Tebligat SMS gelir mi? Kısa mesaj ile tebligatın farkı (7201 sayılı Kanun m. 7/a)

7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 1'e göre yargı mercilerinin (kazai merciler), kamu idarelerinin, belediyelerin, baroların ve noterlerin yapacağı elektronik ortam dâhil tüm tebligat, bu Kanun hükümlerine göre Posta ve Telgraf Teşkilatı (PTT) veya memur vasıtasıyla yapılır. Elektronik tebligat ise m. 7/a'ya göre PTT'nin kurup işlettiği Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi (UETS) üzerinden yürütülür. Kanunun metninde kısa mesaj (SMS) da e-posta da bir tebliğ yolu olarak sayılmaz.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu sonucu açıkça yazmıştır: Tebligat Kanunu'nda geçerli ve usulüne uygun tebligatın nasıl yapılacağı belirlenmiştir, kısa mesaj geçerli bir tebligat usulü olarak düzenlenmemiştir; Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 10'daki bilgilendirme ise asıl tebligat işlemini haber vermek için yalnız muhataba hatırlatmada bulunmak amacıyla sunulan bir hizmettir. (Yargıtay 9. HD, E. 2022/2571)¹ Olayda duruşma günü davacı vekiline kısa mesajla iletilmiş, duruşmaya gelen olmayınca dosya işlemden kaldırılmış ve üç ay içinde yenilenmediği için dava açılmamış sayılmıştı; Daire, kısa mesajla bildirimin geçerli ve usulüne uygun tebligat sayılamayacağını belirterek kararı bozdu.¹

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tebligata ilişkin Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin tamamen şekli olduğunu ve bir hukuki işlemin tebligat sayılması için kanunda öngörüldüğü şekilde yazılı bildirim ve belgelendirme gerektiğini vurgular; bu iki unsurdan biri yoksa tebligatın usulsüzlüğü değil yokluğu söz konusu olur. (Yargıtay HGK, E. 2017/2789)² Kurul başka bir kararında, bilgilendirme ve belgelendirme gerçekleşmiş olsa bile tebligattan söz edilebilmesi için bunların kanunun aradığı şekilde, kanunda öngörülen kişilerce ve kanunda belirtilen şekillerde yapılması gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay HGK, E. 2021/30)³

Tebligat Kanunu'nun hükümleri birlikte okunduğunda geçerli bir tebliğin şartları şunlardır: 1) tebligat PTT ya da memur vasıtasıyla yapılır (m. 1); 2) fiziki tebligat muhataba bilinen en son adresinde yapılır, bu adres tebligata elverişli değilse ya da tebligat yapılamazsa adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi bilinen en son adres sayılır (m. 10); 3) tebliğ bir mazbata ile belgelenir ve mazbata tebliğin kime, nerede ve ne zaman yapıldığını, evrakı alanın ve tebliğ memurunun imzasını içerir (m. 23); 4) elektronik tebligatta UETS iletiyi zaman damgasıyla ilişkilendirerek muhatabın elektronik tebligat adresine ulaştırır (Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 9/2).

Hukuk Genel Kurulu'na göre Tebligat Kanunu ile yönetmeliklerin amacı tebligatın muhatabına en kısa zamanda ulaşması, ilgilinin bilgilendirilmesi ve bunun belgeye bağlanmasıdır; Kanunun ve Yönetmeliğin belirlediği şekilde yapılmamış ve belgelendirilmemiş tebligatlar geçerli değildir.² İcra takibinde de durum aynıdır: Kurul, İİK m. 21/1 ve m. 57/1 uyarınca icra işlerinde tebligatın Tebligat Kanunu, Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik ve Elektronik Tebligat Yönetmeliği hükümlerine göre yapıldığını hatırlatır.²

Bu şekil şartlarının nedeni hukuki dinlenilme hakkıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesine göre bilgilenme hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için tebligat ve davetiyelerde kanunda öngörülmüş şekil şartlarına sıkı sıkıya uyulması gerekir ve kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi kural olarak mümkün değildir.¹ Daire, kısa mesajla bildirilen duruşma gününde tebliğ işlemlerinin yasal mevzuat kapsamında yöntemince yapılmadığını kabul etmiştir.¹

Yargıtay kararlarında telefonla ya da sistem üzerinden verilen haberler de tebligatın yerine konmamıştır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, gider avansı bulunmadığı için duruşma gününü bildiren tebligat çıkarılmayan bir dosyada, duruşma gününün kalem tarafından davacı vekiline telefonla bildirilmesinin usulüne uygun tebligat sayılamayacağını belirterek davanın açılmamış sayılmasına ilişkin kararı bozmuştur. (Yargıtay 8. HD, E. 2017/2263)⁴

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi de gider avansı olmadığından taraflara tebligat çıkarılmayıp davacı vekiline telefonla haber verilen bir olayda, tarafların usulüne uygun olarak duruşma gününden haberdar edilmediğini kabul etmiştir; Daireye göre dosyada gider avansının olmaması, davanın 6100 sayılı HMK'nın yürürlüğünden önce açılmış olması da gözetildiğinde tek başına tebligat yapmama gerekçesi olamaz; gider avansını tamamlatmak için de usulüne uygun bir tebligat yapılmamıştır ve usulüne uygun tebligat yapılmadan dosyanın işlemden kaldırılıp davanın açılmamış sayılması usul ve yasaya aykırıdır. (Yargıtay 4. HD, E. 2016/744)⁵ Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, gider avansı muhtırası tebliğ edilemeyince kalemin telefonla bilgi vermesine dayanılarak davanın usulden reddedildiği bir olayda, HMK'da gider avansının yatırılmasına ilişkin telefonla bilgi verilmesi hususunda bir düzenleme bulunmadığını ve eksikliğin usulüne uygun yapılacak tebligatla verilecek kesin süreyle giderilmesi gerektiğini söylemiştir. (Yargıtay 13. HD, E. 2016/17348)⁶

Duruşma gününün sistemden öğrenilmesine karar verilmesi de tebligatın yerini tutmaz. Hukuk Genel Kurulu, Tebligat Kanunu m. 7/a ve Elektronik Tebligat Yönetmeliği dâhil tebligat mevzuatında duruşma gününün UYAP sisteminden öğrenilmesi usulünün uygulanabileceğine yönelik bir düzenleme bulunmadığını; bu yolla bildirilen duruşmada vekile verilen kesin sürenin usulüne uygun olmadığını belirtmiştir. (Yargıtay HGK, E. 2015/2752)⁷ Yargıtay 10. Hukuk Dairesi aynı görüşle, duruşma gününün sistemden öğrenileceğine dair bir talep bulunsa dahi mahkemenin bu yönde karar veremeyeceğini yazmıştır. (Yargıtay 10. HD, E. 2022/12783)⁸ Bu kararlar sistemin ne gösterdiği hakkında değil, bu yolun kanunda tebliğ yolu olarak yer almadığı hakkındadır; UYAP ve e-Devlet ekranlarındaki ifadeler kanunda tanımlı değildir.

Elektronik tebligat adresi olan kişiye gelen kısa mesajın dayanağı Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 10'dur: 1) bilgilendirilmek isteyen muhatap e-posta adresini ya da kısa mesaj alabilen bir telefon numarasını PTT'ye bildirir (m. 10/1); 2) elektronik tebligat adrese ulaştığı anda PTT muhataba bilgilendirme mesajı iletir, mesaj telefona ücreti karşılığında, e-postaya ücretsiz gönderilir (m. 10/2); 3) bilgilendirmenin herhangi bir nedenle yapılamamış ya da geç yapılmış olması tebligatın geçerliliğini etkilemez (m. 10/3); 4) bilgilendirmeye ilişkin işlem kayıtlarını UETS tutar (m. 10/4).

Bu düzende kısa mesaj tebliğin kendisi değil, tebliğin geldiğini haber veren ayrı bir hizmettir. Tebliğ edilen içerik ve ekli dokümanlar UETS tarafından şifrelenir ve ancak muhatap tarafından görülür (Yönetmelik m. 9/3). Muhatap adresine güvenli elektronik imzasıyla, e-Devlet Kapısı üzerinden kimlik doğrulamasıyla ya da PTT'nin verdiği şifreyle birlikte tercihine göre SMS veya e-postayla gönderilen tek kullanımlık doğrulama koduyla erişir (Yönetmelik m. 11/1); Yönetmelikte kısa mesaj bir de bu doğrulama kodunun taşıyıcısı olarak geçer.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, vergi dairelerinin Vergi Usul Kanunu m. 107/A'ya göre yaptığı elektronik tebligatlarla ilgili bölge idare mahkemeleri arasındaki aykırılığı giderirken, bildirilen telefon numarasına ya da e-posta adresine bilgilendirme mesajı gönderilmemesinin tebligatın süresini ve geçerliliğini etkilemeyeceğine karar vermiştir. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2021/2)⁹ Kurul, Tebligat Kanunu m. 51 ile Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 10'un bu konudaki açık hükmü karşısında, başvuru formunda kısa mesajla bilgilendirilmeyi seçen mükellefin haklı beklentisinden söz edilemeyeceğini belirtmiştir; karar oy çokluğuyla verilmiştir.⁹

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, borçlu şirketin bilgilendirme mesajlarının şirketle bağı kalmamış eski bir ortağın telefonuna ve e-posta adresine gittiğini ileri sürdüğü bir dosyada, şirket yetkilisinin e-Devlet şifresiyle yapılan işlemin bağlayıcı ve tebligatın usulüne uygun olduğu gerekçesiyle verilen bölge adliye mahkemesi kararını usul ve kanuna uygun bularak onamıştır. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/13359)¹⁰ Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 21/1-b de adres sahibine, başvuru sırasında verdiği bilgi ve belgelerdeki değişiklikleri PTT'ye derhâl bildirme yükümlülüğü yükler. Elektronik tebligat adresinin kimler için zorunlu olduğu ve adresin nasıl alınıp kapatıldığı e-tebligat rehberinde anlatılmıştır.

Elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (7201 sayılı Kanun m. 7/a; Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 9/6). Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre elektronik tebligatta tebellüğ tarihi, iletinin hesaba ulaştığı ya da okunduğu tarih değil, adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonudur; böylece muhatap hesabını kontrol etmeyerek tebliğin sonuçlarını geciktiremez. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/4171)¹¹ Daire bu kuralla ödeme emrini beşinci günün saat 23.59.59'unda tebliğ edilmiş saymış, alacaklının aynı gün akşam takipten vazgeçmesini tebliğden önce yapılmış kabul ederek tahsil harcı alınamayacağına hükmetmiştir.¹¹

Bilgilendirme mesajı, elektronik tebligat muhatabın adresine ulaştığı anda iletilir (Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 10/2). Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, vergi tebligatındaki beş günlük sürenin başlangıcı olarak kısa mesaj ya da e-postayla bilgilendirme tarihinin değil, tebliğe konu evrakın muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihin esas alındığını belirtmiştir.⁹

Fiziki tebligatta tebliğin nerede ve ne zaman yapıldığı tebliğ mazbatasına yazılır (7201 sayılı Kanun m. 23). Muhatap adreste bulunmadığında ya da tebligatı almadığında uygulanan usul ve bu durumda tebliğ tarihinin nasıl belirlendiği, tebligatı almamanın sonuçlarını anlatan ayrı rehberde ele alınmıştır.

Usulüne aykırı yapılmış bir tebliğ, muhatap tebliğe muttali olmuşsa, yani tebliği öğrenmişse geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi addolunur (7201 sayılı Kanun m. 32). Hukuk Genel Kurulu bu hükmün uygulanması için tebligatın yasal muhatap adına çıkarılmış, ancak tebliğ işleminin kanun ve yönetmelikte öngörülen şekilde yapılmamış olmasını arar; muhatap tebliğ evrakını almış ya da içeriğini öğrenmişse usulsüz tebliğ geçerli hâle gelir.² Kurula göre usulsüz tebliği öğrendiğini beyan eden muhatabın bildirdiği tarih tebliğ tarihi sayılır; karşı taraf daha önceki bir öğrenme tarihini yazılı delille ispat ederse o tarih esas alınır.²

Hukuk Genel Kurulu'na göre bir husus kanun ve yönetmeliklerde belirtilen şekillerle taraflara tebliğ edilmemişse, tarafların başka yollarla daha önce haberdar olduğu ve bu bilgilenmenin belgelendiği ileri sürülse dahi hak düşürücü süre başlamaz.³ Kurul bu ölçütle, ilk derece kararını tebliğden önce icraya koyan vekilin istinaf süresinin icra takibi tarihinden değil, kararın kendisine usulen tebliğ edildiği tarihten başladığını kabul etmiştir; HMK m. 345'teki iki haftalık istinaf süresi ilamın usulen tebliğiyle işlemeye başlar.³ Karar oy çokluğuyla verilmiştir.

Aynı mantıkla Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kısa mesajla bildirilen duruşmaya gelinmemesine dayanılarak dosyanın işlemden kaldırılmasını ve üç ay içinde yenilenmeyen dava hakkında davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesini hatalı bulmuştur.¹

İcra dairesi işlemlerine karşı şikâyette ise Kanun süreyi öğrenmeye bağlar: İİK m. 16/1'e göre şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, borçlunun hacizden kısa mesajla haberdar olduğunu belirttiği tarihten yedi gün sonra yaptığı haczedilmezlik ve usulsüz tebligat şikâyetini süresinde saymış ve süreden ret kararını bozmuştur. (Yargıtay 12. HD, E. 2018/81)¹² Daire bu kararda haczedilmezlik şikâyetinin İİK m. 16/1'deki yedi günlük süreye tabi olduğunu ve bu sürenin öğrenme tarihinden başladığını hatırlatır.¹² Kararda kısa mesajın tebligat niteliği hakkında ayrıca bir değerlendirme yapılmamıştır.

Hukuk Genel Kurulu'na göre tebliğ işlemi ve tebliğ tarihi ancak Kanun ve Yönetmelikte emredilen şekillerle tevsik ve dolayısıyla ispat olunabilir; öngörülen şekilde işlem yapılmadıkça tebliğ memurunun yazılı beyanı onun mücerret sözünden ibaret kalır ve belgelendirilmiş sayılmaz.² Fiziki tebligatta bu belge tebliğ mazbatasıdır (7201 sayılı Kanun m. 23). Elektronik tebligatta tebligata ait delil kayıtları elektronik tebligat mesajının tamamının ulaştığı anda üretilir (Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 9/4) ve aksi ispat edilmedikçe kesin delil sayılır (m. 14/1).

Kısa mesaj bilgilendirmesinin kaydı bundan ayrıdır: muhatabın bilgilendirilmesine ilişkin işlem kayıtlarını UETS tutar (Yönetmelik m. 10/4). Bilgilendirmenin yapılamamış ya da geç yapılmış olması tebligatın geçerliliğini etkilemez (m. 10/3); tebligata ait delil kayıtları ise elektronik tebligat mesajının tamamının ulaştığı anda üretilir (m. 9/4) ve aksi ispat edilmedikçe kesin delil sayılır (m. 14/1).

Davada tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığını hâkim kendiliğinden denetler; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi yargılama sırasında yapılan tebliğlere ait mazbataların ve ilgili diğer belgelerin dosyaya konulması gerektiğini de belirtir.¹ İcra takibinde ise Hukuk Genel Kurulu'na göre tebligatın yapılmadığını ya da usulsüzlüğünü yalnız muhatap ileri sürebilir; muhatap usulsüzlüğü bildirmemişse icra mahkemesi tebligatın usulüne uygun olup olmadığını kendiliğinden inceleyemez ve icra müdürü kendi çıkardığı tebligatın usulsüz olduğuna kendiliğinden karar veremez.²

Tebligat Kanunu'nda tebliğin muhatabın bir ödeme yapmasına ya da bir bağlantıyı açmasına bağlandığı bir hüküm yoktur. Kanun m. 5'e göre tarifede yazılı PTT ücretlerini ve zaruri masrafları, aksine bir hüküm bulunmadıkça tebliğin yapılmasını isteyen peşin olarak öder. Elektronik Tebligat Yönetmeliği m. 10/2 ise muhatabın kendi isteğiyle aldığı kısa mesaj bilgilendirmesinin ücret karşılığında iletildiğini söyler.

Elektronik tebligatın içeriği UETS içinde şifrelenir ve yalnız muhatap tarafından görülür (Yönetmelik m. 9/3); adrese erişim m. 11/1'de sayılan yollarla yapılır. Yönetmelik m. 21/1-c, adres sahibine kimlik doğrulama amacıyla kendisine verilen bilgileri korumak, üçüncü kişilerle paylaşmamak ve başkasına kullandırmamak yükümlülüğü yükler; m. 11/1'e göre kısa mesajla gelen tek kullanımlık doğrulama kodu da bu erişimin parçasıdır.

Kanuna göre tebligat PTT ya da memur eliyle, elektronik tebligatta UETS üzerinden yapılır (m. 1, m. 7/a) ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesine göre kısa mesaj geçerli bir tebligat usulü olarak düzenlenmemiştir.¹