UYAP dosya durumu ne demek? Açık, kapalı, infaz, istinafta, Yargıtayda

Dosya durumunda görülen “açık” ve “kapalı” kelimeleri kanun terimi değildir; Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nda dosyanın açık ya da kapalı olmasına bağlanmış bir sonuç yoktur. “İnfaz”, “istinaf” ve “temyiz” ise kanundaki aşamaların adıdır; bu aşamaların ekranda nasıl gösterildiği kanunda düzenlenmez. Hukuken belirleyici olan, dosyada hangi kararın verildiği ve bu kararın kesinleşip kesinleşmediğidir; hükmün kesinleştiği ilamın üzerine yazılarak belirtilir (HMK m. 302/4).

Görülmekte olan davaya uygulamada derdest dava denir; kelime Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun maddelerinde geçmez. Kanun bu durumu bir dava şartına bağlar: aynı davanın daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması gerekir (HMK m. 114/1-ı). Mahkeme dava şartları hakkında öncelikle dosya üzerinden karar verir (HMK m. 138).

Ceza davasında aynı fiil nedeniyle aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir (CMK m. 223/7).

“Kapalı” kelimesinin kanunda bir karşılığı yoktur. Bir ceza dosyasında infaz aşamasının ne anlama geldiğini ise kanun açıkça söyler: mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz (5275 sayılı Kanun m. 4/1). İnfaz, kesinleşmiş hükmün yerine getirilmesidir.

İcra dosyalarında haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; itiraz veya dava hâlinde bunların başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar, icra dairesinde taksit sözleşmesi yapılmışsa sözleşmenin ihlaline kadar geçen zaman bu süreye katılmaz (İİK m. 78/2).

Haciz talebi süresinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra süresinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır; alacaklı yenileme talebinde bulunup bu talep borçluya tebliğ edilerek yeniden haciz isteyebilir (İİK m. 78/4-5).

Hukuk davasında ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 341/1-a). Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlara karşı ise tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m. 361/1).

Ceza davasında ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m. 272/1). Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir (CMK m. 286/1).

Ancak kanunda sayılan bazı kararlar kesindir ya da bu yollara kapalıdır. Hukuk davasında miktar veya değeri kanundaki sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; manevi tazminat davaları bu sınıra bağlı değildir (HMK m. 341/2). Ceza davasında örneğin, hapis cezasından çevrilenler hariç, kanundaki sınırı aşmayan adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf yoluna gidilemez (CMK m. 272/3-a). İlk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezası ya da adli para cezasına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları, kanunda sayılan bazı suçlar dışında temyiz edilemez (CMK m. 286/2-a, 286/3).

Ceza dosyası temyizde önce Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir (CMK m. 297/2). Başsavcılığın düzenlediği tebliğname, sanık veya katılan hükmü temyiz etmişse ya da tebliğname onların aleyhine sonuç doğurabilecek görüş içeriyorsa sanık veya müdafii ile katılan veya vekillerine tebliğ edilir; tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı cevap verilebilir (CMK m. 297/3).

Uygulamada takipsizlik denen karar, kanunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar adını taşır. Cumhuriyet savcısı, soruşturma sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde bu kararı verir (CMK m. 172/1).

Karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir (CMK m. 172/1). Suçtan zarar gören, karar kendisine tebliğ edildikten itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1).

Bu karardan sonra yeni delil elde edilmedikçe ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz (CMK m. 172/2).

“Duruşma evrakı hazırlandı” gibi ifadeler de kanunda geçmez. Ceza davasında iddianamenin kabulüyle kamu davası açılır ve kovuşturma evresi başlar; mahkeme duruşma gününü belirler ve duruşmada bulunması gereken kişileri çağırır (CMK m. 175).

İddianame, çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir; çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunmalıdır (CMK m. 176/1, 176/4).