanılması ile basın ve yayın aracının sağladığı kolaylıktan yararlanma hâllerinin birlikte oluştuğunu ve daha ağır cezayı içeren (f) bendinden hüküm kurulması gerektiğini oy birliğiyle kabul etmiştir.
Telefonda kendini kamu görevlisi ya da banka görevlisi olarak tanıtan kişi hangi maddeden yargılanır?
2 Aralık 2016'dan sonra işlenen fiilde TCK m. 158/1-l'den. (l) bendi 6763 sayılı Kanunla 2 Aralık 2016'da yürürlüğe girdiğinden daha önce işlenen fiile uygulanmaz; Yargıtay 11. Ceza Dairesi, kendini valilik özel kalem müdürü olarak tanıtan sanığın fiilinin hükümden sonra yürürlüğe giren (l) bendi kapsamına girdiği, ancak kurumun maddi varlıkları kullanılmadığından (d) bendinin de oluşmadığı bir dosyada, suç tarihi itibarıyla sanık lehine olan TCK m. 157/1'deki dolandırıcılığın oluştuğunu kabul etmiştir. (l) bendi, kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtmasını ya da bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesini nitelikli hâl sayar. (l) bendinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse TCK m. 158/3 uyarınca ceza ayrıca yarı oranında artırılır. Kamu kurumunun adını söylemek ise tek başına TCK m. 158/1-d'deki kamu kurumlarının araç olarak kullanılması hâlini oluşturmaz: Yargıtay 11. Ceza Dairesine göre bu bent için kuruma ait kimlik belgesi, basılı evrak, makbuz, taşıt ya da kurumun logosunu taşıyan elbise gibi maddi varlıkların kullanılması gerekir.
Banka hesabımı başkasına verdim, dolandırıcılıkta kullanılmış; durumum ne olur?
7589 sayılı Kanunla eklenen ve 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren TCK m. 158/4, suça katılımı, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlamak amacıyla kendisine veya başkasına ait banka ya da kredi kartı gibi ödeme araçlarını veya bir hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri başkasına vermekle sınırlı olan kişi bakımından cezanın yarı oranında indirilmesini öngörür. Kanunun geçiş hükmüne göre, 31 Temmuz 2026'dan önce TCK m. 157 veya m. 158'den hüküm verilmiş ve dosyası kanun yolunda olan, bu fıkranın uygulanacağı sanıkların dosyaları ilk derece mahkemesine gönderilir; hükmü infaz aşamasında olan, hakkında TCK m. 168 uygulanmamış ve bu fıkranın uygulanacağı hükümlü, mağdurun zararını mahkemenin ihtarından itibaren altı ay içinde aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse TCK m. 168/2'deki etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilir (7589 sayılı Kanun geçici m. 1/6-7). Yargıtay 11. Ceza Dairesi ayrıca, hesabının dolandırıcılıkta kullanıldığını öğrenince kendisi şikâyetçi olan bir sanık bakımından iletişim kayıtlarının ve savunmada belirtilen hattın fiilî kullanıcısının araştırılmasını istemiştir.
Zararı ödersem cezam düşer mi?
Ceza ortadan kalkmaz, indirilir. TCK m. 168/1'e göre kovuşturma başlamadan önce zarar tamamen giderilirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı, m. 168/2'ye göre kovuşturma başladıktan sonra ama hüküm verilmeden önce giderilirse yarısına kadarı indirilir. Kısmen ödeme hâlinde ayrıca mağdurun rızası aranır. Yargıtay, zararı gidermek isteyen sanığa mahkemece makul bir süre ve imkân verilmesini, gerekirse ödeme yeri belirlenmesini arar; buna karşılık zarar fiilen giderilmemişse yalnız niyet beyanıyla indirim uygulanamaz.
Dolandırıcılık şikâyete bağlı mı, uzlaştırma var mı?
Dolandırıcılık kural olarak şikâyete bağlı değildir, resen soruşturulur. Kanun şikâyeti iki hâlde arar: fiil bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmişse (TCK m. 159; ceza altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına iner) ve suç TCK m. 167/2'de sayılan akrabalardan birinin, örneğin aynı konutta beraber yaşamayan kardeşin zararına işlenmişse. Uzlaştırma basit dolandırıcılıkta (TCK m. 157, CMK m. 253/1-b) ve şikâyete bağlı bu iki hâlde (CMK m. 253/1-a) mümkündür; m. 167/2 hâli, ilgili akraba bakımından, nitelikli dolandırıcılığı da kapsar. Bunların dışındaki nitelikli dolandırıcılık uzlaştırma kapsamı dışındadır.
Dolandırıcılık davasına hangi mahkeme bakar?
Görev, kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırına göre belirlenir ve bu belirlemede ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez (5235 sayılı Kanun m. 14). TCK m. 158/1'deki cezanın üst sınırı on yıldır; ağır ceza mahkemesi ise m. 12'de sayılan suçların yanında on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar. Bu yüzden nitelikli dolandırıcılık davası kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. 7571 sayılı Kanundan önce bu davalara ağır ceza mahkemesi bakıyordu; Kanun yürürlüğe girdiğinde ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan ya da istinaf veya temyiz incelemesindeki dosyalara ise eski kurallara göre bakılmaya devam olunur (5235 sayılı Kanun geçici m. 7). Aynı sanığa ağır cezanın görevine giren bir suç da (örneğin resmî belgede sahtecilik, TCK m. 204/2) yükleniyorsa suçlar bağlantılı sayılır ve birleştirilerek ağır ceza mahkemesinde dava açılabilir (CMK m. 8/1, m. 9/1).
Nitelikli dolandırıcılıkta avukat zorunlu mu?
Her dosyada değil. CMK m. 150/3, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesini öngörür. TCK m. 158/1'deki alt sınır üç yıl, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde dört yıl olduğundan nitelikli hâl tek başına bu eşiği aşmaz. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, oy çokluğuyla verdiği bir kanun yararına bozma kararında, bu eşik hesaplanırken nitelikli hâllerin ve ağırlaştırıcı nedenlerin de dikkate alınacağını kabul etmiş; TCK m. 158/1-l'nin dört yıllık alt sınırına m. 158/3'ün zorunlu yarı artırımı eklendiğinde alt sınırın beş yılı aştığını belirterek müdafisiz yürütülen yargılamada kurulan hükmü kanun yararına bozmuştur.
Dolandırıcılıkta dava zamanaşımı ne kadar?
Basit dolandırıcılıkta cezanın üst sınırı beş yıl olduğu için dava zamanaşımı TCK m. 66/1-e uyarınca sekiz yıldır. Nitelikli dolandırıcılıkta üst sınır on yıla çıktığından süre TCK m. 66/1-d uyarınca on beş yıl olur; suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse TCK m. 158/3'teki bir kat artırımla üst sınır yirmi yıla çıkar ve süre TCK m. 66/1-c uyarınca yirmi yıldır. Basit dolandırıcılık üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse aynı fıkradaki artırımla üst sınır beş yılı aştığından süre TCK m. 66/1-d uyarınca on beş yıldır. Zamanaşımı süresi belirlenirken kanundaki cezanın üst sınırı esas alınır (m. 66/4); dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de gözetilir (m. 66/3).
Şikâyetim takipsizlikle kapandı, yapabileceğim bir şey var mı?
Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair karara, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1). Yargıtay 11. Ceza Dairesi, itirazı inceleyen hâkimliğin yeterli delil bulunmaması hâlinde itirazı reddedebileceği gibi, eksik soruşturma nedeniyle soruşturmanın genişletilmesine de karar verebileceğini belirtmektedir.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat müdafilik ve vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde yürüyen soruşturma ve davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Diğer suç rehberleri
- Karşılıksız yararlanma suçu (TCK m. 163)
- IBAN kiralama ve hesap kullandırma (TCK m. 158/4)
- Hırsızlık suçu (TCK m. 141-147)
- Yağma suçu (TCK m. 148-150)
- Mala zarar verme suçu (TCK m. 151-152)
- Hakkı olmayan yere tecavüz suçu (TCK m. 154)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.