Sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesi kanununa muhalefet suçu (6222 sayılı Kanun m. 14-18)

Bu başlık altında tek bir suç yoktur; birbirinden bağımsız beş madde vardır ve her birinin kendi fıkraları, kendi yaptırımı bulunur. Sıralarsak: 1) m. 14 tehdit veya hakaret içeren tezahürat, 2) m. 15 müsabaka ve seyir alanlarına usulsüz seyirci girişi, 3) m. 16 yasak alanlara girme, 4) m. 17 spor alanlarında taşkınlık yapılması ve tesislere zarar verilmesi, 5) m. 18 seyirden yasaklanma. Bunlardan yalnız m. 17 bağımsız bir suç tanımlamaz; TCK'daki iki suça artırım getirir.

Maddelerin çoğu "spor alanı" kavramına dayanır ve bu kavram sanıldığından geniştir. 6222 sayılı Kanun m. 3/1-g spor alanını yalnız stadyumla sınırlamaz: müsabakaların veya antrenmanların yapıldığı alanlar, seyir ve özel seyir alanları, soyunma odaları, taraftarların müsabaka öncesinde, sırasında veya sonrasında gruplar hâlinde toplandıkları yerler, müsabakanın yapılacağı yere gidiş ve geliş güzergâhları, takım veya taraftarların toplu seyahat ettikleri araçlar ve takımların kamp yaptığı yerler bu tanıma girer.

Tanımın genişliği pratikte şu anlama gelir: tribünde söylenen bir söz kadar, taraftar otobüsünde ya da maça giderken güzergâh üzerinde gerçekleşen bir fiil de bu Kanunun kapsamındadır. Kanun ayrıca m. 18/2 ile seyirden yasaklanma bakımından kapsamı bir adım daha ileri götürür ve taraftar gruplarınca spor alanlarının dışında işlenen kasten yaralama, hakaret veya tehdit içeren tezahürat ve mala zarar verme suçlarını da bu maddeye bağlar.

Sınır maddesi m. 13'tür. Spor alanına silah, meşale, kesici veya yakıcı madde sokmak m. 14-18'e değil m. 13'e girer. Yargıtay 7. Ceza Dairesi bu iki fıkra arasındaki ayrımı ayrıntılı biçimde kurmuştur: m. 13/2'de suçun maddi unsuru, esasen bulundurulması suç oluşturmayan aletlerin spor alanlarına sokulmasıdır ve kişinin bu maddeleri spor alanında üzerinde bulundurması suçun oluşması için yeterlidir; bunların kullanılıp kullanılmaması, fiilin eğlenme veya kutlama amacıyla işlenmiş olması sonucu değiştirmez. (Yargıtay 7. CD, E. 2022/17905)¹

m. 13/4 ise daha ağır bir fıkradır ve Daireye göre orada müsabaka düzeninin bozulması bir objektif cezalandırılabilme şartıdır; failin kastının bu sonucu kapsaması aranmaz, ama sonucun gerçekleşmiş olması gerekir. Daire, müsabaka düzeninin bozulmasını "sportif faaliyetin olağan akışının dışarıdan yapılan müdahale ile durdurulması" olarak tanımlamış ve tribünde meşale yakan sanık bakımından dosyada düzenin bozulduğuna dair delil bulunmadığını gözeterek eylemin m. 13/4'ü değil m. 13/2'yi oluşturduğunu belirterek hükmü bozmuştur.¹

m. 14/1 üç unsuru bir araya getirir: fiil spor alanında işlenecek, aleni olacak ve duyan veya gören kişiler tarafından tehdit veya hakaret olarak algılanacak tarzda söz ya da davranış biçiminde ortaya çıkacaktır. Maddenin ayırt edici yanı, taraftarların belirli bir kişiyi hedef veya muhatap alıp almadığına bakılmamasıdır. Klasik hakaret suçundan farkı buradadır: mağdurun belirli olması aranmaz, tezahüratın grup hâlinde ya da tek başına yapılmış olması da fark etmez.

Fıkra iki sınırlama taşır. Birincisi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturuyorsa m. 14/1 uygulanmaz. İkincisi, ceza elli günden az olmamak üzere adli para cezasıdır ve şikâyet şartı aranmaz.

Daha ağır suç kaydı uygulamada m. 14/1 ile TCK m. 125 arasındaki sınırı belirler. Belirli bir kişiye, örneğin hakeme yöneltilen ve onun şahsını hedef alan sözler artık "tezahürat" değil, doğrudan hakarettir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 6222 sayılı Kanun m. 14/1'den dava açılan bir dosyada, kulübün saha sorumlusu olan sanığın müşteki hakemlere yönelttiği sözler bakımından mahkemenin TCK m. 125/3-a'dan hüküm kurmasını yerinde bulmuş, eylemin doğru nitelendirildiğini belirterek hükmü onamıştır. (Yargıtay 4. CD, E. 2020/27930)²

Aynı Daire, bir futbol müsabakasında baş hakeme hakaret ettikten kısa süre sonra yardımcı hakeme de hakaret eden sanıklar bakımından, aynı olayın devamı kapsamında aynı yer ve zaman diliminde gerçekleşen fiilin hukuken tek sayılması gerektiğini; bu durumda TCK m. 125/3-a uyarınca tek ceza verilip cezanın TCK m. 43 uyarınca artırılması gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 4. CD, E. 2021/40111)³

m. 14/2 ayrı ve çok daha ağır bir suçtur: spor alanlarında toplum kesimlerini din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet veya mezhep farkı gözeterek hakaret oluşturan söz ve davranışlarda bulunmak bir yıldan üç yıla hapis cezasını gerektirir. m. 14/3 ise birinci ve ikinci fıkradaki suçlar yazılı pankart taşınması veya asılması ya da duvara yazı yazılması suretiyle işlenmişse cezanın yarı oranında artırılacağını söyler.

2019 değişikliğiyle eklenen m. 14/4, birinci ve ikinci fıkradaki fiillerin her türlü yazılı, görsel, işitsel veya elektronik kitle iletişim aracıyla işlenmesi hâlinde de aynı madde hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Uygulamada bu, sosyal medya paylaşımlarının da madde kapsamında değerlendirilmesi sonucunu doğurmuştur; nitekim Yargıtay 7. Ceza Dairesinin incelediği bir dosyada m. 14/1 uyarınca yürütülen soruşturmanın konusu bir sosyal paylaşım sitesinde yazılan sözlerdi. (Yargıtay 7. CD, E. 2022/5203)⁴

m. 15 seyirci girişini düzenler ve altı ayrı fıkrada birbirinden farklı ağırlıkta fiiller sayar. m. 15/1 temel hâldir: Kanun hükümlerine göre temin edilmiş bileti olmaksızın müsabakayı izlemek amacıyla müsabaka ve seyir alanlarına girmek elli günden az olmamak üzere adli para cezasını gerektirir. Fıkra bir ağırlaştırıcı hâl de içerir: fiil seyirden yasaklanmış bir kişi tarafından işlenmişse adli para cezası iki yüz günden az olamaz.

m. 15/4 pratikte sık karşılaşılan bir hâli m. 15/1'e bağlar: kendisine ait elektronik kartı bir başkasının müsabakaya girmesini sağlamak amacıyla kullandıran kişi de birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin önüne gelen bir dosyada mahkûmiyetin çıkış noktası tam olarak buydu; sanık kendisine ait elektronik kartı başkasının kullanmasına vermişti. (Yargıtay 7. CD, E. 2023/3162)⁵

Maddenin ağır fıkraları kartın kendisiyle ilgilidir. m. 15/5, müsabakalara girişi sağlamak amacıyla elektronik kartı yetkisiz olarak üreten, satan, satışa arz eden, devreden, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi için iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş yüz günden onbin güne kadar adli para cezası öngörür; kartı yalnız kendi kullanımı için kabul eden ve bulunduran kişi bakımından ceza iki yıla kadar hapistir. 2019'da eklenen m. 15/6 ise yetkisiz bilet satışını altı aydan bir yıla kadar, değerinin üstünde bilet satışını bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır.

m. 15/2 madalyonun diğer yüzüdür: Kanuna aykırı olarak seyirci kabul eden veya kabul edilmesini sağlayan kişi bir yıla kadar hapis cezası alır; fiil seyirden yasaklanmış bir kişi lehine işlenmişse ceza yarı oranında artırılır. m. 15/3 ise bir istisna getirir ve Gençlik ve Spor Bakanlığının tasarrufunda bulunan seyirci yerlerine giriş ve çıkışa ilişkin düzenlemeler çerçevesinde alanlara girenler bakımından birinci ve ikinci fıkranın uygulanmayacağını söyler; ancak bu istisna seyirden yasaklanmış kişileri kapsamaz.

m. 16 farklı bir yeri korur. Burada korunan şey bilet düzeni değil, müsabakanın kendi alanıdır: müsabaka alanı, soyunma odaları, odaların koridorları ve sporcu çıkış tünelleri. Yetkisiz olarak bu alanlara girmek üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasını gerektirir. Zaman aralığı da maddede yazılıdır: seyircilerin kabulüne başlanmasından müsabaka sonrası alanın tamamen tahliyesine kadarki süre.

m. 16/2 sonuca bağlı bir ağırlaştırıcı hâldir: fiil müsabakanın seyrini veya güvenliğini bozmuşsa ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir ve artık seçimlik adli para cezası yoktur. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin incelediği bir dosyada, sanık hakkında koruma tedbirinin uygulanmasına yol açan asıl fiil m. 16'ya aykırılıktı. (Yargıtay 7. CD, E. 2023/14924)⁶

Ceza fıkradan fıkraya değişir ve tek bir aralık vermek mümkün değildir. Adli para cezası gerektiren fıkralar şunlardır: m. 14/1 (elli günden az olmamak üzere), m. 15/1 (elli günden, seyirden yasaklı kişi işlemişse iki yüz günden az olmamak üzere), m. 15/4 (m. 15/1'e yollama) ve m. 18/9 (her bir müsabaka için yirmibeş günden az olmamak üzere). Bu fıkralarda adli para cezası bir seçenek değil, kanunun öngördüğü tek yaptırımdır.

Hapis cezası gerektiren fıkralar ise şunlardır: m. 14/2 (bir yıldan üç yıla), m. 15/2 (bir yıla kadar), m. 15/5 (iki yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası birlikte), m. 15/6 (altı aydan bir yıla veya bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası birlikte), m. 16/1 (üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası) ve m. 16/2 (bir yıldan üç yıla kadar).

Artırım sebepleri üç yerdedir. 1) m. 14/3: birinci ve ikinci fıkradaki suçlar yazılı pankart taşınması veya asılması ya da duvara yazı yazılması suretiyle işlenmişse ceza yarı oranında artırılır. 2) m. 15/2'nin ikinci cümlesi: suç seyirden yasaklanmış kişi lehine işlenmişse ceza yarı oranında artırılır. 3) m. 17/A-1: Kanundaki suçları kimliklerini gizlemek amacıyla yüzlerini bez veya sair unsurlarla tamamen ya da kısmen kapatarak işleyenler hakkında verilecek cezalar yarı oranında artırılır.

Adli para cezasının gün sayısı ile ödenecek tutar aynı şey değildir. TCK m. 52/1 uyarınca adli para cezası, belirlenen tam gün sayısının bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanır; m. 52/2 bir gün karşılığını en az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası aralığında, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâllerine göre takdire bırakır. Bu yüzden m. 14/1'den verilen elli günlük bir cezanın parasal karşılığı dosyadan dosyaya değişir.

Seçimlik ceza öngören m. 16/1 bakımından bir ayrıntı önemlidir: mahkeme hapis cezasına hükmetmişse, TCK m. 50/2 uyarınca bu ceza artık adli para cezasına çevrilemez. Suç tanımında iki cezanın seçenek olarak öngörülmesi, hâkimin ikisi arasında baştan tercih yapması anlamına gelir; hapsi seçtikten sonra çevirme yolu kapanır.

Ceza yanında bir hak yoksunluğu da vardır. m. 17/A-2, bu Kanunda tanımlanan veya atıf yapılan kanunlardaki suçlardan bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, kişinin spor kulüplerinin, federasyonların ve bünyesinde sportif faaliyet icra edilen tüzel kişilerin yönetim ve denetim organlarında görev yapmaktan yasaklanmasına da hükmolunacağını düzenler; toplam hak yoksunluğu beş yıldan fazla olamaz. Buna paralel biçimde m. 18/10, seyirden yasaklanan kişinin yasak süresince kulüplerde, federasyonlarda ve taraftar derneklerinde yönetici olamayacağını, hakem, temsilci veya gözlemci olarak görev yapamayacağını söyler. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, doğrudan adli para cezasına hükmedilen bir sanık hakkında m. 18/10 uygulamasında hukuka aykırılık bulunmadığını belirtmiştir. (Yargıtay 7. CD, E. 2025/1835)⁷

Bu tedbir, dosyanın gerçek ağırlığını taşıyan kısımdır ve iki ayrı biçimde ortaya çıkar. Birincisi koruma tedbiridir: m. 18/3'e göre madde kapsamına giren suçlardan soruşturma başlatılması hâlinde şüpheli hakkında yasaklama tedbiri derhal uygulamaya konulur ve soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kovuşturmada mahkeme kaldırmadıkça koruma tedbiri olarak devam eder. İkincisi güvenlik tedbiridir: m. 18/1'e göre mahkeme, bu Kanunda tanımlanan veya yollamada bulunulan kanunlardaki suçlardan kurduğu hükümde seyirden yasaklanmaya karar verir. Cümle "verebilir" değildir; takdir yetkisi yoktur.

Sürenin başlangıcı sık yapılan bir hatanın kaynağıdır. m. 18/1, hükmün kesinleşmesiyle infazına başlanan yasaklanma yaptırımının süresinin cezanın infazı tamamlandıktan itibaren bir yıl geçmesiyle sona ereceğini söyler. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, kararın kesinleşme tarihinden itibaren bir yıl süreyle yasaklamaya hükmeden ilk derece mahkemesi kararını bu yüzden hukuka aykırı bulmuştur.¹ Daire aynı hatayı doğrudan adli para cezasına hükmedilen bir dosyada da saptamış ve hükümdeki ilgili bendi çıkarıp yerine sürenin cezanın infazının tamamlanmasından itibaren işleyeceğini yazarak hükmü düzelterek onamıştır.⁷

Tekerrür hâlinde süre uzar. 2019'da eklenen cümleye göre m. 18/1'deki bir yıllık süreler, ikinci kez seyirden yasaklanma yaptırımına karar verildiğinde üç yıl; üçüncü kez karar verildiğinde beş yıl olarak uygulanır.

Koruma tedbiri olarak uygulanan yasak üç hâlde derhal kalkar (m. 18/5): 1) Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından kaldırılmasına karar verilmesi, 2) kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi, 3) sanık hakkında beraat veya düşme kararı verilmesi. Bu, kâğıt üzerinde kalan bir kural değildir; Yargıtay 7. Ceza Dairesi, hakaret içeren tezahürat suçundan ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen bir dosyada, tedbirin devam edip etmeyeceğine ilişkin ayrıca bir karar verilmemiş olsa dahi sanığın sonraki başvurmama fiillerinden mahkûmiyetini hukuka aykırı bulup beraatine karar vermiştir. (Yargıtay 7. CD, E. 2023/18105)⁸

Aynı çizgi, tedbirin dayanağını oluşturan soruşturmanın kasten yaralamadan yürütüldüğü bir dosyada da korunmuştur. Orada Daire, kovuşturmaya yer olmadığı kararının varlığı nedeniyle m. 18/9 suçunun oluşmadığını kabul ederek iki ayrı hükümden ayrı ayrı beraat kararı vermiştir.⁶

Yasağın kendiliğinden sona erdiği an da belirleyicidir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, adli para cezasının infazının tamamlanmasından bir yıl sonra yasağın sona erdiği ve bu tarihten sonraki müsabakalar bakımından sanığa yüklenen suçun oluşmadığı gerekçesini yerinde görerek hükmü kanun yararına bozmuş ve sanığın beraatine karar vermiştir.⁵

Buna karşılık her "yasak bitti" savunması kabul edilmez. Aynı Daire, tebliğnamede yasağın belirli bir tarihte sona erdiği ileri sürülen bir dosyada, dosyayı incelediğinde sanık hakkında ikinci bir yasaklama kararının daha bulunduğunu, o karar kesinleşene kadar da koruma tedbiri olarak yasağın uygulandığını saptamış ve suç tarihlerinde uygulanmakta olan bir yasaklama kararı bulunduğu gerekçesiyle kanun yararına bozma istemini reddetmiştir. (Yargıtay 7. CD, E. 2023/18086)⁹

Seyirden yasaklanmanın günlük hayattaki karşılığı m. 18/8'deki yükümlülüktür. Yasaklanan kişi, yasaklama kararının sebebini oluşturan fiilin işlendiği müsabakanın tarafı olan ve taraftarı olduğu takımın katıldığı müsabakaların yapılacağı gün, yurt içindeyse müsabakanın başlangıç saatinde ve bundan bir saat sonra bulunduğu yere en yakın genel kolluk birimine başvurmakla yükümlüdür. 2019 değişikliğiyle bu yükümlülüğün takibinde biyometrik yöntemlerin kullanılabileceği de eklenmiştir.

m. 18/9 bu yükümlülüğün ihlalini ayrı bir suç sayar ve her bir müsabaka için yirmibeş günden az olmamak üzere adli para cezası öngörür. "Her bir müsabaka" ifadesi cezanın nasıl hesaplandığını belirler: uygulamada aynı dosyada birden çok müsabaka için ceza belirlenip TCK m. 43 uyarınca artırım yapıldığı görülür; bir dosyada mahkeme on iki ayrı müsabaka için ceza tayin etmiştir. (Yargıtay 7. CD, E. 2022/9926)¹⁰

Bu suçun en çok tartışılan yönü, m. 18/9'dan kurulan hükümde yeniden seyirden yasaklanmaya karar verilip verilemeyeceğidir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi buna olumsuz cevap vermiştir: yükümlülüklere uyulmaması hâlinde uygulama alanı bulan bu suçtan kurulan hükümle birlikte ek olarak güvenlik tedbiri olarak seyirden yasaklanmaya karar verilmesi maddenin düzenleniş amacından uzaklaşılması sonucunu doğurur ve infazda tereddüt yaratır; mahkûmiyetle yetinilmelidir. Daire bu gerekçeyi yerinde görerek hükümdeki ilgili bentleri tamamen çıkarmıştır.¹⁰

Aynı sonuca, tebliğnamedeki asıl istem bakımından bir başka dosyada da varılmış ve hüküm fıkrasındaki dört bent hükümden çıkarılmıştır.⁹ Buna karşılık Daire, bir dosyada bu yöndeki istemi kabul ederken bir diğerinde bozma nedenine göre aynı istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir; yani her dosyada ayrıca değerlendirme yapılmaktadır.⁶

Yükümlülüğün doğması için ortada geçerli bir yasaklama kararının bulunması şarttır. Yukarıda anlatılan üç karar bunun sonucunu gösterir: dayanak soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmişse ya da yasağın süresi dolmuşsa, kişinin artık başvurma yükümlülüğü yoktur ve m. 18/9 suçunun unsurları oluşmaz.⁸

m. 17/1 yeni bir suç yaratmaz; mevcut iki suça ağırlık ekler. Spor alanlarında kasten yaralama veya mala zarar verme suçunun işlenmesi hâlinde şikayet şartı aranmaksızın Türk Ceza Kanununun ilgili maddelerine göre verilecek ceza yarı oranında artırılır. Fıkra ayrıca bir nitelendirme yapar: spor alanları ve bu alanlardaki eşya, mala zarar verme suçu bakımından kamu malı hükmündedir.

Şikâyet şartının aranmaması sonuç doğuran bir kuraldır. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin incelediği bir dosyada Cumhuriyet başsavcılığı, spor alanındaki kasten yaralama soruşturmasında şikâyet yokluğundan ek kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişti. Daire, kabul ettiği kanun yararına bozma isteminde bu Kanun uyarınca şikâyet yokluğundan kovuşturmaya yer olmadığına karar verilemeyeceğini, dosyada eylemin işlendiğine dair delil bulunmadığı değerlendiriliyorsa kararın delil yetersizliğine dayandırılması gerektiğini belirtmiştir.⁶

m. 17/2 ceza hukukunun dışına çıkan bir sorumluluk kurar. Birinci fıkra kapsamındaki suçların işlenmesi suretiyle müsabaka, antrenman veya seyir alanlarına ve bu alanlardaki eşyaya zarar verilmişse, zararın tazmininde zarar veren kişiler ve onların taraftarı olduğu spor kulübü müteselsilen sorumludur. Zararı gideren kulübün sorumlu taraftarlarına rücu hakkı saklıdır.

m. 17'nin uzlaştırma bakımından ayrı bir sonucu vardır. CMK m. 253/2 uyarınca şikâyete bağlı olmayan ve diğer kanunlarda yer alan suçlarda uzlaştırmaya gidilebilmesi için kanunda açık hüküm bulunması gerekir ve 6222 sayılı Kanunda böyle bir hüküm yoktur; dolayısıyla m. 14, m. 15, m. 16 ve m. 18/9'daki suçlar uzlaştırma kapsamı dışındadır. Buna karşılık m. 17 ayrı bir suç tanımlamadığından, spor alanında işlenen kasten yaralama ve mala zarar verme TCK'daki suçlar olarak kalır ve uzlaştırma bakımından kendi maddelerinin rejimine tabidir.

Sanığın çocuk olduğu dosyalarda bu sonuç tartışmaya açıktır. CMK m. 253/1-c, mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçları uzlaştırma kapsamına alır ve aynı fıkranın (b) bendinden farklı olarak bu bendi "Türk Ceza Kanununda yer alan" suçlarla sınırlamaz. Bu bendin m. 253/2'deki açık hüküm şartı karşısında özel kanun suçlarına uygulanıp uygulanmayacağı yerleşmiş değildir; rehber bu noktada kesin bir cevap vermemektedir.

Bu dosyaların büyük kısmı düşük cezalı olduğu için Yargıtay'a temyizle değil, kanun yararına bozma yoluyla gelir; bu rehberdeki kararların çoğunun türü budur. Ancak her hüküm kesin değildir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, m. 14/1'den verilen adli para cezalarıyla birlikte m. 18/1 uyarınca güvenlik tedbirine de karar verilen hükümlerin kesinlik kapsamı ve sınırının dışında kaldığını, dolayısıyla temyiz kanun yoluna tabi bulunduğunu kabul etmiştir.³ Yargıtay 7. Ceza Dairesi de seyirden yasaklama kararının temyiz yasa yoluna tabi olduğunu belirtmiş ve bu nedenle mahkemenin aksi yöndeki ek kararını hukuki değerden yoksun saymıştır.¹

Bunun pratik sonucunu Daire bir başka dosyada açıkça göstermiştir: ceza ile birlikte yasaklama kararı da verildiği için temyizi kabil olan bir hükmün mahkemece "kesin" olduğu bildirilerek sanığın yanıltılması hâlinde, hüküm usulüne uygun olarak kesinleşmiş sayılmaz.⁹ Bir hükmün yalnız yasaklama kararlarına yönelik olarak temyiz edilmesi de mümkündür.⁷

İspat bakımından dosyada aranan noktalar şunlardır:

Adli para cezası gerektiren fıkralar önödeme kapsamındadır. TCK m. 75/1, uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların failinin, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödeme yapması hâlinde hakkında kamu davası açılmayacağını düzenler. m. 14/1, m. 15/1, m. 15/4 ve m. 18/9 bu tanıma girer. Buna karşılık m. 16/1'de hapis cezasının üst sınırı bir yıl olduğundan bu fıkra önödeme kapsamı dışındadır.

Önödeme yapılması yasağı sona erdirmez. 6222 sayılı Kanun m. 18/6, önödeme hâlinde önödemede bulunulduğu tarihten itibaren bir yıl süreyle seyirden yasaklama tedbirinin uygulanmasına devam edileceğini söyler. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, m. 14/1 uyarınca gönderilen önödeme önerisinin ödenmesi üzerine kovuşturmaya yer olmadığına ve bir yıl seyirden men tedbirine karar verilen bir dosyada, sulh ceza hâkimliğinin itirazı kabul edip tedbiri kaldırmasını hukuka aykırı bulmuş ve kararı kanun yararına bozmuştur.⁴

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması bu suçlarda sık uygulanır; hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olduğundan CMK m. 231/5'in eşiği kolayca karşılanır ve denetim süresi beş yıldır. Ancak m. 18/6 burada da devrededir: hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse bile kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl süreyle yasak uygulanmaya devam eder. Aynı kural, hapis cezasının ertelenmesi ve seçenek yaptırıma çevrilmesi hâlinde de geçerlidir; erteleme için TCK m. 51/1'deki sınır iki yıldır.

Çocuk sanıklarda üç ayrı kural devreye girer. Birincisi yaş indirimidir: Yargıtay 7. Ceza Dairesi, suç tarihinde 15-18 yaş grubunda bulunan suça sürüklenen çocuk hakkında TCK m. 31/3 uyarınca cezada 1/3 oranında indirim yapılması gerektiğini belirterek hükmü kanun yararına bozmuş ve cezayı düzeltmiştir.¹¹

İkincisi infazla ilgilidir. Aynı kararda Daire, 5275 sayılı Kanun m. 106/4 uyarınca çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde hapse çevrilemeyeceğini; taksitlerden birinin süresinde ödenmemesi hâlinde kalan cezanın 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edileceğinin ihtar edilmesi gerektiğini belirtmiştir.¹¹

Üçüncüsü zamanaşımıdır. m. 18/8-9'daki suçun cezasının türü ve üst sınırına göre TCK m. 66/1-e ve m. 66/2 uyarınca çocuklarda olağan dava zamanaşımı 5 yıl 4 aydır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının kesinleştiği tarih ile denetim süresi içinde yeni suç işlendiği tarih arasında CMK m. 231/8'in son cümlesi gereğince zamanaşımının duracağını, bu duran süre düşüldükten sonra da 5 yıl 4 aylık sürenin dolduğunu kabul ederek kamu davasının düşürülmesine karar vermiştir. (Yargıtay 7. CD, E. 2023/20341)¹² Yargıtay 4. Ceza Dairesi de aynı süreyi TCK m. 66/1-e, m. 66/2 ve m. 67/2'ye dayandırarak uygulamıştır.³

Yetişkin sanıklarda ise olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır; m. 14 ilâ m. 18'deki fıkraların hiçbirinde hapis cezasının üst sınırı beş yılı aşmaz ve TCK m. 66/4 uyarınca seçimlik ceza öngören m. 16/1'de süre hapis cezasına göre hesaplanır.

Bu sekiz yıllık sürenin bir istisnası vardır. TCK m. 66/3, zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin de göz önünde bulundurulacağını söyler. Yukarıda anlatılan m. 17/A-1 — kimliğini gizlemek amacıyla yüzünü kapatarak suç işleme — cezayı yarı oranında artırdığından, üst sınırı beş yıl olan m. 15/5 bakımından bu hâlde üst sınır yedi yıl altı aya çıkar; süre artık TCK m. 66/1-e'ye değil m. 66/1-d'ye tabidir ve on beş yıl olur.