Şerh ne demek? Mahkemede şerh, muhalefet şerhi ve karşı oy

Şerh, bir belgeye ya da kayda düşülen açıklama veya not demektir. İcra ve İflas Kanunu'nda kelime sicile işlenen kayıt anlamında geçer; kanun, haczi kalkan sicile kayıtlı malın haciz şerhinin sicili tutan idarece terkin edileceğini yazar (İİK m. 110/2).

Mahkemede “muhalefet şerhi” denince toplu mahkemede çoğunluğa katılmayan hâkimin görüşünü yazdığı bölüm anlaşılır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu bu ifadeyi kullanmaz; kanunun terimi karşı oydur.

Hukuk davasında hükümde gerekçesiyle birlikte karşı oya da yer verilir (HMK m. 298/3). Ceza davasında hâkim ve mahkemelerin her türlü kararı karşı oy dahil gerekçeli olarak yazılır ve kararların örneklerinde karşı oylar da gösterilir (CMK m. 34/1). Hükmün gerekçesi ve varsa karşı oy gerekçesi tutanağa geçirilmemişse en geç on beş gün içinde dosyaya konulur (CMK m. 232/3).

Mahkemece karar ve hükümler oybirliği veya oyçokluğuyla verilir; karşı oya tutanakta yer verilir ve gerekçesi de tutanakta gösterilir (CMK m. 224). Bu nedenle karşı oy, çoğunluğun verdiği kararın sonucunu değiştirmez.

Uygulamada taraf ya da vekilin duruşma tutanağına itiraz veya açıklama yazdırmasına da “şerh düşmek” denir. Kanuna göre taraflar ve diğer ilgililer sözlü açıklamalarını hâkimin izniyle doğrudan tutanağa yazdırabilir (HMK m. 154/2).

Hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına yazılıp tarih, mahkeme mührü ve başkan ya da hâkimin imzasıyla belirtilir (HMK m. 302/4). Uygulamada bu kayda kesinleşme şerhi denir. Kanun yollarından geçerek kesinleşen kararların kesinleşme kaydını ilk derece mahkemesi yapar (HMK m. 302/5).