Haciz şerhi nedir? Tapudaki haciz şerhinin ve ipoteğin kaldırılması

Tapu kütüğünde mülkiyet, rehin ve irtifak hakları için ayrı sütunlar vardır; bunların dışında “şerh” ve “beyanlar” adıyla iki sütun daha bulunur. Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre bir hususun şerh veya beyanlar sütununa yazılması, taşınmazın ayni hakka ilişkin statüsünde bir değişiklik meydana getirmez. (Yargıtay 14. HD, E. 2016/654)¹

Daireye göre şerhin amacı, ilişkin bulunduğu hukuki durumu üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hâle getirmek ve bu duruma aleniyet kazandırmaktır; şerh bu yönüyle ayni bir etki gösterir. Hangi hakların tapu kütüğüne şerh edileceğini kanun belirler ve kanunun belirlemediği bir hak tapu kütüğüne şerh edilemez.¹

Kanun şerhi üç başlıkta düzenler: 1) TMK m. 1009'a göre arsa payı karşılığı inşaat, taşınmaz satış vaadi, kira, alım, önalım ve gerialım sözleşmelerinden doğan haklar ile şerh edilebileceği kanunlarda açıkça öngörülen diğer haklar tapu kütüğüne şerh edilebilir; bunlar şerh verilmekle o taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir. 2) TMK m. 1010'a göre çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararları, haciz, iflas kararı veya konkordato ile verilen süre ve şerhi kanunen öngörülen diğer işlemler, tasarruf yetkisinin kısıtlanması olarak şerh verilebilir; bu kısıtlamalar da şerhle sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir. 3) TMK m. 1011'e göre iddia edilen bir aynî hakkın güvence altına alınması gerekiyorsa veya tasarruf yetkisini belirleyen belgelerdeki noksanlıkların sonradan tamamlanmasına kanun olanak tanıyorsa geçici tescil şerhi verilebilir; bu şerh bütün ilgililerin razı olmasına veya hâkimin karar vermesine bağlıdır. Haciz şerhi ikinci gruptadır.

Şerh edilen kişisel hak ayni hakka dönüşmez. Yargıtay 3. Hukuk Dairesine göre tapu siciline şerh edilen kişisel hak ayni hak niteliğini almaz, ancak aynilik güç ve etkisi kazanır; bu durumda da herkese karşı değil, konusu olan taşınmazla ilgili kişilere karşı ileri sürülebilir. (Yargıtay 3. HD, E. 2017/5629)²

İpotek ise bir şerh değil, rehin sütununa tescil edilen bir haktır. Yargıtay'a göre ipotek, kişisel bir alacağın teminat altına alınması amacını güden ve bir taşınmaz değerinden alacaklının alacağını elde etmesini sağlayan sınırlı bir ayni haktır; kurulması için rehin sözleşmesinin TMK m. 856 gereğince tapu siciline tescil edilmesi gerekir. (Yargıtay 14. HD, E. 2017/2139)³

Bu sayfadaki şerh, tapu kütüğüne yazılan kayıttır. Mahkeme kararındaki muhalefet şerhi, tutanağa düşülen not ya da kesinleşme şerhi ayrı kavramlardır ve terimler sözlüğündeki şerh maddesinde anlatılmıştır.

İİK m. 91/1'e göre taşınmazın haczi ile tasarruf hakkı kısıtlanır; haczin konulduğu, ne miktar için yapıldığı ve alacaklının adı ile tebliğe yarar adresi icra dairesi tarafından tapu siciline bildirilir. Hacze yeni alacaklılar katılır veya haciz kalkarsa bu durum da tapu siciline haber verilir (İİK m. 91/2). Resmî sicile kayıtlı malların haczi, takibin yapıldığı icra dairesince kaydına işletilmek suretiyle doğrudan da yapılabilir (İİK m. 79/2).

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre taşınmazın usulüne uygun olarak haczedildiğinin kabulü için icra müdürlüğünce haciz kararı verilmesi yeterlidir; haczin geçerliliği ve tamamlanmış sayılması için ayrıca tapu siciline şerh verilmesi zorunlu değildir. Tapuya işlenme haczin kurucu unsuru değildir, bildirici niteliktedir; ne var ki haczin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için tapu siciline işlenmesi gerekir. (Yargıtay 12. HD, E. 2016/16051)⁴

Bu ayrımın sonucu hacizli taşınmazı satın alan kişide ortaya çıkar. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, icra müdürlüğünün haciz müzekkeresini yazdığı günün ertesinde taşınmazı satın alan ve o tarihte tapuda haciz şerhi bulunmayan üçüncü kişinin şikâyetinin kabulü ile haczin kaldırılması gerektiğine karar vermiştir; Daireye göre TMK m. 1023 karşısında tapu sicilinde yazılı olmayan şerh, şikâyet eden iyiniyetli üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez. (Yargıtay 12. HD, E. 2019/10277)⁵

Tapuda haciz şerhi varken taşınmazı edinen kişi ise bu kısıtlamaya katlanır, çünkü şerh verilmiş tasarruf kısıtlaması sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir (TMK m. 1010/2). Hacizli taşınmazın el değiştirmesi hâlinde İİK m. 148/a uygulanır (İİK m. 91/3).

Trafik siciline kayıtlı araçlar üzerindeki haciz ve rehin ayrı rehberlerde (araç haczi, araç rehninin kaldırılması) anlatılmıştır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesine göre haciz şerhinin usulsüz konulduğunun saptanması veya lehtarın talebi üzerine kaldırılması mümkündür; TMK m. 1010 uyarınca borcun ödenmesi, icra takibinin düşmesi ya da herhangi bir sebeple sona ermesi hâlinde de haciz şerhinin terkini mümkündür. (Yargıtay 7. HD, E. 2021/653)⁶

Haciz, satış kanuni süre içinde istenmezse de kalkar. İİK m. 106/1'in bugünkü metnine göre alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir; İİK m. 110/1'e göre bir malın satılması kanuni süre içinde istenmez veya talep geri alınıp da süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar. Bu metin 24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanunla getirilmiştir; taşınmazlarda bir yıllık süre bu değişiklikten önce de vardı. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre 6352 sayılı Kanunla değişik metinde alacaklı, haczolunan mal taşınır ise hacizden itibaren altı ay, taşınmaz ise bir yıl içinde satışını isteyebiliyordu. (Yargıtay 12. HD, E. 2015/17562)⁷ Taşınmazlar için iki yıllık süre daha eski metindedir; Daire bu süreyi 2010 tarihli bir hacze uygulamıştır.⁴ Hangi metnin uygulanacağı haciz tarihine göre belirlenir. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/13180)⁸ 7343 sayılı Kanunla İİK m. 106 ve 110'da yapılan değişiklikler, uygulamaya geçilen il ve ilçelerde geçiş tarihinden sonra haczedilen mallar hakkında uygulanır; geçiş tarihinden önce haczedilen mallarda değişiklikten önceki hükümlerin uygulanmasına devam olunur (İİK geçici m. 18/2-1).

Daireye göre satış isteme süreleri hak düşürücü niteliktedir ve mahkeme satış talebinin süresinde yapılıp yapılmadığını kendiliğinden gözetir; satış isteme süresinin geçmesine karşın tapu sicilinde şeklen varlığını sürdüren haciz, İİK'nın emredici hükümlerine aykırı bir durum yaratır ve bu husus kamu düzeniyle ilgilidir.⁴ Sürenin başlangıcı, haczin tapuya şerh verildiği gün değil, icra müdürlüğünün haciz kararını verdiği gündür.⁴⁸

Haczedilen resmî sicile kayıtlı malın haczinin kalktığı icra dairesiyle yazışma sonucunda tespit edilirse, sicili tutan idare haciz şerhini terkin eder ve işlemi icra dairesine bildirir (İİK m. 110/2). Haczin kalkmasına sebep olan alacaklı, o mala ilişkin haczin konulması ve muhafazası gibi giderlerden sorumludur (İİK m. 110/3). Haczedilmezlik (meskeniyet) şikâyeti incelenirken haciz düşerse şikâyet konusuz kalır; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi böyle bir durumda esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.⁸

Haczin süre geçtiği için düştüğü icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülebilir; Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin incelediği dosyada taşınmazı haciz yüküyle satın alan üçüncü kişi bu yola başvurmuş ve Daire şikâyetin kabulü gerektiğini söylemiştir.⁴ İİK m. 16/1'e göre şikâyet işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır; bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı ise her zaman şikâyet olunabilir (İİK m. 16/2). Satış isteme süresi geçtiği hâlde icra müdürünün satış talebini kabul etmesi ise yedi günlük süreye bağlı değildir: Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre bu husus kamu düzeninden olduğu için süresiz şikâyete tabidir. (Yargıtay 12. HD, E. 2017/2250)⁹

Tapu iptal ve tescil kararı eski malikin borcundan konulmuş hacizleri kendiliğinden silmez. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, tapu iptal ve tescil kararı kesinleşmeden önce eski malikin borcu için işlenmiş kamu haczi şerhlerinin kaldırılmasına karar veren hükmü bozmuştur; Daireye göre bu ilam, taşınmazın tapu kaydında yer alan tüm takyidatlarıyla hüküm ifade eder.¹ Davada taşınmazın kaydına ihtiyati tedbir kararı işlenmişse durum farklıdır: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, haciz alacaklısının davaya dahil edildiği ve haczin terkininin de istendiği bir davada, tapu iptali ve tescil istemiyle açılan davada verilen ihtiyati tedbir kararından sonra konulan haciz şerhinin terkini gerektiğini belirtmiş ve alacaklı hakkındaki davanın husumetten reddini bozmuştur. (Yargıtay 14. HD, E. 2013/8059)¹⁰

Haczin genel olarak hangi yollarla kaldırıldığı haciz kaldırma rehberinde, ödeme emrine itiraz icra takibine itiraz rehberinde, tapu iptali ve tescil davası ise kendi rehberinde anlatılmıştır.

TMK m. 883/1'e göre alacak sona erince ipotekli taşınmazın maliki, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir. Tapudaki bir kaydın terkini, TMK m. 1014 uyarınca bu kaydın kendilerine hak sağladığı kimselerin yazılı beyanı üzerine yapılır; ipotekte bu kişi ipotek alacaklısıdır. Uygulamada “ipotek fekki” denen işlem budur; fek, çözme ve kaldırma anlamına gelir.

Yargıtay'a göre alacak sona erdiği hâlde alacaklı terkin taahhüdünü iradesiyle yerine getirmezse, taşınmaz maliki ipoteğin fekkini (kaldırılmasını) dava yolu ile isteyebilir.³ Konut kredisi tamamen ödendikten sonra kaldırılmayan ipotekte Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, alacak sona erdiği için malikin bankadan ipoteği terkin ettirmesini isteyebileceğini ve bankanın bu talebi yerine getirmek zorunda olduğunu kabul eden kararı onamıştır. (Yargıtay 3. HD, E. 2024/545)¹¹

7181 sayılı Kanunla 2019'da eklenen TMK m. 883/2'ye göre ipotek süreli olarak kurulmuşsa ve sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde taşınmaz üzerine İİK m. 150/c'de belirtilen şerh konulmamışsa, ipotek malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir.

Neyin ödenmesiyle ipoteğin kalkacağı ipoteğin türüne bağlıdır. Belirli bir borç için kurulan kesin borç (karz) ipoteği, Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre TMK m. 875 uyarınca anapara yanında gecikme faizini ve icra takibi yapılmışsa takip masraflarını da güvence altına alır; bu nedenle ipoteğin kaldırılmasına ancak anaparanın, gecikme faizinin ve icra takibi yapılmışsa takip giderlerinin ödenmesi hâlinde karar verilebilir. (Yargıtay 14. HD, E. 2016/12442)¹²

İleride doğacak veya doğması muhtemel bir alacak için kurulan üst sınır (azami meblağ) ipoteğinde ise borçlu yalnız ipotek akit tablosunda belirtilen miktarla sınırlı olarak sorumludur; ana borç, gecikme faizi ve icra takip giderlerinden oluşan toplam borç bu limiti aşamaz.³ Daireye göre mahkeme teminat altındaki alacağı belirler, limiti aşmamak koşuluyla bu tutarı davacıya depo ettirir ve eksiksiz depo edilirse ipotek şerhini terkin eder; kısmen ödeme yapılmışsa dava reddedilir, ancak ödenen bölümün kütükte gösterilmesine karar verilir.³ (Yargıtay 7. HD, E. 2021/341)¹³

Teminat ipoteğinin güvence altına aldığı alacak hiç doğmamışsa ipotek kaldırılır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, bir taşeron sözleşmesindeki yükümlülükler için verilen teminat ipoteğinde, ipotek lehtarının ipotekle yükümlü olandan bir alacağı bulunmadığı belirlenirse ipoteğin fekkine, alacak varsa alacak miktarı depo edildikten sonra fekkine karar verilmesi gerektiğini söylemiştir.¹³

Konut kredisinin teminatı olarak verilen üst sınır ipoteğinde ipotek senedine, kredinin yanında bankaya karşı doğmuş ve doğacak bütün borçları güvence altına alan kayıtlar konabilmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, konut finansmanı kredi sözleşmesi ve resmî ipotek senedindeki bu tür hükümlerin haksız şart niteliğinde olduğunu kabul eden kararı onamış ve aynı yöndeki önceki kararlarını anmıştır.¹¹ 6502 sayılı Kanun m. 5/2'ye göre tüketiciyle akdedilen sözleşmelerde yer alan haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür.

Alacaklı parayı almaktan ve ipoteği çözmekten kaçınıyorsa ya da gaipse ve yerleşim yeri bilinmiyorsa, İİK m. 153/1'e göre ipotekle güvence altına alınmış ve vadesi gelmiş alacağın borçlusu icra dairesine başvurabilir. İcra dairesi alacaklıya, on beş gün içinde gelip parayı almasını ve ipoteği çözmesini tebliğ eder. Alacaklı bu süre içinde gelmez veya kanunen makbul bir sebep göstermeden kaçınırsa ve borçlu borcunu icra dairesine tamamen yatırırsa, icra mahkemesi paranın alacaklı adına saklanmasına ve ipotek kaydının terkinine karar verir; karar tapu dairesine tebliğ edilerek sicile geçirilir. Vadesi gelmemiş borcu ipotek senedine göre işlemiş ve işleyecek bütün faizleriyle ödemeyi üstlenen borçlu da bu yolu kullanabilir (İİK m. 153/2).

Bu yol, alacaklının kanunen makbul bir sebep ileri sürmediği durumlar içindir (İİK m. 153/1). Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre ipotek alacaklısı, ipotek bedelinin günün koşullarına uyarlanması gerektiği sebebiyle borçlunun yatırdığı parayı almaktan ve ipoteği çözmekten kaçınabilir ve bu sebep İİK m. 153'teki “kanunen makbul” sebep niteliğindedir; uyuşmazlığın çözümü yargılama yapılmasını zorunlu hâle getirdiğinden ipoteğin fekki bu madde kapsamında istenemez. (Yargıtay 12. HD, E. 2019/464)¹⁴

Alacaklı ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatmışsa durum farklıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre takip konusu borç ve fer'ilerinin tamamen ödenmesi hâlinde ipoteğin kaldırılması icra takibinin doğal sonucudur ve borçlu, icra müdürlüğünden ipoteğin kaldırılması için tapu sicil müdürlüğüne yazı yazılmasını isteyebilir. (Yargıtay 12. HD, E. 2023/4454)¹⁵

Aynı kararda Daire, ipotekli taşınmazı satın alan kişinin ipotek limitini takip dosyasına ödediği, ancak takip konusu alacağın tamamen tahsil edilmediği ve alacaklının fekke onay vermediği olayda şikâyetin kabulünü bozmuştur: icra müdürlüklerinin ve dar yetkili icra mahkemelerinin İİK m. 153 uygulaması dışında ipoteğin kaldırılmasına karar verme yetki ve görevi yoktur; ipoteğin kaldırılması istemi yargılamayı gerektirdiğinden genel mahkemelerden talep edilebilir.¹⁵

İpotekli taşınmazın icra yoluyla satışı ve ihaleye karşı başvuru ihalenin feshi rehberinde anlatılmıştır.

Terkin davası, kaydın kendisine hak sağladığı kişiye karşı açılır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, kira şerhinin terkini davasında husumetin şerh lehtarına yöneltilmesi gerektiğini, subjektif hakla ilgisi olmayan tapu sicil müdürlüğünün davada taraf sıfatı bulunmadığını belirtmiştir. (Yargıtay 14. HD, E. 2008/5422)¹⁶

Alacaklısı bilinmeyen çok eski ipoteklerde Hukuk Genel Kurulu farklı bir sonuca varmıştır: tapu kütüğünde ve dayanak belgelerinde alacaklısı yalnız “banka” diye yazılmış, miktarı belli olmayan ve akit tablosu bulunamayan 1328 tarihli ipoteğin terkini davasının, tapu sicilinin tutulmasında görevli ve sorumlu tapu sicil müdürlüğüne yöneltilebileceğine oy çokluğuyla karar vermiştir. (Yargıtay HGK, E. 2013/93)¹⁷

İpoteğin kaldırılması taşınmazın mülkiyetiyle ilgilidir. Yargıtay 19. Hukuk Dairesine göre ipoteğin fekki isteminde taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemelerin yetkisi kamu düzenini ilgilendirir ve resen gözetilir; menfi tespit istemiyle birlikte açılan davada fek talebi ayrılarak yetki yönünden karar verilmelidir. (Yargıtay 19. HD, E. 2016/5700)¹⁸ Bu, HMK m. 12/1'deki kesin yetki kuralının sonucudur. Kira şerhinde durum farklıdır: kira, TMK m. 1009'da şerh edilebilecek kişisel haklar arasında sayılır ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesine göre şerh edilen kişisel hak ayni hak niteliğini almaz.² Kira şerhinin kaldırılması davasında bu nedenle HMK m. 12/1'deki kesin yetki değil, genel yetki kuralları uygulanır (HMK m. 6).

Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2); her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili davalar ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın bankalara, diğer kredi kuruluşlarına ve finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan davalar asliye ticaret mahkemesinde (TTK m. 4/1-f, 5/1), tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür (6502 sayılı Kanun m. 73/1). Konut kredisine bağlı bir ipoteğin kaldırılması davasında Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, uyuşmazlık tüketici kredisi niteliğindeki konut kredisinden kaynaklandığı ve davacı tüketici konumunda bulunduğu için davacının harçtan muaf olduğunu ve aleyhine harca hükmedilemeyeceğini belirtmiştir.³

Zorunlu arabuluculuk bakımından ipoteğin kaldırılması 6325 sayılı Kanun m. 18/B/1'deki listede sayılmaz. Tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır, ancak tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar bu şartın dışındadır (6502 sayılı Kanun m. 73/A/1-d). Ticari davalarda arabuluculuk şartı, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları içindir (TTK m. 5/A/1); ipoteğin kaldırılması istemiyle birlikte ticari nitelikte bir menfi tespit istemi de ileri sürülüyorsa bu hükme bakılır.

TBK m. 312'ye göre taşınmaz kiralarında, sözleşmeyle kiracının kiracılık hakkının tapu siciline şerhi kararlaştırılabilir; TMK m. 1009 da kira sözleşmesinden doğan hakları tapu kütüğüne şerh edilebilecek haklar arasında sayar. Yargıtay 3. Hukuk Dairesine göre şerh hususundaki sözleşme kira sözleşmesinden bağımsız bir sözleşmedir; kira sözleşmesi içinde veya ondan ayrı olarak düzenlenebilir.²

TBK m. 310'a göre sözleşmenin kurulmasından sonra kiralanan herhangi bir sebeple el değiştirirse yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur. Şerh bunun ötesinde, kiracılık hakkını şerh tarihinden sonra taşınmazda ayni hak kazanan kişilere karşı ileri sürülebilir kılar; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bunu, kişisel hakkın tapuya işlenmesiyle sonradan hak kazanan üçüncü kişilerin bu konuda uyarılmış olmasına bağlar.² Aynı kararda Daire, şerh kararlaştırılmış kira sözleşmesini devralan kiracının şerh istemini reddeden hükmü bozmuştur.²

Şerhi tapuya kim götürebilir? Yargıtay 3. Hukuk Dairesine göre kira sözleşmesinde şerhe ilişkin hüküm bulunsa bile malikin başvurusu olmadan kiracının şerh için başvurabilmesi için kira sözleşmesinin noterde düzenlenmiş ya da sözleşmedeki imzaların noterce onaylanmış olması gerekir; adi yazılı ve yalnız suret onayı yapılmış sözleşmeyle kiracının tek başına koydurduğu şerhin terkinine karar verilmelidir. (Yargıtay 3. HD, E. 2017/5478)¹⁹ Kiraya veren şerh yükümlülüğünü yerine getirmezse kiracı bu yükümlülüğün ifası için dava açabilir.¹⁹

Kira şerhinin silinmesi için ilgilinin başvurusu gerekir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre tapu kaydına şerh edilen kira sözleşmesinin feshi ya da sürenin sona ermesi gibi nedenlerle kayıtta bulunmasından amaçlanan yarar ortadan kalktığında, ilgilisinin başvurusu üzerine kayıt tapu sicil müdürlüğü tarafından terkin edilir; şerhten yararlanan kişinin oluru alınır, olur yoksa mahkemeden hükmen terkin istenebilir.¹⁶ Bu karar 818 sayılı eski Borçlar Kanunu döneminde verilmiştir; dayandığı TMK m. 1009 aynen yürürlüktedir, kiracılık hakkının şerhine ilişkin hüküm bugün TBK m. 312'dedir.

Kira sözleşmesinin tarafları arasındaki şerh uyuşmazlığı kira ilişkisinden doğduğu ölçüde HMK m. 4/1-a uyarınca sulh hukuk mahkemesinin görevine girer ve 6325 sayılı Kanun m. 18/B/1-a uyarınca kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kira şerhinin terkini ve kira sözleşmesinin tapuya şerhi davalarında harca tabi dava değerinin bir yıllık kira bedeli olduğunu belirtmiştir.¹⁹

İpoteğin kaldırılması davasında ödeme iddiası yazılı delille kanıtlanır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre taşınmaz malikinin ödeme iddiası varsa bu iddianın da yazılı delille kanıtlanması zorunludur.¹²³

Teminat ve üst sınır ipoteğinde alacağın varlığını kanıtlama yükü alacaklıdadır. Yargıtay 19. Hukuk Dairesine göre kural olarak davalı ipotek alacaklısının alacak miktarını ve alacağın varlığını yazılı belgeyle kanıtlaması gerekir ve mahkeme ona bu yönden ispat imkânı tanımalıdır.¹⁸ Yargıtay 7. Hukuk Dairesi ise teminat ipoteğine konu imalatların yapılıp yapılmadığının, parasal karşılığının ve bu miktarın ödendiğinin belirlenmesi için davacı ipotek verene ispat imkânı tanınmasını istemiştir.¹³

Üst sınır ipoteğinde mahkemenin yapacağı iş Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin kararında sırayla sayılmıştır: 1) alacaklının ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibi yapıp yapmadığını sorup saptamak, takip varsa dosyayı getirtmek; 2) resmî akit tablosundaki sözleşme hükmünü gözeterek ipotekle teminat altına alınan anapara alacağını taraflardan delillerini isteyip toplayarak bulmak; 3) gecikme faizi ile takip giderlerini gerek duyulursa bilirkişiye hesaplatmak; 4) toplamı, limiti aşmamak koşuluyla davacıya depo ettirmek.³

Eski tarihli kesin borç ipoteğinde alacaklı ipotek bedelinin günün koşullarına uyarlanmasını isteyebilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, malikin açtığı ipoteğin fekki davası derdestken alacaklı tarafın açtığı uyarlama davasının fekki davasıyla birleştirilmesini, yapılacak yargılamada ipotek bedelinin ödenip ödenmediğinin ve ödenmediyse ödenmesi gereken bedelin tespit edilmesini istemiştir.¹²

Haciz şerhinin terkini davasında mahkeme güncel tapu kaydını esas alır ve dava konusu her şerh için ayrı karar verir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, üç haciz şerhinden yalnız birinin terkin edildiği, ikisinin tapuda durduğu bir davada, şerhlerin tamamının terkin edildiği gerekçesiyle verilen ret kararını HMK m. 26'daki taleple bağlılık ilkesini anarak bozmuştur.⁶

İyiniyetli alıcının durumunda satın alma tarihindeki tapu kaydı belirleyicidir: Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin incelediği olayda haciz müzekkeresi 24.10.2017'de yazılmış, taşınmaz 25.10.2017'de satın alınmış, haciz şerhi ise tapuya 10.08.2018'de işlenmişti ve Daire haczin kaldırılması gerektiğine karar vermiştir.⁵