Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu (TCK m. 134)

TCK m. 134 iki fıkradan oluşur ve aslında üç ayrı hareket düzenler. Birinci fıkranın birinci cümlesi özel hayatın gizliliğinin ihlalini, ikinci cümlesi bu ihlalin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle gerçekleşmesini, ikinci fıkra ise özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin ifşasını cezalandırır.

Kanun "özel hayat" kavramını tanımlamaz; tanımı Yargıtay yapar. Yargıtay 12. Ceza Dairesine göre özel hayat, kişinin sadece gözlerden uzakta, başkalarıyla paylaşmadığı, kapalı kapılar ardında, dört duvar arasındaki yaşantısı ve mahremiyetinden ibaret değildir; herkesin bilmediği veya bilmemesi gereken, istenildiğinde başka kişilere açıklanabilen, tamamen kişiye özel hayat olayları ve bilgilerin tamamını içerir. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/5295)¹

Bir olayın bu kapsama girip girmediği belirlenirken Daire şu ölçütleri sayar: kişinin toplum içindeki konumu, mesleği, görevi, kamuoyu tarafından tanınıp tanınmadığı, dışa yansıyan davranışları, sosyal ilişkileri, içinde bulunduğu fiziki çevrenin özellikleri ve müdahalenin derecesi.¹

Birinci fıkranın birinci cümlesindeki suç için bir cihaz kullanılması gerekmez. Daireye göre bir özel hayat olayının çıplak gözle seyredilmesi ya da özel hayat kapsamına giren seslerin, anlaşılmaz olsa dahi, gizlice dinlenilmesi suçun oluşması için yeterlidir.¹

İkinci cümledeki hâl, bir özel hayat görüntüsü ya da sesinin ilgilisinin bilgisi ve rızası dışında resim çekme veya kaydetme özelliğine sahip bir aletle belli bir elektronik, dijital, manyetik yere sabitlenmesidir. Daire burada iki noktanın altını çizer: 1) kaydedilen görüntüdeki kişinin tanınabilir ya da sesin anlaşılabilir olması gerekmez, 2) suç kaydetmeyle tamamlanır; failin kaydettiği görüntüleri izlememiş ya da sesleri dinlememiş olması suçun oluşumunu etkilemez.¹

İkinci fıkradaki ifşa ise birinci fıkradan bağımsız ayrı bir suçtur. Görüntü veya ses taksirle ya da tamamen hukuka uygun biçimde elde edilmiş olsa dahi, ilgilisinin rızası dışında yayılması, açığa vurulması, ilan edilmesi, kamuoyuna duyurulması — özetle içeriğini öğrenme yetkisi bulunmayan kişilerin bilgisine sunulması — bu suçu oluşturur.¹

Bunun pratik sonucu, bir olayda hem kayıt hem ifşa varsa iki ayrı hükmün kurulmasıdır. Bölge adliye mahkemesinin yalnızca ifşa yönünden değerlendirme yaptığı bir dosyada Daire, kaydetme yönünden de değerlendirme yapılması gerektiğini belirterek m. 134/1'in ikinci cümlesi ile m. 134/2 uyarınca ayrı ayrı mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.¹

TCK m. 134/1'in birinci cümlesinde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi hâlinde, aynı fıkranın ikinci cümlesi uyarınca verilecek ceza bir kat artırılır. Bu bir bağımsız ceza aralığı değil, temel cezaya uygulanan bir artırımdır.

TCK m. 134/2'de ifşa suçunun cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Aynı fıkranın son cümlesi, ifşa edilen verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı cezaya hükmolunacağını söyler; yani basın yayın yoluyla ifşa cezayı artıran bir hâl değildir.

Ceza aralıkları 2012'de değişti ve suç tarihi bugün hâlâ önem taşıyor. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 6352 sayılı Kanun'un 81. maddesinin yürürlüğe girdiği 05.07.2012 tarihinden sonra işlenen bir eylemde mahkemenin m. 134/1'in birinci cümlesi gereğince 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası tayin etmesi gerekirken, değişiklikten önceki metinde asgari had olan altı ay hapis cezasını esas almasını eksik ceza tayini sayarak hükmü bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/6533)²

Aynı kararda Daire, değişiklikten önceki metinde m. 134/1'in birinci cümlesinde hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak öngörüldüğünü ve TCK m. 50/2 uyarınca seçenek cezalardan tercih edilen hapis cezasının adlî para cezasına çevrilemeyeceğini belirtmiştir.² Bugünkü metinde adlî para cezası seçenek değildir; kısa süreli hapis cezasına inen bir cezanın TCK m. 50/1-a uyarınca adlî para cezasına çevrilmesi ise ayrı bir konudur.

Zincirleme suç hükümleri bu suçta sık uygulanır. Tek bir suç işleme kararının icrası kapsamında aynı mağdura karşı birden fazla ihlalde ceza TCK m. 43 uyarınca artırılır; bir görüntünün ardışık hareketlerle birden çok kişiye karşı paylaşılması hâlinde ise m. 43/2 devreye girer. Daire, iki katılana ait bir videonun tek bir iradi karara dayalı ve birbirini takip eden ardışık hareketlerle paylaşıldığı olayda m. 43/2'deki zincirleme suç koşullarının oluştuğunu kabul etmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/2170)³

Suç genel kastla işlenir. Daire, failin saikinin önemli olmadığını açıkça belirtir: paylaşımın merak, ilgi çekicilik ya da eleştiri amacıyla yapılmış olması suçun oluşumunu engellemez. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/978)⁴ Aynı ölçüt, bir sokak videosunun "ilgi çekici olduğu düşünülerek" paylaşıldığı olayda da uygulanmıştır.³

Uygulamada en çok tartışılan soru budur ve cevabı tek cümleye sığmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin ölçütü şudur: kamuya açık alanda bulunmak, o alandaki her görüntü veya sesin kaydedilmesine ve sürekli, izinsiz biçimde elde bulundurulmasına rıza gösterildiği anlamına gelmez.¹

Daire bunu bir ilkeyle adlandırır: kamuya açık alanda bulunulduğunda dahi "kalabalığın içinde dikkat çekmezlik, tanınmazlık, bilinmezlik" prensibi geçerlidir. Kamuya açık alandaki kişinin gün içinde yaptıkları, gittiği yerler, kiminle nerede görüştüğü gibi hususları tespit etmek amacıyla sürekli denetim ve gözetim altına alınması sonucu elde edilen bilgiler ile onun başkalarınca görülmesini istemeyeceği faaliyetleri özel hayat kapsamındadır; süreklilik içermeyen ve özel yaşam alanına dahil olmayan olay ve bilgiler ise bu kapsamda değerlendirilemez.¹

İki karar bu ilkenin nasıl uygulandığını gösterir. Birincisinde bir kişi, sokakta önünde yürüyen iki kadının giydiği ayakkabılar dikkatini çektiği için beli ile belden aşağısını kaydedip sosyal medyada paylaşmıştı. Daire, kişilerin toplum içinde hangi ayakkabı ve kıyafeti giydiklerinin özel hayatlarına ilişkin tercihler olduğunu belirterek ifşa edilen görüntülerin özel yaşam alanına girdiğinde kuşku bulunmadığını saptadı.³

İkincisinde bir kişi, komşusunun kendi evinin bahçesinde çalıştığı sırada arkadan çektiği fotoğrafları sosyal medya hesabından paylaşmıştı. Daire aynı prensibi tekrarlayarak, katılanın hangi kıyafeti giydiğinin özel hayatına ilişkin bir tercih olduğunu ve ifşa edilen görüntülerin özel yaşam alanına girdiğini belirtti.⁴

Adliye koridorunda çekilen fotoğraflar da bu tartışmanın içindedir. Bir dosyada ilk derece mahkemesi, duruşmanın aleni olması nedeniyle koridorda beklerken çekilen resimlerin özel hayata dahil olmadığı gerekçesiyle beraat, bölge adliye mahkemesi ise görüntülerin özel yaşam alanına ilişkin olmadığı ama kişisel veri niteliğinde olduğu gerekçesiyle TCK m. 136/1'den mahkûmiyet kararı vermişti. Daire her iki kabulü de yerinde bulmadı: cep telefonunun kamerasını katılanlara yönelterek rızaları dışında arda arda resim çekilmesi eyleminin TCK m. 134/1'in ikinci cümlesindeki görüntü veya seslerin kaydedilmesi suretiyle özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu oluşturduğunu belirterek hükmü bozdu. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/4367)⁵

Bu kararların ortak yanı, ölçütün "yerin kamuya açık olup olmaması" değil, görüntünün içeriği ve elde ediliş biçimi olmasıdır. Bir alışveriş merkezinde başkasıyla yemek yerken çekilen fotoğrafta da Daire aynı sonuca varmış; mağdurun arkadaşlık ilişkisinin varlığını ve boyutunu kendisinde saklı tuttuğunu, dolayısıyla görüntünün başkalarınca görülmesini ve bilinmesini istemeyeceği özel görüntü olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2021/4277)⁶

Bu ayrım dosyanın kaderini belirler, çünkü iki suçun usulü farklıdır: m. 134 şikâyete bağlıdır ve uzlaştırmaya tabidir, m. 136 ise TCK m. 139/1'in istisna listesinde yer aldığı için şikâyete bağlı değildir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesinin kuralı açıktır. Bir özel hayat görüntüsü ya da sesinin kişisel veri olduğunda kuşku yoktur; ancak bunların kaydedilmesi m. 134/1'in ikinci cümlesinde, ifşa edilmesi m. 134/2'de düzenlendiğinden, kişinin özel hayatına ilişkin görüntüsü ya da sesi yasal anlamda m. 136/1 kapsamında kişisel veri olarak değerlendirilemez. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/438)⁷

Bu sonuca Daire başka bir gerekçeyle de ulaşır: özel normun önceliği ilkesi. Bir kişinin fotoğrafının rızası dışında çekilmesi iddianamede kişisel verilerin kaydedilmesi suçu olarak nitelendirilmiş olsa bile, görüntü özel hayata ilişkinse nitelendirme m. 134/1 yönünde düzeltilir.⁶ Aynı ilke ifşa bakımından da işler: paylaşılan görüntü kişisel veri niteliğinde olsa da aynı zamanda özel hayata ilişkinse eylem m. 134/2 kapsamında değerlendirilir.³

Bunun aynası da doğrudur. Özel hayata ilişkin olmayan bir kişisel veri paylaşıldığında suç m. 136'da kalır. Daire, bir kişinin eşine ait boşanma dosyasından aldığı üçüncü kişiye ait aile nüfus kayıt örneğinin fotoğrafını bir tanığa göndermesini m. 136/1 kapsamında değerlendirmiş ve mahkûmiyet yerine beraat kararı verilmesini hukuka aykırı bularak hükmü bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/4733)⁸

Kişisel veri kavramının kapsamı geniştir. Daire, herkes tarafından bilinen veya kolaylıkla ulaşılabilen bilgilerin de yasal anlamda kişisel veri sayıldığını belirtir; ancak suçun uygulama alanının amaçlanandan fazla genişletilmemesi için somut olayın özellikleri dikkate alınarak titizlikle değerlendirme yapılmasını, bir hukuka uygunluk nedeninin bulunup bulunmadığının saptanmasını ve failin hukuka aykırı hareket ettiğini bildiğinin ya da bilebilecek durumda olduğunun tespit edilmesini arar.⁷

Bu son ölçüt gerçekten sonuç doğurur. Çift terapisi veren bir psikoloğun, seanslara ilişkin raporu yalnızca boşanma davasına delil olarak sunulmak üzere düzenleyip taraflardan birinin vekiline verdiği olayda Daire, raporun gerektiğinde mahkemece de temin edilebilecek nitelikte olduğunu ve failin hukuka aykırı hareket ettiği bilinciyle davranmadığını belirterek beraat kararını onamıştır.⁷

İfşa, görüntü veya sesin içeriğini öğrenme yetkisi bulunmayan kişi veya kişilerin bilgisine sunulmasıdır. Görüntünün kaç kişiye ulaştığı belirleyici değildir: Daire, bir kişinin çıplak fotoğraflarının tek bir kişiye gönderilmesini de ifşa saymıştır. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/2903)⁹

İfşanın kabulü için tek bir koşul aranır: ses veya görüntüyle özel hayatı ihlale uğrayan kişi anlaşılmalı, en azından anlaşılabilir olmalı ya da açıklanmalıdır.¹ Bu ölçüt, yüzü görünmeyen mağdurlar bakımından iki kararda ayrıntılandırılmıştır.

Birincisinde bölge adliye mahkemesi, sokakta arkadan çekilen videoda katılanların yüzleri görünmediği için suç kastının bulunmadığı sonucuna varmıştı. Daire bunu kabul etmedi: videonun yaklaşık iki saniyelik kısmında katılanların başlarının, saçlarının, sırtlarının ve giysilerinin görüntülendiğini, dolayısıyla görüntülerdeki kişilerin katılanlar olduğunun anlaşılabildiğini belirtti.³

İkincisinde bölge adliye mahkemesi, fotoğraflarda teşhisin mümkün olmadığı gerekçesiyle beraat vermişti. Daire yine bozdu: görüntülerin çekildiği yer ve içerik birlikte değerlendirildiğinde, katılanın saçlarını, sırtını ve kıyafetlerini gösteren fotoğraflardaki kişinin katılan olduğunun anlaşılabildiğini; nitekim görüntüyü gören katılanın eşinin durumu ona bildirdiğini saptadı.⁴

Görüntünün rızayla verilmiş olması ifşayı hukuka uygun kılmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi bunu açıkça söyler: görüntü ya da ses "taksirle ya da tamamen hukuka uygun elde edilmiş olsa dahi", ilgilisinin rızası dışında ifşası suçtur.¹ Daire, tanışma sürecinde mağdurun kendi rızasıyla gönderdiği mahrem görüntülerin iletişim kesildikten sonra bir yakınına gönderilmesini m. 134/2 kapsamında değerlendirmiş ve mahkûmiyet hükmünün suç vasfının doğru belirlendiğini kabul etmiştir.⁹

Yazılı anlatım da ifşa aracı olabilir. Bir kitapta bir sporcunun özel hayatına ilişkin ifadelere yer verilmesi m. 134/1 kapsamında değerlendirilmiş; ancak Daire, sanığın gazeteci olduğunu ve kamuoyunu aydınlatma görevi bulunduğunu savunması karşısında, kitapta yer alan açıklamaların doğru ya da asılsız olup olmadığı araştırılmadan ve eylemin basın özgürlüğü çerçevesinde haber verme, düşünce ve kanaat açıklama ve eleştiride bulunma hakkının kullanılması kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışılmadan mahkûmiyet kararı verilemeyeceğini belirterek hükmü bozmuştur.²

TCK m. 139/1, dokuzuncu bölümdeki suçların soruşturulması ve kovuşturulmasını şikâyete bağlar ve bu kuralın dışında yalnızca kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme suçlarını sayar. TCK m. 134 bu listede olmadığı için hem kayıt hem ifşa suçu şikâyete bağlıdır; Yargıtay 12. Ceza Dairesi bunu her iki suç bakımından ayrı ayrı belirtmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/6358)¹⁰

Şikâyet süresi altı aydır ve suç tarihinden değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m. 73/2). Süre zamanaşımı süresini geçemez.

Şikâyetten vazgeçme davayı sona erdirir. Mağdurun kovuşturma sırasında şikâyetinden vazgeçmesi ve sanığın vazgeçmeyi kabul etmesi hâlinde, derhal beraat koşulları da yoksa TCK m. 73/4 ve 73/6 ile CMK m. 223/8 uyarınca davanın düşmesine karar verilir. Daire iki ayrı dosyada, mahkûmiyet hükmü kurulmasını hukuka aykırı bularak bozma yapmış ve doğrudan düşme kararı vermiştir.⁶¹⁰

Sanığın vazgeçmeye açıkça karşı çıkmaması yeterlidir; Daire bir dosyada temyiz dilekçesinin kapsamına göre sanığın vazgeçmeden haberdar olduğu hâlde buna karşı çıkmadığını saptayarak düşme kararı vermiştir.⁶

Uzlaştırma bu suçta zorunlu bir usul adımıdır. Suç şikâyete bağlı olduğu için CMK m. 253/1-a kapsamındadır ve uzlaştırma işlemleri tamamlanmadan hüküm kurulamaz. Daire, soruşturma veya kovuşturma evresinde usulüne uygun bir uzlaştırma teklifi yapılmadan verilen bir kararı, Adalet Bakanlığının istemi üzerine açılan kanun yararına bozma yolunda bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/3226)¹¹

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına gelince: Daire bu kurumu koşullu bir düşme nedeni sayar ve objektif koşulların varlığı hâlinde diğer kişiselleştirme hükümlerinden önce değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Kısa süreli hapis cezasının adlî para cezasına çevrilmesine göre daha lehe olduğu için, mahkeme "yasal koşulları oluşmadığından" gibi gerekçeden yoksun ibarelerle bu değerlendirmeyi atlayamaz.²

Karar birden fazla suç için verilmişse her biri ayrı değerlendirilir. Bir dosyada hem kayıt hem ifşa suçundan hükmün açıklanması geri bırakılmış, denetim süresinde yeni suç işlenmesi üzerine mahkeme yalnızca kayıt suçundan hükmü açıklamıştı. Daire, ifşa suçundan açıklanması geri bırakılan hüküm bakımından da CMK m. 231/11 uyarınca ayrıca değerlendirme yapılması gerektiğini belirterek hükmü bozdu. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/335)¹²

Erteleme ise TCK m. 51/1'e tabidir ve önceki mahkûmiyet bir engel oluşturur. Daire, daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmiş bir sanık hakkında hapis cezasının ertelenmesine karar verilmesini m. 51/1-a'ya aykırı bulmuş ve hükmü bozmuştur.⁹

İspat üç düzlemde yürür: görüntünün ya da sesin özel hayata ilişkin olduğu, mağdurun görüntüden anlaşılabildiği ve eylemin fail tarafından gerçekleştirildiği. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin kararlarından çıkan ölçütler şunlardır:

Aynı bölümde yer alan üç madde çoğu zaman birlikte anılır ama konuları farklıdır. TCK m. 132 haberleşmenin gizliliğini, m. 133 kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınmasını, m. 134 ise özel hayatın gizliliğini korur.

TCK m. 132/1, kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal edeni bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır ve ihlal haberleşme içeriklerinin kaydı suretiyle gerçekleşirse cezanın bir kat artırılacağını söyler. İkinci fıkra, haberleşme içeriklerini hukuka aykırı olarak ifşa edeni iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır. Üçüncü fıkra ise kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini diğer tarafın rızası olmaksızın alenen ifşa eden kişiyi ayrıca cezalandırır; buradaki ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.

TCK m. 133/1, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları taraflardan birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya ses alma cihazıyla kaydeden kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verir. İkinci fıkra, katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kayda alan kişi için altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörür — bu bölümde adlî para cezasının seçenek olarak yer aldığı tek hükümdür. Üçüncü fıkra bu kayıtların ifşasını iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırır.

Ayrımın pratik ölçütü şudur: konu bir haberleşmenin içeriğiyse m. 132, aleni olmayan bir konuşmanın dinlenmesi veya kaydıysa m. 133, kişinin özel hayatına ilişkin bir görüntü veya sesse m. 134 uygulanır. Şikâyet bakımından üçü de aynı rejime tabidir; TCK m. 139/1 üçünü de istisna listesine almamıştır.

Bir eylem birden çok maddeye girer görünüyorsa Yargıtay 12. Ceza Dairesinin özel normun önceliği ilkesi devreye girer ve olayın niteliğine en uygun madde uygulanır.⁶ Aynı ilke, kişisel verilere ilişkin genel hükümler ile özel hayata ilişkin m. 134 arasındaki ilişkide de kullanılmaktadır.³