Cezaevinde görüş ve ziyaret hakkı: açık ve kapalı görüş (5275 sayılı Kanun m. 83)

5275 sayılı Kanun m. 83/1 uyarınca hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından ziyaret edilebilir. Ziyaret Yönetmeliği (Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik) m. 9/1 bu kişileri tek tek sayar: eş, anne, baba, büyükanne ve büyükbaba, çocuk, torun, kardeş, gelin, damat, kayınbirader, baldız, yenge, enişte, görümce, kayınvalide, kayınpeder ve onların anne ve babaları, eşin başkasından olma çocuğu, büyükanne ve büyükbabanın anne ve babaları, torun çocuğu, kardeş çocuğu, amca, hala, dayı, teyze ve bunların eşleri ile vasi ve kayyım.

Bu yakınların yanında hükümlü, kuruma kabulünde ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından da ziyaret edilebilir (m. 83/1). Yönetmelik m. 9/2'ye göre bu üç kişi birinci fıkrada sayılanların dışından seçilir; adı ve soyadı, biliniyorsa adresi kuruma bildirilir. Listedeki kişiler ancak ölüm, ağır hastalık, doğal afet, hükümlünün nakli ya da ziyaretçinin ziyaret olanağını ortadan kaldıran yerleşim yeri değişikliği gibi zorunlu hâllerde veya ziyaretçi en son ziyaretinden itibaren 6 ay içinde ziyarete gelmezse değiştirilebilir. Kurum yönetimi gerekli görürse bildirilen ziyaretçiler hakkında kolluk aracılığıyla araştırma yaptırır; sakıncalı görülene ziyaret izni verilmez ve yeni ziyaretçi bildirilmesi istenir (m. 9/2).

Çocuk hükümlü ve tutukluların üç kişilik listedeki kişilerce ziyaret edilebilmesi için çocuğun anne ve babasının veya yasal temsilcisinin rızası aranır. Ziyaretçi ergin değilse ziyaretçi çocuğun anne ve babasının veya yasal temsilcisinin rızası da aranır (Yönetmelik m. 9/5 ve 9/6).

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ziyaretçi listesinde değişiklik talebinin öncelikle ceza infaz kurumu müdürlüğünce değerlendirileceğini, talep reddedilirse şikâyet yoluyla infaz hâkimliğinin karar verebileceğini belirtti; doğrudan infaz hâkimliğine yapılan başvurunun esastan karara bağlanması yerine usulden reddedilmesi gerekirdi. (Yargıtay 1. CD, E. 2015/6202)¹ Aynı kararda Daire, listedeki ziyaretçilerin ziyaretine engel olan zorunlu hâller gerçekleşmediği hâlde itirazın reddedilmesini de bozma nedeni saydı.¹ Bu ikinci gerekçe 2016'da, yönetmeliğin listeyi yalnız zorunlu hâllerde değiştirilebilir sayan o tarihteki metnine göre verildi;¹ bugünkü m. 9/2 ziyaretçinin 6 ay içinde ziyarete gelmemesini de değişiklik nedeni sayar.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanları ise Yönetmelik m. 11'e göre yalnız eşi, çocukları, torunları, torunlarının çocukları, annesi, babası, büyükannesi, büyükbabası, büyükannesi ve büyükbabasının anne ve babaları, kardeşleri ve vasisi ziyaret edebilir; 5275 sayılı Kanun m. 25/1-f de bu hükümlüyü eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisinin belirlenen gün, saat ve koşullar içerisinde on beş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebileceğini düzenler. Aşağıda anlatılan, başsavcılığın listede olmayanlara izin verme imkânı (Yönetmelik m. 9/4) da bu hükümlüler hakkında uygulanmaz.

5275 sayılı Kanun m. 83/2'ye göre birinci fıkrada belirtilenler dışındaki kimselerin ziyaretine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin verilebilir. Yönetmelik m. 9/4 bu yetkiyi iki duruma uygular: 1) yakınların ve üç kişilik listedeki ziyaretçilerin, belirlenen ziyaret günü ve saatleri dışındaki ziyaretleri; 2) bu iki grubun dışında kalan kişilerin ziyaretleri. İki durumda da izin için makul sebep bulunması gerekir ve izin yazılı verilir. Madde "izin verilebilir" der; izin başsavcılığın değerlendirmesine bağlıdır. Bu hüküm ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlüler hakkında uygulanmaz (m. 9/4).

Aynı ceza infaz kurumunda ya da birden fazla kurumun bir arada bulunduğu yerleşkedeki farklı kurumlarda barındırılan hükümlü veya tutuklular, birinci fıkrada sayılan kişilerden olmaları şartıyla Yönetmelik hükümleri kapsamında birbirleriyle görüşebilir (m. 9/3). Fıkranın bugünkü metninde, Danıştay Onuncu Dairesinin 16/11/2023 tarihli kararıyla bir ibarenin iptal edildiği ve bu kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 18/5/2026 tarihli onama kararıyla kesinleştiği şerhi yer alır. Danıştay Onuncu Dairesi, 5275 sayılı Kanun m. 83/1'de belirlenen kişilerle ayrıca bir izin almaksızın görüşebilme hakkı olan hükümlü ve tutukluların bu hakkının yönetmelikle Cumhuriyet başsavcılığının yazılı emrine bağlanmasını Kanun'a aykırı buldu ve fıkradaki "Cumhuriyet başsavcılığının yazılı emri ile" ibaresini iptal etti; fıkranın diğer ibareleri yönünden davayı reddetti. (Danıştay 10. Daire, E. 2019/9349)²

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 19.12.2025 tarihli kararı, Danıştay'ın iptal kararından sonra ama kesinleşmeden önce verildi; Daire m. 9/3'ü "Cumhuriyet başsavcılığının yazılı emri ile" sözlerini içeren metniyle aktardı ve kararda Danıştay kararına değinilmemiştir; (Yargıtay 1. CD, E. 2024/7149)³ bu sözler fıkranın bugünkü metninde yer almaz. Olayda aynı cezaevinde bulunan hükümlü eşler, 5 ve 7 yaşındaki çocuklarıyla birlikte görüşmek istemişti. Daire, eşlerin birbiriyle görüşünü o metne göre başsavcılığın yazılı iznine bağlı saydı; çocukların belirlenen gün ve saat dışında anne ve babasıyla görüşme talebini de m. 9/4'e göre başsavcılığın değerlendireceğini, ceza infaz kurumu idaresinin bu talepler hakkında doğrudan karar alma ve uygulama yetkisi bulunmadığını belirterek itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu.³ Kararın m. 9/4'e dayanan kısmı bugünkü metinle örtüşür; m. 9/3'e dayanan kısmı ise bugünkü metinde bulunmayan sözlere dayanır.

5275 sayılı Kanun m. 83/3'e göre görüşler, koşul ve süreleri Adalet Bakanlığınca hazırlanan yönetmelikle kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde yaptırılır. Ziyaret Yönetmeliği m. 5/d'ye göre hükümlü ve tutuklular yakınlarıyla haftada bir kez görüşme yapabilir; kurum idaresinin uygun göreceği bir hafta açık görüş, ayın diğer haftaları kapalı görüş yapılır. Kapalı görüşlerden biri bayramlarda ve özel günlerde yaptırılacak açık görüşle çakışırsa açık görüş yaptırılır (m. 5/g).

Görüş süresi kanunda ve yönetmelikte aynıdır: yarım saatten az, bir buçuk saatten fazla olamaz ve süre görüşmenin fiilen başladığı andan itibaren işler; çocuk hükümlü ve tutuklularda süre bir saatten az, üç saatten fazla olmamak üzere belirlenir (m. 83/1; Yönetmelik m. 10/2). Açık ziyaretler en çok bir buçuk saat olmak üzere 09.00 - 17.00 saatleri arasında yaptırılır (Yönetmelik m. 17). Ziyaret günlerini, saatlerini ve bir hükümlünün görüşebileceği ziyaretçi sayısını kurum, fiziki yapısını ve kapasitesini dikkate alarak belirler (Yönetmelik m. 10/1). 2016 tarihli bir Yargıtay kararında aktarılan m. 83/1 metninde üst sınır bir saattir;¹ bugünkü madde metninde üst sınır bir buçuk saattir.

Yönetmelik bu genel düzene istisnalar koyar: 1) TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümde tanımlanan suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan hükümlü ve tutuklular için açık görüşler, kurum mevcudu, güvenliği ve düzeni dikkate alınarak idare ve gözlem kurulu kararıyla iki ayda bir yaptırılabilir (m. 5/e); 2) ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlüler on beş günde bir kez, biri açık biri kapalı olmak üzere ayda iki kez görüşebilir (m. 5/f); kapalı ve açık görüşte ziyaretçileriyle teker teker ve günde bir saati geçmemek üzere görüşürler, idare ve gözlem kurulu görüşün aynı anda birden fazla ziyaretçiyle yapılmasına karar verebilir (m. 12); 3) çocuk kapalı ceza infaz kurumundaki çocuklar ile açık ceza infaz kurumları ve çocuk eğitimevlerindeki hükümlüler görüşlerini her zaman açık görüş şeklinde yapar (m. 18/5); 4) yanında çocuğu bulunan kadın hükümlü ve tutukluların eş, altsoy ve üstsoylarıyla kapalı ziyaretleri, talepleri hâlinde idare ve gözlem kurulu kararıyla açık görüş şeklinde yaptırılabilir (m. 18/6); 5) sağlık kurulu raporuyla engelli olduğu tespit edilen ziyaretçinin ya da hükümlünün engeli kapalı görüşe uygun değilse kapalı görüş idare ve gözlem kurulu kararıyla açık görüş şeklinde yaptırılabilir (m. 5/ö); 6) örgün eğitim kurumlarında okuyan çocuğu bulunan hükümlü ve tutukluların ziyaretleri idare ve gözlem kurulu kararıyla hafta sonu da yaptırılabilir (m. 5/p).

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlünün açık görüşte de ziyaretçileriyle teker teker, on beş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmeden görüşeceğini, idare ve gözlem kurulunun ise görüşün aynı anda birden fazla ziyaretçiyle yapılmasına karar verebileceğini belirtti; açık görüşteki süre ve kişi sınırlamasına karşı şikâyeti kabul eden infaz hâkimliği kararını kanun yararına bozdu. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/173)⁴ Karar, m. 12'nin 14/9/2021 tarihli değişiklikten sonraki metnine dayanır.⁴

Görüş takviminin kimin işi olduğu konusunda Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2018'de bir kanun yararına bozma istemini yerinde gördü. İstemde, itiraz merciinin tutukluya "haftada bir kapalı ve en geç iki ayda bir açık görüş" imkânı tanıyarak idarenin yerine geçemeyeceği, kapalı görüşte ziyaret günlerinin, saatlerinin ve ziyaretçi sayısının kurumun tasarrufunda olduğu ileri sürülmüştü. (Yargıtay 1. CD, E. 2017/1631)⁵ Bu istem m. 5/d'nin o tarihteki "üçü kapalı biri açık" metnine dayanır;⁵ bugünkü m. 5/d "bir hafta açık görüş, ayın diğer haftaları kapalı görüş" der.

Anayasa Mahkemesi, yüzde 90 engelli ve down sendromlu oğluyla haftalık kapalı görüşlerinin açık görüş olarak yapılmasını isteyen tutuklu bir başvurucunun talebinin, mevzuatın izin vermediği ve ödül yönetmeliğinden yararlanabileceği gerekçesiyle reddedilmesini aile hayatına saygı hakkının ihlali saydı. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2016/23168)⁶ Mahkemeye göre aylık bir defa olarak belirlenen açık görüşün haftalık kullandırılması talebinin her durumda karşılanması beklenemez; ancak hükümlü ve tutukluların öznel durumları da dikkate alınmalı, somut olayın gerektirdiği esneklik sağlanmalıdır.⁶ Ödül yoluyla açık görüş imkânı geçici, teşvik esaslı ve bir defaya mahsus olduğu için başvurucu bakımından etkili bir yol sayılmadı; Mahkeme mevzuatın dar ve sınırlayıcı şekilde yorumlandığı sonucuna vardı.⁶ Kararın olayı 2016'dadır; engelli ziyaretçi ya da hükümlü için kapalı görüşün açık görüşe çevrilebilmesini düzenleyen m. 5/ö yönetmeliğe 14/9/2021'de eklenmiştir.

Anayasa Mahkemesi 21/4/2026 tarihli kararında, açık görüş salonunda masaların ziyaretçilerle hükümlüler arasında bariyer gibi dizilmesini inceledi ve bu olayda aile hayatına saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verdi: başvurucuların aileleriyle bir araya gelmeleri ve asgari şekilde de olsa temas kurmaları sağlanmıştı. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2020/2778)⁷ Mahkeme aynı kararda, açık görüşlerde asgari temasın sağlanmasını ve imkânlar ölçüsünde yeterli temas edilebilecek bir oturma düzeninin oluşturulmasını devletin pozitif yükümlülükleri arasında saydı; teknik ya da fiziki olanakların bulunmamasının ailesiyle asgari iletişim ve temasın kurulamamasına gerekçe gösterilemeyeceğini belirtti.⁷ Her ailenin ayrı odada görüştürülmesi gibi asgari seviyenin üzerindeki imkânların ise kurum idareleri için aşırı bir külfet doğurabileceğini ekledi.⁷

5275 sayılı Kanun m. 83/4'e göre kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan ve terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olan, tehlikeli hâlde bulunan ya da dışarı ile iletişiminin kurum güvenliği açısından tehlikeli olabileceği değerlendirilen hükümlülerin, birinci ve ikinci fıkra kapsamındaki kişilerle yapacakları görüşmeler kurum yönetimi tarafından dinlenebilir ve elektronik cihazlar da dâhil olmak üzere kaydedilebilir. Bunun için hükümlü önceden bilgilendirilir; dinleme ve kayıt kamu düzeninin korunması ile kişi, toplum ve kurum güvenliğinin sağlanması veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla yapılır.

Tutulan kayıtlar amacı dışında kullanılamaz ve kanunda açıkça belirtilen hâller dışında hiçbir kişi veya kurumla paylaşılamaz. Kayıtlar herhangi bir soruşturma ve kovuşturmaya konu edilmemişse en geç bir yıl sonunda silinir; silme işlemini Cumhuriyet savcısı denetler (m. 83/4). Ziyaret Yönetmeliği m. 5/r de görüşlerin dinlenip kayda alınmasının bu fıkra kapsamında yapılacağını tekrarlar.

Avukatla görüşme ayrı maddede düzenlenir: m. 59/4'e göre hükümlünün avukatıyla yaptığı görüşme kural olarak dinlenemez ve kayda alınamaz, aralarındaki belge ve konuşma kayıtları incelenemez. Maddenin sonraki fıkraları belirli suçlardan hükümlüler için bu kurala istisna oluşturan tedbirler öngörür; bunlar avukatla görüşmeyi anlatan cezaevinde vekâlet rehberinin konusudur.

Bu sayfada kullanılan Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarının hiçbiri m. 83/4'teki dinleme ve kayıt yetkisini incelemedi; kararlarda bu konuya değinilmemiştir. Fıkra yalnız madde metniyle anlatılmıştır.

Avukat ve noterle görüşme, yakın ziyaretinden ayrı olarak m. 59'da düzenlenmiştir. 5275 sayılı Kanun m. 59/1'e göre hükümlü, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde avukatlarıyla vekâletnamesi olmaksızın en çok üç kez görüşebilir. m. 59/2'ye göre avukat ve noter ile görüşme meslek kimliklerinin ibrazı üzerine, tatil günleri dışında ve çalışma saatleri içinde, bu iş için ayrılan görüşme yerlerinde, konuşulanların duyulamayacağı ancak güvenlik nedeniyle görülebileceği biçimde yapılır. Avukatlar vekâletnameleri olsa da aynı anda birden fazla hükümlüyle görüşme yapamaz (m. 59/3).

Bu ayrım disiplin cezalarında da sonuç doğurur: ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası resmî ve yetkili merciler ile avukatlar ve yasal temsilcilerle görüşmelerde uygulanmaz (m. 43/3). Ziyaret Yönetmeliği m. 5/a'ya göre bu ceza infaz edilirken hükümlünün resmî ve yetkili merciler ile avukatları ve kanunî temsilcileriyle, hücreye koyma cezası infaz edilirken resmî ve yetkili merciler ve avukatlarıyla görüşmesi engellenemez. Ziyaretçinin görüşme hakkını kısıtlayan m. 86/8 de mevzuatın avukatlar bakımından getirdiği hükümleri saklı tutar.

Tutuklular için m. 114/5 ayrıca güvence koyar: tutuklunun müdafii ile olan haberleşmesine ve kurum düzeni çerçevesinde temas ve görüşmelerine hiçbir suretle engel olunamaz ve kısıtlamalar konulamaz. Yargıtay 1. Ceza Dairesi bu güvencenin hükümlülere uygulanamayacağını belirtti; hükümlülerin avukatlarıyla telefonla görüşme hakkı bulunduğuna ilişkin yasal bir düzenleme olmadığı gerekçesiyle, hükümlüye avukatıyla telefonla görüşme imkânı tanıyan itiraz mercii kararını kanun yararına bozdu. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/15)⁸ Kanun yararına bozma isteminde hükümlünün avukatıyla tatil günleri dışında ve çalışma saatleri içinde yüz yüze görüşebileceği, mektup ve faks gibi yollarla da iletişim kurabileceği ileri sürülmüş, Daire istemi yerinde görmüştür.⁸ Telefon görüşmesinin kuralları cezaevinde para, mektup ve telefon rehberinin konusudur.

Tutuklunun müdafiiyle ilişkisinde karar mercii de farklıdır. m. 59/11'e göre tutuklular hakkında bu madde hükümlerine göre karar vermeye soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında mahkeme yetkilidir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, müdafiin tutukluya gönderdiği belgelere infaz hâkimliğinin el koyamayacağını, bu kararı Cumhuriyet başsavcılığının talebiyle soruşturmada sulh ceza hâkiminin, kovuşturmada mahkemenin verebileceğini belirterek itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu; Daire istemi farklı gerekçeyle yerinde gördü. (Yargıtay 1. CD, E. 2018/3184)⁹ Noter görüşmesi ve vekâletname işlemlerinin ayrıntısı cezaevinde vekâlet rehberinde anlatılır.

5275 sayılı Kanun m. 114/2'ye göre soruşturma ve kovuşturma evrelerinde tutuklular, kurumun bu husustaki genel düzenine uymak suretiyle ziyaretçi kabul edebilir. Ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme, soruşturmanın veya davanın selameti bakımından tutuklunun ziyaretçi kabulünü yasaklayabilir veya bu hususta kısıtlamalar koyabilir. Ziyaret Yönetmeliği m. 42 aynı yetkiyi tekrarlar. Bu yetki maddede kurum idaresine değil, soruşturma evresinde savcıya, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemeye verilmiştir.

Ziyaret Yönetmeliği hükümlü ve tutukluları çoğu hükümde birlikte anar: haftada bir görüş (m. 5/d), ziyaret edebilecek kişiler (m. 9/1) ve üç kişilik liste (m. 9/2) "hükümlü ve tutuklular" için düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesinin yukarıda anılan, engelli çocuğuyla açık görüş talebine ilişkin kararındaki başvurucu da tutukluydu.⁶

Bu sayfada kullanılan kararların hiçbiri savcı ya da hâkimin m. 114/2'ye dayanarak koyduğu somut bir ziyaret yasağını incelemedi. Danıştay Onuncu Dairesi, aynı kurumdaki hükümlü ve tutukluların birbiriyle görüşmesinden doğabilecek tehlikenin, m. 114/2 uyarınca Cumhuriyet savcısı, hâkim ya da mahkemece her somut olayda değerlendirilerek getirilecek kısıtlama ya da yasakla giderilebileceğini belirtti.²

5275 sayılı Kanun m. 43/1'e göre ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası, hükümlünün bir aydan üç aya kadar ziyaretçi görüşüne çıkarılmamasıdır. m. 43/2 cezayı gerektiren eylemleri sayar: 1) sayım yapılmasına karşı çıkmak; 2) aramaya karşı çıkmak; 3) sevke, nakle veya bunlarla ilgili tedbirlere karşı çıkmak; 4) kurumda korku, kaygı veya panik yaratabilecek biçimde söz söylemek veya davranışta bulunmak; 5) hükümlülerin haberleşmelerini, ziyaretçileriyle görüşmelerini, eğitim ve sosyal faaliyetlere katılmalarını, muayene ve tedavilerini, avukat tayin etmelerini ve benzeri imkânları engellemek ya da bu fiillere teşvik etmek; 6) kumar ve benzeri oyunlar oynamak veya oynatmak. Sonradan eklenen (g) bendi, madde metnindeki şerhe göre Anayasa Mahkemesinin 27/12/2023 tarihli ve E: 2018/96, K: 2023/222 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Ziyaret Yönetmeliği m. 5/a'ya göre ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koyma disiplin cezası kesinleşmiş olup da infaz edilmekte olan hükümlü ve tutuklular dışındakiler ziyaretçileriyle görüşebilir. Ceza avukat ve resmî mercilerle görüşmeyi engellemez (m. 43/3).

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, hükümlülerin hangi eylem ya da eylemlerinin disiplin cezasını gerektirdiği denetime imkân verecek şekilde açıklanmadan verilen bir aylık ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezasını kaldıran infaz hâkimliği kararında hukuka aykırılık görmedi; bu karara itirazı kabul eden merci kararını kanun yararına bozdu. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/3229)¹⁰

Kapalı görüşe çıkarılmadan önce yapılan üst aramasında koluna yabancı dilde yazı yazdığı görülen tutukluya m. 43/2-d'den verilen bir aylık cezada Daire, okunamayacak nitelikteki kelimeleri koluna yazma eyleminin kurumda korku, kaygı veya panik yaratacak davranış sayılamayacağını ve kanunda karşılığı olmayan bir eylem nedeniyle disiplin cezası verilemeyeceğini belirterek kanun yararına bozma istemini reddetti. (Yargıtay 1. CD, E. 2018/5920)¹¹ Kumar ve benzeri oyun oynama (m. 43/2-f) bakımından ise Daire, bentte eylemin menfaat karşılığında olması gerektiğine dair bir ibare bulunmadığını ileri süren kanun yararına bozma istemini yerinde gördü; cezaları kaldıran infaz hâkimliği kararına yapılan itirazı reddeden merci kararını kanun yararına bozdu. (Yargıtay 1. CD, E. 2020/5616)¹²

Disiplin cezalarına ve tedbirlerine karşı şikâyet ve itirazda 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu hükümleri uygulanır (5275 sayılı Kanun m. 52/1). Disiplin cezasına karşı şikâyette infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra karar verir; hükümlü veya tutuklu savunmasını, hazır bulunmak ve vekâletnamesini ibraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veya avukatı aracılığıyla yapabilir (4675 sayılı Kanun m. 6/2).

5275 sayılı Kanun m. 86/1'e göre ziyarete gelen özel kişiler kurum güvenliğini tehlikeye sokacak davranışlarda bulunamaz ve kurum güvenliği için alınan tedbirlerin değiştirilmesini isteyemez; ziyaret ve görüşlerde hükümlülere para, kıymetli evrak ve eşya verilemez (m. 86/2). Kurallara uymayan kişilerin ziyaret ve görüşmelerine derhâl son verilir, suç oluşturan davranışlar ilgili idarî ve adlî makamlara bildirilir. Görüşme hakkına sahip özel kişilerin kurum güvenliği için alınan tedbirlere aykırı davranışları ve istekleri nedeniyle görüşme hakları, kurumun en üst amirince bir aydan bir yıla kadar kısıtlanabilir (m. 86/8). Ziyaret Yönetmeliği m. 5/o'ya göre en üst amir her hâlde durumu tutanakla adlî makama bildirir.

Bu yasak ziyaretçiye konulur; ancak etkisi hükümlü ya da tutukluya da ulaşır. Anayasa Mahkemesi, eşi hakkında iki ay ziyaretten men yasağı getirilen tutuklunun bu karara karşı şikâyetinin başvuru hakkı bulunmadığı gerekçesiyle esasa girilmeden reddedilmesini, aile hayatına saygı hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlali saydı ve 7.000 TL manevi tazminata hükmetti. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/30971)¹³ Mahkemeye göre ceza infaz kurumunda bulunan bir tutuklunun eşi hakkındaki ziyaret yasağından etkilenmemesi düşünülemez; eş hakkındaki ziyaretten men yasağına karşı infaz hâkimliğine şikâyette bulunma imkânının sağlanması Anayasa'nın 40. maddesinin gereğidir.¹³ Mahkeme, gerekçeleri ilgili ve yeterli şekilde açıklanarak hükümlülerin ailesiyle görüşmelerine belli sınırlamalar getirilebileceğini de kabul eder;¹³ bu kararda yasağın kendisinin hukuka uygunluğunu incelemedi.

Ziyaretle ilgili kurum işlemlerine karşı yol 4675 sayılı Kanun'dadır. m. 5/1'e göre ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemlerin veya faaliyetlerin kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle, öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir. Şikâyet dilekçeyle doğrudan infaz hâkimliğine yapılabileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya kurum müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir; sözlü şikâyet tutanağa bağlanır (m. 5/2). Kendisiyle ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu ya da eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii, kanunî temsilcisi veya izleme kurulu şikâyet yoluna başvurabilir (m. 5/3). Şikâyet işlemin yerine getirilmesini durdurmaz; ancak giderilmesi güç veya imkânsız sonuçlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa infaz hâkimi ertelemeye veya durdurmaya karar verebilir (m. 5/4).

İnfaz hâkimi duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir (4675 sayılı Kanun m. 6/2); şikâyeti yerinde görürse kararın veya işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir (m. 6/3). Bu karara karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir; itiraz infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine yapılır (m. 6/5 ve 6/6). Süre geçtikten sonra ya da başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılan başvuru esasa girilmeden reddedilir (m. 6/1).

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ziyaretçi listesinin değiştirilmesi gibi taleplerde önce kurumun karar vermesi, ret hâlinde şikâyet yoluna gidilmesi gerektiğini belirtti.¹ İtiraz merciinin kurumun yerine geçerek görüş takvimi kuramayacağına ilişkin kanun yararına bozma istemini de yerinde gördü.⁵ Şikâyet ve itiraz usulünün ayrıntısı infaz hâkimliği rehberinde anlatılır.