Cezaevinde mektup, telefon ve para: hak, sınırlama ve itiraz yolu (5275 sayılı Kanun m. 68 ve m. 66)

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 68/1 uyarınca hükümlü, maddede belirlenen kısıtlamalar dışında, kendisine gönderilen mektup, faks ve telgrafları alma ve ücretleri kendisince karşılanmak koşuluyla gönderme hakkına sahiptir. 17/6/2021 tarihli 7328 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre hükümlü, usul ve esasları Adalet Bakanlığınca belirlenmek suretiyle, gerekli teknik altyapının bulunduğu kurumlarda elektronik yöntemlerle de mektup alıp gönderebilir. Elektronik mektubun uygulaması bu sayfadaki kararların hiçbirinde ele alınmamıştır.

Denetim m. 68/2'dedir: hükümlünün gönderdiği ve kendisine gelen mektup, faks ve telgrafları mektup okuma komisyonu bulunan kurumlarda bu komisyon, bulunmayan kurumlarda kurumun en üst amiri denetler. Bu hükümler tutukluya da uzanır: m. 116/1'e göre mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkına ilişkin hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir. Tutuklunun haberleşmesini kimin kısıtlayabileceği ise m. 114'te ayrıca düzenlenmiştir (aşağıda).

Mektupla ilgili iki davranış disiplin cezası olarak sayılmıştır. 5275 sayılı Kanun m. 39/2 kınama cezasını gerektiren eylemler arasında 1) mektuplarda tehdit, hakaret ve sövme gibi çirkin ifadeler kullanmayı ve 2) idareden habersiz mektup göndermeyi sayar.

Anayasa Mahkemesine göre ceza infaz kurumu yetkilileri, mektup gönderme ve almanın hükümlü ve tutukluların dış dünya ile bağlantısında en önemli araçlardan biri olduğunu gözönünde bulundurarak dış dünya ile yeterli bir iletişim sürdürmelerinde onlara yardım etmeli ve uygun desteği sunmalıdır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/16257)¹ Mahkeme, haberleşme hürriyetine yönelik bir müdahalenin ancak zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılıyor ve orantılıysa demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun sayılabileceğini, kamu makamlarının ve derece mahkemelerinin bunu ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya koymak zorunda olduğunu belirtir.¹

m. 68/3'e göre kurumun asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşüren, görevlileri hedef gösteren, terör ve çıkar amaçlı suç örgütü veya diğer suç örgütleri mensuplarının haberleşmelerine neden olan, kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış bilgileri, tehdit ve hakareti içeren mektup, faks ve telgraflar hükümlüye verilmez; hükümlü tarafından yazılmışsa gönderilmez. İnfaz Yönetmeliği m. 76/3 aynı hâli suç örgütleri mensuplarının 'örgütsel amaçlı olarak' haberleşmelerine neden olan mektup diye yazar.

Örgüt haberleşmesi hâline bir örnek: Yargıtay 1. Ceza Dairesi, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü olan kişinin yazdığı mektubun ekindeki resimde yer alan işaretlerin örgütsel haberleşme için kullanılan şifreler olabileceğinden, örgütsel haberleşmeye engel olmak amacıyla mektubun sakıncalı kabul edilerek ailesine verilmediğini saptamıştır. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/3825)² Ağır ceza mahkemesi mektuptaki şekilleri hat sanatına ilişkin sayarak itirazı kabul etmişti; Daire bu kararı, kanun yararına bozma istemini yerinde görerek bozmuştur.² Şifre şüphesinin hangi delille kurulması gerektiğine ve mektubun kısmen karalanarak gönderilip gönderilemeyeceğine kararda değinilmemiştir.

Hükümlünün resmî makamlara veya savunması için avukatına gönderdiği mektup, faks ve telgraflar denetime tabi değildir (m. 68/4). 7328 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bu iletiler, alıcısı dışındaki kişilerin erişimini engelleyici tüm tedbirler alınarak hükümlünün talebine göre posta yoluyla veya elektronik ortamda alıcısına ulaştırılabilir. Avukata giden mektup bakımından yönetmelikte bir istisna vardır: İnfaz Yönetmeliği m. 76/4'e göre hükümlünün savunması için avukatına gönderdiği mektup, faks veya telgraflar hakkında, m. 72/3'te belirtilen hâllerin gerçekleşmesi hâlinde m. 72'nin üç ilâ dokuzuncu fıkralarındaki esas ve usuller uygulanır. İnfaz Yönetmeliği m. 72/3, belirli suçlardan (Terörle Mücadele Kanunu kapsamındakiler dahil) mahkûm olanların avukat görüşmelerinde, toplumun veya kurumun güvenliğinin tehlikeye düşürüldüğüne ya da örgütlere talimat veya mesaj iletildiğine ilişkin bilgi, bulgu veya belge elde edilmesi hâlinde Cumhuriyet başsavcılığının istemi ve infaz hâkiminin kararıyla uygulanan bir tedbirdir; avukat görüşmesi ayrı bir rehberin konusudur.

m. 68/5 (7328 sayılı Kanunla eklendi) uyarınca terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olan, tehlikeli hâlde bulunan ya da dışarı ile iletişiminin kurum güvenliği açısından tehlikeli olabileceği değerlendirilen hükümlülere gelen veya bunların gönderdiği mektup, faks ve telgraflar dijital olarak kaydedilebilir veya fiziki olarak saklanabilir. Bunlar amacı dışında kullanılamaz, kanunda açıkça belirtilen hâller dışında hiçbir kişi veya kurumla paylaşılamaz ve herhangi bir soruşturma veya kovuşturmaya konu edilmemişse en geç bir yıl sonunda silinir veya imha edilir; silme veya imha işlemini Cumhuriyet savcısı denetler. Bu fıkra, resmî makamlara ve avukata giden iletiler (m. 68/4) bakımından uygulanmaz. Kayıt ve imha uygulaması bu sayfadaki kararlarda ele alınmamıştır.

Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik (bu sayfada kısaca İnfaz Yönetmeliği) m. 105 sakıncalı mektubun usulünü şöyle kurar: 1) mektup okuma komisyonunca sakıncalı görülen mektup en geç yirmi dört saat içinde disiplin kuruluna verilir; 2) disiplin kurulu mektubu kısmen veya tamamen sakıncalı görürse mektubun aslı çizilmeden veya yok edilmeden şikâyet ve itiraz süresinin sonuna kadar muhafaza edilir; 3) kısmen sakıncalı görülen mektubun aslı idarede tutulur, fotokopisinde sakıncalı kısımlar okunmayacak şekilde çizilerek disiplin kurulu kararıyla birlikte ilgilisine tebliğ edilir; 4) tamamı sakıncalı görülen mektupta yalnız disiplin kurulu kararı tebliğ edilir; 5) infaz hâkimliğine başvuru süresi beklenir, başvurulmazsa disiplin kurulu kararı, başvurulursa infaz hâkimliğinin ya da itiraz üzerine mahkemenin kararı uygulanır.

m. 105/2'ye göre hükümlüye yapılan tebligatta, şikâyet ve itiraz yollarına süresinde başvurulmazsa disiplin kurulu kararının kesinleşeceği ve mektubun sakıncalı kısımları çizilerek verileceği ya da tamamı sakıncalı mektubun verilmeyeceği bildirilir. Yönetmelikteki 'bir hafta' itiraz süresi Kanunun bugünkü metninden kısadır: 4675 sayılı Kanun m. 6/5'e göre infaz hâkiminin kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz yoluna gidilebilir; 7499 sayılı Kanun geçici m. 1/1-b'ye göre bu süre 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır. m. 105/3'e göre kısmen veya tamamen sakıncalı görülen mektuplar, iç hukuk veya uluslararası hukuk yollarına başvuru yapılması durumunda kullanılmak üzere idarece saklanır. Aynı usul, yönetmelikten önce yürürlükte olan Ceza İnfaz Kurumları Tüzüğü m. 123'te de aynı sözlerle yer alıyordu. Aşağıdaki 2020 tarihli kararda bu Tüzük hükmü Bakanlığın kanun yararına bozma isteminde aktarılmıştır; Daire sonucunu 5275 sayılı Kanun m. 68/3'e dayandırmıştır. (Yargıtay 1. CD, E. 2018/1819)³

Gerekçe şartı infaz hâkimliğinin kararı için de geçerlidir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, bir milletvekiline gönderilmek istenen mektubun tamamını sakıncalı sayan disiplin kurulu kararına karşı şikâyeti, yalnız disiplin kurulu kararına atıfta bulunarak reddeden infaz hâkimliği kararını gerekçesiz bulmuş; bu kararı kaldıran itiraz mercii kararına yönelik kanun yararına bozma istemini reddetmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/4805)⁴ Daire, hükmün gerekçesinde delillerin tartışılması ve ulaşılan kanaat ile deliller arasında bağ kurulması gerektiğini hatırlatmıştır.⁴ Mektubun içeriğinin sakıncalı olup olmadığına kararda değinilmemiştir; Daire yalnız gerekçe eksikliğine bakmıştır.

Alıkoyma kararı m. 68/3'teki hâllerden birine dayanmalıdır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, tutukluya mektupla gönderilen evraka el koyan disiplin kurulunun, evrakın mahkemeden istenmesi gerektiğini gerekçe gösterdiğini, mektubun ya da eklerinin m. 68/3 kapsamında olup olmadığı konusunda hiçbir değerlendirme yapmadığını saptamıştır.³ Gönderilen evrak tutuklunun kendisi hakkında düzenlenen iddianame, iddianamenin değerlendirilmesi kararı, tensip zaptı ve duruşma günüyle ilgili mahkeme müzekkeresinden ibaret olduğundan m. 68/3'teki koşullar gerçekleşmemiş; mektubun tutukluya verilmesine karar veren itiraz mercii kararı yerinde bulunmuş ve kanun yararına bozma istemi reddedilmiştir.³ Bakanlığın isteminde ileri sürülen, dosyada gizlilik kararı bulunup bulunmadığı bilinmediği için evrakın sakıncalı olduğu görüşü Dairece benimsenmemiştir; gizlilik kararı bulunan evrakta sonucun ne olacağına kararda değinilmemiştir.

Anayasa Mahkemesi, insan hakları kuruluşlarına ve bir gazeteye ceza infaz kurumu uygulamalarını anlatan mektupların, her mektup için hangi ifadelerin neden sakıncalı görüldüğü gerekçelendirilmeden kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış ifadeler içerdiği söylenerek alıkonulduğu olayda haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar vermiştir.¹ Mahkemenin aynı kararda saydığı ölçütler sakıncalı mektup kararları için doğrudan önemlidir: 1) sakıncalı bulunan mektuptaki hangi ifadelerin hangi nedenlerle kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü somut verilere dayanılarak gerekçelendirilmeli, kararda yalnız m. 68/3'ün yazılması ilgili ve yeterli gerekçe sayılmaz; 2) mektubun içeriği ile birlikte muhatabının kim olduğu da değerlendirilmeli; 3) mahpus hakkında uygulanan infaz rejimi ve mahkûmiyet sebepleri dikkate alınmalı; 4) mektubun tamamını alıkoymak yerine sakıncalı cümlelerin okunmayacak şekilde karalanarak mektubun gönderilmesinin veya muhatabına verilmesinin mümkün olup olmadığı değerlendirilmelidir.¹

5275 sayılı Kanun m. 66/1'e göre kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlarla görüşebilir; bu hak tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir. Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde hükümlüler ücretli telefonlarla serbestçe görüşür (m. 66/2). Hiçbir kurumda hükümlü cep telefonu, telsiz telefon ve benzeri iletişim araçlarını bulunduramaz ve kullanamaz (m. 66/4).

İnfaz Yönetmeliği m. 74/1'e göre kapalı kurumdaki hükümlü, belgelendirmek koşuluyla eşi, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasisi ile telefonla görüşebilir. Görüşülecek kişiler ve numaraları hükümlünün doldurduğu telefon görüşme formuna yazılır; formda gösterilmeyen kişiyle görüşme yaptırılmaz (m. 74/2-l). Hükümlüye dışarıdan telefon açılarak görüşme yaptırılmaz (m. 74/2-ö); ücreti görüşmeyi yapan hükümlü karşılar (m. 74/2-k). Görüşmeler Türkçe yapılır; hükümlü kendisinin veya görüşeceği kişinin Türkçe bilmediğini beyan ederse görüşmeye izin verilir ve konuşma kayda alınır (m. 74/2-p). Süreler aşağıdaki listededir.

Görüntülü görüşme süresinin hangi kurumda uygulanacağı Yargıtay kararına konu olmuştur. Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre görüntülü görüşme altyapısı bulunmayan kurumda m. 74/2-f uygulanır; (g) bendi yalnız görüntülü görüşme altyapısı bulunan kurumda kalan hükümlüler hakkında uygulanabilir. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/5445)⁵ Daire bu gerekçeyle, haftalık ziyaret hakkını kullanmayan hükümlünün on dakikalık görüşme süresine otuz dakika eklenmesine karar veren infaz hâkimliği kararını kanun yararına bozmuştur.⁵

Anayasa Mahkemesine göre özellikle diğer haberleşme yollarının kullanılabildiği ve yeterli olduğu durumlarda Anayasa m. 22, hükümlü ve tutukluların telefonla görüşmesini güvence altına aldığı şekilde yorumlanamaz; haberleşme yöntemlerinden biri veya birkaçı kullanılabiliyor ve yeterliyse telefonla görüşmeye izin verilmemesi tek başına haberleşme hürriyetinin ihlali sayılmaz. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/16005)⁶ Telefon imkânı tanınmışsa ona yapılacak sınırlama kanunla, meşru bir amaçla, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olmalıdır.⁶

İnfaz Yönetmeliği m. 74/2-e'ye göre hükümlülerin telefonla görüşme gün ve saatleri, kurumda bulunan telefon adedi, başvuru sırası, kurumun asayiş ve güvenliği dikkate alınarak idare tarafından belirlenir. Hükümlünün görüşmesine engel bir hâli varsa sebepleri gerekçelendirilerek tutanağa yazılır ve tutanağın içeriği hükümlüye bildirilir (m. 74/2-n). Telefon hakkı genel ve kısmi aramalar sırasında, yemek dağıtım saatlerinde ve kurum asayiş ve güvenliğini bozucu olaylar sırasında kullandırılmaz (m. 74/6).

Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre idareye tanınan bu takdir hakkı kullanılırken hakkın özünü ortadan kaldıracak şekilde bir uygulama yapılamaz; takdirin yerinde kullanılıp kullanılmadığı her somut olayda dosya kapsamına göre değerlendirilir. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/3230)⁷ Daire, örgün öğretim gören çocuklarıyla görüşmek isteyen hükümlünün talebinin, çocukların ders programına uygun gün ve saatin ne olabileceği araştırılmadan reddedilmesini görüşme hakkını ortadan kaldıran bir red saymış; hükümlünün şikâyetini kabul eden infaz hâkimliği kararının usul ve yasaya uygun olduğunu belirterek kanun yararına bozma istemini reddetmiştir.⁷

Aynı Daire bu ilkenin sınırını da çizmiştir. 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 6/3'e göre infaz hâkimi şikâyeti yerinde görürse kararın veya işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir; Daireye göre infaz hâkimliğinin idarenin yerine geçerek bir karar vermesi ise mümkün değildir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/1474)⁸ Bu nedenle hükümlünün telefon saatini kendisi belirleyen infaz hâkimliği kararına yapılan itirazın reddi kanun yararına bozulmuştur; Daireye göre yapılması gereken, idarenin işlemini iptal edip, telefon adedi, kurum asayiş ve güvenliği ile diğer hükümlü ve tutukluların telefon haklarını gözeterek en uygun gün ve saati belirlemesine imkân sağlamak için dosyayı ceza infaz kurumuna göndermekti.⁸ Bu kararlarda görüşme saatinin hükümlüye ne zaman bildirileceğine ve açık kuruma değinilmemiştir.

5275 sayılı Kanun m. 66/1 kapalı kurumdaki telefon görüşmesinin idarece dinleneceğini ve kayıt altına alınacağını açıkça söyler; İnfaz Yönetmeliği m. 74/3 de hükümlünün yakınlarıyla yaptığı görüşmelerin idare tarafından dinleneceğini ve elektronik aletlerle kayda alınacağını tekrarlar. Dinleme sırasında hükümlünün kurum güvenliğini tehlikeye düşüren, suç oluşturan veya bir suça azmettirme ya da yardım etme sonucunu doğurabilecek konuşmalar yaptığı ya da başka bir hatta yönlendirme yaparak görüşme hakkı olmayan kişilerle görüştüğü belirlenirse görüşme derhâl kesilir; adli veya idari soruşturmaya esas olacak işlemleri kurum en üst amiri yapar (m. 74/2-ı).

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kapalı görüş sırasında eşiyle telefonla konuşurken görüşmeyi dinleyen infaz koruma memuruna hakaret eden hükümlünün davasında, telefon dinlemesinden elde edilen kaydın hukuka uygun delil olup olmadığı uyuşmazlığını çözmüştür. (Yargıtay CGK, E. 2016/1097)⁹ Kurula göre telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişim bakımından tek sınırlama CMK m. 135'teki koruma tedbiri değildir; cezaevinde suç işlenmesinin önlenmesi, düzenin ve disiplinin temini gibi nedenlerle yapılan dinlemeden elde edilen görüşme kayıtları CMK m. 135 kapsamında değerlendirilemez, sanığın cezaevinde tutulmasının doğal bir neticesi olarak elde edildiğinden yasal niteliktedir ve CMK m. 217/2 anlamında hukuka uygun delil olarak kullanılabilir.⁹ Kurul, aksi kabulün, konuşmalarının kayıt altına alındığını bilen her hükümlü veya tutuklunun dinlemeyi yapan kamu görevlilerine serbestçe hakaret edebilmesi sonucunu doğuracağını belirtmiş; 18. Ceza Dairesinin bozma kararını kaldırarak mahkûmiyet hükmünü oy çokluğuyla onamıştır.⁹

Ceza Genel Kurulu kararı, hükümlünün yakınıyla yaptığı görüşmeye ve hakaret suçuna ilişkindir. Avukatla ya da resmî makamla yapılan görüşmenin kaydına ve görüşmenin dinlendiğinin hükümlüye ayrıca bildirilmesinin şart olup olmadığına kararda değinilmemiştir.

5275 sayılı Kanun m. 116/1, telefonla haberleşme ile mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkına ilişkin hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanlarının tutuklulara da uygulanabileceğini söyler. Kısıtlama yetkisi ise m. 114/3'te ayrıca düzenlenmiştir: tutukluların yazılı haberleşmeleri ile telefonla görüşmeleri soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemesince kısıtlanabilir. m. 114/5'e göre tutuklunun müdafii ile olan haberleşmesine ve kurum düzeni çerçevesinde temas ve görüşmelerine hiçbir suretle engel olunamaz ve kısıtlamalar konulamaz.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, m. 114/3 ve m. 115 birlikte değerlendirildiğinde tutukluların telefonla haberleşme hakkının, şartları gerçekleştiğinde soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemesince kısıtlanabileceğini ve idarenin bu konuda takdir yetkisinin bulunmadığını belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2017/1856)¹⁰ Daire, tutuklunun tehlikeli olduğuna, delil karartma tehlikesine, soruşturmanın amacını veya kurumun güvenliğini tehlikeye düşürdüğüne ya da suçun tekrarına olanak veren davranışına ilişkin bir tespit yapılmadan idare ve gözlem kurulunca verilen kısıtlamayı, şartları oluşmaksızın ve hukuki bir gerekçe içermeksizin verildiği için yerinde bulmamış; kısıtlamaya karşı şikâyeti kabul eden infaz hâkimliği kararına yönelik kanun yararına bozma istemini reddetmiştir.¹⁰ Olay olağanüstü hal döneminde geçmiş ve Daire o dönemde yürürlükte olan 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin tutukluların telefon hakkını sınırlayan hükmünü de birlikte değerlendirmiştir; bu sayfa o hükümdeki görüşme sıklığını aktarmaz. Kısıtlama kararına karşı tutuklunun hangi mercie başvuracağına kararda değinilmemiştir.

Anayasa Mahkemesi, olağanüstü hal döneminde tutuklu olan başvurucunun avukatıyla telefonla görüşme talebinin yalnız ilgili Kanun Hükmünde Kararnamede telefonla görüşülebilecek kişiler arasında avukatın sayılmamış olmasına dayanılarak reddedildiği olayda, tutuklu olarak bulunan kişilerin avukat ile telefonla görüşmelerinin avukat ile görüşmeye yönelik açık bir düzenleme olmadığı gerekçesiyle engellenmesinin kanunilik ilkesini karşılamadığını belirterek haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar vermiştir.⁶ Mahkemeye göre tutukluların avukatlarıyla telefonla görüşme hakkı güvenliğin ve disiplinin sağlanması ile yeniden suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla sınırlandırılabilir; olağanüstü hal koşullarında idarenin yetkisi daha geniş olsa bile öncelikle tutuklu ile avukatı arasında yüz yüze görüşme, mektup ve benzeri yöntemlerle haberleşme imkânının yeterli bir şekilde sağlanmış olması ve telefon talebinin ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılanması gerekir.⁶

Hükümlü için sonuç farklıdır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, İnfaz Yönetmeliği m. 74'ün kapalı kurumdaki hükümlünün telefonla görüşebileceği kişileri sınırlı olarak saydığını, hükümlülerin avukatlarıyla telefonla görüşme hakkı bulunduğuna ilişkin yasal bir düzenleme bulunmadığını ve m. 114/5'teki güvencenin hukuki açıdan statüsü farklı olan hükümlüler hakkında uygulanamayacağını belirtmiş; hükümlünün bu yöndeki itirazını kabul eden ağır ceza mahkemesi kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/1699)¹¹ Kararda Anayasa Mahkemesinin tutuklular hakkındaki içtihadına ve hükümlünün avukatına mektup yazmasına değinilmemiştir; hükümlünün savunması için avukatına gönderdiği mektup m. 68/4'e göre kural olarak denetime tabi değildir (istisnası için yukarıda İnfaz Yönetmeliği m. 76/4). Avukatla yüz yüze görüşme ayrı bir rehberin konusudur.

İnfaz Yönetmeliği m. 61/1'e göre hükümlülerin beraberinde getirdikleri ya da adlarına gelen paralar Bakanlık tarafından belirlenen bir bankada bunlar için açılan ortak cari hesaba yatırılır; bu paralarla ilgili hususlar kurum en üst amirince görevlendirilecek memur tarafından kayıt altına alınır (m. 61/2). Uygulamanın usul ve esasları Bakanlığın yönetmeliğine bırakılmıştır (m. 61/3): Hükümlü ve Tutukluların Emanete Alınan Kişisel Paralarının Kullanımına Dair Yönetmelik (bu sayfada kısaca Emanet Para Yönetmeliği).

Emanet Para Yönetmeliği m. 5'e göre kuruma gelen hükümlü ve tutuklunun üzerinde bulunan para, miktarı ne olursa olsun kurum görevlilerince alıkonulur ve karşılığında makbuz verilir; banka ve posta aracılığıyla gelen veya ziyaretçiler tarafından hükümlü ve tutuklu adına yatırılan paralar idarece görevlendirilen bir personel tarafından alınarak kaydedilir. Müdürü bulunan kurumlarda hükümlü ve tutuklular hiçbir şekilde yanlarında nakit para bulunduramaz; açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde kalan hükümlülere, kurum ve kişi güvenliğini tehlikeye düşürmeyecek tutarda nakit parayı yanlarında bulundurmaları için kurum en üst amiri izin verebilir.

Emanet Para Yönetmeliği m. 7'ye göre harcama tutarları haftalık gereksinmeler göz önünde tutularak Bakanlıkça tespit edilir ve kantinden yapılan alışverişler Bakanlıkça belirlenen haftalık harcama limitini geçemez. Haberleşme giderleri, sağlık ve eğitim harcamaları, mahkeme harçları ve tazmin giderleri ile kantinden alınan buzdolabı, semaver, vantilatör ve televizyon harcamaları bu limite dahil edilmez. Limitin tutarı yönetmelikte yazmaz, Bakanlıkça belirlenir; bu yüzden sayfada tutar verilmemiştir.

5275 sayılı Kanun m. 39/2-f'ye göre idarece belirtilen miktardan fazla para bulundurmak kınama cezasını gerektirir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, bu bentten verilen kınama cezasına karşı şikâyetin reddine ilişkin infaz hâkimliği kararına yapılan itirazı reddeden ağır ceza mahkemesi kararını, Bakanlığın kanun yararına bozma istemini yerinde görerek bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/6443)¹² İstemde, hükümlünün kapalı kurumdan açık kuruma nakli sırasında haftalık harcama limitinin üçte biri oranını aşmayacak miktarda paranın kendisine verilebileceği (Emanet Para Yönetmeliği m. 13) ve hükümlünün sağlık harcamalarının Bakanlıkça belirlenen haftalık harcama limitine dahil edilemeyeceği gösterilmiştir.¹²

Başka bir dosyada Daire, harcama limitini aşmak için izinli olduğu dönemde diğer hükümlülerin hesaplarına para yatırıp sonra bu paraları onlara çektirerek kullanan hükümlünün eyleminin "eşya vermek veya satmak" (m. 40/2-f) kapsamında değerlendirilemeyeceği, "idarece belirtilen miktardan fazla para bulundurmak" (m. 39/2-f) eylemine uyduğu ve kınamayı gerektirdiği yönündeki kanun yararına bozma istemini yerinde görmüştür. (Yargıtay 1. CD, E. 2020/3346)¹³

Emanetteki paraya konulan haciz bakımından Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, tutuklunun cezaevindeki hesabında bulunan paraya konulan hacze karşı şikâyette yönetmelikteki haftalık harcama tutarını esas almış; tutuklunun zorunlu ihtiyaçları ile sağlık ve cezaevi giderlerini karşılamak üzere hesapta haftalık harcama limiti kadar para kalmasını sağlayacak şekilde haczin düzeltilmesi gerekirken şikâyetin tümden reddedilmesini bozmuştur. (Yargıtay 12. HD, E. 2018/5772)¹⁴ Karar tutukluya ilişkindir; hapis cezası infaz edilen hükümlüye kararda değinilmemiştir.

Nakilde para: Emanet Para Yönetmeliği m. 13'e göre başka kuruma nakledilen hükümlü veya tutuklunun kayıtlı parası nakledildiği kuruma banka veya posta aracılığıyla derhâl gönderilir; nakil ayrı bir rehberin konusudur.

5275 sayılı Kanun m. 42/1'e göre haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama cezası, hükümlünün bir aydan üç aya kadar mektup, faks ve telgraf almak ve yollamaktan, televizyon izlemekten, radyo dinlemekten, telefon etmekten ve diğer iletişim araçlarından yararlanmaktan tamamen veya kısmen yoksun bırakılmasıdır. m. 42/2 bu cezayı gerektiren eylemleri sayar; 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanunla eklenen (f) bendi, kurum idaresine bildirilen telefon numarası aracılığıyla ya da teknik müdahaleyle başka bir hatta yönlendirme yaparak görüşme hakkı olmayan kişilerle görüşmektir. Ceza süresince gelen mektup, faks ve telgraflar cezanın infazından sonra hükümlüye verilir (m. 42/3).

Anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölüm veya ağır hastalıkları ile doğal afet hâllerinde yapılması gereken haberleşmelere ve avukat ile ilişkilere m. 42 uygulanmaz (m. 42/4). İnfaz Yönetmeliği m. 74/2-b de bu hâllerde, disiplin cezası olsa bile, telefon görüşme hakkının hiçbir şekilde engellenemeyeceğini söyler. Bunların dışında haberleşme yoksunluğu cezası ile hücreye koyma cezasının infazı sırasında hükümlü telefondan yararlandırılmaz (m. 74/2-a).

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, yasal olarak görüşme hakkı bulunan yakınıyla telefonla görüşürken başka bir hatta yönlendirme yaparak görüşme hakkı olmayan arkadaşıyla da görüştüğü tutanakla tespit edilen hükümlüye m. 42/2-f uyarınca verilen disiplin cezasına karşı şikâyetin ve itirazın reddinde usul ve yasaya aykırılık görmemiş, kanun yararına bozma istemini reddetmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2026/1298)¹⁵ Cezanın süresinin ölçülülüğüne ve m. 42/4 istisnasına kararda değinilmemiştir.

m. 52/1'e göre disiplin cezalarına ve tedbirlerine karşı şikâyet ve itirazda 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu uygulanır; diğer mevzuattan kaynaklanan dilekçe ve şikâyet hakkı saklıdır (m. 52/2). İnfaz hâkimliği, hükümlü ve tutukluların dışarıyla ilişkilerine ilişkin işlem ve faaliyetlere karşı şikâyetleri ve disiplin cezalarının mevzuata aykırı olduğu iddiasıyla yapılan şikâyetleri inceler (4675 sayılı Kanun m. 4/1, bent 1 ve 3). Disiplin cezasına karşı şikâyette infaz hâkimi hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra karar verir (m. 6/2); şikâyeti yerinde görmezse reddeder, yerinde görürse kararın veya işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir (m. 6/3). İnfaz hâkiminin kararına karşı itiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine yapılır (m. 6/6). Şikâyet ve itiraz süreleri 4675 sayılı Kanun m. 5 ve m. 6/5'tedir; ayrıntıları infaz hâkimliğini anlatan rehberin konusudur.

İtiraz mercii itirazı yerinde görürse yalnız infaz hâkimliği kararını kaldırmakla yetinemez. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, sakıncalı mektup kararına karşı itirazı kabul edip infaz hâkimliği kararını kaldıran ancak mektubun iadesi hakkında karar vermeyen ağır ceza mahkemesi kararını, CMK m. 271/2'deki "İtiraz yerinde görülürse merci, aynı zamanda itiraz konusu hakkında da karar verir." hükmüne dayanan kanun yararına bozma istemini yerinde görerek bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2021/9951)¹⁶ İnfaz hâkiminin kendisi de idarenin yerine geçemez: Daireye göre şikâyet kabul edilince idarenin kararı veya işlemi iptal edilir, faaliyeti durdurulur veya ertelenir; idarenin yerine geçerek bir karar verilmesi mümkün değildir.⁸