İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçu (TCK m. 292)

Yayın tarihi: Güncelleme:

Bu sayfada

Kısaca

  • Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
  • Suçun cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde ceza bir yıldan üç yıla kadar olur; silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
  • Kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olan kişinin cezasında, kaçtığı günden teslim gününe kadar geçen süre dikkate alınarak indirim yapılır; kaçma süresi altı ayı geçmişse indirim yapılmaz.
  • Suçu ancak hakkında tutuklama kararı verilmiş ya da kesinleşmiş mahkumiyet hükmü bulunan kişi işleyebilir.

Bu suçun cezası altı aydan bir yıla kadar hapis, cebir ya da tehdit kullanılırsa bir yıldan üç yıla kadar hapistir; silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenirse verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 292., 293. ve 294. maddelerinin kurduğu düzeni, suçun kimler tarafından işlenebileceğini, etkin pişmanlık koşullarını, kaçmaya imkan sağlamanın niteliğini ve Yargıtay'ın aradığı ölçütleri anlatır.

İlgili rehberler: İnfaz hesaplama

Süreler ve usul

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Şikâyete tabi mi?

Hayır. TCK m. 292 metninde şikâyet koşulu yer almaz; soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür.

Dayanak: TCK m. 292

Şikâyet süresi

İşlemez. TCK m. 73/1'deki altı aylık şikâyet süresi yalnız soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uygulanır; bu suç şikâyete bağlı olmadığından şikâyet süresi söz konusu olmaz.

Dayanak: TCK m. 73/1-2

Uzlaştırma

Hayır. Kanun uzlaştırma kapsamına giren Türk Ceza Kanunu suçlarını tek tek sayarak belirlemiştir; TCK m. 292 bu sayımda yer almaz ve suç şikâyete de bağlı değildir.

Dayanak: CMK m. 253/1-b

Görevli mahkeme

Kural olarak asliye ceza mahkemesi (5235 sayılı Kanun m. 11). Ancak 5235 sayılı Kanun m. 12 on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçları ağır ceza mahkemesine verir: ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlünün kaçmasını sağlama (TCK m. 294/2-b, sekiz yıldan on iki yıla) ağır ceza mahkemesinde görülür.

Dayanak: 5235 sayılı Kanun m. 11-12; TCK m. 294/2-b

Dava zamanaşımı

Temel şekilde (m. 292/1) ve cebir veya tehditle kaçmada (m. 292/2) dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e); kesilme hâlinde süre en fazla on iki yıla uzar (m. 67/4). Cebir veya tehditle kaçma silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmişse (m. 292/2-3) cezanın üst sınırı altı yıla çıktığından zamanaşımı on beş yıldır (TCK m. 66/1-d, m. 66/3); kesilme hâlinde en fazla yirmi iki yıl altı aya uzar.

Dayanak: TCK m. 66/1-d-e, m. 66/3, m. 67/2-4

Adli para cezası

Seçenek yaptırım değildir; TCK m. 292 yaptırım olarak yalnız hapis cezası öngörür. Buna karşılık hükmolunan ceza kısa süreli hapis ise TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilebilir.

Dayanak: TCK m. 292/1, m. 50/1

HAGB ve erteleme

İkisi de mümkündür. Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir; bu hâlde denetim süresi beş yıldır (CMK m. 231/5, m. 231/8). Suç tarihinde çocuk olan sanıkta denetim süresi üç yıldır (5395 sayılı Kanun m. 23/1). Erteleme de hükmolunan cezaya bağlıdır: TCK m. 51/1 uyarınca iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişide bu sürenin üst sınırı üç yıldır. Eşik, suçun kanundaki üst sınırına göre değil somut olarak hükmolunan cezaya göre değerlendirilir.

Dayanak: CMK m. 231/5-8; TCK m. 51/1; 5395 sayılı Kanun m. 23

Türk Ceza Kanunu m. 292 kaçma suçunu nasıl tanımlıyor?

TCK m. 292/1 suçun unsurlarını gösterir. Bu bir özgü suçtur: fail, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 101 uyarınca hakkında tutuklama kararı verilmiş ya da hakkında kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü bulunan kişi olmalıdır. (Yargıtay 8. CD, E. 2022/2406)1 Fiil, tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçmaktan ibarettir. TCK m. 292/5 uyarınca aynı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.

İzinden dönmeme de kaçma sayılır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 97/1 uyarınca izinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra dönen hükümlüler hakkında TCK m. 292 ve izleyen maddeleri uygulanır; aynı kural bugün Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik m. 117/1'de, 29 Mart 2020'den önce Tüzük m. 142/1'de yer alıyordu. (Yargıtay 8. CD, E. 2021/17301)2 Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle izinden dönemeyen ya da geç dönen hükümlüye ceza verilmez (5275 sayılı Kanun m. 97/1, 7242 sayılı Kanunla eklenen cümle; Yönetmelik m. 117/1). Ancak bu iki günlük süre yalnız izinli hükümlüler bakımından geçerlidir; ceza infaz kurumundan doğrudan firar eden hükümlüde aranmaz.2 Denetimli serbestlik tedbiri kaldırılarak belirli bir süre içinde teslim olması istenen hükümlünün teslim olmaması da aynı hükümler kapsamında yargılanır. (Yargıtay 8. CD, E. 2025/14110)3

Gözaltında bulunmak tek başına ölçüt değildir. Yalnız suç şüphesiyle gözaltına alınan kişi henüz tutuklu ya da hükümlü olmadığından, kaçması hâlinde bu suçun unsurları oluşmaz; eylem koşulları varsa görevi yaptırmamak için direnme suçunu oluşturur.1 Buna karşılık kesinleşmiş mahkumiyet kararlarının infazı için gözaltına alınan hükümlü, kolluk görevlilerinin elinden kaçarsa TCK m. 292 kapsamında kaçma suçunu işler. (Yargıtay 4. CD, E. 2025/2364)4 Ayırt edici olan kişinin o anda gözaltında olup olmaması değil, hakkında tutuklama kararı ya da kesinleşmiş mahkumiyet bulunup bulunmamasıdır; suç bu yönüyle özgü suçtur.1

Kaçmaya teşebbüs de cezalandırılır. Hakkında tutuklama kararı verilen sanığın adliyede kaçmaya başlaması ve takip eden görevlilerce yakalanırken onlara cebir uygulaması hâlinde eylem, görevi yaptırmamak için direnme değil TCK m. 292/2 kapsamında kaçmaya teşebbüs suçudur. (Yargıtay 4. CD, E. 2021/23315)5 Cebir veya tehdit kullanılmamışsa m. 292/2 uygulanmaz; bu fıkranın koşulu cebir ya da tehdittir.

Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçunun cezası ne kadar?

Temel şekilde ceza altı aydan bir yıla kadar hapistir (TCK m. 292/1). Fiil cebir veya tehdit kullanılarak işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse çıkar (m. 292/2). Fiil sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri veya kasten öldürme gerçekleşirse ya da eşyaya zarar verilirse, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre de cezaya hükmolunur (m. 292/4).

Silahlı işlenme ve birlikte işlenme ağırlaştırıcı sebeptir. TCK m. 292/3 uyarınca kaçmanın silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Artırım oranı sabit değildir; kanun üst sınırı gösterir ve somut oranı mahkeme belirler.

Adli para cezası bu suçta seçenek yaptırım değildir. TCK m. 292 yaptırım olarak yalnız hapis cezası öngörür. Buna karşılık hükmolunan ceza kısa süreli hapis ise TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilebilir; incelenen bir dosyada ilk derece mahkemesi bu suçtan hükmolunan cezayı m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevirmiştir. (Yargıtay 8. CD, E. 2022/2235)6

Yargılama usulü cezanın üst sınırına bağlıdır. TCK m. 292/1 suçunun üst sınırı bir yıl olduğundan bu fıkra bakımından basit yargılama usulü uygulanabilir. Buna karşılık cebirle kaçma (m. 292/2) ve kaçmaya imkan sağlama (m. 294) suçlarında ceza üst sınırı iki yılı aştığından basit yargılama usulü ve buna bağlı indirim uygulanamaz. (Yargıtay 8. CD, E. 2023/832)7

Hükmolunacak cezanın alt sınırdan başlayarak hangi sonuçlara bağlanabileceği şöyle özetlenebilir; somut ceza dosyaya göre belirlenir:

  • 1) Alt sınır: temel şekilde altı ay, cebir veya tehditle kaçmada bir yıl hapistir; suç silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenirse ceza bir katına kadar artırılır (m. 292/1-3).
  • 2) İndirimler: kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olan tutuklu veya hükümlüde verilecek cezanın altıda beşinden altıda birine kadarı indirilir; kaçma süresi altı ayı geçmişse indirim yapılmaz (m. 293). Takdiri indirim nedenleri varsa cezanın ayrıca altıda birine kadarı indirilir (TCK m. 62/1).
  • 3) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m. 231/5-6): hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa mahkeme bu karara varabilir; sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve suçla mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi gerekir. Denetim süresi beş yıldır (m. 231/8); suç tarihinde çocuk olan sanıkta üç yıldır (5395 sayılı Kanun m. 23/1). Bu kararla birlikte hapis cezası ertelenemez, kısa süreliyse seçenek yaptırımlara çevrilemez (m. 231/7). Temel şekilde ve cebir veya tehditle kaçmada alt sınır eşiğin altındadır.
  • 4) Erteleme (TCK m. 51/1): iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişide sınır üç yıldır. Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve tekrar suç işlemeyeceği kanaati gerekir.
  • 5) Adli para cezasına çevirme (TCK m. 50/1-a): hükmolunan hapis bir yıl veya daha azsa kısa süreli hapistir (m. 49/2) ve adli para cezasına ya da m. 50/1'deki diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Temel şeklin üst sınırı bir yıl olduğundan artırım uygulanmadıkça bu fıkradan hükmolunan ceza kısa süreli hapistir. İncelenen bir dosyada ilk derece mahkemesi m. 292/1, m. 62 ve m. 50/1-a uyarınca hükümlüyü 3.000 TL adli para cezasıyla cezalandırmış; Yargıtay 8. Ceza Dairesi hükmü, kendiliğinden teslim olup olmadığının araştırılmadığı gerekçesiyle kanun yararına bozmuştur.6
  • 6) Seri muhakeme usulü (CMK m. 250) bu suçta uygulanmaz: TCK m. 292, m. 250/1'de sayılan suçlar arasında yer almaz.

TCK m. 293 etkin pişmanlık indirimi hangi koşullarda uygulanır?

TCK m. 293 etkin pişmanlık hükmünü düzenler. Tutuklu veya hükümlü kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olursa, kaçtığı günden itibaren teslimin gerçekleştiği güne kadar geçen süre dikkate alınarak verilecek cezanın altıda beşinden altıda birine kadarı indirilir. Kaçma süresi uzadıkça indirim azalır. Kaçma süresinin altı ayı geçmesi hâlinde cezada indirim yapılmaz; bu, hükmün mutlak sınırıdır. Örneğin kaçtıktan iki ay sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olan tutuklu veya hükümlü bakımından indirim yapılır ve oranı, kaçtığı günden teslim gününe kadar geçen süre dikkate alınarak belirlenir; yedi ay sonra teslim olan bakımından ise indirim yapılmaz.

Teslim olunacak merci bakımından kanun bir sınırlama getirmemiştir. İzin sonrası ceza infaz kurumuna dönmeyen hükümlünün polis merkezine kendiliğinden gelerek teslim olması hâlinde de etkin pişmanlık hükümleri uygulanır. (Yargıtay 8. CD, E. 2025/6433)8 Aynı şekilde ilçe emniyet müdürlüğüne kendiliğinden gitmek de teslim olma sayılabilir; denetimli serbestlik süresinde teslim olmayan hükümlü bakımından da bu koşullar araştırılmalıdır.3

Belirleyici olan teslim olma ile yakalanma arasındaki farktır. Mahkeme, kişinin kendiliğinden teslim olup olmadığını veya yakalanıp yakalanmadığını tereddüde yer vermeyecek şekilde tespit etmek, sonucuna göre etkin pişmanlık hükmünün uygulanma olanağının bulunup bulunmadığını tartışmak zorundadır; bu yapılmadan hüküm kurulamaz. (Yargıtay 8. CD, E. 2025/14083)9 Dosyada kişinin nerede ve nasıl yakalandığına ilişkin bir tutanak veya belge bulunmuyorsa, eksik araştırmayla karar verilmesi hukuka aykırıdır.6 Yakalama evrakında "karakola kendisi geldi" gibi bir kayıt varsa bu kayıt değerlendirilmeden etkin pişmanlık reddedilemez.9

TCK m. 294 kaçmaya imkan sağlama suçu nedir?

TCK m. 294 kaçmaya imkan sağlayanı cezalandırır; bu, TCK m. 292'deki kaçma suçundan ayrı bir suçtur ve failinin tutuklu ya da hükümlü olması gerekmez. Gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (m. 294/1). Hükümlünün kaçmasını sağlayan kişi, çekilecek olan hapis cezasının süresine göre iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır; hükümlünün cezası müebbet hapis ise beş yıldan sekiz yıla, ağırlaştırılmış müebbet hapis ise sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (m. 294/2).

Artırım ve indirim sebepleri fıkra fıkra ayrılmıştır. Cebir veya tehdit kullanılırsa ceza üçte biri oranında artırılır (m. 294/3). Kaçması sağlanan kişi sayısı birden fazlaysa ceza üçte birden bir katına kadar artırılır (m. 294/4). Suç, gözaltına alınanın, tutuklunun veya hükümlünün muhafaza ya da nakli ile görevli kişiler tarafından işlenirse ceza üçte biri oranında artırılır (m. 294/5). Buna karşılık suç üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenirse ceza üçte biri oranında indirilir (m. 294/6). Muhafaza veya nakil görevlisinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmasından yararlanılarak kaçılması ise ayrı bir suç olarak altı aydan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (m. 294/8).

Bu suç basit yargılama usulüne tabi değildir; ceza üst sınırı iki yılı aşar.7 Buna karşılık hükmolunan ceza iki yıl veya daha azsa erteleme mümkündür (TCK m. 51/1). Kararda m. 294/2-3 uyarınca verilen bir yıl sekiz aylık ertelenmiş ceza, basit yargılama indirimi hukuka aykırı uygulanarak bulunmuştu; Yargıtay 8. Ceza Dairesi bu eksik ceza tayinini Kanuna aykırı bularak hükmü kanun yararına bozdu.7 İspat bakımından, kaçan hükümlünün başkaca delille desteklenmeyen ifadesi tek başına yeterli değildir; şüpheden sanık yararlanır ilkesi uyarınca beraat kararı verilmesi gerekir. (Yargıtay 8. CD, E. 2023/4876)10

Kaçma suçunun ispatında hangi ölçütler aranır?

İlk araştırılacak şey failin sıfatıdır. Suç özgü suç olduğundan mahkeme, kişi hakkında tutuklama kararı bulunup bulunmadığını ya da kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü olup olmadığını belirlemek zorundadır.1 Bu koşul yoksa suçun unsurları oluşmaz ve eylem, koşulları varsa görevi yaptırmamak için direnme olarak nitelendirilir.1 Buna karşılık kişi cezasının infazı için yakalanmış bir hükümlüyse, kolluğun elinden kaçması kaçma suçunu oluşturur.4 Suç vasfının belirlenmesi mahkemenin görevidir; iki suçun birbirine karıştırılması bozma sebebidir.5

İkinci olarak kaçmanın hangi hâlde gerçekleştiği belirlenir. Kişi izinli miydi, denetimli serbestlik tedbiri altında mıydı, yoksa doğrudan kurumdan mı firar etti? İki günlük süre yalnız izinli hükümlüler bakımından geçerli olduğundan bu ayrım cezalandırılabilirliği doğrudan etkiler.2

Üçüncü olarak etkin pişmanlığın koşulları araştırılır. Mahkeme yakalama tutanaklarını, teslim tarihini ve teslim şeklini inceleyerek kaçma süresini hesaplamalı, kişinin teslim mi olduğunu yoksa yakalandığını mı tereddüde yer vermeyecek şekilde tespit etmelidir.9 Dosyada yakalamaya ilişkin tutanak veya belge yoksa eksik araştırmayla hüküm kurulamaz.6 Kaçmaya imkan sağlama suçunda ise kaçan kişinin desteklenmeyen tek ifadesine dayanılarak mahkumiyet kararı verilemez.10

Kaçma suçunda dava zamanaşımı kaç yıldır?

Kaçma suçunun dava zamanaşımı temel şekilde ve cebir ya da tehditle işlenen şekilde sekiz yıldır; cebir veya tehditle kaçma ayrıca silahlı ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmişse (m. 292/2-3) üst sınır altı yıla çıktığından süre on beş yıldır (TCK m. 66/1-d, m. 66/3). TCK m. 292/1'de öngörülen cezanın üst sınırı bir yıl olduğundan, TCK m. 66/1-e uyarınca beş yıldan fazla olmayan hapis cezasını gerektiren suçlar için öngörülen sekiz yıllık asli dava zamanaşımı uygulanır. (Yargıtay 5. CD, E. 2021/4046)11 Yargıtay 5. Ceza Dairesi, zamanaşımını kesen son işlem olan 28.04.2011 tarihli mahkûmiyet hükmü ile inceleme günü arasında bu sekiz yıllık sürenin gerçekleştiğini belirleyerek hükmü bozmuş ve 24.09.2024 tarihli kararıyla kamu davasının zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar vermiştir.11 Süre, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden işlemeye başlar (TCK m. 66/6). Süre dolduktan sonra kamu davası düşer.11

Kaçmaya imkan sağlama suçunda süre, uygulanan fıkraya göre değişir. Muhafaza veya nakil görevlisinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmasından yararlanarak kaçma hâlinde (m. 294/8, üst sınır üç yıl) zamanaşımı sekiz yıldır. Buna karşılık m. 294/1, birden fazla kişinin kaçmasının sağlanmasına ilişkin m. 294/4 ile birlikte uygulandığında ceza üst sınırı beş yılı aştığından zamanaşımı on beş yıla çıkar; kararda Daire m. 294/1-4-6-7 uygulanan sanıklar için on beş yıllık süreyi esas almıştır. (Yargıtay 5. CD, E. 2021/15846)12 m. 294/1'e yalnız m. 294/3'teki ya da yalnız m. 294/5'teki üçte bir artırım eklendiğinde üst sınır dört yılda kalır ve süre sekiz yıldır; bu iki artırım birlikte uygulanırsa ya da üçte bir artırım m. 294/2 ile birleşirse üst sınır beş yılı aşar ve süre on beş yıldır (TCK m. 66/1-d, m. 66/3). TCK m. 66/1-d beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl öngörür; m. 294/2'nin temel şeklinde üst sınır beş yıl olduğundan orada süre yine sekiz yıldır.

Zamanaşımı kesilebilir. TCK m. 67/2 kesen sebepleri dört bent hâlinde sayar: şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, biri hakkında tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi. Kesilme hâlinde süre yeniden işlemeye başlar; birden fazla kesme varsa son kesme tarihinden itibaren işler (m. 67/3). Uzama sınırsız değildir: süre, kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar (m. 67/4). Kaçma suçunda bu üst sınır kural olarak on iki yıldır; cebir veya tehditle kaçma (m. 292/2) silahlı olarak ya da birlikte işlenmişse (m. 292/3) ceza üst sınırı altı yıla çıktığından asli süre on beş yıl (m. 66/1-d), kesilme hâlinde üst sınır yirmi iki yıl altı aydır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilirse denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (CMK m. 231/8).

Dava zamanaşımı, ceza zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır. Ceza zamanaşımı kesinleşmiş cezanın infaz edilebileceği süredir: TCK m. 68/1 uyarınca beş yıla kadar hapis ve adli para cezaları on yıl, beş yıldan fazla hapis cezaları yirmi yıl, yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezaları yirmi dört yıl geçince infaz edilmez; süre hükmün kesinleştiği ya da infazın herhangi bir surette kesintiye uğradığı günden başlar ve kalan ceza esas alınır (m. 68/5). Fiili on iki ile on beş yaş arasında işleyende bu sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasında işleyende üçte ikisi geçince ceza infaz edilmez (m. 68/2).

İlgili mevzuat

TCK m. 292 — Hükümlü veya tutuklunun kaçması

Madde 292- (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır.

(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.

(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.

Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 10 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

TCK m. 293 — Etkin pişmanlık

Madde 293- (1) (...) tutuklu veya hükümlünün, kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olması halinde, kaçtığı günden itibaren teslimin gerçekleştiği güne kadar geçen süre dikkate alınarak, verilecek cezanın altıda beşinden altıda birine kadarı indirilir. Ancak, kaçma süresinin altı ayı geçmesi halinde cezada indirim yapılmaz.

Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 10 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

TCK m. 294 — Kaçmaya imkan sağlama

Madde 294- (1) Gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Hükümlünün kaçmasını sağlayan kişi, çekilecek olan hapis cezasının süresine göre iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak, hükümlünün cezası;

a) Müebbet hapis cezası ise, beş yıldan sekiz yıla,

b) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ise, sekiz yıldan oniki yıla,

Kadar hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bu suçların, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.

(4) Kaçması sağlanan kişi sayısının birden fazla olması halinde, bu sayı göz önünde bulundurularak, verilecek ceza üçte birden bir katına kadar artırılır.

(5) Bu suçların gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün muhafaza veya nakli ile görevli kişiler tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza, üçte biri oranında artırılır.

(6) Bu suçların üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.

(7) Bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.

(8) Gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün, muhafaza veya nakli ile görevli kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmasından yararlanarak kaçması halinde, altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 10 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. Kaçma — suç şüphesiyle gözaltına alınanda unsur yokluğuYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2022/2406 · K. 2023/2330 ·

    Suçun failinin hakkında tutuklama kararı verilmiş ya da kesinleşmiş mahkumiyet hükmü bulunan kişi olması gerektiği; yalnız suç şüphesiyle gözaltına alınan kişinin kaçmasında suçun unsurlarının oluşmadığı.

    Sonuç: Suç özgü suçtur; yalnız şüpheyle gözaltına alınan kişi bu suçun faili olamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. İzinden dönmeme — iki günlük sürenin kapsamıYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2021/17301 · K. 2023/8752 ·

    İki günlük sürenin yalnız izinli hükümlüler bakımından geçerli olduğu; ceza infaz kurumundan firar eden ve bir ay sonra yakalanan hükümlüde kaçma suçunun unsurlarının oluştuğu.

    Sonuç: İki günlük süre izinli hükümlüler içindir; kurumdan firar edende aranmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. Etkin pişmanlık — denetimli serbestlikte teslim olmamaYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2025/14110 · K. 2026/2016 ·

    Denetimli serbestlik tedbiri kaldırılarak iki gün içinde teslim olması istenen hükümlünün, kolluk tutanağına göre emniyet müdürlüğüne kendiliğinden geldiği anlaşıldığı hâlde etkin pişmanlık koşullarının araştırılmaması.

    Sonuç: Denetimli serbestlik süresinde teslim olmayan hükümlü bakımından da etkin pişmanlık araştırılır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. Kaçma — infaz için gözaltına alınan hükümlüYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2025/2364 · K. 2025/11431 ·

    Kesinleşmiş mahkumiyet kararlarının infazı için gözaltına alınarak hastaneye götürülen hükümlünün kolluk görevlilerinin elinden kaçmasının TCK m. 292 kapsamında kaçma suçunu oluşturduğu.

    Sonuç: Cezasının infazı için yakalanan hükümlünün kolluğun elinden kaçması m. 292 kapsamındadır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Kaçmaya teşebbüs — cebir kullanılan hâlde suç vasfıYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2021/23315 · K. 2024/3349 ·

    Hakkında tutuklama kararı verilen sanığın adliyede kaçmaya başlaması ve yakalanırken görevlilere cebir uygulaması hâlinde eylemin görevi yaptırmamak için direnme değil, TCK m. 292/2 kapsamında kaçmaya teşebbüs suçunu oluşturduğu.

    Sonuç: Tutuklunun cebir kullanarak kaçmaya teşebbüsü m. 292/2 kapsamındadır, direnme suçu değildir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. Etkin pişmanlık — yakalama tutanağı yoksa eksik araştırmaYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2022/2235 · K. 2024/3995 ·

    Kendiliğinden teslim olduğunu savunan hükümlü bakımından, nerede ve nasıl yakalandığına ilişkin dosyada tutanak veya belge bulunmadığı hâlde eksik araştırmayla hüküm kurulması.

    Sonuç: Yakalamaya ilişkin tutanak yoksa etkin pişmanlık araştırılmadan hüküm kurulamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. Basit yargılama usulü — üst sınırı iki yılı aşan kaçma suçlarıYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2023/832 · K. 2024/6800 ·

    Kaçmaya imkan sağlama (m. 294/2-3) ve cebirle kaçma (m. 292/2) suçlarında ceza üst sınırı iki yılı aştığından basit yargılama usulünün uygulanamayacağı.

    Sonuç: Üst sınırı iki yılı aşan kaçma suçlarında basit yargılama usulü ve buna bağlı indirim uygulanamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. Etkin pişmanlık — teslim olunacak merciYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2025/6433 · K. 2025/7774 ·

    İzin sonrası ceza infaz kurumuna dönmeyen hükümlünün polis merkezine kendiliğinden gelerek teslim olması hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması gerektiği.

    Sonuç: Teslim olunacak merciin ceza infaz kurumu olması gerekmez; polis merkezine gitmek de yeterlidir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Etkin pişmanlık — kendiliğinden teslim olma araştırılmalıYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2025/14083 · K. 2026/2006 ·

    Kaçtıktan sonra kendiliğinden teslim olduğunu beyan eden hükümlünün teslim mi olduğu yoksa yakalandığı mı tereddüde yer vermeyecek şekilde tespit edilmeden, etkin pişmanlık hükmünün uygulanma olanağı tartışılmadan hüküm kurulması.

    Sonuç: Teslim olma ile yakalanma arasındaki fark tespit edilmeden etkin pişmanlık tartışılamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 10. Kaçmaya imkan sağlama — delil yetersizliğiYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2023/4876 · K. 2025/1841 ·

    Kaçan hükümlünün başkaca delille desteklenmeyen ifadesi dışında delil bulunmadığı hâlde mahkumiyet kararı verilmesi; şüpheden sanık yararlanır ilkesi uyarınca beraat gerektiği.

    Sonuç: Kaçmaya imkan sağlama suçu, kaçan kişinin desteklenmeyen tek ifadesiyle ispatlanamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 11. Zamanaşımı — temel şekildeki kaçma suçu (m. 292/1) sekiz yıllık dava zamanaşımına tabi (kararın ana konusu rüşvettir; buradaki tespit m. 292 yönünden zamanaşımına ilişkindir)Yargıtay 5. Ceza Dairesi · E. 2021/4046 · K. 2024/9426 ·

    Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçunun TCK m. 292/1'deki cezasının üst sınırı itibarıyla m. 66/1-e uyarınca sekiz yıllık asli dava zamanaşımına tabi olduğu ve sürenin dolduğu.

    Sonuç: Temel şekildeki kaçma suçunun (m. 292/1) dava zamanaşımı sekiz yıldır; süre dolmuşsa dava düşer.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 12. Zamanaşımı — kaçmaya imkan sağlamada fıkraya göre değişen süre (kararın ana konusu rüşvettir; buradaki tespit zamanaşımına ilişkindir)Yargıtay 5. Ceza Dairesi · E. 2021/15846 · K. 2025/1167 ·

    Kaçmaya imkan sağlama suçunun dava zamanaşımının uygulanan fıkraya göre belirlendiği; m. 294/8 hâlinde sekiz, m. 294/1-4-6-7 birlikte uygulandığında on beş yıl olduğu.

    Sonuç: Kaçmaya imkan sağlamada zamanaşımı, hangi fıkranın uygulandığına göre değişir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçunun cezası ne kadar?

TCK m. 292/1'e göre altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Cebir veya tehdit kullanılırsa ceza bir yıldan üç yıla kadar olur. Silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenirse verilecek ceza bir katına kadar artırılır.

Bu suçu kimler işleyebilir?

Suç özgü suçtur. Faili ancak hakkında tutuklama kararı verilmiş ya da hakkında kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü bulunan kişi olabilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesine göre bu sıfatı taşımayan kişinin kaçmasında suçun unsurları oluşmaz.

Gözaltındaki kişinin kaçması bu suçu oluşturur mu?

Duruma göre değişir. Yalnız suç şüphesiyle gözaltına alınan kişi henüz tutuklu ya da hükümlü olmadığından kaçması bu suçu oluşturmaz; eylem görevi yaptırmamak için direnme suçu olabilir. Buna karşılık kesinleşmiş cezasının infazı için gözaltına alınan hükümlü kolluğun elinden kaçarsa TCK m. 292 kapsamında kaçma suçunu işler.

Suç şikâyete bağlı mıdır?

Hayır. TCK m. 292 metninde şikâyet koşulu yer almaz; soruşturma resen yürütülür ve Cumhuriyet savcılığı doğrudan dava açabilir. Suç uzlaştırma kapsamına da girmez.

Etkin pişmanlık indirimi nasıl uygulanır?

Kaçtıktan sonra etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olan kişinin cezasında indirim yapılır. İndirim oranı kaçma süresine bağlıdır ve cezanın altıda beşinden altıda birine kadar değişir. Kaçma süresi altı ayı geçerse indirim yapılmaz.

Nereye teslim olmak gerekir?

TCK m. 293 teslim olunacak mercii belirlemez. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, izinden dönmeyen hükümlünün polis merkezine kendiliğinden gelerek teslim olmasını etkin pişmanlık kapsamında değerlendirmiştir; teslim olunan yerin ceza infaz kurumu olması zorunlu değildir.

İzinden dönmeme kaçma suçu oluşturur mu?

Evet. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 97/1 ile Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik m. 117/1 uyarınca izinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra dönen hükümlüler hakkında TCK m. 292 ve izleyen maddeleri uygulanır. Yargıtay 8. Ceza Dairesine göre bu iki günlük süre yalnız izinli hükümlüler içindir; kurumdan doğrudan firar eden hükümlüde aranmaz.

Kaçmaya teşebbüs de cezalandırılır mı?

Evet. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, hakkında tutuklama kararı verilen sanığın adliyede kaçmaya başlaması ve yakalanırken görevlilere cebir uygulaması hâlinde eylemi TCK m. 292/2 kapsamında kaçmaya teşebbüs olarak nitelendirmiştir. Cebir veya tehdit kullanılmamışsa nitelikli hâl fıkrası uygulanmaz.

Kaçmaya imkan sağlama suçunun cezası nedir?

Gözaltına alınanın veya tutuklunun kaçmasını sağlayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Hükümlünün kaçmasını sağlayan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır; hükümlünün cezası müebbet hapis ise beş yıldan sekiz yıla, ağırlaştırılmış müebbet hapis ise sekiz yıldan on iki yıla kadar ceza verilir. Suçun muhafaza veya nakil görevlisi tarafından işlenmesi cezayı üçte bir artırır; üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenmesi ise üçte bir indirir.

Dava zamanaşımı kaç yıldır?

Temel şekilde ve cebir veya tehditle işlenen kaçmada dava zamanaşımı sekiz yıldır; kesilme hâlinde en fazla on iki yıla uzar. Cebir veya tehditle kaçma silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmişse ceza üst sınırı altı yıla çıktığından süre on beş yıldır (TCK m. 66/1-d, m. 66/3); kesilme hâlinde en fazla yirmi iki yıl altı aya uzar. Bu süre, kesinleşmiş cezanın infaz edilebileceği süreyi gösteren ceza zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır: TCK m. 68 uyarınca beş yıla kadar hapis ve adli para cezaları on yıl, beş yıldan fazla hapis cezaları yirmi yıl, yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezaları yirmi dört yıl geçince infaz edilmez; süre hükmün kesinleştiği ya da infazın kesintiye uğradığı günden başlar.

Bu suçta hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya erteleme mümkün müdür?

İkisi de mümkündür. Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir; bu hâlde denetim süresi beş yıldır. Suç tarihinde çocuk olan sanıkta denetim süresi üç yıldır (5395 sayılı Kanun m. 23/1). Erteleme için de TCK m. 51/1 uyarınca iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûmiyet gerekir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişide bu sürenin üst sınırı üç yıldır. Eşik, suçun kanundaki üst sınırına göre değil somut olarak hükmolunan cezaya göre değerlendirilir.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat müdafilik ve vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde yürüyen soruşturma ve davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla ceza avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Diğer suç rehberleri

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.