Kasten öldürme suçu (TCK m. 81-83)

TCK m. 81/1 tek cümledir: bir insanı kasten öldüren kişi müebbet hapis cezası ile cezalandırılır. Kanun suçun hareketini tarif etmez; ölüm neticesine yol açan her hareket bu tanımın içindedir. Belirleyici olan hareketin biçimi değil, faili ölüm neticesine bağlayan kasttır.

Kastın ne olduğu TCK m. 21/1'de yazılıdır: suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi. TCK m. 21/2 ise olası kastı düzenler; unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işleyen kişi olası kastla hareket etmiş olur ve müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Suçun mağduru yaşayan bir insandır; failin kimliği, saiki veya mağdurla ilişkisi suçun oluşması için değil, m. 82'deki nitelikli hâllerin uygulanması için önem taşır.

Kasten öldürme kural olarak icrai bir davranışla işlenir. Ancak TCK m. 83, belli bir yükümlülüğün ihmali sonucu meydana gelen ölümü de bu suç kapsamında düzenlemiştir; bu hâl rehberin ayrı bir bölümünde ele alınmaktadır.

Temel şeklinde ceza müebbet hapistir (TCK m. 81/1). Suç m. 82/1'de sayılan nitelikli hâllerden biriyle işlenmişse ceza ağırlaştırılmış müebbet hapse dönüşür.

Suç teşebbüs aşamasında kalmışsa TCK m. 35/2 uygulanır: ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on dört yıldan yirmi bir yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi bu uygulamada meydana gelen zarar ve tehlikenin ağırlığının birlikte gözetilmesi gerektiğini, aksi hâlde eksik ceza tayin edilmiş olacağını belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2026/2020)¹

İndirim sebepleri de kanunda oran olarak değil, doğrudan ceza olarak yazılıdır. TCK m. 29 uyarınca haksız tahrik hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on sekiz yıldan yirmi dört yıla, müebbet hapis cezası yerine on iki yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir. TCK m. 62'deki takdiri indirim ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine müebbet hapis, müebbet hapis cezası yerine yirmi beş yıl hapis cezası verilmesi sonucunu doğurur.

Fail suç tarihinde çocuksa yaş küçüklüğü hükümleri devreye girer. TCK m. 31/3, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmuş ancak on sekiz yaşını doldurmamış kişiler bakımından ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on dokuz yıldan yirmi yedi yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on beş yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası öngörür. Bu aralıklar 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir; TCK m. 7 uyarınca suç tarihinde yürürlükte olan metin lehe ise o uygulanır.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, m. 31/3 uygulanırken cezanın çocuğun yaşı ile orantılı olarak tayin edilmesini aramakta; aralığın alt sınırından ceza verilmesini, yaşıyla orantılı bir ceza belirlenmediği gerekçesiyle eksik ceza sayarak hükmü bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/7367)² Kararın uyguladığı aralık suç tarihinde yürürlükte olan metinden gelmektedir.

Ölüm bir yükümlülüğün ihmalinden doğmuşsa TCK m. 83/3 uygulanır ve temel ceza olarak ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on beş yıldan yirmi yıla kadar, diğer hâllerde ise on yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilir; madde cezada indirim yapılmayabileceğini de açıkça söyler. Daire, bu uygulamanın sırasını da göstermiştir: önce m. 81/1 uyarınca hüküm kurulur, ardından m. 83/2 ve m. 83/3 uygulanır. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/8343)³

TCK m. 82/1, cezayı ağırlaştırılmış müebbet hapse çıkaran hâlleri (a) ilâ (k) bentlerinde sayar. Bunların bir kısmı suçun işleniş biçimine (tasarlama, eziyet çektirme, yangın veya bombalama gibi araçlar), bir kısmı mağdurun sıfatına (üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş, kardeş, çocuk, kendisini savunamayacak durumdaki kişi, kadın, kamu görevlisi), bir kısmı da failin saikine (kan gütme, töre, bir suçu gizleme) dayanır.

1) Tasarlama (m. 82/1-a) uygulamada en çok tartışılan bentdir. Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre tasarlamayı nitelikli hâl kılan şey, failin önceden yaptığı plan ve aldığı tedbirler nedeniyle suçu daha kolay işlemesi, suç kararı ile icra arasındaki zaman aralığında caymak imkânı varken suçu işlemekte sebat göstermesidir. Daire, failin öldürme kararını önceden verdiğinin somut ve denetlenebilir kanıtlarla ortaya konulması gerektiğini; varsayım ve yorumlarla tasarlamadan mahkûmiyet kurulamayacağını, suç işleme kararının ne zaman alındığı belirlenemiyorsa niteliksiz öldürmeden cezalandırma yoluna gidilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/4953)⁴

Aynı ölçüt başka kararlarda da yinelenmiştir: öldürme kararının ne zaman alındığı ve belli bir hazırlıkla eylemin gerçekleştirildiği kesin olarak saptanamıyorsa oluşan şüpheli durum sanık aleyhine yorumlanamaz ve tasarlamanın koşulları oluşmaz. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/5981)⁵ Daire, tasarlamanın kabulü için bir suç işleme kararının verilmesini, karar ile icra arasında makul bir sürenin geçmesini ve bu süre içinde sebat gösterilerek karardan dönülmemesini aramaktadır. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/5097)⁶

2) Canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme (m. 82/1-b) tek bir bent içinde iki ayrı nitelikli hâldir. Daireye göre canavarca hisle öldürme failin subjektif durumuyla, eziyet çektirerek öldürme ise suçun işleniş biçimiyle ilgilidir. Eziyet çektirerek öldürmede failde öldürme kastının yanında işkence ve azap çektirme kastı da bulunmalı, eziyet içeren davranışlar ölümden önce mağdurun bedeni üzerinde gerçekleştirilmiş olmalıdır.⁴

3) Kadına karşı öldürme (m. 82/1-f) bendi 12/5/2022 tarihli 7406 sayılı Kanun'la bugünkü hâlini almıştır. Daire, suç tarihi bu değişiklikten sonraysa failin m. 82/1-d ile birlikte m. 82/1-f uyarınca da cezalandırılması gerektiğini, değişikliğin dikkate alınmamasını hukuka aykırı bularak hükmü bozmuştur.⁶

4) Kan gütme saiki (m. 82/1-j) için Daire, eylemin münhasıran kan gütme saikiyle gerçekleştirilmiş olmasını arar. Önceki olayda maktulün sanıklara yönelen bir eyleminin bulunmadığı, hakkında açılmış kamu davası veya verilmiş takipsizlik kararı da olmadığı bir olayda Daire, fikir ve eylem birliğiyle plan yapılarak işlenen fiilin kan gütme saikiyle tasarlayarak öldürme sayılacağını; olaya yalnız haberleşme ve gözcülükle katılan sanığın ise bağlılık kuralı gereği yardım eden sıfatıyla sorumlu olacağını belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/8764)⁷

Mağdurun sağ kaldığı olaylarda dosyanın kaderini belirleyen soru tektir: fail öldürmek mi, yaralamak mı istemiştir? TCK m. 35/1 uyarınca teşebbüsten sorumluluk için failin işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlaması ve elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaması gerekir. Kast dış dünyaya yansıyan verilerden çıkarılır.

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin bu çıkarımda kullandığı ölçütler kararlarda birlikte sayılır: 1) kullanılan silahın veya aletin öldürmeye elverişli olması, 2) atış ya da darbe sayısı, 3) yara yerlerinden hareketle hedef alınan vücut bölgeleri, 4) meydana gelen zararın ağırlığı, 5) kastın bölünmezliği ilkesi. Av tüfeğiyle yakın mesafeden yapılan atışlara ilişkin bir dosyada Daire, bu ölçütleri uygulayarak failin öldürme kastıyla hareket ettiği sonucuna varmış; ilk derece mahkemesinin kasten yaralamadan kurduğu direnme hükmünü yerinde görmemiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/7362)⁸

Ölçütlere failin eylemine neden son verdiği de eklenir. Bir olayda Daire, aletin nitelik ve elverişliliği ile hedef alınan bölgenin yanında sanığın eylemini katılanın müdahalesi sonucu tabanca şarjörünün düşmesi sebebiyle devam ettirememesini de gözeterek suç vasfının kasten öldürmeye teşebbüs olarak belirlenmesini isabetli bulmuştur.¹ Başka bir dosyada eylemin mağdurun müdahalesi sonucu tamamlanamamış olması aynı yönde değerlendirilmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/4831)⁹

Ölçütler her zaman öldürme kastı yönünde işlemez. Daire, mağdurdaki yaralanmaların hayati tehlike oluşturmadığı, taraflar arasında öldürmeyi gerektirir ciddi bir husumet bulunmadığı, failin bıçağı hedef gözeterek kullanmadığı ve eylemine kendiliğinden son verdiği bir olayda öldürme kastının şüphede kaldığını saptayarak kasten öldürmeye teşebbüsten kurulan hükmü bozmuş, eylemin silahla kasten yaralama sayılması gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/4672)¹⁰

İki karar birlikte okunduğunda ölçüt listesi tek yönlü bir kontrol listesi değil, iki yöne de işleyen bir değerlendirme aracıdır: aynı başlıklar bir dosyada nitelendirmeyi ağırlaştırırken diğerinde hafifletmektedir.

TCK m. 29, haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kişinin cezasını indirir. Kasten öldürmede bu indirim, oran olarak değil doğrudan ceza olarak yazılmıştır.

Uygulamada asıl soru tahrikin varlığı değil derecesidir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ilk haksız hareketin kimden kaynaklandığı şüpheye yer bırakmayacak şekilde belirlenemediğinde bu hâlin sanık lehine yorumlanacağını ve haksız tahrik hükümlerinin asgari oranda uygulanması gerektiğini, Ceza Genel Kurulunun 22.10.2002 tarihli kararına ve bununla uyumlu yerleşik daire kararlarına dayanarak belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/2616)¹¹

TCK m. 25/1'e göre gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez. Orantı aşılmışsa TCK m. 27/2 devreye girer: meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmişse yine ceza verilmez.

Bu iki hükmün sonuçları usul bakımından farklıdır. Daire, meşru savunma koşullarının oluştuğu gerekçesiyle beraat kararı verilmesini isabetsiz bularak dosyayı bozmuş; yeniden verilen ve TCK m. 27/2 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına ilişkin kararı ise yerinde görerek onamıştır. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/5916)¹² Sınırın aşılması hâlinde verilecek karar beraat değil, ceza verilmesine yer olmadığıdır.

Bazı nitelikli hâllerde haksız tahrik hiç uygulanamaz. Daire, canavarca hisle öldürmenin bir saik suçu olduğunu, kan gütme saikiyle (m. 82/1-j) ve töre saikiyle (m. 82/1-k) öldürmede olduğu gibi bu suçta da TCK m. 29'un uygulanamayacağını; maktulden faile yönelen haksız sayılabilecek bir söz veya davranış varsa zaten nitelikli hâlin uygulama imkânını yitireceğini belirtmiştir.⁴ Buna karşılık eziyet çektirerek öldürme suçun işleniş biçiminden kaynaklandığı için haksız tahrik altında da işlenebilir.⁴ Kan gütme saikinin kabul edildiği bir dosyada da Daire, sanıklar lehine haksız tahrik hükümlerinin uygulanma koşullarının oluşmayacağı sonucuna varmıştır.⁷

TCK m. 83, ölümün bir hareketle değil, yapılması gereken bir hareketin yapılmamasıyla meydana geldiği hâlleri düzenler. Maddenin kurduğu ölçüt eşdeğerliktir: kişinin ölüm neticesinden sorumlu tutulabilmesi için yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olması gerekir (m. 83/1).

Eşdeğerliğin kabulü için m. 83/2 iki kaynak sayar: 1) belli bir icrai davranışta bulunmak hususunda kanuni düzenlemelerden veya sözleşmeden kaynaklanan bir yükümlülüğün bulunması (m. 83/2-a), 2) kişinin önceden gerçekleştirdiği davranışın başkalarının hayatı ile ilgili tehlikeli bir durum oluşturması (m. 83/2-b).

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, sanıkların ihmali davranışları ile ölüm arasında uygun illiyet bağı bulunduğunu saptadığı bir dosyada, aynı olayın daha önce olası kastla öldürme olarak nitelendirilmesini suçun niteliğinde yanılgı sayarak bozmuş ve eylemin m. 83/2-b kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.³ Aynı kararda Daire, hükmün kurulma sırasını da düzeltmiştir: önce m. 81/1 uyarınca müebbet hapis cezasına hükmedilir, indirim bundan sonra m. 83/2 ve m. 83/3 üzerinden yapılır.³

TCK m. 83/3, temel cezanın indirilebileceğini söylerken "hükmolunabileceği gibi, cezada indirim de yapılmayabilir" ifadesini kullanır. İndirim bu maddede zorunlu değil, mahkemenin gerekçelendireceği bir takdirdir.

Ölüm neticesinin ve nedeninin ortaya konulması adli raporlara dayanır; Yargıtay kararlarında hükme esas alınan adli raporların yeterli ve hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı ayrıca denetlenir.¹ Ölüm nedeni, ölüm zamanı ve mağdurun eylem sırasında hayatta olup olmadığı gibi tespitler nitelikli hâllerin uygulanmasını doğrudan etkiler.

Failin kastı doğrudan gözlemlenemediği için dış verilerden çıkarılır. Daire bir dosyada kullanılan silahın öldürmeye elverişli olmasını, atış sayısını, yara yerlerinden hareketle hedef alınan vücut bölgelerini, meydana gelen zararın ağırlığını ve kastın bölünmezliği ilkesini birlikte değerlendirmiştir.⁸ Taraflar arasında öldürmeyi gerektirir bir husumet bulunup bulunmadığı¹⁰ ile failin eylemine neden son verdiği¹ de aynı listeye eklenir. Görüntü kayıtları ve bunlara ilişkin inceleme tutanakları da bu değerlendirmede birlikte tartılır.⁷

Failin ceza sorumluluğu tartışmalıysa ispat bir başka yöne kayar. Daire, TCK m. 32 kapsamında akıl hastalığı iddiasında sanığın gözlem altına alınmadan yalnız muayeneyle düzenlenen rapora dayanılmasını eksik araştırma saymış; sanığın tüm tahkikat dosyasıyla birlikte Adli Tıp Kurumuna sevk edilerek Gözlem İhtisas Dairesinde müşahede altına alınması, ardından 4. İhtisas Kurulundan rapor alınması ve raporlar arasında çelişki varsa Adli Tıp Üst Kuruluna başvurulması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.⁹

Şüphenin nasıl değerlendirileceği bu suçta belirleyicidir. Öldürme kastının şüphede kalması eylemin kasten yaralama sayılması sonucunu doğurur.¹⁰ Tasarlamanın ne zaman kararlaştırıldığının saptanamaması nitelikli hâlin uygulanmamasına yol açar.⁵ İlk haksız hareketin kimden geldiğinin belirlenememesi ise asgari oranda haksız tahrik indirimi uygulanmasını gerektirir.¹¹

TCK m. 21/2'ye göre kişinin suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi hâlinde olası kast vardır. Bu hâlde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Olası kastla öldürme ile ihmali davranışla öldürme arasındaki sınır uygulamada karışabilmektedir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, aynı olayda olası kastla öldürmeden kurulan hükmü suçun niteliğinde yanılgı sayarak bozmuş ve eylemin TCK m. 83 kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.³

Fail suç tarihinde çocuksa hem ceza hem de yargılama makamı değişir. Daire, yaş küçüklüğü indirimi uygulanırken çocuğun yaşı ile orantılı bir ceza tayin edilmesini aramakta; aralığın alt sınırından ceza verilmesini yeterli gerekçeye bağlanmadığı takdirde eksik ceza tayini saymaktadır.² Çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklı olduğundan dava çocuk ağır ceza mahkemesinde görülür.

Yaş küçüklüğü indirimi bu suçta artık kendiliğinden uygulanmaz. TCK m. 31/4, 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun'la eklenmiştir ve kasten öldürme suçunu (m. 81, 82) işleyen on beş-on sekiz yaş arasındaki kişiler bakımından 1) kasta dayalı kusurun ağırlığı, 2) güdülen amaç ve saik, 3) suçun işleniş şekli, 4) daha önceden kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûm edilmiş olma hususlarından biri ya da birkaçı gözetilerek m. 31/3 hükümlerinin uygulanmayabileceğini söyler. Aynı fıkra, on iki-on beş yaş arasındaki ceza sorumluluğu bulunan kişiler hakkında m. 31/2 yerine m. 31/3'ün uygulanabileceğini de düzenler. Hüküm 8/8/2026'da yürürlüğe girdiğine ve failin aleyhine sonuç doğurduğuna göre, TCK m. 7/2 uyarınca bu tarihten önce işlenen fiillerde failin lehine olan önceki kanun uygulanır.