Müddetname ve müddetnameye itiraz (5275 sayılı Kanun m. 20/4 ve m. 98)

Müddetname, hapis cezasının infazında hükümlüye verilen ve cezanın ne zaman başlayıp ne zaman biteceğini gösteren belgenin uygulamadaki adıdır. 5275 sayılı Kanun m. 20/4 bu belgeyi ad vermeden tarif eder: hükümlüye, Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen, ceza infaz kurumuna alındığı ve salıverileceği tarih ile ceza süresini ve cezanın hangi hükme ilişkin bulunduğunu belirten bir belge verilir.

Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik (bu sayfada kısaca İnfaz Yönetmeliği) m. 54/3 aynı belgeye süre belgesi der. “Müddetname” sözcüğü ne 5275 sayılı Kanunda ne İnfaz Yönetmeliğinde geçer; bu ad Yargıtay kararlarında ve uygulamada kullanılır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, müddetnameye itiraza ilişkin 2024 tarihli kararında uygulanacak hükümler arasında 5275 sayılı Kanun m. 20/4'ü saymış ve belgeyi Cumhuriyet savcılığında düzenlenip hükümlüye tebliğ edilen bir belge olarak ele almıştır. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/6621)¹

Müddetname mahkemenin değil, Cumhuriyet Başsavcılığının düzenlediği bir belgedir (m. 20/4). Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2022 tarihli bir kararında, 4675 sayılı Kanun m. 5/1'deki düzenlemenin, müddetnamenin hukuki niteliği itibarıyla o maddede sayılan işlem ve kararlardan olmaması nedeniyle müddetnameyi kapsamadığı yönündeki kanun yararına bozma istemini yerinde görmüştür. (Yargıtay 1. CD, E. 2022/8130)² Bu ayrımın pratik sonucu, aşağıda anlatılan süre meselesidir.

Kanun ve İnfaz Yönetmeliği, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak salıverilme tarihini belgede gösterilecekler arasında ayrıca saymaz; İnfaz Yönetmeliği m. 54/3-d'de geçen tarihler ceza süresi ile hakederek ve koşullu salıverilme tarihidir.

Süreç mahkemeden başlar. 5275 sayılı Kanun m. 20/1'e göre hapis cezasını içeren kesinleşmiş mahkûmiyet kararları, hangi hükümlü ve hangi cezanın infazına ilişkin olduğu açıkça belirtilerek mahkemece Cumhuriyet Başsavcılığına verilir. İnfaz Yönetmeliği m. 54/1'e göre kararın kesinleşme şerhinde, karar birden çok hapis cezası içeriyorsa süreli hapis cezalarının toplamı da gösterilir. Başsavcılık ilamı infaz defterine kaydeder ve cezanın süresini gözeterek çağrı kâğıdı veya yakalama emri çıkarır (m. 20/2). Çağrı kâğıdı ve yakalama emri bu sayfanın konusu değildir.

İnfaz Yönetmeliği m. 54/3'e göre süre belgesi, hükümlü kuruma alındıktan sonra Cumhuriyet başsavcılığınca verilir. Belgede hükümlünün şu bilgileri yer alır:

Kanun ve İnfaz Yönetmeliği belgenin kaç kez düzenleneceğini söylemez. Kararlarda aynı hükümlü için birden çok müddetname düzenlendiği görülür; örneğin hükmü veren mahkeme müddetnamenin yanlış hesaplandığı itirazını kabul ettikten sonra başka bir Başsavcılık yeni müddetname düzenlemiştir. Bu dosyada Yargıtay 1. Ceza Dairesinin benimsediği kanun yararına bozma isteminde, yalnız eksik infazın tespiti için hazırlanan ve üzerine “Örnek” kaydı düşülen müddetname, hükümlü hakkındaki son müddetname sayılmamıştır. (Yargıtay 1. CD, E. 2021/11588)³

Yargıtay Ceza Genel Kurulu da 2021 tarihli kararında, incelediği dosyada toplama (içtima) kararı alınarak hükümlü hakkında yeniden bir müddetname düzenlenmesine hükmetmiştir. (Yargıtay CGK, E. 2019/434)⁴

5275 sayılı Kanun m. 99/1'e göre bir kişi hakkında hükmolunan her ceza diğerinden bağımsızdır ve varlığını ayrı korur. Ancak bir kişi hakkında başka başka kesinleşmiş hükümler bulunursa, koşullu salıverilmeye ilişkin m. 107'nin uygulanabilmesi yönünden infaz hâkimliğinden bir toplama kararı istenir. 7242 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre adli para cezasından çevrilen ve ceza infaz kurumunda infaz edilme aşamasına gelen hapis cezaları da toplama kararına dahil edilir.

Toplama kararı vermeye yetkili infaz hâkimliği m. 101/2'de gösterilir: kural olarak en fazla cezaya hükmetmiş mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliği; bu durumda birden çok infaz hâkimliği yetkiliyse son hükmü vermiş olan mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliği karar verir. En fazla ceza Yargıtay tarafından ilk derece mahkemesi sıfatıyla verilmişse Ankara infaz hâkimliği, bölge adliye mahkemesi tarafından ilk derece sıfatıyla verilmişse bölge adliye mahkemesinin bulunduğu il infaz hâkimliği, bölge adliye mahkemesi duruşma açarak vermişse hükmü kaldırılan ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği yetkilidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, m. 99'daki toplamanın amacını, birden çok kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunan hükümlü için infazı gereken tüm hapis cezalarının toplam süresi üzerinden tek bir şartla tahliye tarihi, deneme süresi ve bihakkın tahliye tarihi saptamak ve cezaların infazları ile deneme sürelerinin çakışmasını önlemek diye açıklamıştır.⁴ Kurula göre suç tarihi veya türü nedeniyle farklı koşullu salıverilme sürelerine tabi ilamlar toplanmalı ve tek bir koşullu salıverilme tarihi belirlenmelidir.⁴ Kurul, 647 ve 765 sayılı Kanunlara göre infaz edilecek cezalarla 5275 sayılı Kanuna göre infaz edilecek cezaların toplanmasında üst sınır gibi sorunlar çıkabileceğini belirtmiş; üst sınırın aşılmadığı ve geceli gündüzlü hücrede tecrit gerektiren bir cezanın bulunmadığı somut olayla sınırlı değerlendirmesinde, yalnız infaz rejimlerinin farklı olmasının cezaların toplanmasına engel olmadığı sonucuna varmıştır.⁴

Aynı kararda Kurul, böyle bir durumda hükümlünün farklı süre ve rejimlere tabi her bir cezası açısından cezaevinde geçireceği sürelerin Cumhuriyet Başsavcılığınca müddetnamede gösterilmesinin yeterli olacağını, tahliye tarihlerinin ise toplam ceza süresi üzerinden hesaplanacağını belirtmiştir.⁴

Ceza Genel Kurulu aynı kararda, koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanmadığı cezaların diğer cezalarla toplanmaması gerektiğini söylemiş ve buna ikinci defa mükerrirlik hâlini örnek vermişti.⁴ 5275 sayılı Kanun m. 108/3, 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla değişti; maddenin bugünkü metnine göre ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda da birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır, ancak süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2026 tarihli kararında, bu değişiklikten sonra ikinci kez mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilecek cezanın öncelikle infaz edilmesine gerek kalmadığını, bu cezanın diğer cezalarla içtima edilerek infaz edilmesi gerektiğini kabul etmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/6068)⁵ Koşullu salıverilme oranları bu sayfanın konusu değildir.

5275 sayılı Kanun m. 98/1, 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanunla değişmiştir ve bugün iki ayrı merci gösterir: 1) mahkûmiyet hükmünün yorumunda duraksama olursa veya sonradan yürürlüğe giren kanun hükmünün TCK m. 7 kapsamında değerlendirilmesi gerekirse hükmü veren mahkemeden (m. 98/1-a); 2) çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa ya da cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülürse infaz hâkimliğinden (m. 98/1-b) karar istenir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, müddetnamedeki ceza hesabına yönelik itirazı m. 98/1-b kapsamında, infaz hâkimliğinin karar vereceği bir başvuru olarak değerlendirmektedir.¹

5275 sayılı Kanun m. 101/1'e göre m. 98-100 uyarınca mahkemeden veya infaz hâkimliğinden alınması gereken kararlar duruşma yapılmaksızın verilir; karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısı ve hükümlünün görüşlerini yazılı olarak bildirmeleri istenebilir.

7242 sayılı Kanundan önce m. 98/1 bütün bu durumlar için hükmü veren mahkemeyi gösteriyordu. Bu dönemde Yargıtay'ın yerinde gördüğü kanun yararına bozma istemlerinde, birden fazla ceza toplanmışsa müddetnameye itirazın toplama (içtima) kararını veren mahkemece incelenmesi gerektiği ileri sürülmüştü: 5. Ceza Dairesi 13/01/2020 tarihli kararında, müddetnameye itirazın eski m. 98/1 uyarınca içtima kararını veren mahkemece incelenmesi gerektiği, başka bir mahkemenin itirazı esastan reddetmesinin isabetsiz olduğu yönündeki ihbarnameyi yerinde görerek kararları bozmuştur. (Yargıtay 5. CD, E. 2019/9441)⁶ 1. Ceza Dairesinin 2016 tarihli bir kararında yerinde görülen istemde ise “mahsup, tutukluluk süresi ve benzeri” itirazların müddetnameye itiraz sayılabileceği, infaz oranının yanlış uygulandığı yönündeki itirazın ise müddetname içeriğine değil infazın yapılış şekline ve hüküm mahkemesi kararına yönelik olduğu ayrımı yapılmıştı. (Yargıtay 1. CD, E. 2016/5331)⁷ Bu iki karar eski metne göre verilmiştir; bugünkü merci m. 98/1'in yukarıdaki iki bendinden belirlenir. Yeni merci düzeni 4675 sayılı Kanun geçici m. 2 uyarınca 1/9/2020'den itibaren uygulanmıştır.

7242 sayılı Kanundan sonra Yargıtay 1. Ceza Dairesi, müddetnamedeki mahsup isteğine ilişkin bir şikâyeti, müddetnameye itirazın m. 98/1 uyarınca içtima kararını veren mahkemece incelenmesi gerektiği gerekçesiyle başka bir infaz hâkimliğine gönderen yetkisizlik kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/7900)⁸

Hükmün yorumu ve lehe kanun değerlendirmesi bugün de hükmü veren mahkemenin işidir (m. 98/1-a). Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2021 tarihli kararına konu dosyada, suç tarihine göre farklı bir infaz oranı uygulanması gerektiği yönündeki müddetname itirazı, Başsavcılıkça infaza konu mahkûmiyet hükümlerini veren ağır ceza mahkemesine gönderilmiş ve bu mahkeme itirazı 17.07.2020'de, yani infaz hâkimliğinin yeni görevlerinin uygulanmaya başladığı 1/9/2020'den önce incelemişti; Daire esasa ilişkin değerlendirmeyi yapmış, merci konusuna ayrıca değinmemiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2021/6991)⁹

4675 sayılı Kanun m. 5/1, ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemlere veya Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin kararlarına karşı şikâyeti, öğrenme tarihinden itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde kabul eder. Yargıtay'a gelen dosyalarda infaz hâkimlikleri, müddetnameye itirazı bu süreye bağlayıp müddetnamenin tebliğinden itibaren on beş gün geçti diye esasa girmeden reddetmiş, itiraz mercileri de bu kararlara karşı yapılan itirazları reddetmişti.^{2 1}

Yargıtay 1. Ceza Dairesi bu uygulamayı kanun yararına bozmuştur. 2022 tarihli kararda Daire, müddetnamede belirlenen cezanın hesabına yönelik itiraz için herhangi bir süre belirlenmediği, m. 98/1-b uyarınca bu hususta infaz hâkimliğinden her zaman karar istenebileceği ve 4675 sayılı Kanun m. 5/1'in müddetnameyi kapsamadığı yönündeki istemi yerinde görmüştür.² 2024 tarihli kararda Daire aynı sonuca kendi gerekçesiyle ulaşmıştır: m. 98/1-b'ye göre infaz hâkimliğinden her zaman karar istenebileceğini dikkate alarak, hükümlüye tebliğ edilen müddetnameye her zaman itiraz edilebileceğini ve müddetnameye itiraz konusunda mevzuatta bir süre sınırlaması bulunmadığını kabul etmiştir.¹ Bu dosyada müddetname hükümlüye 11.04.2023'te tebliğ edilmiş, hükümlü vekili 07.08.2023 havale tarihli dilekçeyle itiraz etmişti.¹

Süre sınırı olmadığı kabul edilen başvuru, müddetnameye karşı infaz hâkimliğine yapılan başvurudur. İnfaz hâkiminin bu başvuru üzerine verdiği karar için ise itiraz yolu açıktır (5275 sayılı Kanun m. 101/3) ve 4675 sayılı Kanun m. 6/5 infaz hâkiminin kararlarına karşı itirazı tebliğden itibaren iki hafta içinde öngörür.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2024 tarihli bir başka kararında, infaz hâkimliğinin ret kararına itiraz eden hükümlünün, müddetnamede yattığı sürenin hatalı hesaplandığını ve çocuk yaşta ceza infaz kurumunda geçen süresinin dikkate alınmadığını ileri sürmesini “yeni talep” sayıp karar verilmesine yer olmadığına hükmeden ağır ceza mahkemesi kararını bozmuştur. Daireye göre bu itiraz, müddetnamede gösterilen tutukluluk ve hükümlülükte geçen sürenin hesaplanmasına ve mahsubu gereken süreye ilişkindi ve esastan incelenmeliydi. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/8294)¹⁰

4675 sayılı Kanun m. 2'ye göre infaz hâkimliğinin yetkisi hükmün infazına ilişkin işlemin yapıldığı yere göre belirlenir. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında idarece yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlere ilişkin şikâyetlerde ise işlemin yapıldığı veya faaliyetin gerçekleştiği ceza infaz kurumunun bulunduğu yer infaz hâkimliği yetkilidir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2023 tarihli kararında, Batman'daki ceza infaz kurumunda bulunan hükümlünün, Batman Cumhuriyet savcılığınca düzenlenen müddetnamede başka dosyalarda tutuklu kaldığı ve infaz edilen 251 günlük sürenin mahsup edilmesini istediği şikâyette, m. 2 gereğince infaza ilişkin işlemin yapıldığı yer olan Batman İnfaz Hâkimliğini yetkili ve görevli saymış, aksi yöndeki yetkisizlik kararını kanun yararına bozmuştur.⁸

Daire 2021 tarihli bir kararında da, denetimli serbestlikle infazı Manavgat'ta süren hükümlü hakkında eksik infazın tamamlanması isteminde, infazın Manavgat Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde gerçekleştiği ve m. 2 uyarınca Manavgat İnfaz Hâkimliğinin yetkili olduğu yönündeki istemi yerinde görmüştür; başka bir Başsavcılığın düzenlediği “Örnek” müddetname yetkiyi değiştirmemiştir.³

İnfaz hâkiminin kararına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir (4675 sayılı Kanun m. 6/5). İtiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır; infaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesiyse itirazla ilgili karara katılamaz (m. 6/6). İnfaz hâkimliğine şikâyetin genel düzeni (kurum işlemleri, disiplin, nakil) bu sayfanın konusu değildir.

Bu sayfadaki Yargıtay kararlarının çoğu, Adalet Bakanlığının istemi üzerine kanun yararına bozma yoluyla verilmiştir. Bu yol, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümler içindir; Yargıtay'ın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse kararı kanun yararına bozar (CMK m. 309/1 ve 309/3).

TCK m. 63/1'e göre hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün hâller nedeniyle geçirilmiş süreler hükmolunan hapis cezasından indirilir; İnfaz Yönetmeliği m. 54/3-ç de tutuklulukta veya gözaltında geçirilen süreyi belgede gösterilecekler arasında sayar. Başka bir dosyadaki tutukluluğun mahsubunda Yargıtay 1. Ceza Dairesi, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 1940 ve Ceza Genel Kurulunun 2006 tarihli kararlarına dayanarak, mahsup istenen mahkûmiyete ait suçun tutuklu kalınan suçtan verilen hükmün kesinleşmesinden önce işlenmiş olmasını arar. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/7601)¹¹ Aynı ölçüt Dairenin başka bir 2026 kararında da tekrarlanmıştır.⁵

Daire 22.05.2026 tarihli kararında, mahsubu istenen mahkûmiyete ilişkin suç tarihinin 08.07.2005 olduğunu ve bu tarihin tutukluluğa ilişkin kararın kesinleştiği 15.03.2010'dan önce kaldığını belirtmiş; mahsubu istenen suçun tutukluluğa ilişkin kararın kesinleşmesinden sonra, 04.02.2015'te işlendiği kabulüyle yapılan değerlendirmeyi hatalı bulmuş ve itiraz mercii kararını kanun yararına bozmuştur.¹¹

Daire 08.05.2026 tarihli kararında, hükümlünün infazı sırada bekleyen ikinci bir içtimalı cezası için düzenlenen müddetnamede muhtemel kuruma alınma, şartla tahliye ve bihakkın tahliye tarihleri gösterildiği hâlde, mahsubu gereken gözaltı, tutukluluk, denetimli serbestlik ya da kısmen infaz edilen bir süre olup olmadığı konusunda hiçbir açıklama bulunmamasını itirazı bu yönüyle haklı kılan bir eksiklik saymıştır.⁵ Daire aynı kararda, mahsubu istenen sürenin suç tarihleri sonraki olan ve hâlen infaz edilen cezadan düşülemeyeceğini, ancak sırada bekleyen içtimalı cezanın infazına başlandığında mahsubun mümkün olduğunu belirtmiştir.⁵

Artık yıl hatası: Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2024 tarihli kararında, müddetnamede bihakkın tahliye tarihinin Şubat ayının 29 gün olduğu yıllarda hükümlü lehine 1 gün mahsup yapılmadan, aleyhe sonuç doğuracak şekilde belirlendiğini tespit etmiştir. Başsavcılığın artık yılları dikkate alarak sonradan düzenlediği müddetnamede tarih 05.05.2028 yerine 02.05.2028 olmuştu; Daire, şartla tahliyenin geri alınmasında aynen infaz edilecek sürenin hükümlünün lehine belirlenen bu tarih esas alınarak yeniden kararlaştırılması gerektiğini belirterek hükümlünün talebini reddeden infaz hâkimliği kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/4110)¹²

Lehe infaz kanunu: Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre TCK m. 7/3 infaz rejimine ilişkin hükümlerin derhâl uygulanacağını söylerken koşullu salıverilmeyi bu kuralın istisnaları arasında saydığından, koşullu salıverilme bakımından da lehe infaz kanununun tespit edilmesi gerekir. Daire 2021 tarihli kararında, 2003 yılında örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlarda suç tarihindeki hükümlerle 7242 sayılı Kanunla değişen 5275 sayılı Kanun hükümlerini karşılaştırmış, ikincisini lehe bulmuş ve buna göre düzenlenen müddetnameye yapılan itirazın reddinde isabetsizlik görmeyerek kanun yararına bozma istemini reddetmiştir.⁹

5275 sayılı Kanun m. 98/2'ye göre birinci fıkra uyarınca yapılan başvurular cezanın infazını ertelemez. Ancak mahkeme veya infaz hâkimliği, olayın özelliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Bu sayfadaki Yargıtay kararlarında m. 98/2 anılarak verilmiş bir erteleme veya durdurma kararı tartışılmamıştır. Ceza Genel Kurulunun 2021 tarihli kararında ise, cezaları toplanmadığı için şartla tahliyesi geri alınan hükümlü hakkında mahkemenin verdiği infazın durdurulması kararı isabetli bulunmuş ve şartla tahliyenin geri alınmasına ilişkin ek kararın infazının durdurulmasına hükmedilmiştir; Kurul bu kararda m. 98/2'yi anmamıştır.⁴

Müddetnamenin hükümlüye tebliğ edilmemiş olması da tek başına sonucu değiştirmemiştir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2025 tarihli kararında, son düzenlenen müddetname ve şartla tahliye kararı hükümlüye tebliğ edilmediği için şartla tahliyenin geri alınamayacağını ve aynen infazın daha önce tebliğ edilen müddetnamedeki tarihe göre yapılması gerektiğini ileri süren kanun yararına bozma istemini haklı sebebe dayanmayan istem sayarak reddetmiştir; Daire, uyarlama yargılaması sonucu belirlenen bihakkın tahliye tarihi esas alınarak verilen aynen infaz kararında isabetsizlik görmemiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/5586)¹³

Hükümlünün istemiyle cezanın infazının ertelenmesi (5275 sayılı Kanun m. 16 ve 17) ayrı bir kurumdur ve bu sayfanın konusu değildir.