Cezaevi nakli: kendi isteğiyle, disiplin ve zorunlu nedenlerle nakil ve itiraz yolu (5275 sayılı Kanun m. 53)

5275 sayılı Kanun m. 53/1 nakil nedenlerini sayar: hükümlüler kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler. Kanun kendi isteğiyle nakli m. 54'te, disiplin nedeniyle nakli m. 55'te, kapasitenin aşılması ve güvenlik gibi zorunlu nedenlerle nakli m. 56'da, hastalık nedeniyle nakli m. 57'de, nakillerde alınacak tedbirleri m. 58'de düzenler; nakil sırasında yapılacak işlemlerin ayrıntısı İnfaz Yönetmeliği m. 127'dedir.

m. 53/2 nakilden önce yapılacak işlemi düzenler. Hükümlü nakilden önce aranır ve kurum hekimine, yoksa diğer bir resmî hekime muayene ettirilir. Muayene sonucunda yola çıkarılamayacağı anlaşılan hükümlü, kurumun en üst amirince derhâl resmî bir sağlık kuruluşuna sevk edilir. Mazeret, biri hastalığın uzmanı olmak üzere en az iki uzman hekimin imzaladığı ve hastane başhekiminin onayladığı resmî raporla belgelenirse nakil, mazeret ortadan kalkıncaya kadar geri bırakılır ve durum Adalet Bakanlığına bildirilir.

Muayene kuralı bir kanun yararına bozma kararında gündeme gelmiştir. Bir hükümlü, m. 53/2 gereğince doktor kontrolünden geçirilmesi gerektiği hâlde muayene edilmeden nakledildiğini belirterek kurum görevlileri hakkında şikâyetçi olmuş; Cumhuriyet başsavcılığı kurumun cevabi yazısındaki muayene kaydına dayanarak kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, sulh ceza hâkimliği de itirazı reddetmişti. Bakanlığın istemine dayanan ihbarnamede, müştekinin naklin başka bir tarihte gerçekleştiğini ileri sürdüğü, bu nedenle doktor raporu ve nakil tarihinin araştırılması için nakle dair tüm bilgi ve belgelerin getirtilmesi gerektiği ileri sürülmüştü. Yargıtay 5. Ceza Dairesi ihbarnameyi yerinde gördü ve itirazın reddine ilişkin kararı kanun yararına bozdu. (Yargıtay 5. CD, E. 2021/8645)¹ Karar soruşturmanın eksik kalmasına ilişkindir; muayene yapılmamasının naklin kendisini hukuka aykırı kılıp kılmadığı bu kararda tartışılmamıştır.

Anayasa Mahkemesi, nakil talebinin reddini aile hayatına saygı hakkına müdahale saydığı iki kararda bu müdahalenin kanuni dayanağını 5275 sayılı Kanun m. 53 olarak göstermiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2021/26542)² (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2021/36035)³

m. 54/1'e göre hükümlülerin kendi istekleriyle bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için yedi şart aranır: 1) gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri; 2) nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri; 3) ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması; 4) iyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış ya da cezanın kaldırılmış olması; 5) istekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve kurumun tutukevi olmaması; 6) kurumun mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması; 7) daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması. Üçüncü şart 7242 sayılı Kanunla (14/4/2020) değiştirilmiş bugünkü metindir.

Fıkranın son cümlesine göre çocuk hükümlüler ile maddi durumunun yetersiz olduğunu belgelendiren hükümlüler bakımından nakil giderini peşin ödeme şartı uygulanmaz. İnfaz Yönetmeliği m. 127/2 aynı kuralı tekrarlar ve belgelerin nasıl değerlendirileceğini ekler: hükümlünün maddi durumuna ilişkin sunduğu belgeler emanet para hesabındaki para transferleri de dikkate alınarak değerlendirilir; ilgili kurum ve kuruluşlardan bilgi ve belge istenebilir.

m. 54/2'ye göre kendi isteğiyle nakledilen hükümlüler yeni kurumda bir yıl kalmak zorundadır; çocuklar bakımından bu süre altı ay olarak uygulanır. Eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil bu sürenin dışındadır.

Bakanlıkça kabul edilmiş kendi isteğiyle nakle sonradan getirilen bir kısıtlama Yargıtay önüne gelmiştir. Açık ceza infaz kurumundaki hükümlünün başka bir açık ceza infaz kurumuna kendi isteğiyle nakil talebi Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünce kabul edilmişti; infaz savcılığı, hükümlü hakkında 6284 sayılı Kanun kapsamında önleyici tedbir kararı bulunduğunu belirterek naklin tedbir süresince yapılmamasını istemiş, infaz hâkimliği bu talebi kabul etmiş, ağır ceza mahkemesi de hükümlünün itirazını reddetmişti. Bakanlığın kanun yararına bozma isteminde, faraziyelere dayanılarak mevzuatta öngörülmeyen bir kısıtlama getirilmesine neden olacak şekilde naklin tedbir süresi boyunca yapılmamasına karar verilmesinin mümkün olmadığı ileri sürüldü. Yargıtay 1. Ceza Dairesi istemi yerinde gördü ve itirazı reddeden ağır ceza mahkemesi kararını kanun yararına bozdu. (Yargıtay 1. CD, E. 2016/4266)⁴ Karar tedbir kararı bulunan hükümlünün nakline ilişkindir; infaz hâkimliğinin Bakanlık nakil kararını genel olarak denetleyip denetleyemeyeceği bu kararda tartışılmamıştır.

m. 55/1'e göre hükümlü hücreye koyma cezasını gerektiren eylemlerde bulunursa kurum yönetimince hakkında disiplin işlemi yapılır ve kurum en üst amirinin istemi üzerine Bakanlıkça başka kurumlara nakledilebilir. Nakli kurum en üst amiri ister, nakil Bakanlıkça yapılır. Disiplin cezaları yeni kurumda çektirilir.

m. 55/2'ye göre disiplin nedeniyle nakledilen hükümlüler yeni kurumda altı ay kalmak zorundadır. Mahkeme kararı, kurum güvenliği, can güvenliği veya hastalık sebepleriyle nakil bu sürenin dışındadır.

Disiplin nakli, sonraki kendi isteğiyle nakil talebini de etkiler. m. 54/1-g'ye göre kendi isteğiyle nakilde gidilmek istenen kurum, hükümlünün daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldığı kurum olmamalıdır; m. 54/1-d ayrıca iyi hâl göstermeyi ve disiplin cezası almamış ya da cezanın kaldırılmış olmasını arar. Disiplin cezalarına karşı şikâyet 4675 sayılı Kanun m. 4/3 uyarınca infaz hâkimliğinin görevidir; m. 6/2'ye göre infaz hâkimi bu şikâyette hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri topladıktan sonra karar verir.

m. 56/1'e göre kurumların elverişsiz ve yetersiz kalması, kapsama gücünün aşılması, kullanılamaz hâle gelmesi, asayiş, güvenlik, doğal afet, yangın ve büyük onarım gibi zorunlu nedenlerle başka kurumlara nakledilmeleri gerekli görülen hükümlüler, yargı çevresi dışında Adalet Bakanlığınca belirlenen ve konumlarına uygun olan diğer kurumlara nakledilebilir. Kanun bu nakilde gidilecek kurumun belirlenmesini Adalet Bakanlığına bırakır.

Anayasa Mahkemesinin incelediği olaylar bu nakillerin uygulamadaki biçimini gösterir. Genel Kurulun incelediği olayda Ankara'daki bir kurumda hükümözlü olarak bulunan başvurucu, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün yazısına istinaden kapsama gücünün aşılması nedeniyle Kahramanmaraş'taki bir kuruma nakledilmişti. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2021/15533)⁵ Birinci Bölümün incelediği başka bir olayda, Genel Müdürlüğün yazısına göre tutuklu başvurucunun kapasite sorunu yaşanmaması için Kahramanmaraş'tan Tarsus'taki bir kuruma naklinin uygun görüldüğü ve naklin buna göre gerçekleştirildiği anlatılır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2018/37854)⁶

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, ceza infaz kurumlarının kapasitesine göre hükümlü ve tutukluların hangi ceza infaz kurumunda bulunacaklarını tespit etmede idarenin geniş bir takdir yetkisi olduğunu belirtmiştir.⁵ Birinci Bölüme göre idarenin mutlak anlamda hükümlüyü ailesinin ikamet ettiği yerdeki ceza infaz kurumunda bulundurma zorunluluğu yoktur; ancak bu takdir yetkisi sınırsız değildir ve buna ilişkin tasarrufların objektif denetlenebilir kriterlere göre yapılması gerekir.⁶

Genel Kurul olayında idare mahkemesi, kapasite aşımı nedeniyle yapılacak nakillerde açık ceza infaz kurumlarından firar edenlerin, bulunduğu yer nüfusuna kayıtlı olmayanların ve eşi, alt soyu, üst soyu, kardeşleri bulundukları yerde ikamet etmeyenlerin öncelikli olarak belirlenmesi gerektiğini vurgulayarak böyle bir liste hazırlanmadan yapılan nakli iptal etmişti; bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu kabul ederek bu kararı kaldırmış ve davayı kesin olarak reddetmişti.⁵ Bu öncelik sırasının hukuka uygunluğu Anayasa Mahkemesinin kendi değerlendirmesinde ele alınmamıştır; Mahkeme başvuruyu aile hayatına saygı hakkı yönünden incelemiştir.

5275 sayılı Kanun m. 57/5'e göre hükümlü, sağlık nedenleriyle bulunduğu kurumda kalmasının uygun olmadığı, kurum hekiminin önerisi ve en üst amirinin isteği üzerine alınacak sağlık kurulu raporuyla belirlenirse başka kurumlara nakledilebilir. İnfaz Yönetmeliği m. 127/1, hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı Kanun m. 53 ilâ 58 hükümlerine göre gerçekleştirileceğini söyler ve nakil sırasında uyulacak kuralları sayar. Yönetmelikte sağlık nedeniyle başka kuruma nakil (e) bendindedir: hükümlünün sağlık nedenleriyle bulunduğu kurumda kalmasının uygun olmadığı, cezaevi tabibinin önerisi ve kurum en üst amirinin isteği üzerine alınacak sağlık kurulu raporuyla belirlenirse hükümlü başka kurumlara nakledilebilir. Aynı fıkranın (a)-(d) bentleri hükümlünün hastaneye ve sağlık kuruluşuna sevkini ve tedavisini düzenler; bu sayfanın konusu başka bir ceza infaz kurumuna nakildir.

m. 127/3'e göre nakledilecek hükümlünün elbise ve diğer eşyası, görevlendirilen kurum personelince iki nüsha hâlinde düzenlenecek bir makbuz karşılığı geri verilir; makbuzun bir sureti imza karşılığı hükümlüye verilir, diğeri defterinde saklanır. m. 127/4'e göre hükümlünün bankada şahsi parası varsa bu para, nakledileceği kurumun bankadaki Hükümlü Emanet Para Hesabına kaydedilmek üzere gönderilir. Emanete alınan paralara ilişkin Yönetmeliğin 13. maddesine göre de hükümlü veya tutuklu adına kayıtlı para nakledildiği kuruma derhal gönderilir ve nakil sırasında haftalık harcama limitinin 1/3 oranını aşmayacak miktarda para kendisine verilebilir.

m. 127/5'e göre hükümlünün gözlem ve sınıflandırma dosyası ile sevk evrakı nakli gerçekleştirecek görevliye teslim edilir; infaz dosyası, nakledildiği kuruma ulaştırılmak üzere derhal ilgili yer Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. m. 127/6'ya göre naklen gelen hükümlü hakkında kuruma yeni gelen hükümlülere ilişkin işlemler uygulanır; m. 127/7'ye göre kabul odasındaki işlemde naklen gelinen kurumun gönderdiği gözlem ve sınıflandırma dosyası ile sevk evrakı da dikkate alınır. m. 127/8, nakil işlemlerine ilişkin esas ve usullerin Bakanlık tarafından belirleneceğini söyler.

5275 sayılı Kanun m. 58/2'ye göre hükümlü havalandırma ve ışık durumu yetersiz araçlarla, eziyet verici veya onur kırıcı şekilde nakledilemez. m. 58/3'e göre açık ceza infaz kurumlarına nakiller kurum görevlisi olmaksızın yapılır; bu hâlde hükümlü, aynı il sınırları içindeki kurumlar arasındaki nakillerde aynı gün içinde, farklı illerdeki kurumlar arasındaki nakillerde kurum amirinin kırk sekiz saati geçmeyecek şekilde belirleyeceği süre içinde nakledildiği açık ceza infaz kurumuna giriş yapmak zorundadır; belirlenen sürede giriş yapmayan hükümlü hakkında Kanunun 97. maddesi uygulanır. m. 58/4'e göre görevli nezaretinde yapılan nakillerde hükümlünün iaşe ve bedensel ihtiyaçları giderilir.

m. 116/1, Kanunun belirli konulardaki hükümlerinin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanlarının tutuklular hakkında da uygulanabileceğini söyler. Sayılan konular arasında nakiller, disiplin nedeniyle nakil, zorunlu nedenlerle nakil, hastalık nedeniyle nakil ve nakillerde alınacak tedbirler de vardır. Madde bu konuların düzenlendiği maddeleri de gösterir: 9, 16, 21, 22, 26 ilâ 28, 34 ilâ 53, 55 ilâ 62, 65 ilâ 76 ve 78 ila 88. Nakil nedenlerini ve nakilden önce muayeneyi düzenleyen m. 53, disiplin nedeniyle naklin m. 55'i, zorunlu nedenlerle naklin m. 56'sı, hastalık nedeniyle naklin m. 57'si ve nakillerde alınacak tedbirlerin m. 58'i bu aralıklardadır; kendi isteğiyle naklin şartlarını düzenleyen m. 54 ise sayılan aralıklarda yer almaz.

Anayasa Mahkemesinin incelediği bir olayda, eşiyle birlikte yargılanan ve ayrı kurumlarda tutuklu bulunan başvurucu eşiyle birlikte başka bir kuruma nakledilmeyi istemiş, İdare talebi yalnızca kapasite yetersizliğini gerekçe göstererek reddetmişti; Mahkeme bu reddi aile hayatına saygı hakkı yönünden inceledi ve ihlal buldu.³ Tutuklunun nakline hangi merciin karar vereceği bu kararda tartışılmamıştır.

4675 sayılı Kanun m. 4/2 uyarınca hükümlülerin cezalarının infazı, açık cezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak infaz hâkimliğinin görevidir. Aynı maddenin son cümlesine göre kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılan konulara ilişkin hükümler saklıdır.

m. 5'e göre kurumda hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlem veya faaliyetin kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyette bulunulabilir. Şikâyet dilekçeyle doğrudan infaz hâkimliğine ya da Cumhuriyet başsavcılığı veya kurum müdürlüğü aracılığıyla yapılabilir; aracı makam başvuruyu en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderir. Kendisiyle ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu, eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi ya da izleme kurulu başvurabilir. Şikâyet işlemin yerine getirilmesini durdurmaz; ancak giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte gerçekleşirse infaz hâkimi işlemin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Bu süreler 4675 sayılı Kanun m. 5'e göre infaz hâkimliğine şikâyet içindir; idare mahkemesinde dava açma süresi bu sayfada anlatılmaz.

m. 6'ya göre süre geçtikten sonra, infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir işleme karşı ya da başvuru hakkı olmayan kişilerce yapılan şikâyet esasa girilmeden reddedilir; şikâyet başka bir yargı merciinin görevi içindeyse o mercie gönderilir. İnfaz hâkimi duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde, infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

Kurum kararına karşı bu yolun işletildiği bir olayda, koğuş kapasitesi ve nakil istemiyle ilgili olarak cezaevi idaresine başvuran hükümlünün talebi İdare ve Gözlem Kurulunca reddedilmiş, infaz hâkimliği bu kararı iptal etmiş, Cumhuriyet savcılığının itirazı da reddedilmişti. Bakanlığın kanun yararına bozma isteminde koğuş kalabalığının geçici olduğu ve infaz hâkimliği kararının kurumun düzenini bozabileceği ileri sürülmüştü. Yargıtay 1. Ceza Dairesi istemin mahkemenin takdirinin yerinde olup olmadığının denetlenmesine ve gösterilen gerekçeye ilişkin olduğunu belirterek kanun yararına bozma istemini reddetti. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/5459)⁷ Daire nakil talebinin esasına ve infaz hâkimliğinin görevli olup olmadığına girmemiştir.

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün iller arası nakil işlemleri için Anayasa Mahkemesi başka bir yola işaret etmiştir. Birinci Bölüm, daha önceki Y.Ş. kararında iller arası nakil işlemlerine karşı idari yargı mercilerine başvurulması gerektiğini ve bu koşullar sağlanmadan yapılan başvurularda başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı verilmesi gerektiğini belirttiğini hatırlatmış ve Uyuşmazlık Mahkemesinin 22/10/2018 ve 28/1/2019 tarihli kararlarında da bu tür davalarda idare mahkemesinin görevli ve yetkili olduğunun ifade edildiğini aktarmıştır.⁶

Aynı olay, iki yol arasındaki belirsizliğin başvurucuya etkisini gösterir. Başvurucunun infaz hâkimliğine verdiği dilekçe, Hâkimliğin görev ve yetkisine giren bir talep olmadığı gerekçesiyle işlemsiz olarak iade edilmiş; idare mahkemesi davayı görev yönünden reddetmiş; başvurucu bunun üzerine İdare ve Gözlem Kuruluna ve yeniden infaz hâkimliğine başvurmuş, şikâyeti esastan reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi, bu süreçten sonra başvurucudan yeniden idare mahkemesine başvurma ya da Uyuşmazlık Mahkemesi kararını gerekçe göstererek idare mahkemesi kararını kanun yoluna götürme külfeti yüklenmesinin beklenemeyeceğini belirterek başvuru yollarının tüketildiğini kabul etti.⁶ Mahkeme bu sonuca, Uyuşmazlık Mahkemesi 22/10/2018 tarihli kararıyla idare mahkemesinin görevli ve yetkili olduğunu belirlemiş olsa da somut davadaki yargılama sürecinin o karar tarihinden önce işlediğini belirterek ulaşmıştır.⁶

Danıştay 10. Dairesi, tutukluyken başka bir ile nakledildiğini ve kendi isteğiyle geri nakil için masraf ödediğini ileri süren davacının tazminat davasında, uyuşmazlığın cezaevi nakil işlemlerinden kaynaklandığını ve bu işlemlerin Ankara'da bulunan Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünce tesis edildiğini belirterek Ankara İdare Mahkemesini yetkili saydı. (Danıştay 10. Daire, E. 2025/1402)⁸ Karar yalnız yetkili mahkemeyi belirler; nakil işleminin hukuka uygunluğuna girmez. Ailesine yakın bir kuruma nakil talebinin Genel Müdürlükçe reddine karşı açılan iptal ve tazminat davası da idare mahkemesi ve bölge idare mahkemesinden geçerek Danıştay 10. Dairesine gelmiş, Daire bölge idare mahkemesi kararını onamıştır. (Danıştay 10. Daire, E. 2021/4430)⁹ Anayasa Mahkemesinin incelediği Denizli olayında da İdarenin ret kararına karşı dava idare mahkemesinde açılmış, istinaf başvurusu bölge idare mahkemesince reddedilmişti.²

Bu sayfadaki kararlarda kurum idaresinin nakille ilgili kararına karşı infaz hâkimliğine, Genel Müdürlüğün nakil işlemine ya da nakil talebini reddine karşı idare mahkemesine başvurulmuştur. Bu kararlar kurum idaresinin nakille ilgili her işlemi için tek bir yol belirlemez; Anayasa Mahkemesi ise iller arası nakil işlemlerine karşı idari yargı mercilerine başvurulması gerektiğini, bu yol tüketilmeden yapılan bireysel başvurularda başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir.⁶

Anayasa Mahkemesi Genel Kuruluna göre ceza infaz kurumları arasında nakil konusunda aile hayatına saygı hakkına müdahale olup olmadığı belirlenirken başvurucuya yapılabilecek ziyaretlerin çok zor veya imkânsız hâle gelip gelmediği dikkate alınır; ziyaret hakkının kullanımının çok zor veya imkânsız hâle geldiğinin anlaşılabildiği durumda nakil talebinin reddedilmesiyle aile hayatına saygı hakkına müdahalede bulunulduğu kabul edilebilir.⁵ Genel Kurul bunun için beş ölçüt sayar: 1) kişinin ceza infaz kurumuna girmeden önceki aile bağları ve aile üyeleriyle birlikte yaşayıp yaşamadığı; 2) kurumun aile üyelerinin yaşadığı yere uzaklığı, coğrafi koşullar ve ulaşım imkânları; 3) ziyaret edeceklerin kişiyle yakınlığı, yaş ve sağlık durumlarının seyahate uygun olup olmadığı; 4) mali durumun ve bütçenin seyahati ne ölçüde güçleştirdiği; 5) aileden uzak kalınan süre ve bu sürede fiilen gerçekleşen ziyaret sayısı ve sıklığı.⁵

Genel Kurula göre bu ölçütlere göre inceleme yapılabilmesi için başvurucudan yakınlarının ikamet ettiği yeri ve ziyarette karşılaştıkları zorlukları açıklaması beklenir; yakınlarının ziyarette güçlük yaşadığı yönündeki soyut iddialar inceleme yapmaya yeterli değildir.⁵ Müdahale varsa kamusal makamlar, başvurucunun ailesine daha yakın başka bir kuruma nakledilip nakledilemeyeceği ya da daha uzun ziyaretler veya daha uzun telefon görüşmeleri gibi alternatif bir telafi yönteminin mümkün olup olmadığı konusunda somut, bireyselleştirilmiş bir değerlendirme yapmalıdır.⁵

Genel Kurulun önündeki olayda hükümlü, ailesinin yaşadığı yerden yaklaşık 700 km uzaktaki bir kuruma nakledilmişti. Mahkeme mesafenin uzun olduğunu kabul etti; ancak başvurucunun ulaşım güçlüğünden şikâyet etmediğini, anne ve babasının hastalıklarının seyahati nasıl güç veya imkânsız kıldığını açıklamadığını ve son bir yıl içinde ailesi tarafından altı kez ziyaret edilebildiğini belirterek ziyaretin çok zor veya imkânsız hâle geldiğinin söylenemeyeceği sonucuna vardı. Başvuru, inceleme gerektiren bir müdahale bulunmadığından açıkça dayanaktan yoksun sayıldı ve oyçokluğuyla kabul edilemez bulundu.⁵

Birinci Bölüm aynı ilkeleri uyguladığı 2026 tarihli bir kararda ihlal buldu. Başvurucunun annesi, babası, eşi ve dört çocuğu Denizli'de yaşıyordu; babası engelliydi ve ziyaretçi raporlarına göre başvurucu 2019, 2020 ve 2021 yıllarında yalnız bir kez eşi ve çocuğu tarafından ziyaret edilmişti. İdare nakil talebini talep edilen kurumun kapasitesinin dolmasını gerekçe göstererek reddetmekle yetinmiş; İdare de İdare Mahkemesi de başvurucunun sunduğu sağlık raporlarıyla ortaya konulan özel durumunu değerlendirmemişti. Mahkeme müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğunun söylenemeyeceği sonucuna vardı ve 50.000 TL manevi tazminata hükmetti.²

Aynı kararda Mahkeme, mahpusun ailesinin ziyarette yaşadığı zorlukları, ekonomik ve sosyal durumunu, yaş ve sağlık durumlarını idari ve yargısal makamlara sunması gerektiğini; bu yükümlülüğün mutlak bir ispatı gerektirmemekle birlikte makul düzeyde bir açıklama yapmayı içerdiğini belirtti.² Yeterli düzeyde temellendirilen taleplerin idare tarafından sırf doluluk oranları nedeniyle reddedilmesi hâlinde aile hayatına saygı hakkının güvencelerine uygun bir değerlendirme yapıldığı söylenemeyebilir; bu durumda idarenin suç profilini, kurumların fiziki koşullarını ve talep edilen yerdeki diğer mahpusların profillerini de gözeterek başvurucunun neden o kurumlara yerleştirilemeyeceğini ortaya koyması önemlidir.² Mahkemeye göre mahpusların barındırılacakları ceza infaz kurumunu seçme hakkı yoktur ve idarenin mutlak anlamda hükümlüyü ailesinin ikamet ettiği yerdeki kurumda bulundurma zorunluluğu bulunmamaktadır.²

Anayasa Mahkemesi aynı gün verdiği başka bir kararda, farklı kurumlarda tutuklu bulunan eşlerden birinin eşiyle aynı yerde tutulmayı ve çocuklarıyla aynı anda görüşebileceği bir kuruma nakledilmeyi istemesini hayatın olağan akışına uygun saydı; ancak bu yöndeki taleplerin her hâlde olumlu karşılanabilmesinin olanaklı olmadığını ve mahpusların barındırılacakları kurumu seçme hakkının bulunmadığını da belirtti.³ Mahkeme, çocuklar üzerinde etki doğuracak bir işlem yapılacağı zaman bu işlemin çocuğun yararına uygun olup olmadığının değerlendirilmesinin aile hayatına saygı hakkının pozitif yükümlülükleri açısından önemli olduğunu belirtti ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla karar verdi.³ Küçük yaşta çocuklar söz konusu olduğunda kamusal makamlara atfedilen yükümlülüklerin sınırının genişlemesi gerektiği Denizli kararında da yer alır.²

2023 tarihli bir Birinci Bölüm kararında ise Mahkeme, idarenin ve infaz hâkimliğinin başvurucunun ailesinin yaşadığı yerdeki ya da yakın yerdeki bir kurumdan farklı bir yerde cezasını infaz etmesini gerektiren zorlayıcı koşulları kabul edilebilir gerekçelerle ortaya koymadığını belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi.⁶ Bu kararda aile hayatına saygı hakkı ayrıca incelenmemiştir. Kararların her biri kendi olayına bağlıdır: Genel Kurul olayında inceleme gerektiren bir müdahale bulunmamış, diğer üç olayda nakil talebinin reddi yeterli gerekçeye dayanmadığı için ihlal bulunmuştur. Ziyaret günleri, süresi ve kimlerin ziyarete gelebileceği bu sayfanın konusu değildir; burada ziyaret yalnız nakil talebinin gerekçesi olarak geçer.