Tebligatı almazsam ne olur? Kapıda bulunmama, imzadan kaçınma ve usulsüz tebligat (Tebligat Kanunu m. 21, 32, 35)

Tebligat Kanunu m. 1'e göre mahkemeler ve diğer yargı mercileri, genel ve özel bütçeli kamu idareleri, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, sosyal güvenlik kurumları, il özel idareleri, belediyeler, köy tüzel kişilikleri, barolar ve noterler tarafından yapılacak, elektronik ortam dahil tüm tebligat bu Kanun hükümlerine göre Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü veya memur vasıtasıyla yapılır. Tebligat, bir işlemin ilgilisine kanunda gösterilen usulle bildirilmesidir; Tebligat Kanunu m. 23'e göre tebliğ bir mazbata (tebliğ tutanağı) ile belgelenir ve bu mazbata tebliğin kime, nerede ve ne zaman yapıldığını, evrakı alanın imzasını ve tebliğ memurunun adını ve imzasını içerir.

Tebligat Kanunu m. 10/1'e göre tebligat, tebliğ yapılacak kişiye bilinen en son adresinde yapılır. m. 10/2'ye göre bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığı anlaşılırsa veya oraya tebligat yapılamazsa, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresi bilinen en son adresi kabul edilir ve tebligat buraya yapılır. Kişinin kendi başvurusu veya kabulü şartıyla her yerde tebligat yapılabilir (m. 10/3).

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre kişiye önce bilinen en son adresi esas alınarak Tebligat Kanunu m. 21/1'e göre tebligat çıkarılmalı, adres tebligata elverişli değilse ya da tebligat yapılamazsa adres kayıt sistemindeki adresine, buna ilişkin şerh verilerek m. 21/2 uyarınca tebligat çıkarılmalıdır. (Yargıtay 12. HD, E. 2020/8514)¹ Aynı kararda, alacaklının takip talebinde bildirdiği adresin borçlunun bilinen adresi olduğu ve bilinen adresin tespiti için şikâyete konu takip dosyası dışında başka bir takip dosyasının araştırılmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.¹

Tebligat Kanunu m. 7/a, kanunda sayılan bazı gerçek ve tüzel kişilere tebligatın elektronik yolla yapılmasını zorunlu tutar. Elektronik tebligatın nasıl yapıldığı ve ne zaman yapılmış sayıldığı e-tebligat rehberinde, cep telefonuna gelen kısa mesajların tebligat sayılıp sayılmadığı SMS tebligat rehberinde anlatılmıştır; bu sayfa kâğıt tebligatı ve tebliğ memurunun adreste yaptığı işlemleri ele alır.

Tebligat Kanunu m. 21/1'e göre kendisine tebligat yapılacak kişi veya onun yerine tebligat yapılabilecek kişilerden hiçbiri gösterilen adreste bulunmazsa ya da evrakı almaktan kaçınırsa (kanunun deyişiyle tebellüğden imtina ederse), tebliğ memuru şu işlemleri yapar: 1) evrakı o yerin muhtarına veya ihtiyar heyeti üyelerinden birine ya da zabıta amir veya memurlarına imza karşılığında teslim eder; 2) evrakı teslim alanın adresini gösteren ihbarnameyi adresteki binanın kapısına yapıştırır; 3) adreste bulunmama hâlinde durumu mümkün olduğunca en yakın komşulardan birine, varsa yönetici veya kapıcıya da bildirir. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih, tebliğ tarihi sayılır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre m. 21/1 iki hâli birlikte düzenler: biri adreste bulunmama, diğeri tebellüğden imtinadır. (Yargıtay 12. HD, E. 2024/602)² Evrakı kapıda almayı reddetmek de, evde bulunmamak da tebligatı durdurmaz; her iki hâlde kanun evrakın muhtar veya zabıtaya bırakılmasını ve kapıya yapıştırılan ihbarnamenin tarihini tebliğ tarihi saymayı öngörür. Tebligat Kanunu m. 21/3'e göre muhtar, ihtiyar heyeti üyeleri ve zabıta amir ve memurları kendilerine teslim edilen evrakı kabule mecburdur. Kanun tebliğ tarihini evrakın muhtarlıktan alınmasına bağlamadığı için, muhtara bırakılan evrakın sonradan alınmaması süreyi ertelemez.

Tebligatı almamanın sonucu bu nedenle çoğu zaman beklenenin tersidir: süre, kişinin evrakı eline aldığı günden değil, ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı günden işler. Bu sonucun doğması ise tebliğ memurunun kanunun öngördüğü sırayı ve kayıtları eksiksiz yerine getirmesine bağlıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2007 tarihli kararında tebliğe ilişkin kanun ve tüzük hükümlerinin tamamen şekli olduğunu, tebligatın bilgilendirme yanında belgelendirme özelliği de bulunan bir usul işlemi olduğunu ve bu hükümlerin en ufak ayrıntılarına kadar uygulanmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay HGK, E. 2007/915)³

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre Tebligat Kanunu'nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m. 30, tebliğ memuruna muhatabın neden adreste bulunmadığını araştırma (tahkik etme) görevi yükler; tebliğ memuru araştırmanın sonucunu Tebligat Kanunu m. 23/7 uyarınca tebliğ evrakına yazar ve ilgilisine imzalatır, işlemin usule uygun olup olmadığı ancak bu şekilde hâkim tarafından denetlenebilir.² Muhatabın adreste geçici olarak bulunmama sebebi ve dağıtım (tevziat) saatlerinden sonra geleceği bu şekilde belgelenmeden m. 21/1'e göre yapılan tebligat geçersizdir; m. 21/1'e göre belirlenen tebliğ tarihinin geçerli sayılması, tebliğ memurunun bu araştırmayı yapmasına ve belgelemesine bağlıdır. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/8598)⁴

Bulunmama nedenini bildiren kişinin kimliği tutanağa geçmelidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre muhatap adreste bulunmazsa bulunmama nedeni komşu, kapıcı, yönetici gibi kişilerden araştırılarak beyanları alınmalı ve beyanda bulunan kişinin adı ve soyadı tebligat mazbatasına mutlaka yazılmalıdır; borçlunun çarşıda olduğunu söyleyen kişinin sıfatı ve adı soyadı yazılmadığı için ödeme emri tebligatı usulsüz sayılmıştır. (Yargıtay 12. HD, E. 2016/32188)⁵

Araştırmanın kapsamı olaya göre değişir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2024 tarihli kararında, mazbatada muhatabın çarşıya gittiğinin yazıldığı olayda muhatabın kısa süreli olarak adresten ayrıldığını, hayatın olağan akışına göre gün içinde adrese döneceğini ve dağıtım saatinden sonra dönüp dönmeyeceğinin ayrıca araştırılmasına gerek olmadığını kabul etmiş; tebligatı usule uygun bulmuş ve şikâyetin reddi gerektiğine karar vermiştir.²

Haber verilen komşunun gerçekten en yakın komşu olması gerekir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2026 tarihli kararında, haber verilen kişinin aynı sitede fakat farklı blokta oturduğunu ve iki bloğun arasının kuş uçuşu yaklaşık 30 metre olduğunu tespit eden zabıta araştırmasına dayanarak, bu kişinin en yakın komşu olmadığını ve ödeme emri tebligatının usulsüz olduğunu kabul etmiştir.⁴

İşlemlerin sırası da önemlidir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, ödeme emrinin ihbarname kapıya yapıştırıldıktan ve komşuya haber verildikten sonra muhtara teslim edildiği olayda, kanunda ve yönetmelikte gösterilen sıraya uyulmadığı için usulüne uygun bir tebliğden söz edilemeyeceğine karar vermiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2018/11624)⁶

Şirketler bakımından ölçüt farklıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre tüzel kişilere ticaret sicilindeki adreslerine m. 21/1'e göre tebligat yapılmışsa tebliğ memurunun bulunmama nedenini ve dağıtım saatinden sonra dönülüp dönülmeyeceğini araştırması gerekmez; ancak komşuya haber verme yükümlülüğü devam eder ve haber verilen komşunun adı tutanağa geçirilmelidir. Haber verilen komşunun adı yazılmayan tebligat usulsüz sayılmıştır. (Yargıtay 12. HD, E. 2021/3478)⁷

Tebligat Kanunu m. 21/2'ye göre gösterilen adres muhatabın adres kayıt sistemindeki adresi ise, muhatap o adreste hiç oturmamış veya o adresten sürekli olarak ayrılmış olsa bile tebliğ memuru evrakı muhtara, ihtiyar heyeti üyelerinden birine ya da zabıtaya imza karşılığında teslim eder ve ihbarnameyi kapıya yapıştırır; yapıştırma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Kişinin kayıtlı adresinde oturmadığını söylemesi bu fıkra karşısında tek başına tebligatı geçersiz kılmaz. Tebligat Kanunu m. 23/8'e göre tebligatın adres kayıt sistemindeki adrese yapılması durumunda buna ilişkin kayıt tebliğ mazbatasında yer almalıdır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre m. 21/2'ye göre tebligat yapılabilmesi için tebligatı çıkaran merciin, tebligat çıkarılan adresin muhatabın adres kayıt sistemindeki adresi olduğuna ve bu adrese tebligat yapılacağına dair tebliğ evrakı üzerine kayıt düşmesi zorunludur; bu şerh verilmeden tebliğ memuru m. 21/2'ye göre tebliğ işlemi yapamaz.¹ Aynı kararın olayında bilinen adrese gönderilen ödeme emri muhatabın adresten taşındığı şerhiyle iade edilmiş, ardından zarf üzerinde "mernis adresidir" ibaresi ve m. 21/2'ye göre tebliğ yapılacağına dair şerh bulunan tebligat adres kayıt sistemindeki adrese yapılmıştı; Daire bu tebligatı usulüne uygun bularak borçlunun usulsüz tebligat şikâyetinin reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.¹

Şerhin bulunması da yetmez; tebligatın yapıldığı adresin gerçekten kişinin adres kayıt sistemindeki adresi olması gerekir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, nüfus müdürlüğünden gelen yazıya göre borçlunun kayıtlı adresinin tebligatın yapıldığı adresten farklı olduğu olayda, m. 21/2'ye göre tebligat yapılan adres borçlunun adres kayıt sistemindeki adresi olmadığından ödeme emri tebliğinin usulsüz olduğunu kabul etmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/6707)⁸

Tebligat Kanunu m. 35/1'e göre kendisine veya adresine kanunun gösterdiği usullere göre tebliğ yapılmış olan kişi adresini değiştirirse, yenisini hemen tebliği yaptırmış olan mercie bildirmek zorundadır; bundan sonraki tebliğler yeni adrese yapılır. m. 35/2'ye göre adresini değiştiren kişi yenisini bildirmezse ve adres kayıt sisteminde yerleşim yeri adresi de tespit edilemezse, tebliğ olunacak evrakın bir nüshası eski adrese ait binanın kapısına asılır ve asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır. m. 35/3'e göre bundan sonra eski adrese çıkarılan tebliğler muhataba yapılmış sayılır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre gerçek kişilere m. 35'e göre tebligat yapılabilmesi için üç koşul birlikte aranır: 1) dosyada daha önce usulüne uygun bir tebligat yapılmış olması; 2) muhatabın bundan sonra adresini değiştirip yeni adresini bildirmemesi; 3) adres kayıt sisteminde de yerleşim yeri adresinin tespit edilememesi. Dosyada daha önce yapılmış geçerli bir tebligat olmadan gerçek kişilere m. 35'e göre tebliğ yapılamaz. (Yargıtay 12. HD, E. 2015/31881)⁹ Aynı karara göre takipte bildirilen adrese tebligat yapılamaz ve adres kayıt sisteminde de adres bulunmazsa, yani muhatabın adresi meçhulse, Tebligat Kanunu m. 28'e göre işlem yapılması gerekir.⁹ Kararın olayında ilk tebligat "evrak üzerinde cadde ve sokak ismi olmadığından" iade edilmiş, ardından aynı adrese m. 35'e göre tebligat yapılmıştı; m. 35/2'deki koşullar oluşmadığı için tebligat usulsüz sayılmıştır.⁹

Tüzel kişiler için kural farklıdır. Tebligat Kanunu m. 35/4'e göre daha önce tebligat yapılmamış olsa bile tüzel kişiler bakımından resmî kayıtlardaki adresleri esas alınır ve m. 35 hükümleri uygulanır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre borçlu şirketin tebligat adresinin ticaret sicilinde kayıtlı adresi olması ve dağıtım saatlerinde kapalı bulunması veya tebligatın alınmasından kaçınılması hâlinde, bu adrese m. 21/1 ya da m. 35/4'e göre tebligat yapılması gerekir.⁷ Yurt dışında daha önce tebligat yapılmış Türk vatandaşı için m. 35/5 ayrı bir kural koyar: yeni yurt dışı adres bildirilmez ve adres kayıt sisteminden de yerleşim yeri adresi tespit edilemezse, büyükelçilik veya konsolosluğun eski adrese gönderdiği bildirimin adrese ulaştığının belgelendiği tarihten itibaren otuz gün sonra tebligat yapılmış sayılır.

Tebligat Kanunu m. 32'ye göre tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile, muhatap tebliğe muttali olmuşsa, yani tebligatı öğrenmişse geçerli sayılır; muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir. Kanun usulsüz tebligatı yok saymaz, sonucunu öğrenme tarihine taşır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre usulsüz bir tebligat mutlaka geçersiz değildir; muhatabın usulsüz tebligatı öğrenmesi hâlinde bu öğrenme tarihi itibarıyla hüküm doğurur ve m. 32'den kaynaklanan usulsüz tebligat şikâyetinde bulunma hakkı tebligatın muhatabına aittir. (Yargıtay 12. HD, E. 2016/11587)¹⁰ Muhatabın takipten daha önce haberdar olduğuna dair bir delil bulunmadıkça, beyan ettiği tarih tebliğ tarihi olarak kabul edilir.⁵ Daire başka bir kararında aynı kuralı, muhatabın beyan ettiği tarihin aksine yazılı bir delil olmadıkça tebliğ tarihi sayılacağı biçiminde ifade etmiştir.⁸

Öğrenme her zaman kişinin kendi beyanıyla belirlenmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ödeme emri usulsüz tebliğ edilmiş olsa da tahliye istemli dava dilekçesinin borçluya usulünce tebliğ edildiği olayda, borçlunun bu tebliğle icra dosyasındaki usulsüz tebliğe muttali olduğunun kabulü gerektiğine karar vermiştir.³ Kurula göre tebligatın usulsüzlüğünü her ne yolla olursa olsun öğrenen borçlu takibe itirazlarını bildirmez ve icra mahkemesine şikâyet yoluyla da başvurmazsa, takipten doğan hukuki sonuçların yerine getirilmesinde yasal bir engelin varlığından söz edilemez.³ Usulsüzlük bu nedenle kendiliğinden işleyen bir koruma değildir; öğrenildikten sonra süresinde ileri sürülmesi gerekir.

İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 16/1'e göre icra ve iflas dairelerinin işlemleri hakkında, kanuna aykırı olmaları veya olaya uygun bulunmamaları nedeniyle icra mahkemesine şikâyet olunabilir; şikâyet bu işlemlerin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun benimsediği Özel Daire bozma kararına göre ödeme emri tebliğinin usulsüz olduğunun ileri sürülmesi şikâyet niteliğindedir ve İİK m. 16/1 gereğince işlemi öğrenme tarihinden itibaren 7 günlük sürede yapılması zorunludur. (Yargıtay HGK, E. 2014/636)¹¹ Kararın olayında borçlu, icra mahkemesine verdiği dilekçede evrakın muhtara teslim edilmesi nedeniyle takipten haberdar olduğunu yazmış, fakat tebligatın usulsüzlüğünü dilekçede ileri sürmemiş, bunu ancak sonraki bir duruşmada dile getirmişti; usulsüz tebligat şikâyeti öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde yapılmadığı için süre, ödeme emrinin tebliğ edildiği tarihe göre hesaplanmış ve borçlunun itirazının süresinde olmadığı kabul edilmiştir.¹¹

Usulsüzlüğü kimse muhatabın yerine ileri süremez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı yalnız ilgilisinin İİK m. 16/1 kapsamında icra mahkemesine yapacağı şikâyet üzerine incelenebilir; icra mahkemesi açıkça ileri sürülmedikçe tebligat usulsüzlüğünü kendiliğinden dikkate alamaz, icra dairesi de tebligatın usulsüz olduğunu belgeleyen bir icra mahkemesi kararı getirilmedikçe usulsüzlüğü kendiliğinden kabul edemez.¹⁰ Hukuk Genel Kurulu 2007 tarihli kararında usulsüz tebligatı öğrenen borçlunun takibe itirazlarını tebligatı çıkaran icra dairesine bildirmesi ve aynı zamanda icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurması gerektiğini belirtmiştir.³

Şikâyet kabul edilirse tebliğ tarihi düzeltilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre usulsüz tebliğ şikâyetinin kabulüyle Tebligat Kanunu m. 32 gereğince tebliğ tarihinin öğrenme tarihine göre düzeltilmesine karar verilmesi gerekir.⁴ Ödeme emrine itiraz süresi bundan sonra düzeltilen tarihten işler; itirazın kendisi ve gecikmiş itiraz, icra takibine itiraz rehberinde anlatılmıştır.

Tebliğ tarihinin önemi, dava ve takiplerdeki sürelerin çoğunun bu tarihten işlemesindendir. Sık karşılaşılan örnekler: 1) ödeme emrine itiraz, İİK m. 62/1'e göre ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirilir; 2) dava dilekçesine cevap süresi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 127/1'e göre dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır; yazılı yargılama usulünde koşulları varsa bu süre içinde başvuran davalıya bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m. 127/1), basit yargılama usulünde ise ek süre iki haftayı geçemez (HMK m. 317/2); 3) istinaf süresi, HMK m. 345/1'e göre iki haftadır ve ilamın usulen her bir tarafa tebliğiyle işlemeye başlar; 4) bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz, HMK m. 361/1'e göre tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde yapılır.

Bu süreler, evrakın kişinin eline geçtiği güne göre değil, kanunun tebliğ saydığı tarihe göre hesaplanır: Tebligat Kanunu m. 21'e göre yapılan tebligatta ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih, m. 35/2'ye göre yapılan tebligatta evrakın eski adresin kapısına asıldığı tarih, usulsüz tebligatta ise m. 32'ye göre muhatabın beyan ettiği öğrenme tarihi tebliğ tarihidir.

Kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle ödeme emrine süresinde itiraz edemeyen borçlu için İİK m. 65/1 ayrı bir yol öngörür: borçlu paraya çevirme işlemi bitinceye kadar itiraz edebilir; ancak İİK m. 65/2'ye göre engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretini gösteren delillerle birlikte itirazını bildirmek zorundadır. Bu yol, tebligatın usulsüz olduğunu ileri süren İİK m. 16/1 şikâyetinden ayrıdır: gecikmiş itirazda tebligat geçerlidir, süre bir engel nedeniyle kaçırılmıştır.

Tebliğin ispatı tebliğ mazbatasıyla yapılır. Tebligat Kanunu m. 23'e göre mazbata, tebliğin kime yapıldığını, muhataptan başkasına yapılmışsa o kişinin adını, soyadını ve adresini, tebliğin nerede ve ne zaman yapıldığını, m. 21'deki durum gerçekleşmişse buna ilişkin işlemlerin yapıldığını ve adreste bulunmama ve imtina için gösterilen sebebi, adres kayıt sistemindeki adrese yapılan tebligatta buna ilişkin kaydı ve tebliğ memurunun adını, soyadını ve imzasını içermelidir. Usulsüzlük iddiası çoğu zaman bu kayıtlardan birinin eksik olduğunun gösterilmesine dayanır.

Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre tebliğ işlemi ve tebliğ tarihi ancak kanun ve tüzükte emredilen şekillerle belgelenip ispat olunabilir; kanunda ve tüzükte öngörülen şekilde işlem yapılmış olmadıkça tebliğ memurunun yazılı beyanı onun soyut sözünden ibaret kalır ve belgelendirilmiş sayılmaz.³ Kurul aynı kararda, muhatabın adreste bulunmama nedeni o tarihte yürürlükte olan Tebligat Tüzüğü m. 28'de sayılan kişilerden sorulup tutanağa geçirilmeden m. 21'e göre yapılan tebligatın eksik ve geçersiz olduğunu, bu durumda tebliğin borçlunun ödeme emrinden haberdar olduğu tarihte yapıldığının kabulü gerektiğini belirtmiştir.³

Mahkeme, mazbatadaki kaydın gerçeği yansıtıp yansıtmadığını araştırabilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2026 tarihli kararında ilk derece mahkemesinin yaptırdığı zabıta araştırması, haber verilen kişinin borçluyla aynı sitede fakat farklı blokta oturduğunu ortaya koymuş; Daire bu tespite dayanarak o kişinin en yakın komşu olmadığını kabul etmiştir.⁴ Başka bir kararda Daire, nüfus müdürlüğünden gelen cevabi yazıya dayanarak tebligatın yapıldığı adresin borçlunun adres kayıt sistemindeki adresi olmadığını tespit etmiş; borçlunun şikâyet dilekçesinde tebligatın yapıldığı yerin ev olmayıp bir muayenehane olduğunu belirtmesi karşısında adresin araştırılması gerektiğini ve eksik incelemeyle sonuca gidilmesinin doğru olmadığını kabul etmiştir.⁸

Öğrenme tarihi bakımından ispat yükü karşı taraftadır: Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre muhatabın beyan ettiği tarih, aksine yazılı bir delil olmadıkça tebliğ tarihi kabul edilir.⁸ Daire başka bir kararında beyan edilen tarihin tebliğ tarihi sayılmasını, muhatabın takipten daha önce haberdar olduğuna dair bir delilin bulunmamasına bağlamıştır.⁵