İnfaz hâkimliği ve infaz hâkimliğine şikâyet (4675 sayılı Kanun m. 4, 5, 6; 5275 sayılı Kanun m. 98-101)

4675 sayılı Kanun m. 4 infaz hâkimliğinin görevlerini yedi bentte sayar: 1) hükümlü ve tutukluların kuruma kabulü, yerleştirilmesi, barındırılması, beslenmesi, sağlıklarının korunması, dışarıyla ilişkileri ve çalıştırılmaları gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetler; 2) cezanın infazı, açık cezaevine ayrılma, izin, sevk, nakil ve tahliye gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetler; 3) disiplin tedbirleri ve disiplin cezalarına karşı yapılan şikâyetler; 4) ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurullarının raporlarındaki şikâyet niteliğindeki konular; 5) Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararlara karşı şikâyetler; 6) mahsup, ceza zamanaşımı ve hükümlünün ölümü hâllerinde verilecek kararlar dahil olmak üzere hâkim veya mahkeme tarafından verilmesi gerekli kararları almak ve işleri yapmak; 7) kanunlarla verilen diğer görevler. Maddenin son cümlesine göre kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılan konulara ilişkin hükümler saklıdır.

İlk beş bentte infaz hâkimliği bir şikâyet merciidir: ceza infaz kurumu idaresinin ya da Cumhuriyet savcısının bir kararını, işlemini veya faaliyetini hukuka uygunluk yönünden denetler. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 4675 sayılı Kanun m. 4 ve 6'yı birlikte değerlendirerek infaz hâkimliğinin görevinin, cezaevi idaresinin tutuklu ve hükümlülere ilişkin eylem ve işlemlerinin şikâyet yoluyla kanun veya diğer mevzuat hükümleri ile hukukun genel ilkelerine uygunluğunun denetlenmesi olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/5711)¹ Beşinci ve altıncı bentler 7242 sayılı Kanunla eklenmiştir; altıncı bent, infaz sırasında hâkim veya mahkeme tarafından verilmesi gereken kararları infaz hâkimliğine verir.

Altıncı bendin uygulamasına bir örnek vardır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, kesinleşen hükümle verilen sürücü belgesinin geri alınması güvenlik tedbirinin ceza zamanaşımı nedeniyle uygulanamayacağına ilişkin kararı vermede görevli merciin infaz hâkimliği olduğunu belirtmiştir. Daireye göre infaz hâkimliği talebin esasına girmeli, görevsizlik kararı vermemeliydi; dosyanın gönderildiği ağır ceza mahkemesinin işin esasına girerek karar vermesi de isabetli değildi. Kanun yararına bozulan, talebi esastan reddeden ağır ceza mahkemesi kararıdır. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/4812)²

İnfaz hâkimliğine başka kanunlar da görev verir (m. 4/7). Yargıtay 1. Ceza Dairesi, erteleme kararının denetim süresi içinde işlenen kasıtlı suçun ihbarı üzerine ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine TCK m. 51/7 uyarınca infaz hâkimliğince karar verileceğini belirtmiş; asliye ceza mahkemesinin görevsizlik kararı verip dosyayı infaz hâkimliğine göndermesi gerekirken zamanaşımı nedeniyle düşme kararı vermesini kanuna aykırı bulmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/9069)³ Aynı kararda Daire, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun bir kararına dayanarak infaza ilişkin durumlarda kazanılmış haktan söz edilemeyeceğini de belirtmiştir.³

5275 sayılı Kanun da infaz hâkimliğine görev verir. m. 99/1'e göre bir kişi hakkında başka başka kesinleşmiş hükümler varsa infaz hâkimliğinden bir toplama kararı istenir; adli para cezasından çevrilen ve ceza infaz kurumunda infaz edilme aşamasına gelen hapis cezaları da toplama kararına dahil edilir. m. 101/2'ye göre toplama kararını en fazla cezaya hükmetmiş mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliği verir; bu durumda birden çok infaz hâkimliği yetkiliyse son hükmü vermiş mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliği karar verir. m. 100'e göre infaza başlandıktan sonra hastaneye kaldırılan hükümlünün hastanede geçirdiği süre cezadan indirilir; hükümlü cezanın infazını durdurmak için hastalığına kasten neden olmuşsa bu hükümden yararlanamaz ve Cumhuriyet savcısı infaz hâkimliğinden bir karar verilmesini ister. m. 101/3'e göre bu madde uyarınca verilen kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

5275 sayılı Kanun m. 98/1, 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra infaz sırasındaki duraksamaları iki merci arasında paylaştırır: 1) mahkûmiyet hükmünün yorumunda duraksama olursa veya sonradan yürürlüğe giren kanun hükmünün TCK m. 7 kapsamında değerlendirilmesi gerekirse hükmü veren mahkemeden (bent a); 2) çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa ya da cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülürse infaz hâkimliğinden (bent b) karar istenir. m. 98/2'ye göre bu başvurular cezanın infazını ertelemez; ancak mahkeme veya infaz hâkimliği olayın özelliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. m. 101/1 uyarınca m. 98-100 gereğince alınacak kararlar duruşma yapılmaksızın verilir; karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısı ve hükümlünün görüşlerini yazılı olarak bildirmeleri istenebilir.

Tekerrür hükümlerinin uygulanmasındaki duraksama hükmün yorumuna ilişkindir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, m. 98'in gerekçesinde tekerrür hükümlerine ilişkin duraksamanın örnek olarak gösterildiğini aktarmış; infaz aşamasında tekerrür hükümlerinin uygulanmasındaki duraksamaya yönelik talep hakkında hükmü veren asliye ceza mahkemesinin değerlendirme yapması gerektiğini belirterek görevin infaz hâkimliğinde olduğuna dair ağır ceza mahkemesi kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 5. CD, E. 2023/7482)⁴ Yargıtay 8. Ceza Dairesi de tekerrür hükümlerinin uygulanmasında duraksamanın mahkûmiyet hükmünün yorumuna ilişkin olduğunu ve m. 98 uyarınca kararı veren mahkemeden karar istenmesi gerektiğini kabul etmiştir. O dosyada Cumhuriyet başsavcılığı, cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ve infazdan sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına ilişkin kısmın hükümden çıkarılmasını infaz hâkimliğinden istemişti; Daire, itirazı kabul eden ağır ceza mahkemesi kararını bozmuştur. (Yargıtay 8. CD, E. 2023/3331)⁵

Hükmün kendisindeki ceza miktarı hatası da hükmü veren mahkemenin işidir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, kesinleşmiş hükümde indirim hesabının yanlış yapılarak fazla ceza tayin edildiği bir dosyada, Cumhuriyet başsavcılığının hükümde hesap hatası yapıldığı gerekçesiyle yaptığı düzeltme talebi üzerine m. 98/1-a gereğince hükmü veren mahkemenin inceleme yaparak karar vermesi gerektiğini belirtmiş; talebin infaz hâkimliğince değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle verilen karar verilmesine yer olmadığı kararına karşı itirazı reddeden ağır ceza mahkemesi kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2021/8750)⁶

Sonradan yürürlüğe giren lehe düzenleme de hükmü veren mahkemeye gider. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 7417 sayılı Kanunla 5809 sayılı Kanuna eklenen geçici m. 7 ile hükümlü lehine yapılan değişikliğin TCK m. 7 kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinden hükmü veren mahkemeden karar isteneceğini belirtmiştir. Daire ayrıca bu düzenlemede, bir yıl içinde aynı tür suç işlenmezse verilecek düşme kararının mahkeme hükmünün ortadan kaldırılması anlamına geldiğini ve CMK m. 223'te sayılan hüküm çeşitlerinden olduğunu vurgulamıştır. Bu gerekçeyle hem görevin infaz hâkimliğinde olduğuna dair ağır ceza mahkemesi kararı hem de infaz hâkimliğinin verdiği infazın ertelenmesi kararı ayrı ayrı kanun yararına bozulmuştur. (Yargıtay 5. CD, E. 2024/4447)⁷

İnfaz hâkimliğinin bugünkü görev ve yetki düzeninin önemli bir kısmı 7242 sayılı Kanunla kurulmuştur: 4675 sayılı Kanun m. 2 başlığıyla birlikte değiştirilmiş, m. 4'e beşinci ve altıncı bentler eklenmiş, m. 6'nın beşinci fıkrası değiştirilmiş; 5275 sayılı Kanun m. 98 değiştirilmiş, m. 99/1'e adli para cezasından çevrilen hapis cezalarına ilişkin cümle eklenmiş ve m. 101/2 değiştirilmiştir.

Bu değişikliklerin ne zaman uygulanacağını, 7242 sayılı Kanunla 4675 sayılı Kanuna eklenen geçici m. 2 düzenler. 4675 sayılı Kanun geçici m. 2'ye göre m. 6'nın beşinci fıkrası ile 5275 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin beşinci fıkrası, 48 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi, 105/A ve 110 uncu maddeleri bu geçiş kuralının dışındadır. Yargıtay kararlarında aktarılan metne göre infaz hâkimliğinin kuruluş, görev, yetki ve işleyişine ilişkin değişiklikler veya infaz hâkimliğine yeni görevler veren düzenlemeler 1/9/2020 tarihinden itibaren uygulanır; bu tarihe kadar mahkemelerin mevcut görev ve yetkileri devam eder ve bu tarihe kadar yapılan şikâyet, başvuru ve talepler bakımından infaz hâkimliğinin görevine girdiğinden dolayı yetkisizlik veya görevsizlik kararı verilemez.²

Bu ayrımda belirleyici olan talebin tarihidir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, şartla tahliyenin geri alınması ve aynen infaz konusunda 7242 sayılı Kanundan sonra lehe-aleyhe değerlendirme yapılmasını isteyen 30.04.2020 tarihli dilekçe üzerine kararı ağır ceza mahkemesinin vermesini doğru bulmuş; talep tarihi dikkate alındığında infaz hâkimliğinin değil ağır ceza mahkemesinin görevli olduğunu belirterek kanun yararına bozma istemini reddetmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/4659)⁸ Bu karar 1/9/2020'den önce yapılmış bir talebe ilişkindir. Bu tarihten sonraki işlerde ise Yargıtay 12. Ceza Dairesi 15.02.2023 tarihli dilekçe üzerine², Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2022 tarihli bir düşme kararı üzerine³ görevin infaz hâkimliğinde olduğunu kabul etmiştir.

Geçiş kuralı 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler içindir. 1/9/2020'den sonra yapılan bir şikâyet ya da talepte görevli merci, bu rehberde aktarılan bugünkü madde metinlerine göre belirlenir.

4675 sayılı Kanun m. 2'ye göre infaz hâkimliği, her il merkezi ile bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur. İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde birden fazla infaz hâkimliği kurulabilir ve bunlar numaralandırılır. İnfaz hâkimliğinin yargı çevresi, kurulduğu il merkezi ve ilçeler ile bunlara adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırlarıdır; büyükşehir belediyesi bulunan illerde yargı çevresini Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler.

Yetki için madde iki kural koyar: 1) infaz hâkimliğinin yetkisi, hükmün infazına ilişkin işlemin yapıldığı yere göre belirlenir; 2) ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında idarece yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlere ilişkin şikâyetlerde, işlemin yapıldığı veya faaliyetin gerçekleştiği ceza infaz kurumunun bulunduğu yer infaz hâkimliği yetkilidir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, Cumhuriyet savcılığınca düzenlenen müddetnamede başka dosyalarda tutuklu kalınan ve infaz edilen sürelerin mahsup edilmesi istemiyle yapılan şikâyette, m. 2 gereğince infaza ilişkin işlemin yapıldığı yer olan, müddetnameyi düzenleyen savcılığın bulunduğu yerdeki infaz hâkimliğinin yetkili ve görevli olduğunu belirtmiştir. Daireye göre bu infaz hâkimliği şikâyeti esastan incelemeliydi; yetkili infaz hâkimliğinin başka bir yer infaz hâkimliği olduğundan bahisle verilen yetkisizlik kararı kanun yararına bozulmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/7900)⁹ Müddetnameye itirazın ve mahsup hesabının ayrıntısı müddetname rehberinde anlatılır.

4675 sayılı Kanun m. 5/1'e göre şikâyetin konusu üç türlüdür: ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler, bunlarla ilgili faaliyetler ve Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararlar. Şikâyet, bunların kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle yapılır. Süre, karar, işlem veya faaliyetin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gündür.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, disiplin kurulu kararının 02.05.2017'de hükümlüye tebliğ edildiği bir dosyada on beş günlük şikâyet süresinin 03.05.2017'de işlemeye başladığını ve 17.05.2017'de tamamlandığını, 18.05.2017'de verilen şikâyet dilekçesinin süre geçtikten sonra verildiğini belirtmiştir. Daireye göre infaz hâkimliği m. 6/1 uyarınca esasa girmeden şikâyetin reddine karar vermeliydi; esastan inceleme yapılarak şikâyetin kabul edilmesi ve savcılığın itirazının esastan reddedilmesi usul ve yasaya aykırıydı. (Yargıtay 1. CD, E. 2018/242)¹⁰ Bu dosyada Adalet Bakanlığının bozma istemi disiplin soruşturmasının süresine dayanıyordu; Daire istemi, kendi açıkladığı şikâyet süresi nedeniyle yerinde gördü.¹⁰

m. 5/2'ye göre şikâyet dilekçeyle doğrudan infaz hâkimliğine yapılabileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. İnfaz hâkimliği dışında yapılan başvurular hemen ve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir. Sözlü şikâyet tutanağa bağlanır ve bir sureti başvurana verilir.

m. 5/3'e göre şikâyet yoluna, kendisiyle ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu, eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi ya da ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu başvurabilir. m. 5/4'e göre şikâyete başvurulması kararın, işlemin veya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz; ancak infaz hâkimi, giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve karar, işlem veya faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması koşulları birlikte gerçekleşirse ertelemeye veya durdurmaya karar verebilir.

Şikâyetin konusu, idarenin verdiği ya da yaptığı bir karar, işlem veya faaliyettir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, disiplin cezasına konu eylemden beraat eden hükümlünün cezanın kaldırılmasını istediği bir dosyada, talep hakkında cezaevi idaresi tarafından verilmiş veya yapılmış, infaz hâkimliğince denetlenebilecek bir karar, işlem ya da faaliyet bulunmadığını belirtmiştir. Daireye göre infaz hâkimliği, hükümlünün doğrudan kendisine verdiği dilekçeyi incelenmek ve disiplin cezasının kaldırılması talebi değerlendirilmek üzere yetkili ceza infaz kurumuna göndermeliydi; talebi reddeden karar kanun yararına bozulmuştur.¹

4675 sayılı Kanun m. 6/1'e göre şikâyet 1) m. 5'teki süre geçtikten sonra, 2) infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir karar, işlem veya faaliyete karşı ya da 3) başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılmışsa infaz hâkimi başvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder; şikâyet başka bir yargı merciinin görevine giriyorsa dilekçeyi o mercie gönderir.

m. 6/2'ye göre infaz hâkimi duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Gerek gördüğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakkında re'sen araştırma yapabilir, ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savcısının yazılı görüşünü alır. Disiplin cezasına karşı şikâyette infaz hâkimi hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra karar verir; savunma, hazır bulunmak ve vekâletnamesini ibraz etmek koşuluyla avukatla birlikte veya avukat aracılığıyla yapılabilir. m. 6/4'e göre bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde infaz hâkimi CMK hükümlerine göre inceleme yapar ve karar verir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma disiplin cezasına karşı yapılan şikâyeti hükümlünün savunmasını almadan reddeden infaz hâkimliği kararını, m. 6/2'deki açık düzenleme karşısında savunma alındıktan sonra karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/917)¹¹

m. 6/3'e göre infaz hâkimi inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse verilen kararın veya yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir. Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre şikâyet yerinde görülmediğinde şikâyetin yalnız reddine karar verilmesiyle yetinilmelidir; infaz hâkimliğinin ayrıca disiplin cezasının onaylanmasına karar vermesi usul ve yasaya aykırıdır. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/496)¹² Aynı kararda Daire, disiplin soruşturmasına 5275 sayılı Kanun m. 47'de öngörülen beş günlük süre geçtikten sonra başlandığı için verilen disiplin cezasını hukuka aykırı bulmuştur.¹²

4675 sayılı Kanun m. 6/5'e göre infaz hâkiminin kararlarına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı, tebliğden itibaren iki hafta içinde CMK hükümlerine göre itiraz yoluna gidebilir; kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da bu hüküm uygulanır. m. 6/6'ya göre itiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır; infaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesiyse itirazla ilgili karara katılamaz.

İtiraz süresi zaman içinde değişmiştir. 2017'deki bir olayı inceleyen 2019 tarihli Yargıtay kararı fıkranın o günkü metnini tebliğden itibaren bir hafta içinde acele itiraz olarak aktarır¹⁰; 2023'teki bir olayı inceleyen 2024 tarihli karar ise 7242 sayılı Kanunla değişik metni yedi gün olarak aktarır. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/2264)¹³ Bugünkü metinde süre iki haftadır. 4675 sayılı Kanunu değiştiren 7499 sayılı Kanun m. 37/2, aynı Kanunun m. 40/1-b uyarınca 1/6/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 7499 sayılı Kanun geçici m. 1/1-b'ye göre itiraz süresine ilişkin bu değişiklik 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlar hakkında değişiklikten önceki hükümlerin uygulanmasına devam olunur.

İtirazın usulü CMK'dadır. CMK m. 268/1'e göre itiraz, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır; m. 268/2'ye göre kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir. CMK m. 271'e göre itiraz hakkında kanunda yazılı hâller saklı kalmak üzere duruşma yapılmaksızın karar verilir; itiraz yerinde görülürse merci itiraz konusu hakkında da karar verir. Merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir; ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.

İtiraz yalnız şikâyet üzerine verilen kararlara karşı açık değildir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, kesinleşen hücreye koyma cezasının infazına başlanması için 5275 sayılı Kanun m. 48/3-a uyarınca gereken infaz hâkimi onayına karşı hükümlünün yaptığı itiraz hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair ağır ceza mahkemesi kararını kanun yararına bozmuştur. Daireye göre m. 6/5'te yapılan değişiklikle hükümlüye itiraz hakkı verilmiştir.¹³ Bu itirazı inceleyen merci, kesinleşmiş disiplin cezasını esastan inceleyip doğrudan kaldıramaz; incelemesi hükümlünün sağlık durumu ve infaza geçilmesi için gerekli hukuki ve fiili koşulların uygun olup olmadığı gibi hususlarla sınırlıdır. Daireye göre bu inceleme sırasında kesinleşen disiplin cezasının usul ve yasaya aykırı olduğu anlaşılırsa onama kararının kaldırılmasına ve hukuka aykırılığın giderilmesi için yasal yolların başlatılması yönünde ilgili birime ihbarda bulunulmasına karar verilir.¹³

Kararın tebliği de itiraz süresini etkiler. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüye tebliğ edilen infaz hâkimliği kararında başvuru yolunun açıkça gösterilmediği bir dosyada, hükümlünün itirazının süresinde kabul edilerek esastan incelenmesi gerektiğini belirtmiş ve itirazı süre yönünden reddeden merci kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/4983)¹⁴ Daire gerekçesinde, tutuklu bulunan şüpheli veya sanığın zabıt kâtibine ya da kurum müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek kanun yollarına başvurabileceğini düzenleyen CMK m. 263/1'i de aktarmıştır.¹⁴

Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre kesinleşen infaz hâkimliği ya da itiraz mercii kararının talep üzerine ya da re'sen yapılan inceleme sonucu idare tarafından kaldırılması mümkün olmadığı gibi, kararı veren infaz hâkimliği ya da itiraz mercii tarafından da doğrudan kaldırılması mümkün değildir; bu kararlar ancak olağanüstü kanun yolları işletilerek kaldırılabilir. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/3221)¹⁵ Daireye göre böyle bir durumda infaz hâkimliği ya da itiraz mercii kesinleşen karardaki hukuki hatayı gösterip infazın durdurulmasına karar vermeli ve hatanın giderilmesi için olağanüstü kanun yollarını işletmelidir. Daire, hükümlünün dilekçesini kanun yararına bozma yoluna gidilip gidilmeyeceğinin değerlendirilmesi için Cumhuriyet başsavcılığına gönderen merci kararında usul ve yasaya aykırılık görmeyerek kanun yararına bozma istemini reddetmiştir.¹⁵

CMK m. 309/1'e göre istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, bozma istemini yasal nedenleriyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir; Başsavcı istemi Yargıtayın ilgili ceza dairesine verir ve Daire ileri sürülen nedenleri yerinde görürse kararı kanun yararına bozar (m. 309/2-3). Bu rehberdeki Yargıtay kararlarının hepsi bu yolla, Adalet Bakanlığının istemi üzerine verilmiştir.

Bozmanın sonucu CMK m. 309/4'te bozma nedenine göre ayrı ayrı düzenlenmiştir; bozma davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkinse kararı veren hâkim veya mahkeme gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir (m. 309/4-a). m. 309/5'e göre kanun yararına bozma kararına karşı direnilemez.