İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

Vekaletname iptali: vekilin azli, ölüm ve ehliyet kaybı, azilden sonra yapılan satış (TBK m. 512-514)

Yayın tarihi:

Bu sayfada

Kısaca

  • Vekâlet veren, verdiği vekâleti her zaman ve sebep göstermeden geri alabilir; vekil de her zaman vekâletten çekilebilir.
  • Uygun olmayan bir zamanda vekâleti sona erdiren taraf, karşı tarafın bundan doğan zararını gidermek zorundadır.
  • Vekilin, vekâletin bittiğini öğrenmeden önce yaptığı işler vekâlet vereni bağlar; işlemi yaptığı üçüncü kişi sona ermeyi biliyorsa bu kural uygulanmaz (TBK m. 45/2).
  • Vekâlet veren ölürse, ehliyetini kaybederse ya da iflas ederse vekâlet, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça kendiliğinden sona erer.
  • Vekilin, vekâletin bittiğini bildiği hâlde yaptığı satışta alıcının korunup korunmayacağı konusunda Yargıtay kararları farklı sonuçlara varmıştır.

Günlük dilde vekaletname iptali denen işlem, vekâlet verenin vekâlet sözleşmesini tek taraflı olarak sona erdirmesidir (TBK m. 512); Yargıtay kararları bu işleme azil, azli bildiren belgeye azilname der. Bu sayfa azlin ne zaman hüküm doğurduğunu, azilden sonra vekilin yaptığı satışın vekâlet vereni bağlayıp bağlamadığını, vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflasıyla vekâletin kendiliğinden sona ermesini (TBK m. 513), uygun olmayan zamanda azlin sonucunu ve dava vekilinin azli ile istifasını (HMK m. 81, m. 82) Yargıtay kararlarıyla anlatır. Dava kutusu, azilden ya da ölümden sonra yapılan satış nedeniyle açılan tapu iptali ve tescil davasına göredir. Vekâletnamenin ne olduğu ve nasıl verildiği vekâletname rehberinde anlatılmıştır.

İlgili rehberler: Vekaletname nedir, nasıl çıkarılır: genel ve özel vekâletname (TBK m. 504)Tapu iptal davası: yolsuz tescil, iyi niyetli üçüncü kişi ve tapu iptal ve tescil davasının usulüYurt dışından vekalet: konsoloslukta vekâletname, yabancı noter ve apostil (Noterlik Kanunu m. 191, 195)Noter eve gelir mi? Noterin daire dışında işlem yapması (Noterlik Kanunu m. 83)Cezaevinde vekâlet nasıl alınır? Avukatla görüşme ve noter (5275 sayılı Kanun m. 59)Satış vaadi sözleşmesi: noterde düzenleme şekli, tapuya şerh ve vaade dayalı tescil davası

Dava, süre ve usul

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Görevli mahkeme

Asliye hukuk mahkemesi: dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2/1). Azilden ya da ölümden sonra yapılan satış nedeniyle açılan tapu iptali ve tescil davası için ayrı bir görev kuralı yoktur.

Dayanak: HMK m. 2/1

Yetkili mahkeme

Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir: taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda yetki bu yere aittir (HMK m. 12/1). Tapu sicilinin tutulmasından doğan zarar için Devlete karşı açılan tazminat davası ise tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür (TMK m. 1007/3).

Dayanak: HMK m. 12/1; TMK m. 1007/3

Dava şartı

Dava şartı arabuluculuk yoktur: 6325 sayılı Kanun m. 18/B/1 dava şartı arabuluculuğu kira ilişkisinden, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasından ve ortaklığın giderilmesinden, Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar için öngörür; tapu iptali ve tescil bu listede yoktur. Taraflar arabulucuya başvurmakta serbesttir (m. 3/1).

Dayanak: 6325 sayılı Kanun m. 18/B/1, m. 3/1

Süre ve zamanaşımı

Kanunda bu dava için ayrı bir süre yoktur: yolsuz tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kişinin açtığı sicilin düzeltilmesi davasını düzenleyen TMK m. 1025/1 bir süre öngörmez.

Dayanak: TMK m. 1025/1

Yargılama usulü

Yazılı yargılama usulü: tapu iptali ve tescil davası, basit yargılama usulünün uygulandığı HMK m. 316/1'deki dava ve işler arasında sayılmaz. Dava sırasında istenen ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma talepleri ise basit yargılama usulüne tabidir (m. 316/1-c).

Dayanak: HMK m. 316/1

Harç

Nispi harç: yargı harçları değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden alınır (Harçlar Kanunu m. 15) ve tescil ile tapu kaydı iptali gibi taşınmazın aynına ilişkin davalarda harca esas değer taşınmazın değeridir (m. 16). Tazminat da istenirse harç, taşınmazın değeri ile istenen tutar üzerinden alınır.

Dayanak: Harçlar Kanunu m. 15, m. 16

Kanun yolu

Nihai karara karşı istinaf (HMK m. 341/1-a); m. 341/2'deki parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Bölge adliye mahkemesinin kararı, m. 362/1-a'daki temyiz sınırını geçmeyen davalarda kural olarak temyiz edilemez; istinaf başvurusu kabul edilerek yeniden esas hakkında karar verilmişse ve kabul ya da reddedilen kısım m. 341/2'deki sınırın üzerindeyse karar temyiz edilebilir (m. 362/3); temyiz sınırının altında kalan bu kararlarda iki karar arasındaki fark m. 341/2'deki sınırı geçmiyorsa ya da karar yalnız yargılama gideri veya vekâlet ücretine ilişkinse temyiz yolu kapalıdır (m. 362/3-a, b). Parasal sınırlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır; davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır (HMK ek m. 1).

Dayanak: HMK m. 341/1-a, m. 341/2, m. 362/1-a, m. 362/3, ek m. 1

Vekaletname iptali nasıl yapılır: TBK m. 512 ve m. 42'ye göre vekil her zaman azledilebilir

TBK m. 512'ye göre vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Vekâlet verenin vekâleti bu yoldan sona erdirmesine azil, vekilin sona erdirmesine istifa denir; Hukuk Genel Kurulu, müvekkilin vekilini azletmesinin veya vekilin vekillikten istifa etmesinin her zaman caiz olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay HGK, E. 2011/609)1 Günlük dilde vekaletname iptali diye anılan işlem bu azildir.

Temsil yetkisi bakımından da aynı kural vardır: TBK m. 42/1'e göre temsil olunan, hukuki bir işlemden doğan temsil yetkisini her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir; m. 42/2'ye göre temsil olunan bu hakkından önceden feragat edemez.

Hukuk Genel Kurulu'na göre vekâlet sözleşmesi, her iki tarafça da belirli bir neden gösterilmesine gerek olmaksızın, tek taraflı bir irade beyanıyla her zaman ortadan kaldırılabilir; hizmet sözleşmesinden farklı olarak bu hakkın kullanılması haklı bir nedene dayanmak zorunda olmadığı gibi bir süreyle sınırlı da değildir.1 1. Hukuk Dairesi azil ve istifayı, vekâlet ilişkisini ileriye doğru sona erdiren bozucu yenilik doğurucu işlemler, yani tek taraflı beyanla bir hukuki ilişkiyi ortadan kaldıran işlemler olarak nitelendirir. (Yargıtay 1. HD, E. 2021/1620)2

TBK m. 512 ve m. 42, vekâleti sona erdirmeyi ya da temsil yetkisini geri almayı bir şekle bağlamaz. Hukuk Genel Kurulu kararına aktarılan 14. Hukuk Dairesi bozmasına göre de azil ve istifa beyanı herhangi bir şekle tabi değildir ve üstü kapalı olarak da yapılabilir.1 Azlin vekile ve üçüncü kişilere karşı ne zaman sonuç doğurduğu ise ayrı bir sorudur; aşağıdaki bölümler bunu anlatır.

TBK m. 44/1'e göre temsilciye yetki belgesi verilmişse, yetkinin sona ermesi durumunda temsilci bu belgeyi temsil olunana geri vermekle veya hâkimin belirleyeceği yere bırakmakla yükümlüdür. Temsil olunan veya halefleri temsilcinin belgeyi geri vermesi için gerekeni yapmazlarsa, bundan dolayı iyiniyetli üçüncü kişilerin zararını gidermekle yükümlüdür (m. 44/2). Bu sayfadaki Yargıtay kararları TBK m. 44'e değinmemiştir.

Azlin hüküm doğurma şartları: azil vekile ulaşmadan ya da vekil öğrenmeden sonuç doğurur mu?

Azil tek taraflı bir beyandır, ama sonucunu beyanın yazıldığı anda doğurmaz. Hukuk Genel Kurulu'na göre bu irade beyanı karşı tarafa ulaşmakla, geleceğe yönelik olarak hükümlerini hemen doğurur.1 14. Hukuk Dairesi de azlin iradenin açıklandığı anda değil, temsilcinin bunu öğrendiği andan itibaren hüküm ve sonuç doğurduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 14. HD, E. 2011/3460)3

Bu yüzden azilnamenin düzenlendiği tarih ile vekile ulaştığı tarih ayrı ayrı önem taşır. Hukuk Genel Kurulu'nun 2011 tarihli kararındaki olayda azilname 28 Eylül 2007'de düzenlenmiş, vekilin birlikte oturduğu eşine 8 Ekim 2007'de tebliğ edilmiş, vekil bu iki tarih arasında, 3 Ekim 2007'de taşınmaz için satış vaadi sözleşmesi yapmıştı. Kurul, azlin vekile bildirildiği tarih ile işlem tarihinin karşılaştırılmasını ve vekil ile alıcının azli bilip bilmediğinin araştırılmasını istedi.1

12. Hukuk Dairesi, vekilin azledildiği gerekçesiyle imza itirazını kabul eden icra mahkemesi kararını, azilnamenin vekile tebliğ edilip edilmediği ve vekâlet görevinin sona erip ermediği araştırılmadığı için bozmuştur. Aynı vekile ayrı bir vekâletnameyle de yetki verilmişse, o vekâletname için ayrıca bir azilname olup olmadığı ve vekile tebliğ edilip edilmediği de araştırılmalıdır. (Yargıtay 12. HD, E. 2012/31646)4

Azilname bizzat vekile tebliğ edilmişse vekil azli öğrenmiş sayılır: Hukuk Genel Kurulu'nun 2023 tarihli kararına göre böyle bir olayda vekâlet ilişkisinin azil ile son bulduğu ve tebliğ neticesinde vekilin durumu öğrendiği ortadadır. (Yargıtay HGK, E. 2021/2)5 Buna karşılık azilname ne vekile ne alıcıya bildirilmiş ve alıcının kötüniyeti ispat edilememişse, bölge adliye mahkemesi satışı geçerli saymış, 1. Hukuk Dairesi bu gerekçeye yollama yaparak kararı onamıştır. (Yargıtay 1. HD, E. 2022/1847)6

Vekâlet verenin fiil ehliyeti de ayrıca bir şarttır. Hukuk Genel Kurulu, vekâlet verenin yalnız vekâletnamenin düzenlendiği tarihte değil, vekâletnameye dayanılarak işlemin yapıldığı tarihte de fiil ehliyetinin bulunup bulunmadığının araştırılmasını istemiş; vekâlet verenin sonradan kısıtlanmış olmasının, öncesinde temyiz kudretinin (ayırt etme gücünün) var olduğunu göstermediğini belirtmiştir.1

Azilden sonra yapılan satış geçerli mi: vekilin ve alıcının bilip bilmemesine göre üç ihtimal (TBK m. 514, m. 45, m. 42/3)

TBK m. 514'e göre vekilin sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden, vekâlet veren ya da mirasçıları sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur. Temsil hükümleri arasındaki TBK m. 45/1'e göre temsilci yetkisinin sona ermiş olduğunu bilmediği sürece temsil olunan veya halefleri, temsilcinin yapmış olduğu hukuki işlemlerin sonuçlarıyla bağlıdır; m. 45/2'ye göre bu kural, üçüncü kişilerin yetkinin sona ermiş olduğunu bildikleri durumlarda uygulanmaz. TBK m. 42/3 ise üçüncü kişiyi ayrıca korur: temsil olunan verdiği yetkiyi üçüncü kişilere açıkça veya dolaylı biçimde bildirmişse, yetkiyi geri aldığını onlara bildirmediği takdirde geri almayı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez.

Hukuk Genel Kurulu, 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde verdiği 2011 tarihli kararında azilden sonra yapılan işlem için üç ihtimal saymıştır: 1) azil işlem tarihinde vekile bildirilmemişse ve vekille işlem yapan üçüncü kişi de azilden haberdar değilse, işlem vekâlet vereni bağlar; 2) vekil azledildiğini bilse bile üçüncü kişi azli bilmiyor veya bilebilecek durumda değilse, işlem yine vekâlet vereni bağlar; 3) azli hem vekil hem üçüncü kişi biliyorsa, yani el ve işbirliği içinde vekâlet veren aleyhine işlem yapmışlarsa, işlem vekâlet vereni bağlamaz ve vekilin üçüncü kişiye karşı sorumluluğuna gidilir.1

1. Hukuk Dairesi'nin 2021 ve 2022 tarihli kararları aynı ilkeyi TBK m. 512 ve m. 514 üzerinden kurar: vekâlet görevinin sona erdiğini bilmeyen vekilin yaptığı işlemler geçerlidir; vekil sona ermeyi bilmese bile işlem yaptığı üçüncü kişi sona ermeyi biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, işlem vekâlet verenin icazeti (sonradan onayı) bulunmadığı sürece onu bağlamaz.26

14. Hukuk Dairesi'ne göre azilden haberdar olmayan veya olamayacak durumdaki, yani iyiniyetli üçüncü kişinin temsilciyle yaptığı taşınmaz satış vaadi sözleşmesi temsil olunanı bağlamaya devam eder.3 O olayda ilk derece mahkemesi, satış vaadinin vekilin azledildiği gün yapılmasını ve gösterilen değerin düşüklüğünü yeterli görerek davayı reddetmişti; Daire, alıcının iyiniyetli olup olmadığı tartışılmadan verilen bu kararı bozdu.3

Azledilen vekil daha önce başkasını vekil yapmışsa (tevkil), ikinci vekilin işlemi de azli bilip bilmemesine göre değerlendirilir. Hukuk Genel Kurulu, azledilen vekilin tevkil ettiği yüklenici şirket yetkilisinin azli bildiği veya bilmesi gerektiği bir olayda, şirket yetkilisinin yaptığı paylaşımlı kat irtifakı listesinin arsa sahibini temsile yetkili olmaması nedeniyle geçersiz olduğuna ilişkin Özel Daire bozmasını benimsemiştir; Kurula göre azledilen vekil ile azli bilen veya bilmesi gereken şirket yetkilisinin el ve işbirliği içinde hareket ettikleri diğer arsa sahiplerince de bilinmekteydi. (Yargıtay HGK, E. 2008/662)7

Vekil azli bilerek sattıysa: yolsuz tescil ve ilk el alıcı konusunda Yargıtay kararları ayrışıyor (TMK m. 1023, m. 1024)

TMK m. 1023'e göre tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur. TMK m. 1024/1'e göre ise bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmişse, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz; m. 1024/2'ye göre bağlayıcı olmayan bir hukuki işleme dayanan veya hukuki sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur.

Bir grup karar, vekilin vekâletin bittiğini bilerek yaptığı satışı yolsuz tescil sayar; bunlardan 1. Hukuk Dairesi'nin 2010 tarihli kararı taşınmazı vekilden doğrudan alan kişiyi (ilk el) bu nedenle korumaz. Bu karara göre vekil, vekil edenin ölümünü, yani vekâlet yetkisinin sona erdiğini bilerek işlem yapmışsa işlem yolsuz tescil niteliğindedir ve ilk el konumundaki davalı TMK m. 1023'ün koruyuculuğundan yararlanamaz. (Yargıtay 1. HD, E. 2010/7622)8 Hukuk Genel Kurulu'nun 2023 tarihli kararında da azilnamenin tebliğinden sonra vekilin eşine yaptığı satışla oluşan tescil TMK m. 1024 uyarınca yolsuz sayılmıştır; vekilin eşi davada taraf olmadığından Kurul ilk elin korunup korunmayacağını karara bağlamamış, yalnız sonraki iki elin iyiniyetini incelemiştir.5

Başka kararlar ise sonucu alıcının bilip bilmemesine bağlar. 1. Hukuk Dairesi 2019 tarihli kararında, vekilin satış yetkisinin sona erdiği dönemde bunu bilerek satış yaptığını açık bulduğu hâlde, alıcının vekilin azledildiğini bildiğinin veya bilebilecek konumda olduğunun davacı tarafından ispat edilmediğini belirtmiş; tapu iptali ve tescil isteğinin reddini, tazminat isteğinin kabulünü doğru bulmuştur. (Yargıtay 1. HD, E. 2019/1424)9 Daire bu sonuca, aynı dosyada daha önce verdiği ve alıcıyı ilk el olduğu için TMK m. 1023'ün korumasından yararlandırmayan bozma kararını karar düzeltme aşamasında kaldırarak varmıştır.9

1. Hukuk Dairesi'nin 2021 tarihli kararı da azilnameye rağmen yapılan bir satışta, ilk derece ve bölge adliye mahkemesinin uyuşmazlığı yolsuz tescil sayıp ilk el davalının iyiniyetine bakılamayacağı gerekçesiyle davayı kabul etmesini yerinde görmemiş, uyuşmazlığın vekâlet görevinin kötüye kullanılması kapsamında incelenmesini istemiştir.2 Bölge adliye mahkemesi, geçerli bir vekâletname bulunmadığından satışın yolsuz tescil niteliğinde olduğunu ve davalının iyiniyet savunmasına değer verilemeyeceğini belirterek bu bozmaya direnmiş; Hukuk Genel Kurulu 2023'te direnme kararını, uyuşmazlığın esasına girmeden eksik harç nedeniyle usulden bozmuştur. (Yargıtay HGK, E. 2022/868)10 Hukuk Genel Kurulu'nun 2011 tarihli kararındaki ikinci ihtimal (vekil azli bilse bile alıcı bilmiyorsa işlem bağlar) bu ikinci çizgiyle örtüşür; ancak o karar tapuda tescil edilmiş bir satış değil, noterde yapılmış bir satış vaadi sözleşmesi hakkındadır.1

Bu iki çizgiyi birleştiren bir içtihadı birleştirme kararı bu sayfadaki kararlar arasında yoktur. 1. Hukuk Dairesi'nin 2021 tarihli bozmasının verildiği dosyada Hukuk Genel Kurulu, direnme kararını esasa girmeden usulden bozduğu için ilk el sorusunu karara bağlamamıştır.10 Vekilin azli bildiği bir olayda ilk el alıcının korunup korunmayacağı, bu nedenle tek bir kurala bağlanmış değildir; sonuç somut dosyada alıcının azli bilip bilmediğine dair delillere ve uygulanan çizgiye göre değişebilir.

İlk elden sonraki alıcılar için ölçü iyiniyettir. Hukuk Genel Kurulu 2023 tarihli kararında, akitte gösterilen satış bedeli ile keşifte saptanan rayiç değer arasında fahiş fark bulunmasını, payın kısa aralıklarla el değiştirip sonunda yeniden vekile dönmesini ve tarafların yakınlığını birlikte değerlendirerek ikinci el ile son malikin TMK m. 1023'ün koruyuculuğundan yararlanamayacağına karar verdi ve davanın kabulüne ilişkin direnme kararını yerinde buldu.5

Azlin alıcıya ve tapuya bildirilmesi: TBK m. 42/3, aziller sicili ve tapu görevlisinin hatası (TMK m. 1007)

1. Hukuk Dairesi'ne göre vekile azledilmiş olduğunun noter aracılığıyla bildirilmiş olması yeterli değildir; azil olgusunun tapu müdürlüğüne bildirilmesi ya da üçüncü kişilerin bilgi edinmelerine olanak sağlayacak biçimde alışılmış araçlarla duyurulması zorunludur.9 Daire, temsil edilen kimsenin temsil yetkisinin kaldırıldığını üçüncü kişiye bildirmişse bunu ona karşı ileri sürebileceğini; üçüncü kişi temsil edilenden bir bildirim almasa bile yetkinin son bulduğunu başka bir yoldan öğrenmişse TBK m. 42/3'ün koruyuculuğundan yararlanamayacağını da belirtmiştir.9

Azilnamenin tapuya verildiği ileri sürülen bir olayda 1. Hukuk Dairesi, tapu müdürlüğünce aziller siciline işlenmiş bir kayıt varsa bu kayıtların da getirtilerek bütün delillerin birlikte değerlendirilmesini istemiştir.2 O dosyada vekâlet veren, azilnamenin aziller siciline hatalı kaydedildiğini ve bilgisayar ortamına aktarılmadığını ileri sürmüştü; bu, Dairenin karara bağladığı bir olgu değil, davacının iddiasıdır.2

4. Hukuk Dairesi'nin 2019 tarihli kararındaki olayda tapu sicil müdürlüğüne tebliğ edilen azilname, aziller siciline kaydedilirken vekâlet verenin adı yanlış yazılmış ve satış sırasında azilname dikkate alınamamıştı. Daire, arşiv memurunun bu hatayla yetkisiz vekil tarafından taşınmazın satışına neden olduğunu kabul ederek, Hazine'nin bu memura açtığı rücu davasında memurun şahsi kusur oranının belirlenmesini istedi. (Yargıtay 4. HD, E. 2019/1998)11

TMK m. 1007/1'e göre tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur; m. 1007/2'ye göre Devlet, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere rücu eder. Devletin bu sorumluluğunun şartları 4. Hukuk Dairesi kararında tartışılmamıştır; karar yalnız Hazine'nin görevliye rücu davasını karara bağlamıştır.

Ölüm, ehliyet kaybı ve iflas: TBK m. 513'e göre vekâlet kendiliğinden sona erer; ölümden sonra yapılan satış

TBK m. 513/1'e göre sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça vekâlet sözleşmesi, vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden, yani ayrı bir beyana gerek olmadan sona erer; taraflardan biri tüzel kişiyse tüzel kişiliğin sona ermesinde de aynı hüküm uygulanır.

1. Hukuk Dairesi'ne göre vekil edenin ölümü, iş görmenin yapılma biçimine egemen olan iradeyi ve yararı ortadan kaldıracağından, hatta görevin devamını imkânsız hâle getireceğinden vekâlet sözleşmesini sona erdirir; ancak vekâletin ölümden sonra da devam edeceği sözleşmede kararlaştırılmış veya işin niteliğinden anlaşılıyorsa vekâlet devam eder.8 Daire bu ikinci kuralı 1940 tarihli bir İnançları Birleştirme Kararına dayandırmış; somut olayda ise ne böyle bir kayıt ne de işin niteliğinden çıkan bir devam hâli bulmuştur.8

4. Hukuk Dairesi'ne göre TBK m. 513 uyarınca vekâlet ilişkisi, vekilin veya vekâlet verenin ehliyetini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erer; yargılama sırasında kısıtlanıp kendisine vasi atanan davalının vekiliyle ilişkisi de bu nedenle sona ermiştir. (Yargıtay 4. HD, E. 2016/2146)12 Hükümlünün kısıtlanması ve cezaevindeki kişinin vekâlet vermesi cezaevinde vekâlet rehberinde ayrıca anlatılmıştır.

TBK m. 513/2'ye göre vekâletin sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa, vekâlet veren veya mirasçısı ya da temsilcisi işleri kendi başına görebilecek duruma gelinceye kadar, vekil veya mirasçısı ya da temsilcisi vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür. Bu sayfadaki Yargıtay kararları m. 513/2'yi uygulamamıştır; iflas, tüzel kişiliğin sona ermesi ve vekilin ölümü de kararlardaki olaylarda yer almaz.

Ölümden sonra yapılan satışta da TBK m. 514'teki öğrenme ölçütü geçerlidir. 1. Hukuk Dairesi'ne göre vekilin vekâletin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı sözleşmeler vekil edeni veya mirasçılarını bağlar; ancak vekil ile sözleşme yapan kişi vekil edenin ölümünden haberdar olduğu takdirde bu hüküm uygulanamaz.8 Daire, vekilin satıştan önce vekil edenin öldüğünü bilip bilmediğinin araştırılmasını, vekilin ölümden haberdar olmadığı anlaşılırsa payları alan davalıların ölümden haberdar olup olmadığının tartışılmasını istemiştir.8

Ölümden habersiz olma iddiası hayatın olağan akışına göre değerlendirilir. 14. Hukuk Dairesi, vekâlet verenin ölümünden iki buçuk yıl sonra vekilin oğlunu vekil tayin ettiği ve taşınmazın vekilin torununa satıldığı olayda, birbirine bu denli güven duyan kişilerden birinin diğerinin ölümünden bu kadar süre haberi olmadığını kabul etmenin hayatın olağan akışına ters düştüğünü belirtmiş; vekâlet ölümle sona erdiği için tevkilen (vekilin başkasını vekil yapmasıyla) verilen vekâletlerin de hukuki değeri kalmadığını kabul ederek davanın reddini bozmuştur. (Yargıtay 14. HD, E. 2007/12118)13

Uygun olmayan zamanda azil ve istifa: TBK m. 512 ikinci cümleye göre zararın giderilmesi

TBK m. 512'nin ikinci cümlesine göre uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Hüküm iki taraf için de geçerlidir: vekâlet veren uygun olmayan zamanda azlederse vekilin, vekil uygun olmayan zamanda istifa ederse vekâlet verenin zararı söz konusu olur. Hukuk Genel Kurulu'na göre kanunun azil veya istifa beyanına bağladığı tek sonuç, azil veya istifanın münasip olmayan bir zamanda gerçekleşmesi hâlinde diğer tarafın uğradığı zararı tazmin yükümlülüğüdür.1

23. Hukuk Dairesi'nin gümrük müşavirliğinden kaynaklanan bir vekâlet ilişkisine ilişkin kararına göre haksız azil hâlinde vekil, güvendiği vekâlet ilişkisinin uygun olmayan zamanda ortadan kalkmasından dolayı uğradığı menfi zararı isteyebilir; bu tazminatın dayanağı sözleşmenin ihlal edilmiş olması değil, sözleşmeyi her zaman sona erdirme hakkının olumsuz sonuçlarını gidermektir. (Yargıtay 23. HD, E. 2013/1342)14

Menfi zarar, vekâletin süreceğine güvenildiği için uğranan zarardır. Daireye göre vekil, vekâletin devam edeceğine güvenerek fiilen yaptığı masraflar için tazminat isteyebilir; bu masrafın varlığını ve tutarını vekil kanıtlar ve zarar hesaplanırken vekilin bu masraflar dolayısıyla sağladığı yarar mahsup edilir.14 Daire kararı, olay tarihinde yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 396/2'ye dayanarak vermiş ve TBK m. 512'de benzer bir hüküm bulunduğunu belirtmiştir.14

Daire, mahkemenin kurduğu tazminat hükmünü eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalı bulmuş, davacının isteyebileceği menfi zarar yönünden bilirkişiden ek rapor alınmasını istemiştir; uygun olmayan zamanın ölçütünü tartışmamıştır.14 Uygun olmayan zamanda azil, azlin kendisini ortadan kaldırmaz; sonuç, zararın giderilmesidir.

Dava vekilinin azli ve istifası: HMK m. 81 ve m. 82; müvekkilin ölümü ve kısıtlanması

Dava takip eden vekil bakımından HMK ayrıca bir kural koyar. HMK m. 81/1'e göre vekilin azli veya istifasının mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade edebilmesi için, bu konudaki beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde ilgilisine yapılacak tebligat giderinin de peşin olarak ödenmesi zorunludur.

HMK m. 82/1'e göre istifa eden vekilin vekâlet görevi, istifanın müvekkiline tebliğinden itibaren iki hafta süreyle devam eder. m. 82/2'ye göre vekâlet veren davayı takip etmez ve başka bir vekil de görevlendirmezse tarafın yokluğu hâlinde uygulanacak hükümlere göre işlem yapılır; m. 82/3'e göre bu hususlar istifa eden vekilin istifa dilekçesiyle birlikte vekâlet verene ihtaren bildirilir.

5. Hukuk Dairesi, vekillikten çekilme dilekçesi asile tebliğ edildiği hâlde asile duruşma gününü ve saatini bildiren tebligat yapılmadan, takip edilmeyen davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesini doğru bulmamış ve kararı bozmuştur. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/5368)15 Daire aynı kararda Avukatlık Kanunu m. 41'deki çekilme hükmünü de aktarmıştır; avukatın azli ya da çekilmesi hâlinde ücretin ne olacağı bu sayfanın konusu değildir.

Müvekkilin ölümü: Hukuk Genel Kurulu'na göre vekil edenin ölümüyle vekâlet sona erdiğinden vekilin vekil edenin ölümünden sonra dava açması mümkün değildir; vekil ölümü bilmeden dava açmış olsa bile dava yalnız taraf ehliyeti yokluğu nedeniyle reddedilir. Vekil eden yargılama devam ederken ölürse mirasçılarının yargılamaya dâhil edilerek taraf teşkilinin sağlanması gerekir. (Yargıtay HGK, E. 2022/374)16 Kurul, müvekkilinin ölümünden sonra vekâleti son bulan vekilin vekil sıfatıyla yargılamaya katılmaya devam etmesini mümkün görmemiş, mirasçılara tebligat yapılmadan esasın incelenmesini bozma nedeni saymıştır.16

Müvekkilin kısıtlanması: 4. Hukuk Dairesi, yargılama sırasında kısıtlanan davalının vasisine usulüne uygun tebligat yapılıp davaya dâhil edilmesi ve hukuki dinlenilme hakkının sağlanması gerekirken, vekâlet ilişkisi sona eren vekille yargılamaya devam edilmesini bozma nedeni saymıştır.12

İspat: azilden ya da ölümden sonra yapılan satışta kim neyi ispatlar (TMK m. 3)

Vekilin bildiğini vekâlet veren ispatlar. 1. Hukuk Dairesi'ne göre vekilin sona ermeyi bildiğinin, yani kötüniyetli olduğunun ispatında ispat yükü vekâlet veren üzerindedir.26 Hukuk Genel Kurulu kararına aktarılan 14. Hukuk Dairesi bozmasına göre ise azil vekile ulaşmışsa bu, ilke olarak öğrenmenin de ispatı sayılır ve azli öğrenmediğini temsilci ispat eder.1

Alıcının iyiniyeti asıldır. TMK m. 3/1'e göre kanunun iyiniyete hukuki bir sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; m. 3/2'ye göre durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz. 1. Hukuk Dairesi 2019 tarihli kararında alıcının azli bildiğinin veya bilebilecek konumda olduğunun davacı tarafından ispat edilmediğini belirterek tapu iptali isteğinin reddini doğru bulmuş;9 2022 tarihli kararında da alıcının kötüniyetinin davacı tarafından ispatlanamadığı gerekçesine yollama yaparak satışı geçerli sayan kararı onamıştır.6 Vekilin azli bildiği durumda ilk el alıcı bakımından kararların ayrıştığı yukarıda anlatılmıştır; 1. Hukuk Dairesi'nin 2010 tarihli kararına göre vekil sona ermeyi bilerek işlem yapmışsa ilk el konumundaki davalı TMK m. 1023'ün koruyuculuğundan yararlanamaz.8

Mahkeme alıcıyı kötüniyetli sayacaksa gerekçesini göstermelidir: 14. Hukuk Dairesi'ne göre alıcının iyiniyetli olup olmadığı tartışılmalı ve alıcının ne sebeple kötüniyetli olduğu ile bunun delillerinin neler olduğu karar yerinde gösterilmelidir.3

Kötüniyetin delilleri: Hukuk Genel Kurulu'na göre üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmadığı araştırılırken kesin bir ölçü koymak mümkün değilse de, onun genel hayat tecrübelerine göre yolsuzluğu bilip bilmediği veya normal bir insanın göstermesi gereken dikkati gösterseydi bilecek durumda olup olmadığı araştırılmalıdır.5 Kurul aynı kararda, kötüniyet iddiasının def'i değil itiraz olduğunu, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın her zaman ileri sürülebileceğini ve mahkemece resen nazara alınacağını içtihadı birleştirme kararlarına dayanarak belirtmiştir.5

Tarihlerin karşılaştırılması: Vekilin azli bilip bilmediği, azlin vekile bildirildiği tarih ile işlemin yapıldığı tarih karşılaştırılarak incelenir;1 azilnamenin tapuya verildiği ileri sürülüyorsa aziller sicili kayıtları da getirtilir.2

Vekâlet verenin ehliyetsizliği: Hukuk Genel Kurulu'na göre davanın taraflarından birinin ayırt etme gücünün olmaması kamu düzenine ilişkin bir husus olup mahkemece resen araştırılmalıdır; ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin yaptığı işlemlerde karşı tarafın iyiniyetli olması o işlemi geçerli kılmaz.1

İlgili mevzuat

TBK m. 512 — Tek taraflı sona erdirme

MADDE 512- Vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak, uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.

Kaynak: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

TBK m. 513 — Ölüm, ehliyetin kaybedilmesi ve iflas

MADDE 513- Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme, vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden sona ermiş olur. Bu hüküm, taraflardan birinin tüzel kişi olması durumunda, bu tüzel kişiliğin sona ermesinde de uygulanır.

Vekâletin sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa, vekâlet veren veya mirasçısı ya da temsilcisi, işleri kendi başına görebilecek duruma gelinceye kadar, vekil veya mirasçısı ya da temsilcisi, vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür.

Kaynak: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 28 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

TBK m. 514 — Hükümleri

MADDE 514- Vekilin sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden, vekâlet veren ya da mirasçıları sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur.

Kaynak: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

TBK m. 42 — Yetkinin sınırlanması ve geri alınması

MADDE 42- Temsil olunan, hukuki bir işlemden doğan temsil yetkisini her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir. Ancak, taraflar arasındaki hizmet, vekâlet veya ortaklık sözleşmeleri gibi hukuki ilişkilerden doğabilecek haklar saklıdır.

Temsil olunan, bu hakkından önceden feragat edemez.

Temsil olunan verdiği yetkiyi üçüncü kişilere açıkça veya dolaylı biçimde bildirmişse, bu yetkiyi tamamen veya kısmen geri aldığını onlara bildirmediği takdirde, yetkinin geri alındığını iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez.

Kaynak: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

TBK m. 44 — Yetki belgesinin geri verilmesi

MADDE 44- Temsilciye yetki belgesi verilmişse, yetkinin sona ermesi durumunda temsilci, bu belgeyi temsil olunana geri vermekle veya hâkimin belirleyeceği yere bırakmakla yükümlüdür.

Temsil olunan veya halefleri, temsilcinin belgeyi geri vermesi için gerekeni yapmazlarsa, bundan dolayı iyiniyetli üçüncü kişilerin zararını gidermekle yükümlüdürler.

Kaynak: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

TBK m. 45 — Yetkinin sona erdiğinin ileri sürülememesi

MADDE 45- Temsilci, yetkisinin sona ermiş olduğunu bilmediği sürece, temsil olunan veya halefleri, temsilcinin yapmış olduğu hukuki işlemlerin sonuçlarıyla bağlıdırlar.

Bu kural, üçüncü kişilerin yetkinin sona ermiş olduğunu bildikleri durumlarda uygulanmaz.

Kaynak: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

TMK m. 1023 — İyiniyetli üçüncü kişilere karşı

Madde 1023- Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur.

Kaynak: Türk Medeni Kanunu (4721)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 23 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

TMK m. 1024 — İyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı

Madde 1024- Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz.

Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur.

Böyle bir tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kimse, tescilin yolsuz olduğunu iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı doğrudan doğruya ileri sürebilir.

Kaynak: Türk Medeni Kanunu (4721)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 23 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

TMK m. 3 — İyiniyet

Madde 3- Kanunun iyiniyete hukukî bir sonuç bağladığı durumlarda, asıl olan iyiniyetin varlığıdır.

Ancak, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz.

Kaynak: Türk Medeni Kanunu (4721)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 23 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

TMK m. 1007 — Sorumluluk

Madde 1007- Tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devlet sorumludur.

Devlet, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere rücu eder.

Devletin sorumluluğuna ilişkin davalar, tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür.

Kaynak: Türk Medeni Kanunu (4721)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

HMK m. 81 — Vekilin azli ve istifasının şekli

MADDE 81- (1) Vekilin azli veya istifasının, mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade edebilmesi için, bu konudaki beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde ilgilisine yapılacak tebligat giderinin de peşin olarak ödenmesi zorunludur.

Kaynak: Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

HMK m. 82 — Vekilin istifası

MADDE 82- (1) İstifa eden vekilin vekâlet görevi, istifanın müvekkiline tebliğinden itibaren iki hafta süreyle devam eder.

(2) Vekilin istifa etmiş olması hâlinde, vekâlet veren davayı takip etmez ve başka bir vekil de görevlendirmez ise tarafın yokluğu hâlinde uygulanacak hükümlere göre işlem yapılır.

(3) Yukarıdaki fıkralarda yer alan hususlar, istifa eden vekilin istifa dilekçesi ile birlikte vekâlet verene ihtaren bildirilir.

Kaynak: Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. Azil ne zaman hüküm doğurur; azil ile tebliğ arasında yapılan işlemde üç ihtimalYargıtay Hukuk Genel Kurulu · E. 2011/609 · K. 2011/744 ·

    Vekâlet veren, vekilini azletmiş; azilname vekilin birlikte oturduğu eşine tebliğ edilmeden önceki günlerde vekil, taşınmaz için satış vaadi sözleşmesi yapmıştı. Vaat alacaklısının tapu iptali ve tescil davasında Kurul, azil ve istifanın her zaman mümkün olduğunu, beyanın karşı tarafa ulaşmakla geleceğe yönelik hüküm doğurduğunu ve münasip olmayan zamanda azlin tek sonucunun zararın tazmini olduğunu açıkladı. Önce vekâlet verenin hem vekâletname hem işlem tarihindeki fiil ehliyetinin araştırılmasını, sonra azlin vekil ve alıcı tarafından bilinip bilinmediğine göre üç ihtimalin değerlendirilmesini istedi ve direnme kararını değişik gerekçeyle bozdu. Karar oy çokluğuyla verildi.

    Sonuç: Vekil azli bilse bile kendisiyle işlem yapan üçüncü kişi bu azli bilmiyor veya bilebilecek durumda değilse işlem vekâlet vereni bağlar; ikisi de biliyorsa bağlamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. Azilden sonra satış: TBK m. 512 ve 514, ispat yükü ve aziller siciliYargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2021/1620 · K. 2021/5484 ·

    Vekâlet veren, vekilini azlettiğini, azilnameyi satış günü tapu müdürlüğüne teslim ettiğini ve azilnamenin aziller siciline hatalı kaydedildiğini ileri sürerek ilk el alıcıya karşı tapu iptali ve tescil istedi. İlk derece ve bölge adliye mahkemesi uyuşmazlığı yolsuz tescil sayıp ilk el davalının iyiniyetine bakılamayacağı gerekçesiyle davayı kabul etti. Daire, uyuşmazlığın vekâlet görevinin kötüye kullanılması kapsamında incelenmesi gerektiğini belirtti; sona ermeyi bilmeyen vekilin işleminin geçerli olduğunu (TBK m. 514), vekilin bildiğini ispat yükünün vekâlet verende olduğunu ve üçüncü kişi sona ermeyi biliyorsa işlemin icazet olmadıkça bağlamayacağını açıkladı. Aziller sicili kayıtlarının getirtilmesi için kararı bozdu. Bölge adliye mahkemesi bu bozmaya direndi; Hukuk Genel Kurulu 2023'te direnme kararını, uyuşmazlığın esasına girmeden eksik harç nedeniyle usulden bozdu.

    Sonuç: Azilden sonraki satış kendiliğinden yolsuz tescil sayılmaz; vekilin ve alıcının bilip bilmediği araştırılır, vekilin bildiğini vekâlet veren ispatlar.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. Azil temsilcinin öğrendiği andan hüküm doğurur; iyiniyetli alıcıyla yapılan satış vaadiYargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2011/3460 · K. 2011/7058 ·

    Satış vaadi, vekilin azledildiği gün vekille yapılmıştı; vaat alacaklısı tapu iptali ve tescil istedi, ilk derece mahkemesi aynı gün yapılan işlemi ve gösterilen değerin düşüklüğünü yeterli görerek davayı reddetti. Daire, azlin iradenin açıklandığı anda değil temsilcinin öğrendiği andan itibaren hüküm doğurduğunu, azilden haberdar olmayan veya olamayacak durumdaki iyiniyetli üçüncü kişiyle yapılan satış vaadinin temsil olunanı bağlamaya devam ettiğini belirtti. Alıcının iyiniyetli olup olmadığının tartışılması, kötüniyetliyse sebebinin ve delillerinin karar yerinde gösterilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.

    Sonuç: Azil vekil öğrenince sonuç doğurur; alıcının kötüniyeti delilleriyle gösterilmeden satış vaadine dayanan dava reddedilemez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. Azilnamenin vekile tebliği araştırılmalı; her vekâletname için ayrı azilYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2012/31646 · K. 2013/2988 ·

    Çeke dayalı takipte borçlu, çekteki imzanın vekiline ait olduğunu ve vekili çekin keşide tarihinden önce azlettiğini ileri sürerek imzaya itiraz etti; icra mahkemesi itirazı kabul etti. Daire, karar düzeltme aşamasında, o tarihte yürürlükteki 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 398'i hatırlatarak azilnamenin vekile tebliğ edilip edilmediği ve vekâlet görevinin sona erip ermediği araştırılmadan karar verilemeyeceğini belirtti. Vekile ayrı bir vekâletnameyle de çek keşide yetkisi verilmiş olduğundan o vekâletname için de azilname olup olmadığının ve tebliğ edilip edilmediğinin araştırılmasını istedi ve kararı bozdu.

    Sonuç: Azilname düzenlenmesi yetmez; vekile tebliğ edilip edilmediği ve aynı vekile verilmiş başka vekâletnamelerin de geri alınıp alınmadığı araştırılır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Azil tebliğinden sonra vekilin eşine satış: yolsuz tescil ve sonraki alıcıların iyiniyetiYargıtay Hukuk Genel Kurulu · E. 2021/2 · K. 2023/91 ·

    Azilname bizzat vekile tebliğ edildiği hâlde vekil, vekâlet verenin taşınmazdaki payını eşine satmış; pay kısa aralıklarla bir başkasına ve sonra yeniden vekile geçmişti. Kurul, tebliğle vekilin azli öğrendiğinin ortada olduğunu ve eşi adına yapılan tescilin TMK m. 1024 uyarınca yolsuz olduğunu belirtti. Akitteki bedel ile rayiç değer arasındaki fahiş farkı, kısa aralıklı devirleri ve tarafların yakınlığını birlikte değerlendirerek ikinci el ile son malikin TMK m. 1023'ün koruyuculuğundan yararlanamayacağını kabul etti; davanın kabulüne ilişkin direnme kararını yerinde buldu ve diğer temyiz itirazları için dosyayı 1. Hukuk Dairesine gönderdi.

    Sonuç: Azli tebliğle öğrenen vekilin yaptığı satış yolsuz tescildir; fahiş bedel farkı, kısa aralıklı devir ve yakınlık sonraki alıcıların iyiniyet iddiasını çürütebilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. Azilname vekile ve alıcıya bildirilmemiş: satış geçerliYargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2022/1847 · K. 2022/5214 ·

    Miras taksim sözleşmesinin uygulanması için kardeşine vekâlet veren davacı, vekili azlettiğini ve azilnameye rağmen taşınmazın diğer kardeşe devredildiğini ileri sürerek tapu iptali ve tescil istedi. İlk derece mahkemesi azilnamenin vekile tebliğ edilmediğini, bölge adliye mahkemesi azilnamenin davalıya ve vekile bildirilmediğini ve alıcının kötüniyetinin ispatlanamadığını belirterek satışı geçerli saydı. Daire, TBK m. 512 ve 514'e göre sona ermeyi bilmeyen vekilin işleminin geçerli olduğunu ve vekilin bildiğini ispat yükünün vekâlet verende bulunduğunu açıkladı; bölge adliye mahkemesi gerekçesine yollama yaparak kararı onadı.

    Sonuç: Azilname vekile ve alıcıya ulaşmamışsa ve alıcının kötüniyeti ispat edilmemişse azilden sonraki satış geçerli kalır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. Azledilen vekilin tevkil ettiği ikinci vekilin işlemiYargıtay Hukuk Genel Kurulu · E. 2008/662 · K. 2008/678 ·

    Arsa sahibi, kat karşılığı inşaat için vekil yaptığı paydaşı azletmiş, ancak bu vekilin daha önce yüklenici şirket yetkilisini tevkil yoluyla ikinci vekil yaptığını bilmediği için onu ayrıca azletmemişti; ikinci vekil tapuda paylaşımlı kat irtifakı listesi vererek tescil yaptırdı. Kurul, uyuşmazlığın ikinci vekilin işlemlerinin ilk vekilin daha önce azledilmiş olması nedeniyle geçerli olup olmadığında toplandığını belirtti; azledilen vekil ile azli bilen veya bilmesi gereken şirket yetkilisinin el ve işbirliği içinde hareket ettiklerinin diğer arsa sahiplerince bilindiğini kabul ederek, listenin temsil yetkisi olmadığı için geçersiz olduğuna ilişkin Özel Daire bozmasına uyulması gerektiğini söyledi ve direnme kararını bozdu.

    Sonuç: Azli bilen ya da bilmesi gereken ikinci vekilin, azledilen vekilden aldığı yetkiyle yaptığı işlem vekâlet vereni bağlamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. Vekâlet verenin ölümü vekâleti sona erdirir; ölümü bilen vekilin satışıYargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2010/7622 · K. 2010/9411 ·

    Mirasçılar, miras bırakanın verdiği satış yetkili vekâletnameyle vekilin miras bırakanın ölümünden sonra payı sattığını ileri sürerek tapu iptali ve tescil istedi; mahkeme iddiayı kanıtlanmamış sayarak davayı reddetti. Daire, o tarihte yürürlükteki 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 397'ye göre vekil edenin ölümünün vekâleti sona erdirdiğini, sözleşmede kararlaştırılmış ya da işin niteliğinden anlaşılıyorsa vekâletin devam edeceğini, vekilin sona ermeyi öğrenmeden yaptığı sözleşmelerin mirasçıları bağladığını ama alıcı ölümü biliyorsa bu kuralın uygulanmayacağını açıkladı. Vekil ölümü bilerek işlem yaptıysa yolsuz tescil oluşacağını ve ilk el alıcının korunmayacağını belirterek, vekilin ve alıcıların ölümü bilip bilmediğinin araştırılması için kararı bozdu.

    Sonuç: Vekâlet verenin ölümüyle vekâlet sona erer; ölümü bilen vekilin satışında ilk el alıcı TMK m. 1023 korumasından yararlanamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Vekil azli bilerek sattı, alıcının kötüniyeti ispat edilmedi; tapuya bildirimYargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2019/1424 · K. 2019/4050 ·

    Azilnameyle azledilen vekil, vekâlet verenin taşınmazdaki paylarını satmış; mahkeme alıcının iyiniyetli olduğu gerekçesiyle tapu iptali ve tescil isteğini reddedip tazminat isteğini kabul etmişti. Daire önce alıcıyı ilk el olduğu için korumayan bir bozma kararı verdi; karar düzeltme aşamasında bu bozmayı kaldırdı. Vekile noter aracılığıyla bildirimin yetmediğini, azlin tapu müdürlüğüne bildirilmesi ya da alışılmış araçlarla duyurulması gerektiğini, yetkinin son bulduğunu başka yoldan öğrenen üçüncü kişinin TBK m. 42/3'ten yararlanamayacağını belirtti. Vekilin azli bilerek sattığını açık bulmakla birlikte alıcının kötüniyeti ispat edilmediğinden yerel mahkeme kararını onadı.

    Sonuç: Vekil azli bilse de alıcının kötüniyeti ispat edilmedikçe tapu iptali reddedilebilir; bu dosyada tazminat isteği kabul edilmişti.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 10. Aynı dosyada direnme: Hukuk Genel Kurulu esasa girmeden usulden bozduYargıtay Hukuk Genel Kurulu · E. 2022/868 · K. 2023/1056 ·

    Bölge adliye mahkemesi, 1. Hukuk Dairesi'nin 2021 tarihli bozmasına, satış tarihinde geçerli bir vekâletname bulunmadığından temlikin yolsuz tescil niteliğinde olduğu ve davalının iyiniyet savunmasına değer verilemeyeceği gerekçesiyle direndi. Hukuk Genel Kurulu, fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak açılan davada taşınmaz payının bilirkişi raporuyla belirlenen dava tarihindeki değeri üzerinden eksik peşin harç tamamlatılmadan hüküm kurulmasını usule aykırı buldu ve direnme kararını usulden bozdu; davalının esasa yönelik temyiz itirazlarını incelemedi. Karar oy çokluğuyla verildi.

    Sonuç: Kurul uyuşmazlığın esasına girmedi; azilden sonra yapılan satışta ilk el alıcının korunup korunmayacağı bu dosyada karara bağlanmadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 11. Aziller siciline yanlış kayıt: tapu görevlisinin kusuru ve Hazine'nin rücuuYargıtay 4. Hukuk Dairesi · E. 2019/1998 · K. 2019/5454 ·

    Azilname vekile ve tapu sicil müdürlüğüne tebliğ edilmiş, ancak arşiv memuru azilnameyi aziller siciline kaydederken vekâlet verenin adını yanlış yazmıştı; azledilen vekil taşınmazı sattı ve vekâlet veren açtığı davada tazminata hükmedildi. Hazine ödediği tutarı tapu görevlilerinden rücuen istedi; mahkeme istemi reddetti. Daire, davalılardan biri yönünden temyiz itirazlarını reddetti; arşiv memurunun yanlış kayıt nedeniyle satış sırasında azilnamenin dikkate alınamadığını ve yetkisiz vekil tarafından satışa neden olduğunu kabul ederek, onun şahsi kusur oranı belirlenmeden verilen ret kararını bozdu.

    Sonuç: Aziller sicilindeki kayıt hatası yetkisiz satışa yol açarsa, kusurlu tapu görevlisi Hazine'nin rücu davasında kusuru oranında sorumlu tutulabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 12. Ehliyet kaybı vekâleti kendiliğinden sona erdirir (TBK m. 513)Yargıtay 4. Hukuk Dairesi · E. 2016/2146 · K. 2017/7546 ·

    Tazminat davası sürerken davalı kısıtlandı ve kendisine vasi atandı; yargılamaya davalının eski vekiliyle devam edildi ve dava kabul edildi. Daire, TBK m. 513'e göre vekâlet ilişkisinin vekilin veya vekâlet verenin ehliyetini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erdiğini, davalı ile vekili arasındaki vekâlet ilişkisinin de bu nedenle sona erdiğini belirtti. Vasiye usulüne uygun tebligat yapılıp davaya dâhil edilmesi ve hukuki dinlenilme hakkının sağlanması gerekirken vekâlet ilişkisi sona eren vekille yargılamaya devam edilmesini doğru bulmayarak kararı bozdu.

    Sonuç: Taraf kısıtlanınca vekâlet kendiliğinden sona erer; yargılama vasiye tebligat yapılarak sürdürülür.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 13. Ölümden habersiz olma iddiası ve ölümden sonra verilen tevkil vekâletiYargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2007/12118 · K. 2007/13587 ·

    Vekâlet verenin ölümünden iki buçuk yıl sonra vekil, aynı vekâletnameye dayanarak oğlunu vekil tayin etmiş, oğlu da taşınmazı kendi oğluna satmıştı; mahkeme son vekilin ölümden haberi olmadığını ve son malikin iyiniyetli olduğunu kabul ederek davayı reddetti. Daire, güvene dayanan vekâlet ilişkisinde birinin ölümünden diğerinin bu kadar geç haberi olduğunu kabul etmenin hayatın olağan akışına ters düştüğünü, aile bağı nedeniyle alıcının da ölümden haberli olduğunu kabul etmek gerektiğini belirtti. O tarihte yürürlükteki 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 397'ye göre vekâlet ölümle sona erdiğinden tevkilen verilen vekâletlerin de hukuki değeri kalmadığını söyleyerek ret kararını bozdu.

    Sonuç: Ölümle sona eren vekâletten sonra verilen alt vekâletin değeri yoktur; uzun süre ölümden habersiz olma iddiası hayatın olağan akışına göre değerlendirilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 14. Uygun olmayan zamanda azil: vekilin menfi zararıYargıtay 23. Hukuk Dairesi · E. 2013/1342 · K. 2013/3623 ·

    Uzun yıllar gümrük müşavirliği hizmeti veren davacı, sözleşmenin tek taraflı feshedilmesi üzerine zararının tazminini istedi; mahkeme tazminata hükmetti. Daire, uyuşmazlığın vekâlet ilişkisine dayandığını, o tarihte yürürlükteki 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 396/2'ye göre münasip olmayan zamanda azil hâlinde vekilin menfi zararını isteyebileceğini, bu tazminatın sözleşme ihlaline değil sona erdirme hakkının olumsuz sonuçlarını gidermeye dayandığını belirtti. Vekilin vekâletin süreceğine güvenerek fiilen yaptığı masrafları ispatlaması ve sağladığı yararın mahsup edilmesi gerektiğini söyleyerek, menfi zarar yönünden ek rapor alınmadan verilen kararı bozdu.

    Sonuç: Uygun olmayan zamanda azledilen vekil menfi zararını, yani vekâletin süreceğine güvenerek yaptığı ve ispatladığı masrafları isteyebilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 15. Vekillikten çekilmeden sonra asile duruşma tebligatı (HMK m. 81, m. 82)Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/5368 · K. 2024/10354 ·

    Kamulaştırma bedelinin tespiti davasında davacı idarenin vekili vekillikten çekildi; çekilme dilekçesi idareye tebliğ edildi, ancak idareye duruşma günü ve saati bildirilmedi ve takip edilmeyen dava açılmamış sayıldı. Daire, HMK m. 81 ve m. 82'yi, Avukatlık Kanunu m. 41'i ve vekille takip edilen işlerde tebligatın vekile yapılması kuralını aktardı. Çekilme dilekçesi asile tebliğ edildikten sonra asile duruşma tebligatı yapılmadan davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesini doğru bulmayarak kararı bozdu.

    Sonuç: Vekil çekildikten sonra asile duruşma günü bildirilmeden dava takipsiz bırakılmış sayılamaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 16. Müvekkilin ölümünden sonra vekilin dava açması ve yargılamaya devam etmesiYargıtay Hukuk Genel Kurulu · E. 2022/374 · K. 2022/725 ·

    Menfi tespit davası açan davacı, direnme kararından önce ölmüş, avukatı ise vekil sıfatıyla yargılamayı sürdürmüştü; Kurul bunu karar düzeltme incelemesinde ön sorun olarak ele aldı. O tarihte yürürlükteki 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 397'ye göre vekil edenin ölümüyle vekâletin sona erdiğini, bu nedenle vekilin vekil edenin ölümünden sonra dava açamayacağını, ölümü bilmeden açsa bile davanın taraf ehliyeti yokluğundan reddedileceğini, yargılama sırasında ölümde ise mirasçılarla taraf teşkili sağlanması gerektiğini belirtti. Kendi önceki kararını kaldırdı ve mirasçılara tebligat yapılmadan esasa girilmesini doğru bulmayarak direnme kararını bozdu; ipotek uyuşmazlığının esasına girmedi.

    Sonuç: Müvekkilin ölümüyle dava vekâleti de sona erer; yargılama mirasçılar davaya katılarak sürer.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

Vekaletname iptali nasıl yapılır?

Kanundaki adıyla bu işlem vekilin azlidir. TBK m. 512'ye göre vekâlet veren vekâlet sözleşmesini her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; TBK m. 42'ye göre temsil yetkisini her zaman geri alabilir ve bu hakkından önceden feragat edemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun aktardığı 14. Hukuk Dairesi bozmasına göre azil beyanı herhangi bir şekle tabi değildir. Ancak azil, vekile ulaşmadan ve üçüncü kişilere duyurulmadan onlara karşı her zaman sonuç doğurmaz.

Vekili azletmek için bir sebep göstermek gerekir mi?

Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre vekâlet sözleşmesi belirli bir neden gösterilmesine gerek olmaksızın tek taraflı bir beyanla her zaman ortadan kaldırılabilir ve bu hakkın kullanılması haklı bir nedene dayanmak zorunda değildir. Uygun olmayan zamanda azleden taraf ise TBK m. 512'nin ikinci cümlesine göre karşı tarafın bundan doğan zararını giderir.

Azilname vekile tebliğ edilmeden azil geçerli olur mu?

Azil, Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre karşı tarafa ulaşmakla, 14. Hukuk Dairesine göre temsilcinin öğrendiği andan itibaren hüküm doğurur. TBK m. 514'e göre vekilin sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden vekâlet veren sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu nedenle azilnamenin vekile tebliğ edilip edilmediğinin araştırılmasını istemiştir.

Azledilen vekil taşınmazı satarsa satış geçerli mi?

Vekilin ve alıcının azli bilip bilmediğine bağlıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2011 tarihli kararına göre ikisi de bilmiyorsa ya da vekil bilse bile kendisiyle işlem yapan üçüncü kişi bu azli bilmiyor veya bilebilecek durumda değilse işlem vekâlet vereni bağlar; ikisi de biliyorsa bağlamaz. Vekilin azli bilerek yaptığı satışta ilk el alıcının korunup korunmayacağı konusunda ise Yargıtay kararları farklı sonuçlara varmıştır.

Azli tapuya ya da alıcıya bildirmek gerekir mi?

Yargıtay 1. Hukuk Dairesine göre vekile noter aracılığıyla bildirim yeterli değildir; azlin tapu müdürlüğüne bildirilmesi ya da üçüncü kişilerin bilgi edinmesine olanak sağlayacak biçimde alışılmış araçlarla duyurulması gerekir. TBK m. 42/3'e göre yetkisini üçüncü kişilere bildirmiş olan temsil olunan, geri aldığını onlara bildirmezse geri almayı iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez.

Vekâlet veren ölünce vekaletname geçerli olur mu?

Kural olarak hayır. TBK m. 513'e göre sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça vekâlet, vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden sona erer. Yargıtay 1. Hukuk Dairesine göre vekâletin ölümden sonra da süreceği sözleşmede kararlaştırılmış ya da işin niteliğinden anlaşılıyorsa vekâlet devam eder. Vekilin ölümü öğrenmeden yaptığı işler TBK m. 514'e göre mirasçıları bağlar; Yargıtay 1. Hukuk Dairesine göre alıcı ölümü biliyorsa bu koruma uygulanmaz.

Vekâlet verenin ölümünden sonra vekil dava açabilir mi?

Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre vekil edenin ölümüyle vekâlet sona erdiğinden vekil ölümden sonra dava açamaz; ölümü bilmeden açsa bile dava taraf ehliyeti yokluğu nedeniyle reddedilir. Vekâlet veren yargılama sırasında ölürse mirasçıları davaya katılarak taraf teşkili sağlanır.

Vekâlet veren kısıtlanırsa vekâlet sona erer mi?

Kural olarak evet. TBK m. 513'e göre sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça vekâlet, vekâlet verenin ehliyetini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erer; sona erme vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa vekil, işler görülebilir duruma gelinceye kadar vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür (m. 513/2). Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, yargılama sırasında kısıtlanan davalının vekiliyle ilişkisinin sona erdiğini, vasiye tebligat yapılmadan eski vekille yargılamaya devam edilemeyeceğini belirtmiştir.

Vekili azletmek tazminat gerektirir mi?

Yalnız azil uygun olmayan bir zamanda yapılmışsa. TBK m. 512'nin ikinci cümlesine göre uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Yargıtay 23. Hukuk Dairesine göre bu hâlde vekil menfi zararını, yani vekâletin süreceğine güvenerek fiilen yaptığı masrafları isteyebilir; masrafın varlığını ve tutarını vekil kanıtlar.

Avukat vekillikten çekilirse dava ne olur?

HMK m. 82'ye göre istifa eden vekilin görevi, istifanın müvekkile tebliğinden itibaren iki hafta devam eder; müvekkil bu sürede davayı takip etmez ve başka vekil de görevlendirmezse tarafın yokluğu hâlindeki hükümler uygulanır. HMK m. 81'e göre azil veya istifanın mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm ifade etmesi için dilekçeyle bildirilmesi ya da tutanağa geçirilmesi gerekir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, çekilmeden sonra asile duruşma günü bildirilmeden davanın açılmamış sayılmasını bozma nedeni saymıştır.

Azilden sonra yapılan satışta kim neyi ispatlar?

Yargıtay 1. Hukuk Dairesine göre vekilin vekâletin sona erdiğini bildiğini vekâlet veren ispatlar. Hukuk Genel Kurulu kararına aktarılan 14. Hukuk Dairesi bozmasına göre ise azil vekile ulaşmışsa bu, ilke olarak öğrenmenin de ispatı sayılır ve azli öğrenmediğini temsilci ispat eder. TMK m. 3'e göre kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; 1. Hukuk Dairesinin 2019 ve 2022 tarihli kararlarında alıcının azli bildiği ya da bilebilecek durumda olduğu davacı tarafından ispatlanmadığı için satış ayakta tutulmuştur; vekilin vekâletin bittiğini bildiği durumda ilk el alıcının iyiniyetle korunamayacağını söyleyen karar da vardır (1. Hukuk Dairesi, 2010). Hukuk Genel Kurulu fahiş bedel farkı, kısa aralıklı devirler ve taraflar arasındaki yakınlık gibi olguları iyiniyet iddiasını çürüten deliller olarak değerlendirmiştir.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla Borçlar Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Bu alandaki diğer rehberler

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.