Taksirle yaralama suçu (TCK m. 89)

TCK m. 89/1 taksirle başkasının vücuduna acı vermek veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olmak eylemini suç sayar. Buradaki "acı vermek" fiziksel muasır değildir; tıbbi anlamda vücutta bir etki meydana getirmek yeterlidir. Sürücü hatası, işçinin dikkat eksikliği veya yaşamda herhangi bir sürede meydana gelen kaza sonucu yaralanma m. 89/1'in kapsamına girer. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/980)¹

Taksir unsuru burada kritiktir. Yaralanmayı isteyerek veya bilişsel olarak kabullenmiş olmak suç değildir. Taksir, TCK m. 22/2 tanımıyla "dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi"dir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi trafik kazalarında taksir unsurunu değerlendirirken, karayolu trafiği düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık olup olmadığını sorgulamaktadır. İş sağlığı güvenliği mevzuatındaki yükümlülüklere aykırılık da taksir unsurunu güçlendirir.¹

Neticenin ağırlığı suçun türünü belirler. Basit kesi, kontüzyon gibi hafif yaralamalar temel şekli oluşturur (m. 89/1). Kemik kırılması, organın işlevinin azalması veya yaşamı tehlikeye koyan durum nitelikli hâl sayılır (m. 89/2-3). Organın işlevinin tamamen yitirilmesi halinde ise ağır nitelikli hâl söz konusu olmaktadır.

Yaralamaya neden olan davranış çoğu zaman trafik kazası, işçi kazası veya gündelik yaşamda meydana gelen kaza biçimindedir. Yargılama dosyalarında sıklıkla kaza tespit tutanağı, adli tıp raporu ve bilirkişi raporunun bir arada değerlendirilmesi gerekir. Şikâyet koşulunun ve yaralanmanın derecesinin doğru tespiti dava yolunun hukuka uygun olarak işlemesi için zorunludur.

Temel şekil (m. 89/1) dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mahkeme duruma göre hapis veya adlî para seçeneğinden birini tercih eder.

Yaptırımın seçenekli olması ile hükmedilmiş hapsin sonradan çevrilmesi ayrı şeylerdir. TCK m. 50/4 taksirli suçlarda hapis cezasının adlî para cezasına çevrilmesine izin verir; ancak aynı fıkra bu imkânı bilinçli taksir hâlinde kapatır. Yargıtay, bilinçli taksirle yaralamaya sebebiyet veren sanık hakkında hükmedilen hapis cezasının adlî para cezasına çevrilmesini hukuka aykırı bulmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/4819)²

Nitelikli hâller cezayı ağırlaştırır. Yaralanmanın derecesi TCK m. 89/2'de sıralanan beş hâlden biri ise ceza yarısı oranında artırılır: duyularından/organlarından birinin sürekli zayıflaması, kemik kırılması, konuşmada sürekli zorluk, yüzde sabit iz, yaşamı tehlikeye sokan durum.¹ Bu nedenle bilirkişi raporunun yaralanma derecesini açıkça belirtmesi kritiktir. Tıbbi raporda sadece "yaralı" yazılması yeterli değildir; işlev kaybının türü, süresi ve iyileşme olanağı belirlenmelidir. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/1823)³

Ağır nitelikli hâller (TCK m. 89/3) — iyileşmesi olanağı olmayan hastalık, organın işlevinin yitirilmesi, konuşma/çocuk yapma yeteneklerinin kaybolması, yüzün sürekli değişikliği — cezayı bir kat artırır. Yüksek mahkeme, her bir durum için rapor ve tıbbi belgeleri titizlikle incelemektedir. Nitelikli hâllerdeki ceza artırımı mutlak olmadığı için, mahkeme TCK m. 22/4 uyarınca kusur derecesini de göz önüne alır. Hafif kusur, dikkatsizlik ve tecrübesizlik cezayı indirebilir. Yargıtay, her olayın özgül koşullarını dikkate alarak adil ceza belirlenmesini sağlamaktadır.³

Birden fazla kişinin yaralanması hâlinde (TCK m. 89/4) ayrı bir ceza rejimi işler: dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fıkra bir artırım hükmü değildir; m. 89/1'e göre belirlenen cezayı artırmak yerine kendi bağımsız aralığını getirir ve yaptırım olarak yalnızca hapis öngörür.

Bilinçli taksir halinde ise ceza üçte birden yarısına kadar artırılabilir (TCK m. 22/3). Savcı, bilinçli taksirin işlendiğini kanıtlamışsa, mahkeme bu ağırlaştırıcı hali dikkate almak zorundadır. Yargıtay, trafik kurallarını açıkça ihlal eden davranışları bilinçli taksire yatkın görmektedir.¹

Taksirle yaralama kural olarak şikâyete tabidir (TCK m. 89/5). Şikâyet süresi altı aydır ve fiilin ve failin öğrenildiği günden başlar (TCK m. 73/1-2). Şikâyetin gerekip gerekmediği yaralamanın ağırlığına göre değil, önce bilinçli taksir değerlendirmesi yapılarak belirlenir; Yargıtay, bu değerlendirme yapılmadan şikâyet yokluğundan takipsizlik verilemeyeceğini belirtmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/4205)⁴

Ancak yasanın istisnası vardır: Suç bilinçli taksirle işlenmişse şikâyet aranmaz. Bilinçli taksir nedir? TCK m. 22/3'e göre kişi neticesiyi öngörmesine rağmen meydana gelmesini istemediği durumdur. Örneğin, sürücü hız sınırını ihlal ederek bir yaralanma olabileceğini "biliyorsa" ama bunu istemese, bilinçli taksir vardır. (Yargıtay 12. CD, E. 2026/524)⁵

Trafik kazalarında bu ayrım önem taşır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, sola dönülmez trafik işaretini görmesine rağmen sola dönüş yapan sürücüyü bilinçli taksir ile işlemden sorumlu tutmaktadır. Çünkü kurtarılmaz bir kazaya yol açacağı öngörülebilir.¹

Şikâyetten vazgeçme de kanunda belirli kurallar çerçevesinde mümkündür. Yaralanan kişi şikâyetten vazgeçerse, başvuru süresi içinde ve usule uygun olarak yapılmışsa kamu davası düşer. Ancak bilinçli taksir hâlinde bu hak sınırlandırılabilir.

TCK m. 22/2 taksiri "dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi" olarak tanımlar. Bu tanım iki unsur içerir: 1) Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık, 2) Neticenin öngörülmemesi.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, trafik kazalarında taksir unsurunu tespit ederken kaza tespit tutanağını başlangıç noktası olarak kabul eder. Tutanakta her iki tarafın kusuru konusunda açıkça yazılan bulgular dikkate alınır, ancak savcılık ve mahkeme bu tutanağı körü körüne takip etmez. Savcılık, kusur oranları açıkça tespit edilmeden ve bilirkişi raporu aldırılmadan yapılan soruşturmayı eksik olarak değerlendirir. (Yargıtay 12. CD, E. 2026/728)⁶

Adli trafik bilirkişisinin raporu çoğu zaman nihai kaynak olmaktadır. Raporda, sürücünün kurala aykırı davranıştığı ve bu davranışın taksir unsurunu oluşturduğu belirtilmişse, Yargıtay bunu kabul etmektedir. Ancak bilirkişi raporu olmadan sadece kaza tespit tutanağına dayanarak kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi, kanun yararına bozma nedeni olmaktadır.³

İşçi kazalarında Yargıtay, işyeri müdürü veya güvenlik görevlisinin dikkat yükümlülüğünü katı standartlarla değerlendirir. İş sağlığı güvenliği mevzuatına aykırılık, taksir unsurunu güçlendirir. Örneğin, dönel makinenin koruyucu mahfazasının olmayışı, işyeri müdürünün veya güvenlik görevlisinin iş güvenliği yükümlülüğüne aykırılığıdır ve taksir oluşturur. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/3054)⁷

Kusur derecesinin cezaya etkisi de önemlidir. TCK m. 22/4 uyarınca kusur derece ve şekli dikkate alınarak ceza belirlenir. Yargıtay, hafif kusurda cezayı alt sınıra yaklaştırabilir. Bilinçli taksir ve ağır kusurda ise cezayı üst sınıra yaklaştırır.³

Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK m. 179) ile taksirle yaralama (TCK m. 89) aynı olayda birlikte işlenebilir. Yargıtay'ın bu iki suç arasındaki sınırı belirlemesi zor ve tartışmalıdır.⁶

Basitçe söylemek gerekirse: TCK m. 179 tehlikenin kendi kendisidir. Hız sınırını ihlal etmek, kırmızı ışık geçmek, yorgun veya uyuşturucu altında sürüş yapmak tehlike yaratır. Yaralanma meydana gelmemişse de m. 179 uygulanabilir.

TCK m. 89 ise neticesi gerçekleşmiş bir taksir suçudur. Yaralanma var, o yaralanma nasıl meydana geldi, sürücünün hangi dikkat yükümlülüğüne aykırılığı sonucu meydana geldi sorusu cevaplanır.

Uygulamada her iki suçun birlikte işlenmesi sık görülür. Yargıtay, trafik kazasında m. 179 ve m. 89 ayrı ceza bulunmuşsa ve bunlar aynı davranıştan kaynaklanmışsa birliktili veya şümul ilkelerine göre ceza belirlediğinde buna başvurur. Sonuç itibariyle sabit kusur ve ceza tespiti yapılır.

İspat yükümlülüğü savcılığa aittir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, taksir ve kusur unsurlarını kanıtlanması gereken hususlar olarak değerlendirir. Her durum için farklı kanıtlar gerekir. Hukuka aykırı soruşturma veya eksik kanıt toplanması temyiz nedenidir.⁶

Trafik kazalarında: Kaza tespit tutanağı, adli trafik bilirkişi raporu, tanık beyanları, cihaz kayıtları (kamera, tele-türk gibi), tıbbi raporlar. Bilirkişi raporu eksikse veya hukuka aykırı ise, soruşturma genişletilmesi, yeni rapor aldırılması zorunludur. Savcılık, bilirkişi raporu olmadan kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, Yargıtay bunu kanun yararına bozmuştur.³

İş kazalarında: İş sağlığı güvenliği mevzuatının ihlali, işyeri müdürü/güvenlik görevlisinin nesini yapması veya yapmaması gerektiği, adli tıp raporu, işyeri müfettişinin raporu, tanık beyanları. İş Mühendisliği Odası raporu veya Adli Tıp Kurumu raporunun aldırılması önem taşır.⁷

Genel olarak: Taksir unsuru, yaralanmanın meydana gelme biçimi, sürücü/işçi davranışı, mevzuat ihlali, nedensellik bağı (yaramama davranışının yaralanmaya neden olduğu), tıbbi bulgular. Yargıtay eksik soruşturmaya dayalı verilen kararları bozar. Yaralanmanın derecesini belirleme konusunda, adli tıp raporlarının sonradan aldırılması ve kati rapor elde edilmesi zaruridir.⁶

Sonradan ortaya çıkan yaralanma: Mağdurun olay anındaki ilk beyanında yaralanmadığını söylemesi, dosyayı tek başına kapatmaz. Yargıtay, saatler sonra hastaneye başvurup rapor alan şikâyetçi bakımından kati rapor beklenmesi ve soruşturmanın genişletilmesi gerektiğini, eksik soruşturmaya dayalı takipsizlik kararına yapılan itirazın reddedilemeyeceğini belirtmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2026/710)⁸