Elektronik kelepçe (CMK m. 109): adli kontrol, 6284 ve infazda elektronik izleme

Elektronik kelepçe kanunda geçen bir terim değildir. 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu m. 15/A/1 uyarınca şüpheli, sanık ve hükümlülerin toplum içinde izlenmesi, gözetimi ve denetimi elektronik cihazların kullanılması suretiyle de yerine getirilebilir; maddenin başlığı da "Elektronik cihazların kullanılması suretiyle takip"tir. İzleme, gözetim ve denetime ilişkin esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir (m. 15/A/2). Anayasa Mahkemesi de kelepçenin dayanağını incelerken m. 15/A'daki bu yetkiye ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliğinin (aşağıda Yönetmelik) hükümlerine birlikte dayanmıştır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2018/25505)¹

Elektronik kelepçe kendi başına bir yükümlülük değildir; mevcut bir kararın nasıl uygulandığını gösterir. Adli kontrol yükümlülüklerini CMK m. 109/3 sayar: yurt dışına çıkamamak, hâkimin belirlediği yerlere belirtilen sürelerde düzenli olarak başvurmak, konutunu terk etmemek, belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek, belirlenen yer veya bölgelere gitmemek bunlar arasındadır. Listede elektronik cihazla takip ayrı bir bent olarak yer almaz. Anayasa Mahkemesi, konutu terk etmeme tedbirinin kanuni dayanağını tespit ettikten sonra "bu adli kontrol tedbirinin icrası niteliğindeki elektronik kelepçe uygulamasının" da kanuni dayanağının ayrıca incelenmesi gerektiğini belirtmiştir.¹

Aynı izleme imkânı üç ayrı hukuki çerçevede kullanılır ve bu sayfa bu ayrım üzerine kuruludur: 1) adli kontrol — tutuklama yerine adli kontrol altına alınan şüpheli veya sanığın yükümlülüklerinin takibi (CMK m. 109, 5402 sayılı Kanun m. 12 ve 13); 2) 6284 sayılı Kanun — bu Kanuna göre verilen tedbir kararlarının hâkim kararıyla teknik araçlarla uygulanması (6284 m. 12); 3) infaz — hükümlünün cezasının bir kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazı (5275 sayılı Kanun m. 105/A) ya da cezanın konutta çektirilmesi (m. 110). Kararı veren merci, ihlalin sonucu ve başvuru yolu her birinde ayrı hükümlere bağlıdır.

5402 sayılı Kanun m. 12 ve 13'e göre denetimli serbestlik müdürlüğü, CMK m. 109/3'ün (b), (c), (e), (j), (k) ve (l) bentlerine göre adli kontrol altına alınan şüpheli ve sanıklarla ilgili olarak kararda belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmesine ilişkin çalışmaları yürütür; m. 12 soruşturma, m. 13 kovuşturma evresini düzenler. Bu bentler düzenli başvurma, merci veya kişilerin çağrılarına uyma, tedavi veya muayene, konutunu terk etmeme, belirli bir yerleşim bölgesini terk etmeme ve belirlenen yer veya bölgelere gitmeme yükümlülükleridir.

Yönetmelik m. 57/5, bunlardan dördünün elektronik cihazla takip edilebileceğini söyler: Yönetmelik m. 56/1'in (a), (ç), (d) ve (e) bentlerinde sayılan düzenli başvurma, konutunu terk etmeme, belirli bir yerleşim bölgesini terk etmeme ve belirlenen yer veya bölgelere gitmeme tedbirlerine karar verilen şüpheli veya sanıkların toplum içinde izlenmesi, denetim ve takibi elektronik cihazlar kullanılmak suretiyle yerine getirilebilir. Yönetmelik m. 100/1 de belirli yerlere gitmekten yasaklama, belirlenen konut, yer veya bölgeden çıkmama ve belirlenen kişilere yaklaşmama kararlarının elektronik cihazla yerine getirilebileceğini belirtir. Yönetmelik m. 46/5'e göre ise yükümlünün topluma veya mağdura zarar verme durumu ile tekrar suç işleme riski açısından yoğun denetim altında tutulması söz konusuysa denetim ve takibinde elektronik cihazlar kullanılabilir.

Anayasa Mahkemesi, kanunda ağır yaptırım öngörülen bir suçtan yürütülen soruşturmada konutu terk etmeme adli kontrolüne tabi tutulan ve bu tedbir elektronik kelepçeyle uygulanan başvurucunun şikâyetini üç aşamada inceledi. Kanunilik bakımından 5402 sayılı Kanun m. 12, 13 ve 15/A ile Yönetmelik hükümlerini sayarak, başvurucu yönünden bu mevzuat çerçevesinde uygulama yapıldığı için kelepçe uygulamasının da kanuni dayanağı bulunduğu sonucuna vardı.¹ Meşru amaç bakımından, kelepçe kişinin konutundan ayrılıp ayrılmadığının takip edilmesini ve dolayısıyla tedbirin icrasını sağladığından, adli kontrol için geçerli meşru amacın kelepçe yönünden de geçerli olduğunu belirtti.¹ Ölçülülük bakımından konutu terk etmeme tedbirinin tutuklamaya göre temel hak ve özgürlükler üzerinde daha hafif etki oluşturduğunu, eylemlerin ağırlığı ve mağdurun durumu karşısında tedbire karar verilmesinin ve bunun elektronik kelepçeyle yerine getirilmesinin keyfî ve temelsiz olduğunun söylenemeyeceğini kabul etti; kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasını açıkça dayanaktan yoksun bularak kabul edilemez saydı.¹

Kararın andığı Yönetmelik hükümleri, 5/3/2013 tarihli Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliğine aittir; bu Yönetmelik bugünkü Yönetmeliğin m. 129/1'iyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bugünkü Yönetmelikte yoğun denetimde elektronik cihaz kullanımı m. 46/5'te, adli kontrolde elektronik izleme m. 57/5'te düzenlidir.

Kelepçeyle uygulanan konutu terk etmeme yükümlülüğünden sonra tazminat sorusu adli kontrolün kendi hükümlerine bağlıdır. CMK m. 141/1-l, 7499 sayılı Kanunla eklenen bentle, konutunu terk etmemek şeklindeki adli kontrol yükümlülüğü uygulandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilenlerin maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebileceğini düzenler; CMK geçici m. 6/3'e göre 141. maddedeki bu düzenlemeler 1/6/2024 tarihinden sonra kesinleşen karar veya hükümler bakımından uygulanır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2016-2017 yıllarında uygulanan konutu terk etmeme yükümlülüğü için açılan bir davada, tedbirin yasal düzenlemenin yürürlük tarihinden önce uygulandığını tespit ederek bu yönde bozma isteyen Tebliğname görüşüne katılmadı ve hükmü onadı. Davacı vekili temyizde müvekkilinin ayağındaki elektronik kelepçe nedeniyle evden çıkamadığını ileri sürmüştü; Daire kelepçeye ayrıca değinmedi. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/7959)² Bu kararda Ceza Genel Kurulunun 22/10/2025 tarihli kararına değinilmemiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu ise o kararında, 22.08.2017-29.09.2017 tarihleri arasında ev hapsinde kalıp 23.03.2018'de beraat eden davacının konutu terk etmeme yükümlülüğü sebebiyle de CMK m. 141 ve devamı maddeleri uyarınca tazminat isteme hakkı bulunduğunu kabul etmiş, 12. Ceza Dairesinin bozmasını kaldırmış ve tazmin olanağını m. 141/1'de sayılan tedbirlerle sınırlı gören 01.03.2023 tarihli içtihadından dönmüştür; karar oy çokluğuyla verilmiştir. (Yargıtay CGK, E. 2024/72)³ Genel Kurul kararında CMK geçici m. 6/3'e, m. 144/1-b'ye ve elektronik kelepçeye değinilmemiştir. Tazminat istemi, kararın kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılabilir (CMK m. 142/1). m. 141/1-l kapsamındaki istemlerde 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır; ağır ceza mahkemesine yapılan böyle bir istem Komisyona gönderilir ve ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır (CMK m. 142/2). Komisyona müracaat da aynı sürelerde yapılır (6384 sayılı Kanun m. 5/B/1). 1/6/2024'ten önce kesinleşen bir kararda bu bir yıllık süre 1/6/2025'ten önce dolmuştur. 7499 sayılı Kanundan önce uygulanan konutu terk etmeme yükümlülüğü bakımından Yargıtay'da iki farklı yaklaşım vardır; aradaki farkın nasıl giderileceğine bu kararlarda değinilmemiştir.

Yönetmelik m. 100'e göre elektronik cihazla takip iki aşamada belirlenir: 1) komisyon, vaka sorumlusunun talebi üzerine mevcut risk durumunu, tedbir, yükümlülük ve denetimin gereklerini, mağdurun veya toplumun korunma ihtiyacını dikkate alarak yükümlünün elektronik cihazla takibini Daire Başkanlığına önerir (m. 100/2); 2) şube müdürlüğü, izleme merkezinin kapasitesini, yükümlünün durumunu, yargı mercii kararının niteliğini ve infaz kabiliyetini teknik yönden değerlendirerek yükümlünün elektronik cihazla izlenip izlenmeyeceğine karar verir (m. 100/3). Anayasa Mahkemesinin incelediği dosyada konutu terk etmeme tedbirine sulh ceza hâkimliği karar vermişti. Mahkeme elektronik kelepçe uygulamasını bu tedbirin icrası niteliğinde gördü; buna ilişkin usulün karar tarihinde yürürlükte olan 5/3/2013 tarihli Yönetmeliğin 101 ila 106. maddelerinde düzenlendiğini ve başvurucu yönünden bu mevzuat çerçevesinde uygulama yapıldığını belirterek kelepçe uygulamasının kanuni dayanağı bulunduğunu kabul etti.¹

İzlenmesine karar verilen yükümlü, görevli denetimli serbestlik personeli tarafından bilgilendirilir; cihazın özelliğine göre müdürlüğe davet edilerek ya da evine gidilerek elektronik izleme ünitesi kurulur ve devreye sokulur (m. 101/1). Yükümlü cihazların kullanımı, uyulması gereken kurallar ve uymamanın sonuçları konusunda yazılı olarak bilgilendirilir (m. 101/2). Yönetmelik m. 101/3'e göre yükümlü; cihaz takılmasına ve ünitenin kurulmasına rıza göstermek, cihazları kullanılır durumda bulundurmak, kararın infazı için gerekli kısıtlamalara ve kullanım kurallarına uygun hareket etmek zorundadır; bu kurallara aykırı davranış yükümlülüğün ihlali sayılır.

İzleme merkezi yükümlünün kurallara aykırı davrandığını belirlerse müdahale ekibi derhal haberdar edilir; şube müdürlüğü durumu denetimli serbestlik müdürlüğüne yazılı olarak da bildirir; vaka sorumlusu davranışı yükümlülüğün ihlali olarak değerlendirirse durum komisyona iletilir (m. 101/4). Adli kontrolde ayrıca Yönetmelik m. 57/2 uygulanır: tebligata rağmen mazereti olmaksızın ve kasıtlı olarak tedbirin gereklerini yerine getirmeyen, infaza başlandıktan sonra devam etmeyen veya tedbiri ihlal eden şüpheli veya sanık uyarılmaksızın, hakkında karar verilmesi için dosya Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla ilgili yargı merciine gönderilir; karar gelene kadar tedbirin infazına devam edilir.

Yargı merciinin yetkisi CMK m. 112/1'dedir: adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. Hüküm "verebilir" der; tutuklama zorunlu değildir. Bu sayfadaki kararlarda kelepçe ihlalinin tutuklamaya dönüşüp dönüşmediğine ilişkin bir değerlendirme yoktur.

7242 sayılı Kanunla m. 15/A/1'e eklenen cümleye göre izleme, rızası alınmak koşuluyla şüpheli, sanık ve hükümlüye ait elektronik cihazlar kullanılmak suretiyle de yapılabilir. Yönetmelik m. 103/2'ye göre yükümlünün bu izlemeden yararlanabilmesi için sisteme uyumlu elektronik cihaz, GSM hattı, internet ve gerektiğinde program aboneliği gibi izleme için gerekli diğer ihtiyaçları karşılaması gerekir.

Yönetmelik m. 103/3 bu yöntemi soruşturma, kovuşturma ve infazın bütün aşamalarında, niteliği itibarıyla elektronik izlemeye uygun bütün tedbir ve yükümlülüklere açar ve uygulamayı tek tek sayar: 1) konutu terk etmeme, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma ve hapis cezasının konutta çektirilmesi kararlarında konutun çevresi sistem haritasında kısıtlı alan hâline getirilir, yükümlünün kararda belirtilen zaman diliminde konutunda bulunup bulunmadığı izlenir (a bendi); 2) adli kontrol kararları dâhil belirlenen yerlere düzenli başvurma yükümlülüğünde kararı veren yargı merciinin ya da denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu il sınırları — yükümlü o yargı çevresi dışında oturuyorsa ikametinin bulunduğu il sınırları — kısıtlı alan yapılır ve yükümlü başvuru zaman diliminde bu bölgeden coğrafi konumu alınarak biyometrik imza yöntemiyle kararda belirtilen sayıda imza atar (b bendi); 3) belirli yerlere gitmeme ve belirlenen yer veya bölgeden çıkmama yükümlülüklerinde ilgili yer kısıtlı alan yapılır (c bendi); 4) belirlenen kişilere yaklaşmama tedbirinde konut veya iş yeri gibi bir bölge kısıtlı alan yapılır; tedbir belirli bir mesafeden fazla yaklaşılmaması biçimindeyse, yaklaşılmaması gereken kişinin rızasıyla yazılım onun cihazına da kurulur ve iki cihaz arasındaki mesafe tespit edilir (ç bendi); 5) eğitim, kamu yararına çalışma, iş sözleşmesine dayanarak çalışma gibi yükümlünün belirli zamanlarda belirli bölgelerde bulunmasının zorunlu olduğu hâllerde o bölgeler kısıtlı alan yapılır (d bendi).

Bu sayfadaki kararlar arasında kişinin kendi cihazıyla izlemeyi ya da biyometrik imzayı uygulayan veya yorumlayan bir karar yoktur; anlatım yalnız madde metnine dayanır.

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m. 12/1'e göre bu Kanun hükümlerine göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararı ile teknik araç ve yöntemler kullanılabilir; ancak bu suretle kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz. Madde cihazın adını vermez; teknik araç ve yöntemlerle takibe ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir (m. 12/2).

Bu takip CMK'daki adli kontrolün değil, 6284 sayılı Kanuna göre verilen tedbir kararının uygulanma biçimidir; bu nedenle aykırılığın sonucu da farklıdır. Hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, kararın gereklerine aykırı hareket ederse, fiili ayrıca bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur (6284 m. 13/1). Aykırılığın her tekrarında süre on beş günden otuz güne kadardır ve zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez (m. 13/2). Zorlama hapsine ilişkin kararları Cumhuriyet başsavcılığı yerine getirir (m. 13/3). Adli kontrolde ise yaptırım CMK m. 112'deki tutuklama imkânıdır.

Anayasa Mahkemesi, 6284 sayılı Kanun uyarınca verilen teknik yöntemlerle takip kararına yönelik esaslı iddiaların itiraz mercii tarafından karşılanmadığı bir başvuruda gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2022/36692)⁴ Mahkeme daha önceki kararlarına dayanarak, gerekçeli karar hakkı gereği itiraz merciinin başvurucunun beyan ve delillerini etkili bir şekilde incelemesi ve karşılaması gerektiğini, bu yükümlülüğün yerine getirilmemesinin hakkı ihlal ettiğini belirtti.⁴ Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile diğer iddiaları bu ihlal sonucu nedeniyle ayrıca incelemedi; kararın bir örneği yeniden yargılama yapılmak üzere aile mahkemelerine gönderildi.⁴

Bu kararda teknik takibin koşulları, süresi ve zorlama hapsiyle ilişkisi incelenmemiştir; Anayasa Mahkemesinin ölçütü itiraz merciinin gerekçe yükümlülüğüyle sınırlıdır.

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A/1'e göre açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına infaz hâkimi karar verebilir; bunun için hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirmiş olması gerekir (m. 105/A/1, 7550 sayılı Kanunla eklenen cümle). 7550 sayılı Kanunla m. 105/A/1'de yapılan bu düzenleme, geçici m. 11'in yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlara uygulanmaz (5275 sayılı Kanun geçici m. 11/1). 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlarda, geçici m. 6/1'de sayılan suçlar hariç, bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır; bu hüküm iyi hâlli olmak koşuluyla kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler hakkında da uygulanır (geçici m. 6/3). Ayrıca 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler, geçici m. 10/6'da sayılan suçlar hariç, talepleri hâlinde en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmak şartıyla denetimli serbestlik tedbiri altında infaz uygulamasından üç yıl erken yararlandırılır (5275 sayılı Kanun geçici m. 10/6). Bazı hükümlü grupları için m. 105/A/3 daha uzun süreler öngörür. Hükümlünün hangi yükümlülüğe tabi tutulacağına denetimli serbestlik müdürlüğü karar verir; bunlardan biri bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulmadır (m. 105/A/5-b). Yönetmelik m. 100/1 ve m. 103/3-a, bu tür kararların elektronik cihazla nasıl yerine getirileceğini gösterir.

Kanunun elektronik takibi zorunlu kıldığı bir hâl de vardır: ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyeceği tespit edilen hükümlünün cezasının konutunda çektirilmesine karar verildiğinde, toplam cezası on yıldan fazla olan hükümlülerin elektronik cihazların kullanılması suretiyle takibi zorunludur (5275 sayılı Kanun m. 110/3).

Hükümlü yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, görevlilerin uyarı ve önerilerine ve denetim planına uymamakta ısrar ederse, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verir (m. 105/A/6-b). Müdürlüğe müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmesine karşın müracaat etmeyen ve ceza infaz kurumuna iade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında TCK m. 292 ve 293 uygulanır (m. 105/A/8).

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin kanun yararına bozma yoluyla incelediği dosyada, Bakanlık isteminde aktarıldığına göre, konutta denetim ve gözetim altında bulundurma yükümlülüğü elektronik kelepçeyle takip edilen hükümlünün takip cihazını, hükümlü ikametinde bulunmadığı sırada oğlu kırmıştı; infaz hâkimliği hükümlünün yükümlülüklere uymamakta ısrar ettiği gerekçesiyle denetimli serbestlik kararını kaldırıp m. 105/A/6 uyarınca kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar vermişti. (Yargıtay 1. CD, E. 2020/133)⁵ Adalet Bakanlığının isteminde hükümlünün yükümlülük ihlalinde kendisinden kaynaklanan bir ihmalinin bulunmadığı ve durumun geçerli bir mazeret olarak kabul edilmesi gerektiği belirtilmişti; Daire tebliğnamedeki bozma isteğini yerinde görerek infaz hâkimliği kararını kanun yararına bozdu.⁵ Mazeret gerekçesi Bakanlık istemindedir; Daire bu gerekçeyi ayrıca açmadan benimsemiştir.

İnfaz hâkimliğinin 2019 tarihli kararı kapalı ceza infaz kurumuna göndermeye ilişkindi; m. 105/A/6'nın bugünkü metni açık ceza infaz kurumuna gönderilmeyi öngörür.

Yönetmelik m. 48/1'e göre yükümlüler ve kanuni temsilcileri, müdürlükçe hazırlanan denetim planları ve raporları ile müdürlükçe yapılan uyarılar gibi işlem ve eylemlerin mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle müdürlüğe itirazda ya da infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir. Yükümlü, işlem ve eylemleri öğrendiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldıkları tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurabilir (m. 48/2). Şikâyet dilekçeyle doğrudan infaz hâkimliğine yapılabileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya denetimli serbestlik müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir; sözlü şikâyet tutanağa bağlanır (m. 48/3).

Şikâyet işlemin yerine getirilmesini durdurmaz; infaz hâkimi ancak giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşulları birlikte gerçekleşirse erteleme veya durdurma kararı verebilir (m. 48/4). Müdürlük işlemlerine yapılan itirazları komisyon inceler; bu kararlara karşı infaz hâkimliğine şikâyette bulunulabilir (m. 48/5). Yükümlüye ilişkin yazışma ve belgelerde şikâyet ve itiraz hakkı ile süresi açıkça belirtilir (m. 48/6).

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2017 tarihli kanun yararına bozma kararındaki dosyada bu zincir görülür: denetimli serbestlik tedbiriyle infazı süren hükümlünün müdafii elektronik kelepçe uygulamasının kaldırılmasını ve imza yükümlülüğünün azaltılmasını istemiş, denetimli serbestlik müdürlüğü talebi reddetmiş, bu karara yapılan şikâyeti infaz hâkimliği reddetmiş, itiraz mercii ağır ceza mahkemesi ise itirazı kısmen kabul ederek hükümlünün çocuğuyla kişisel iletişim kurduğu tarihlerle sınırlı olarak kelepçe tedbirini durdurmuş ve imza yükümlülüğünü azaltmıştı. (Yargıtay 1. CD, E. 2017/1163)⁶ Adalet Bakanlığı, kararın yüksek riskli hükümlü için o dönemki Yönetmelikte öngörülen imza sıklığına aykırı olduğu gerekçesiyle kanun yararına bozma istedi; Daire istemi yerinde görerek itiraz mercii kararını bozdu.⁶ Bozma gerekçesi imza sıklığına ilişkindir; Daire kelepçenin durdurulması kısmı hakkında ayrı bir değerlendirme yapmamıştır.

Bu yol, adli kontrol kararının kendisini değiştirmekten farklıdır. CMK m. 110/2'ye göre hâkim, Cumhuriyet savcısının istemiyle adli kontrol uygulamasında yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir; kovuşturma evresinde bu hükümleri görevli ve yetkili diğer yargı mercileri uygular (m. 110/3). Şüpheli veya sanığın istemi üzerine de hâkim veya mahkeme, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir (CMK m. 111/1); adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir (m. 111/2). 6284 sayılı Kanuna göre verilen kararlara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (6284 sayılı Kanun m. 9/1, 9/3). Teknik takip kararına itirazda Anayasa Mahkemesinin vurguladığı gibi itiraz mercii esaslı iddiaları karşılamak zorundadır.⁴

Yargıtay 6. Ceza Dairesi, elektronik kelepçeyi tarlada düşürdüğünü, kırmadığını savunan sanık hakkında kurulan beraat hükmünü bozdu: Daire, TCK m. 151/1'deki mala zarar verme tanımını aktardıktan sonra, sanığın bir şekilde elektronik kelepçeyi yok ettiğinin anlaşılması karşısında üzerine atılı kamu malına zarar verme suçunu işlediğinin sabit olduğunu kabul etti. (Yargıtay 6. CD, E. 2021/16982)⁷

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, ceza infaz kurumundan denetimli serbestlik tedbiriyle tahliye olup kendisine takılan elektronik kelepçeyi kırarak firar eden sanığın eylemlerini TCK m. 152/1-a'daki kamu malına zarar verme ve m. 292/1'deki hükümlü veya tutuklunun kaçması suçları olarak nitelendirdi; bu suçlar için öngörülen cezaların üst sınırına göre sekiz yıllık dava zamanaşımının (TCK m. 66/1-e) mahkûmiyet tarihi ile inceleme tarihi arasında geçtiğini belirterek hükümleri bozdu ve davaları zamanaşımı nedeniyle düşürdü. (Yargıtay 2. CD, E. 2022/783)⁸ Kararda bu nitelendirme zamanaşımı hesabının parçasıdır; delillerin değerlendirilmesine ilişkin bir gerekçe yoktur. Aynı dosyada suçtan zarar gören Adalet Bakanlığı duruşmadan usulüne uygun haberdar edilmediği için temyiz üzerine davaya katılmasına karar verildi.⁸

TCK m. 152/1-a, mala zarar verme suçunun kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında işlenmesini nitelikli hâl sayar ve bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörür. TCK m. 292/1, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlüye altı aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörür; kaçma sırasında eşyaya zarar verilmesi hâlinde ayrıca o suça ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur (m. 292/4).

Bu kararlarda cihazın kime ait olduğu tartışılmamış, TCK m. 151 ile m. 152 arasındaki ayrım ayrıca gerekçelendirilmemiştir: 6. Ceza Dairesi m. 151/1'deki tanımı anarak kamu malına zarar verme demiş, 2. Ceza Dairesi m. 152/1-a'yı göstermiştir. 2. Ceza Dairesi denetimli serbestlikteki hükümlünün kelepçeyi kırıp firarını m. 292/1 kapsamında nitelendirmiş, bunun gerekçesini açıklamamıştır; Kanunun denetimli serbestlik tedbiri için TCK m. 292 ve 293'e açıkça yollama yaptığı hâller m. 105/A/8'dedir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun kasten öldürmeye teşebbüse iştirak iddiasını incelediği bir dosyada, olay ve olgular arasında elektronik kelepçe yüklenici firmasının izleme raporu da vardı: rapora göre sanık suçun işlendiği zaman diliminde konutunda bulunmuyordu. (Yargıtay CGK, E. 2024/255)⁹ Sanık ise kendisine elektronik kelepçe takıldığını, onunla dışarı çıkmasının mümkün olmadığını savunmuştu.

Ceza Genel Kurulu, denetimli serbestlik çerçevesinde takılan elektronik kelepçe sebebiyle evinde bulunması gereken sanığın kimliği belirlenemeyen biriyle birlikte olay yerine geldiği yönündeki Bölge Adliye Mahkemesi kabulünü esas aldı; ancak sanığın eylemi önceden bildiğinin kanıtlanamadığını ve işlenişine herhangi bir katkısının tespit edilemediğini belirterek şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince beraat kararı verilmesi gerektiğine hükmetti ve mahkûmiyeti bozdu; karar oy çokluğuyla verildi.⁹

Bu kararda izleme raporu sanığın konutunda olmadığını gösteren bir olgu olarak aktarılmıştır. Ceza Genel Kurulu raporun güvenilirliğini ya da delil değerini ayrıca tartışmamış, beraati iştirakin ispatlanamamasına dayandırmıştır; izleme kaydının delil değerine ilişkin genel bir ölçüt koymamıştır.