Hapis cezasının paraya ve seçenek yaptırımlara çevrilmesi (TCK m. 50)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Temel bilgiler
- TCK m. 50'ye göre hangi hapis cezası paraya veya seçenek yaptırıma çevrilebilir?
- Hâkim kısa süreli hapis cezasını çevirmek zorunda mı? TCK m. 50/1'deki takdir ve gerekçe
- TCK m. 50/3'e göre hapis cezası hangi hâllerde seçenek yaptırıma çevrilmek zorundadır?
- Seçimlik cezalı suçta hapis seçilirse ceza paraya çevrilebilir mi? (TCK m. 50/2 ve 50/3)
- Tekerrür hâlinde (TCK m. 58/3) verilen hapis cezası paraya veya seçenek yaptırıma çevrilebilir mi?
- TCK m. 50/4'e göre taksirli suçlarda uzun süreli hapis cezası paraya çevrilebilir mi?
- Seçenek yaptırımlar nasıl belirlenir? Adli para cezasının hesabı (TCK m. 52) ve zararın giderilmesi (TCK m. 50/1-b)
- Seçenek tedbire uyulmazsa ne olur? TCK m. 50/6 ve 50/7
- Hapsin seçenek yaptırıma çevrilmesi ile HAGB ve erteleme arasındaki sıra nedir? (CMK m. 231/7, 231/11)
- İlgili mevzuat
- Kararlar
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Mahkemenin verdiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, Türk Ceza Kanunu m. 50 uyarınca adli para cezasına ya da zararın giderilmesi, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitme yasağı, ehliyet veya ruhsatın geri alınması, kamuya yararlı işte çalışma gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilir.
- Kural olarak çevirme hâkimin takdirindedir.
- Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş kişiye verilen otuz gün veya daha az hapis ile yine daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olup suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış ya da 65 yaşını bitirmiş kişiye verilen bir yıl veya daha az hapis ise, hükmün açıklanması geri bırakılmadıkça seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
“Hapsin paraya çevrilmesi”, Türk Ceza Kanunu m. 50'de “kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar” adıyla düzenlenen kurumun yaygın adıdır. Bu rehber, hangi hapis cezasının çevrilebileceğini, kanundaki altı seçenek yaptırımı, hâkimin takdirini ve çevirmenin zorunlu olduğu hâlleri, seçimlik cezalı suçlarda ve tekerrürde adli para cezası yasağını, taksirli suçlardaki istisnayı, seçenek tedbire uyulmamasının sonucunu ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıyla ilişkisini kanun metni ve Yargıtay kararlarıyla anlatır. Adli para cezasının ödenmesi ve taksitlendirilmesi, kamuya yararlı işte çalışmanın yürütülmesi ve hapis cezasının ertelenmesi bu sayfada anlatılmaz.
Temel bilgiler
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Kısa süreli hapis
Mahkemenin hükmettiği ceza bir yıl veya daha az süreli hapisse kısa süreli hapis cezasıdır ve TCK m. 50 bu cezaya uygulanır.
Dayanak: TCK m. 49/2
- Seçenekler
Adli para cezası, zararın tamamen giderilmesi, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitme veya etkinlik yasağı, ehliyet ve ruhsatın geri alınması ya da meslek yasağı, kamuya yararlı işte çalıştırılma: altı seçenek.
Dayanak: TCK m. 50/1
- Zorunlu çevirme
Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla: otuz gün ve daha az hapis ile fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişiye verilen bir yıl veya daha az hapis seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
Dayanak: TCK m. 50/3
- Seçimlik cezada
Kanun hapis ile adli para cezasını seçenek olarak öngörmüşken hâkim hapse hükmetmişse, bu hapis adli para cezasına çevrilmez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, TCK m. 50/3'teki zorunlu çevirme hâllerinde adli para cezasına çevirmeyi kabul eder.
Dayanak: TCK m. 50/2
- Taksirli suçlar
Taksirli suçtan verilen hapis uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksirde bu hüküm uygulanmaz.
Dayanak: TCK m. 50/4
- Tedbire uyulmazsa
Tebligata rağmen otuz gün içinde tedbire başlanmaz veya devam edilmezse infaz hâkimliği kısa süreli hapsin tamamen veya kısmen infazına karar verir.
Dayanak: TCK m. 50/6
- Günlük miktar
Adli para cezasında bir gün karşılığı en az yüz, en fazla beş yüz Türk lirasıdır; 1/6/2024'ten önce işlenen suçta suç tarihindeki yirmi-yüz lira aralığı uygulanır (7499 sayılı Kanun m. 9). Tam gün sayısı ile günlük miktar kararda ayrı ayrı gösterilir.
Dayanak: TCK m. 52
TCK m. 50'ye göre hangi hapis cezası paraya veya seçenek yaptırıma çevrilebilir?
Türk Ceza Kanunu m. 50 kural olarak kısa süreli hapis cezası için uygulanır. TCK m. 49/2 uyarınca hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır; ölçü suçun kanundaki cezası değil, mahkemenin yargılama sonunda hükmettiği cezadır. Taksirli suçlar bu sınırın istisnasıdır: TCK m. 50/4'e göre taksirli suçtan verilen hapis cezası uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebilir (aşağıda ayrı başlıkta).
TCK m. 50/1, kısa süreli hapis cezasının çevrilebileceği altı seçenek yaptırımı sayar: 1) adli para cezası (a bendi); 2) mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi (b bendi); 3) en az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etme (c bendi); 4) mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanma (d bendi); 5) suç, sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılarak veya gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak işlenmişse, cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması ya da belli bir meslek ve sanatı yapmaktan yasaklanma (e bendi); 6) cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılma (f bendi).
Çevirme kararında sanık önce hapis cezasına mahkûm edilir, ardından bu ceza seçenek yaptırıma çevrilir. TCK m. 50/5'e göre uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adli para cezası veya tedbirdir. Kısa süreli hapis cezası yerine TCK m. 50'ye göre hükmedilen seçenek yaptırımların infazında uygulanacak rejim, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 109 uyarınca Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte gösterilir.
Hâkim kısa süreli hapis cezasını çevirmek zorunda mı? TCK m. 50/1'deki takdir ve gerekçe
TCK m. 50/1 “çevrilebilir” der ve hâkimin göz önünde bulunduracağı ölçütleri sayar: suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık ve suçun işlenmesindeki özellikler. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre bu ifade nedeniyle hâkimin kısa süreli hapis cezasını seçenek yaptırımlardan birine çevirme zorunluluğu yoktur; cezanın çevrilip çevrilmeyeceği ve çevrilirse hangi seçenek yaptırıma çevrileceği dosya içeriğine göre hâkimin takdirine bırakılmıştır. (Yargıtay CGK, E. 2012/1528)1 Genel Kurul aynı tespiti 2021 tarihli bir kararında da tekrarlamıştır. (Yargıtay CGK, E. 2021/247)2
Takdir gerekçesiz kullanılamaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, TCK m. 50'nin uygulanıp uygulanmayacağına karar verilirken sanığın kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu ve suçun işlenmesindeki özellikler dikkate alınarak, dosyaya yansıyan bilgi ve kanıtlar değerlendirilip denetime olanak verecek somut gerekçeler gösterilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2014/7269)3 Aynı kararda taksirle öldürme suçundan verilen cezanın “kısa süreli olmaması” gerekçesiyle çevrilmemesi, taksirli suçlarda uzun süreli hapsin de adli para cezasına çevrilebileceği gözetilmediği için kanuna uygun olmayan gerekçe sayılmış ve hüküm bozulmuştur.3
Seçenek yaptırımın türünün hangi ölçüte göre seçileceğine Ceza Genel Kurulunun bu kararlarında değinilmemiştir; Genel Kurul yalnız seçimin dosya içeriğine göre hâkimin takdirinde olduğunu belirtir.
TCK m. 50/3'e göre hapis cezası hangi hâllerde seçenek yaptırıma çevrilmek zorundadır?
TCK m. 50/3 çevirmenin zorunlu olduğu iki hâli düzenler. İkisinde de ortak şart, kişinin daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmasıdır: 1) mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası; 2) fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası. Bu hâllerde ceza, TCK m. 50/1'deki seçenek yaptırımlardan birine “çevrilir”.
Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre bu fıkrada hâkime takdir hakkı tanınmamıştır; şartlar oluşmuşsa fıkrada belirtilen sürelerdeki hapis cezalarının birinci fıkradaki seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi zorunludur.1 Genel Kurul başka bir kararında, maddede yazılı şartlar oluştuğunda başka herhangi bir değerlendirme yapılmadan özgürlüğü bağlayıcı cezanın seçenek yaptırımlardan birine dönüştürülmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay CGK, E. 2013/752)4 Zorunluluk hangi seçeneğin uygulanacağını belirlemez: Genel Kurula göre kanun koyucu çevirme noktasında bir sınırlama getirmemiştir ve ceza birinci fıkradaki seçenek yaptırımlardan herhangi birine, adli para cezası dahil, çevrilebilir.1
Zorunlu çevirmenin atlanması kanuna aykırılıktır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, adli sicil kaydına göre daha önce hapis cezasına mahkûm olmayan kişiye verilen 18 günlük hapis cezasının ertelendiği bir dosyada, cezanın TCK m. 50/3 uyarınca adli para cezası veya diğer seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi gerektiğinin gözetilmemesini kanuna aykırı bulmuştur; kanun yararına bozma üzerine cezayı kendisi adli para cezasına çevirmiş ve hükümden erteleme (TCK m. 51) ile hak yoksunluğuna (TCK m. 53) ilişkin kısımları çıkarmıştır. (Yargıtay 8. CD, E. 2025/1290)5 Zorunlu çevirme varken ertelemenin neden yeterli olmadığına kararda değinilmemiştir.
“Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olma” şartını Ceza Genel Kurulu, suç tarihinde 18 yaşından küçük bir sanık hakkında yorumlamıştır. Genel Kurula göre zorunlu çevirme için sanığın daha önce hapis cezası cinsinden mahkûmiyetinin bulunmaması gerekir; adli sicildeki para cezasına, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ve hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrildiği hükümlere ilişkin ilamlar TCK m. 50/3'ün uygulanmasına engel değildir. (Yargıtay CGK, E. 2013/816)6 Aynı dosyada sanığın önceki bir hapis cezası eğitim kurumuna devam tedbirine çevrilmiş, sanık tedbire uymadığı için hapsin tamamının infazına karar verilip infaz edilmişti. Genel Kurul, seçenek tedbire uymayan çocuk hakkında hapsin infazına değil başka bir seçenek yaptırıma karar verilmesi gerektiğini gözeterek sanığın hapis cezası cinsinden mahkûmiyetinin olmadığını kabul etmiş ve cezanın TCK m. 50/3 uyarınca çevrilmesi gerektiği gözetilmediği için hükmü bozmuştur.6
Yetişkin bir sanığın ertelenmiş hapis mahkûmiyetinin bu şartı ortadan kaldırıp kaldırmadığına bu sayfadaki kararlarda değinilmemiştir. Bu sayfadaki Ceza Genel Kurulu kararı para cezası, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve seçenek yaptırıma çevrilen hükümlere ilişkin ilamları engel saymamıştır; adli sicilden silinme koşulları suç tarihinden önce oluşmuş mahkûmiyetlerin etkisi adli sicil kaydı rehberinde anlatılır.
Seçimlik cezalı suçta hapis seçilirse ceza paraya çevrilebilir mi? (TCK m. 50/2 ve 50/3)
Bazı suçlarda kanun hapis cezası ile adli para cezasını seçenek olarak öngörür. TCK m. 50/2'ye göre böyle bir suçta hapis cezasına hükmedilmişse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu yasağın adli para cezasıyla sınırlı olduğunu belirtir: temel ceza tercihen hapis olarak seçildikten sonra sonuç ceza kısa süreli olsa bile adli para cezasına çevrilemez, ancak adli para cezası dışındaki seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesine engel yoktur.1
TCK m. 50/2'deki yasak ile TCK m. 50/3'teki zorunlu çevirme aynı dosyada bir araya geldiğinde Ceza Genel Kurulu zorunlu çevirmeyi esas almıştır. Suç tarihinde 65 yaşından büyük olan ve taksirle yaralama suçundan seçimlik cezalardan hapis seçilerek beş ay hapis cezası verilen sanık hakkında Genel Kurul, ikinci fıkrada yasaklayıcı bir düzenleme yapan kanun koyucunun üçüncü fıkrada hiçbir sınırlama yapmadığını ve fıkra gerekçesinde bu sürelerdeki hapis cezalarının açıkça adli para cezasına da çevrilebileceğinin belirtildiğini vurgulayarak cezanın adli para cezasına da çevrilebileceğini kabul etmiştir.1 Genel Kurul, cezanın para cezası dahil seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi gerektiğinin gözetilmemesini usul ve kanuna aykırı bulmuş ve bu yöndeki Özel Daire bozmasını isabetli saymıştır; karar oy çokluğuyla verilmiştir.1
Genel Kurul 2021'de aynı sonuca oy birliğiyle ulaşmıştır. Seçimlik cezalı kasten yaralama suçundan hapis seçilip artırım ve indirimlerle 27 gün hapis verilen, daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş sanığın cezası TCK m. 50/3 uyarınca adli para cezasına çevrilmişti. Genel Kurul, kanunda bu yaptırımlardan adli para cezasına çevrilemeyeceğine dair yasaklayıcı bir düzenleme bulunmadığını ve kıyas veya genişletici yorum yoluyla kişi hak ve hürriyetleri aleyhine uygulama geliştirilemeyeceğini belirterek yerel mahkeme uygulamasında isabetsizlik görmemiştir.2 Bu dosyada Özel Daire önce aksi yönde, cezanın adli para cezası dışındaki seçenek tedbirlerden birine çevrilmesi gerektiği görüşüyle bozma kararı vermişti; Genel Kurul yerel mahkemenin direnme gerekçesini isabetli bulmuş ve hükmü onamıştır.2
Tekerrür hâlinde (TCK m. 58/3) verilen hapis cezası paraya veya seçenek yaptırıma çevrilebilir mi?
TCK m. 58/3'e göre tekerrür hâlinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adli para cezası öngörülmüşse hapis cezasına hükmolunur. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK m. 58/5).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, mükerrir sanık hakkında TCK m. 58/3 gereğince hapis cezası temel ceza olarak seçildikten sonra bu cezanın TCK m. 50 uyarınca adli para cezasına çevrilmesinde isabet bulunmadığına karar vermiş ve yerel mahkemenin direnme hükmünü bozmuştur; Genel Kurul bu sonuca TCK m. 58/3 ile TCK m. 50/2'yi birlikte değerlendirerek ulaşmıştır. (Yargıtay CGK, E. 2020/160)7 Buna karşılık Genel Kurul başka bir kararında, aynı durumda hapis cezasının adli para cezası dışındaki bir seçenek yaptırıma, belirli yerlere gitmekten yasaklanmaya çevrilmesinde isabetsizlik görmemiştir: kanun koyucu adli para cezası için açık bir yasak getirmiş, TCK m. 50/1'deki diğer seçenek yaptırımlar için yasak getirmemiştir ve kıyas veya genişletici yorumla kişi aleyhine uygulama geliştirilemez. (Yargıtay CGK, E. 2019/224)8 İki karar birlikte okunduğunda, tekerrür nedeniyle seçimlik cezalardan hapse hükmedilen sanığın kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilemez, diğer seçenek yaptırımlardan birine çevrilebilir.78
Seçenek yaptırıma çevrilmiş önceki bir hapis cezası tekerrüre esas alınabilir mi? Yargıtay 4. Ceza Dairesine göre tekerrüre esas alınacak önceki mahkûmiyet TCK m. 58/2'ye göre “ceza” niteliğinde olmalıdır; TCK m. 50/5 karşısında birinci fıkranın (a) bendi hariç diğer seçenek yaptırımlar “tedbir”dir ve “ceza” sayılamaz. (Yargıtay 4. CD, E. 2012/29151)9 Daire bu nedenle hapis cezası kamuya yararlı işte çalıştırılma tedbirine çevrilen önceki ilamın tekerrüre esas alınmasını kanuna aykırı bulmuş ve tekerrür hükümlerinin uygulanmasına ilişkin kısımları hükümden çıkarmıştır.9 Seçenek tedbire uyulmadığı için hapsin infazına karar verilmiş önceki bir ilamın tekerrüre esas olup olmayacağına kararda değinilmemiştir.
TCK m. 50/4'e göre taksirli suçlarda uzun süreli hapis cezası paraya çevrilebilir mi?
TCK m. 50/4 taksirli suçlar için bir yıl sınırını kaldırır: taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa, diğer koşulların varlığı hâlinde birinci fıkranın (a) bendine göre adli para cezasına çevrilebilir. Fıkra uzun süreli hapis için yalnız (a) bendindeki adli para cezasını anar. Fıkranın son cümlesine göre bu hüküm bilinçli taksir hâlinde uygulanmaz.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, taksirle öldürme suçundan verilen hapis cezası hakkında mahkemenin “verilen hapis cezasının kısa süreli olmaması sebebi ile” seçenek yaptırımlara çevirmeye yer olmadığına karar vermesini kanuna uygun olmayan gerekçe saymıştır; Daireye göre bilinçli taksir hariç taksirli suçlardan dolayı hükmedilen hapis cezasının uzun süreli de olsa, diğer koşulların varlığı hâlinde adli para cezasına çevrilmesi mümkündür ve bu gözetilmeden kurulan hüküm bozulmuştur.3
Aynı Daire başka bir kararında, bilinçli taksirle hareket ettiği mahkemece de kabul edilen sanık hakkında hükmedilen uzun süreli hapis cezasının paraya çevrilmesini TCK m. 50/4'e aykırı bulmuş ve hükmü bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2016/5009)10 Bilinçli taksirde kısa süreli hapis cezasının TCK m. 50/1 uyarınca çevrilip çevrilemeyeceğine bu kararda değinilmemiştir; karar uzun süreli hapis cezasıyla ilgilidir.
Seçenek yaptırımlar nasıl belirlenir? Adli para cezasının hesabı (TCK m. 52) ve zararın giderilmesi (TCK m. 50/1-b)
Hapis cezası TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrildiğinde tutar TCK m. 52'deki gün sistemiyle belirlenir. TCK m. 52/1'e göre adli para cezası, belirlenen tam gün sayısının bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir. Bir gün karşılığı miktar en az yüz ve en fazla beş yüz Türk lirasıdır ve kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edilir (TCK m. 52/2). Bu aralık 7499 sayılı Kanunun 9. maddesiyle getirilmiş ve 1/6/2024 tarihinden itibaren geçerli olmuştur; değişiklikten önce aralık en az yirmi, en fazla yüz Türk lirasıydı. Yargıtay 11. Ceza Dairesine göre bu değişiklik TCK m. 52/2 kapsamında sanık lehine hüküm içermez; suç değişiklikten önce işlenmişse bir gün karşılığı miktar suç tarihindeki hükme göre 20-100 TL arasında takdir edilir. (Yargıtay 11. CD, E. 2026/253)11 TCK m. 52/3'e göre kararda, adli para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, kısa süreli hapis cezasını adli para cezasına çeviren hükümde uygulanan kanun maddesinin gösterilmemesini CMK m. 232/6'ya, adli para cezasının belirlenmesine esas tam gün sayısının gösterilmemesini TCK m. 52/3'e aykırı bulmuştur; Daire hükmü düzelterek, 1 ay 20 gün hapis cezasının TCK m. 50/1-a uyarınca çevrilmesinde tam gün sayısını TCK m. 52/3'e, bir gün karşılığı miktarı TCK m. 52/2'ye göre ayrı ayrı yazmıştır. (Yargıtay 12. CD, E. 2016/9019)12 Hapis cezasının gün sayısı ile adli para cezasının tam gün sayısı arasında hangi oranın kurulacağına kararda değinilmemiştir.
TCK m. 50/1-b'deki seçenek, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesidir. Yargıtay 4. Ceza Dairesine göre maddede gösterilen zarar, mağdurun suç nedeniyle uğramış olduğu maddi zarardır. (Yargıtay 4. CD, E. 2011/23195)13 Daire, sanıkla katılan arasındaki borç anlaşmazlığı üzerine işlenen tehdit ve hakaret suçlarından verilen hapis cezalarının, taraflar arasındaki borcun katılana ödenmesi seçenek yaptırımına çevrilmesini kanuna uygun bulmamış ve kararı kanun yararına bozmuştur.13
Diğer seçeneklerin süresi kanunda yazılıdır: eğitim kurumuna devam en az iki yıl (c bendi); belirli yerlere gitme veya etkinlik yasağı, ehliyet ve ruhsatın geri alınması ya da meslek yasağı ve kamuya yararlı işte çalıştırılma mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar (d, e ve f bentleri). (e) bendi yalnız suç, sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılarak veya gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak işlenmişse uygulanabilir; (f) bendi kişinin gönüllü olması koşuluna bağlıdır (TCK m. 50/1). Bu sürelerin hükümde nasıl hesaplanıp yazılacağına bu sayfadaki kararlarda değinilmemiştir.
Seçenek tedbire uyulmazsa ne olur? TCK m. 50/6 ve 50/7
TCK m. 50/6'ya göre hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaz veya başlanıp da devam edilmezse, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, asıl mahkûmiyetin çevrilen adli para cezası veya tedbir olduğunu söyleyen TCK m. 50/5 uygulanmaz. Hükmedilen seçenek tedbir hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilemiyorsa infaz hâkimliği tedbiri değiştirir (TCK m. 50/7). Hapis cezası adli para cezasına çevrilmişse, cezanın ödenmemesinin sonucu bu fıkralarda değil, adli para cezasının infazını düzenleyen 5275 sayılı Kanun m. 106'da düzenlenmiştir.
Bu sayfadaki bazı Yargıtay kararları TCK m. 50/6'yı maddenin önceki metniyle, kararı “hükmü veren mahkeme”ye bırakan ibareyle aktarır; bugünkü metinde bu kararı infaz hâkimliği verir, yerine getirilemeyen tedbiri de infaz hâkimliği değiştirir (TCK m. 50/6, 50/7).
Tedbire uyulmaması üzerine infaz edilebilecek olan, hükümde belirlenen kısa süreli hapis cezasıdır. 3 ay 22 gün hapis cezasının kamuya yararlı işte çalıştırılmaya çevrildiği bir dosyada, hükümlünün tedbirin gereklerine uymadığının bildirilmesi üzerine mahkeme ek kararla 5 ay hapis cezasının aynen infazına karar vermişti. Yargıtay 3. Ceza Dairesi, kanun yararına bozma isteyen tebliğnamedeki düşünceyi yerinde görerek ek kararı bozmuş ve hüküm fıkrasındaki “5 ay hapis cezası” ibaresinin yerine “3 ay 22 gün hapis” yazılmasına karar vermiştir. (Yargıtay 3. CD, E. 2014/11143)14 Kısmen infazın ölçüsüne ve tedbir kapsamında çalışılan günlerin hesaba katılıp katılmayacağına kararda değinilmemiştir.
Suç tarihinde çocuk olan sanıkta TCK m. 50/6 uygulanmaz. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre bu fıkra yalnız yetişkin sanıklarla ilgili bir düzenlemedir; seçenek tedbirin gereklerini yerine getirmeyen çocuk hakkında hapis cezasının tamamen ya da kısmen infazına karar verilmez, ceza adli para cezası dahil TCK m. 50/1'deki diğer seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. (Yargıtay CGK, E. 2013/789)15 Genel Kurul bu sonuca, çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde bu cezanın hapse çevrilememesini (5275 sayılı Kanun m. 106/4) ve özgürlüğü sınırlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması ilkesini birlikte değerlendirerek ulaşmıştır; karar oy çokluğuyla verilmiştir.15 Genel Kurul aynı görüşü 2015 tarihli bir kararında tekrarlamıştır.6
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, çocuk mahkemesince verilen ve spor maçlarına gitmekten yasaklanma tedbirine çevrilen hapis cezasında, hükümlünün başka cezalarından dolayı ceza infaz kurumunda bulunması nedeniyle infaz hâkimliğinin tedbiri kaldırmasına yapılan itirazın reddini kanuna aykırı bulmuştur. Daireye göre TCK m. 50/6 çocuklar yönünden uygulanamaz ve seçenek tedbirin gereklerini yerine getirmeyen suç tarihinde çocuk olan hükümlü hakkında, tedbirin kaldırılması yerine TCK m. 50/1'deki diğer seçenek yaptırımlardan birine hükmedilmesi gerekir. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/5613)16 Yetişkin hükümlüde TCK m. 50/7'nin nasıl uygulanacağına bu kararda değinilmemiştir.
Hapsin seçenek yaptırıma çevrilmesi ile HAGB ve erteleme arasındaki sıra nedir? (CMK m. 231/7, 231/11)
CMK m. 231/7'ye göre açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, TCK m. 50/3'teki çevirme zorunluluğu ile bu hüküm arasındaki ilişkiyi suç tarihinde çocuk olan bir sanık hakkında incelemiştir. Genel Kurula göre kanun koyucu CMK m. 231/7'deki düzenlemeyle, açıklanması geri bırakılan hükümlerde TCK m. 50/3'teki çevirme zorunluluğunun uygulanmamasını istediğini açıkça ortaya koymuştur.4 Genel Kurul, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının diğer kişiselleştirme hükümleri olan seçenek yaptırımlara çevirme ve ertelemeden önce değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiş; bunu, sanığın HAGB'yi kabul etmediğine dair beyanının bulunmaması koşulunun yürürlükte olduğu dönemde söylemiştir.4 Bu nedenle cezanın zorunlu olarak seçenek yaptırıma çevrildiği gerekçesiyle HAGB'ye yer olmadığına karar veren yerel mahkemenin direnme hükmü bozulmuştur.4
Aynı karara göre şartlar gerçekleşmediği için hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına yer olmadığına karar verilirse ya da açıklanması geri bırakılan hüküm CMK m. 231/11 uyarınca açıklanırsa, TCK m. 50/3'teki seçenek yaptırımlara çevirme zorunluluğu mahkemece göz önüne alınır.4 CMK m. 231/11 ayrıca, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendiren mahkemeye, koşulları varsa hükümdeki hapis cezasını seçenek yaptırımlara çevirerek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurma imkânı tanır.
Hapis cezasının ertelenmesi TCK m. 51'de ayrı bir kurum olarak düzenlenmiştir; erteleme iki yıl veya daha az süreli hapis cezasında mümkündür ve bu sınır fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde üç yıldır (TCK m. 51/1). TCK m. 50/3'ün şartları varken hapis cezasının yalnız ertelenmesi yeterli görülmemiştir: Yargıtay 8. Ceza Dairesi böyle bir dosyada cezayı adli para cezasına çevirmiş ve erteleme kısmını hükümden çıkarmıştır.5
İlgili mevzuat
TCK m. 50 — Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
Madde 50- (1) Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,
çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 49 — Süreli hapis cezası
Madde 49- (1) Süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hallerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz.
(2) Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezasıdır.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 16 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 52 — Adlî para cezası
Madde 52- (1) Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.
(2) En az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir.
(3) Kararda, adlî para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.
(4) Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği belirtilir.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 58 — Suçta tekerrür ve özel tehlikeli suçlular
Madde 58- (1) Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.
(2) Tekerrür hükümleri, önceden işlenen suçtan dolayı;
a) Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl,
b) Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl,
geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz.
(3) Tekerrür halinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse, hapis cezasına hükmolunur.
(4) Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
(5) Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.
(6) Tekerrür halinde hükmolunan ceza, mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
(7) Mahkûmiyet kararında, hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı belirtilir.
(8) Mükerrirlerin mahkûm olduğu cezanın infazı ile denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması, kanunda gösterilen şekilde yapılır.
(9) Mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanmasına hükmedilir.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
5275 sayılı Kanun m. 109 — Seçenekli yaptırımların uygulanması
Madde 109- (1) Kısa süreli hapis cezası yerine Türk Ceza Kanununun 50 nci maddesine göre hükmedilen seçenekli yaptırımların infazında uygulanacak rejim, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte gösterilir.
Kaynak: Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
Kararlar
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. TCK m. 50/1'de takdir, m. 50/2'de adli para yasağı ve m. 50/3'teki zorunlu çevirmede adli para cezasıYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2012/1528 · K. 2014/62 ·
Suç tarihinde 65 yaşından büyük olan sanığa taksirle yaralama suçundan, seçimlik cezalardan hapis tercih edilerek 5 ay hapis cezası verilmiş ve ceza ertelenmişti. Özel Daire hükmü bozmuş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı TCK m. 50/2 nedeniyle yalnız adli para cezası dışındaki seçeneklerin uygulanabileceği görüşüyle itiraz etmişti. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 50/1'de çevirmenin ve seçeneğin türünün hâkimin takdirinde olduğunu, m. 50/2'nin yalnız adli para cezasını yasakladığını, m. 50/3'te ise hâkime takdir hakkı tanınmadığını açıkladı. İkinci fıkrada yasaklayıcı düzenleme yapan kanun koyucunun üçüncü fıkrada hiçbir sınırlama yapmadığını ve fıkra gerekçesini gözeterek, cezanın adli para cezasına da çevrilebileceğini kabul etti ve itirazı oy çokluğuyla reddetti.
Sonuç: TCK m. 50/3'ün şartları varsa seçimlik cezalı suçta hapis seçilmiş olsa bile ceza, adli para cezası dahil seçenek yaptırımlardan birine çevrilmelidir.
2. Seçimlik cezalı suçta 27 gün hapsin TCK m. 50/3 uyarınca adli para cezasına çevrilmesiYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2021/247 · K. 2021/635 ·
Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş sanığa, seçimlik cezalı kasten yaralama suçundan hapis tercih edilip artırım ve indirimlerle 27 gün hapis verilmiş ve ceza TCK m. 50/3 uyarınca adli para cezasına çevrilmişti. Özel Daire, TCK m. 50/2 gözetilerek adli para dışındaki seçeneklerden birine çevrilmesi gerektiği gerekçesiyle bozmuş, yerel mahkeme direnmişti. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 50/3'ün şartları gerçekleştiğinde cezanın seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesinin zorunlu olduğunu, bu yaptırımlardan adli para cezasına çevrilemeyeceğine dair yasaklayıcı bir düzenleme bulunmadığını ve kıyas veya genişletici yorumla kişi aleyhine uygulama geliştirilemeyeceğini belirterek direnmeyi isabetli buldu ve hükmü oy birliğiyle onadı.
Sonuç: TCK m. 50/3 kapsamındaki kısa süreli hapis, suçun cezası seçimlik olsa da adli para cezasına çevrilebilir.
3. TCK m. 50 uygulamasında somut gerekçe ve taksirli suçta uzun süreli hapsin paraya çevrilmesiYargıtay 12. Ceza Dairesi · E. 2014/7269 · K. 2015/11297 ·
Taksirle öldürme suçundan mahkûm edilen sanığın hapis cezası, ilk derece mahkemesince “verilen hapis cezasının kısa süreli olmaması sebebi ile” seçenek yaptırımlara çevrilmemişti. Daire, TCK m. 50'nin uygulanıp uygulanmayacağına karar verilirken sanığın kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu ve suçun işlenmesindeki özellikler değerlendirilerek denetime olanak veren somut gerekçe gösterilmesi gerektiğini, TCK m. 50/4 uyarınca bilinçli taksir hariç taksirli suçlarda uzun süreli hapsin de adli para cezasına çevrilebileceğini belirtti. Bunun gözetilmemesini ve eksik ceza tayini ile hak yoksunluğuna ilişkin başka aykırılıkları bozma nedeni yaptı.
Sonuç: Taksirli suçta cezanın bir yıldan uzun olması, adli para cezasına çevirmeyi reddetmek için tek başına gerekçe olamaz.
4. TCK m. 50/3'teki çevirme zorunluluğu ile CMK m. 231/7 arasındaki ilişki; HAGB'nin önceliğiYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2013/752 · K. 2014/200 ·
Çocuk mahkemesi, kasten yaralama suçundan suça sürüklenen çocuğa verdiği kısa süreli hapsi TCK m. 50/3 ve 50/1-d uyarınca seçenek yaptırıma çevirmiş, cezanın zorunlu olarak çevrildiği gerekçesiyle HAGB'ye yer olmadığına karar vermiş ve Özel Daire bozmasına direnmişti. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 50/3'ün şartları varsa cezanın başka bir değerlendirme yapılmadan seçenek yaptırıma dönüştürülmesi gerektiğini, ancak kanun koyucunun CMK m. 231/7 ile açıklanması geri bırakılan hükümlerde bu zorunluluğun uygulanmamasını istediğini açıkladı. HAGB'nin seçenek yaptırıma çevirme ve ertelemeden önce değerlendirilmesi gerektiğini; HAGB'ye yer olmadığına karar verilirse veya hüküm CMK m. 231/11 uyarınca açıklanırsa çevirme zorunluluğunun gözetileceğini belirterek direnme hükmünü oy birliğiyle bozdu.
Sonuç: TCK m. 50/3'teki zorunlu çevirme, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına engel değildir; HAGB önce değerlendirilir.
5. Ertelenen 18 gün hapsin TCK m. 50/3 uyarınca Yargıtay tarafından adli para cezasına çevrilmesiYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2025/1290 · K. 2025/3479 ·
6136 sayılı Kanun'a aykırılık suçundan 18 gün hapis cezası verilmiş ve ceza TCK m. 51 uyarınca ertelenmişti. Adli sicil kaydına göre hükümlünün suç tarihinden önce hapis cezasına mahkûm olduğu bir ilamı yoktu. Daire, hükmolunan 18 günlük kısa süreli hapis cezasının TCK m. 50/3 uyarınca adli para cezası veya diğer seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi gerektiğinin gözetilmemesini kanuna aykırı buldu. Kararı kanun yararına bozdu ve CMK m. 309/4-d uyarınca aykırılığı kendisi giderdi: cezayı TCK m. 50/1 uyarınca adli para cezasına çevirdi, hükümden TCK m. 51 ve 53'ün uygulanmasına ilişkin kısımları çıkardı.
Sonuç: TCK m. 50/3'ün şartları varken kısa süreli hapsi ertelemek yerine seçenek yaptırıma çevirmek gerekir.
6. TCK m. 50/3'te “daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olma” şartı; çocukta TCK m. 50/6Yargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2013/816 · K. 2015/39 ·
Suç tarihinde 18 yaşından küçük sanığa 6136 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan 3 ay 10 gün hapis verilmiş ve sabıkası gerekçesiyle ceza seçenek yaptırıma çevrilmemişti. Sanığın adli sicilinde para cezası, HAGB ve seçenek yaptırıma çevrilmiş hükümler ile hapis cezası eğitim kurumuna devam tedbirine çevrildikten sonra tedbire uymadığı için infaz edilen bir ilam vardı. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 50/3 için hapis cezası cinsinden önceki mahkûmiyet bulunmaması gerektiğini, para cezası, HAGB ve seçenek yaptırım ilamlarının engel olmadığını belirtti. Tedbire uymayan çocuk hakkında hapsin infazına değil başka bir seçenek yaptırıma karar verilmesi gerektiğinden, infaz edilen ilamı da hapis cinsinden mahkûmiyet saymadı. Cezanın zorunlu olarak çevrilmemesini ve çocuk hakkında hak yoksunluğuna hükmedilmesini bozma nedeni yaptı; karar oy birliğiyle verildi.
Sonuç: Adli sicildeki para cezası, HAGB ve seçenek yaptırıma çevrilmiş ilamlar TCK m. 50/3'teki zorunlu çevirmeye engel değildir.
7. Tekerrür nedeniyle (TCK m. 58/3) seçilen hapsin adli para cezasına çevrilemeyeceğiYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2020/160 · K. 2022/654 ·
Tekerrüre esas adli sicil kaydı bulunan sanık hakkında kasten yaralama suçundan TCK m. 58/3 gereğince hapis cezası temel ceza olarak seçilmiş, ardından ceza TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilmişti. Özel Daire bozmuş, yerel mahkeme direnmişti. Ceza Genel Kurulu, tekerrür hâlinde seçimlik cezalı suçta hapis cezasına hükmolunacağını düzenleyen TCK m. 58/3 ile hapis cezasına hükmedilmişse bu cezanın adli para cezasına çevrilemeyeceğini düzenleyen TCK m. 50/2'yi birlikte değerlendirdi. Bu şekilde tayin edilen hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesinde isabet bulunmadığına karar verip direnme hükmünü oy birliğiyle bozdu.
Sonuç: Tekerrür nedeniyle seçimlik cezalardan hapse hükmedilmişse bu ceza adli para cezasına çevrilemez.
8. Tekerrür nedeniyle seçilen hapsin adli para cezası dışındaki seçenek yaptırıma çevrilebileceğiYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2019/224 · K. 2022/401 ·
Mükerrir sanığa kasten yaralama suçundan 6 ay 7 gün hapis verilmiş ve ceza TCK m. 50/1-d uyarınca belirli yerlere gitmekten yasaklanma seçenek yaptırımına çevrilmişti. Özel Daire hükmü bozmuş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz etmişti. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 58/3 nedeniyle seçilen hapis cezasının TCK m. 50/2 karşısında adli para cezasına çevrilemeyeceğini, ancak adli para cezası için açık yasak getiren kanun koyucunun diğer seçenek yaptırımlar için yasak getirmediğini ve kıyas veya genişletici yorumla kişi aleyhine uygulama geliştirilemeyeceğini belirtti. İtirazı kabul etti, Özel Daire bozmasını kaldırdı ve hükmü oy birliğiyle onadı.
Sonuç: Mükerrire verilen kısa süreli hapis, adli para cezası dışındaki bir seçenek yaptırıma çevrilebilir.
9. Seçenek tedbire çevrilen hapis cezasının tekerrüre esas olmayacağı (TCK m. 50/5)Yargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2012/29151 · K. 2014/19533 ·
Sanık hakkında tehdit suçundan kurulan hükümde, hapis cezası TCK m. 50/1-f uyarınca kamuya yararlı işte çalıştırılma tedbirine çevrilmiş önceki bir ilam tekerrüre esas alınmıştı. Daire, hakaret hükmü yönünden temyiz isteğini reddettikten sonra tehdit hükmünü esastan inceledi. Tekerrüre esas alınacak önceki mahkûmiyetin TCK m. 58/2'ye göre “ceza” niteliğinde olması gerektiğini, TCK m. 45'te cezaların hapis ve adli para cezası olarak tanımlandığını ve TCK m. 50/5 karşısında birinci fıkranın (a) bendi hariç diğer seçenek yaptırımların “tedbir” olup “ceza” sayılamayacağını belirtti. Önceki ilamın tekerrüre esas alınmasını kanuna aykırı bularak tekerrüre ilişkin kısımları hükümden çıkardı ve hükmü düzelterek onadı.
Sonuç: Adli para cezası dışındaki bir seçenek tedbire çevrilmiş hapis cezası, sonraki suçta tekerrüre esas alınamaz.
10. Bilinçli taksirde uzun süreli hapsin paraya çevrilemeyeceği (TCK m. 50/4 son cümle)Yargıtay 12. Ceza Dairesi · E. 2016/5009 · K. 2018/2872 ·
Taksirle öldürme suçundan iki sanık hakkında kurulan hükümlerde, bilinçli taksirle hareket ettiği mahkemece de kabul edilen sanığa verilen uzun süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilmişti. Daire, TCK m. 50/4'e göre taksirli suçlardan verilen hapis cezasının uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebileceğini, ancak bu hükmün bilinçli taksir hâlinde uygulanmayacağını hatırlatarak paraya çevirmeyi kanuna aykırı buldu. Diğer sanık yönünden bilinçli taksirin koşullarının oluşmadığını da bozma nedeni yaptı ve hükmü oy birliğiyle bozdu.
Sonuç: Bilinçli taksirle işlenen suçta uzun süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilemez.
11. 7499 sayılı Kanunla yükselen günlük tutar (yüz-beşyüz TL) önceki suçlara uygulanmazYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2026/253 · K. 2026/1381 ·
Ağır ceza mahkemesi, bilişim sistemlerinin banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçundan kurduğu mahkûmiyet hükmünde adli para cezasını bir gün karşılığı 100 TL üzerinden hesaplamıştı. Daire, TCK m. 52/2'nin 7499 sayılı Kanunun 9. maddesiyle 1 Haziran 2024'ten itibaren geçerli olmak üzere "en az yüz ve en fazla beşyüz" lira olarak değiştirildiğini, bu değişikliğin sanık lehine hüküm içermediğini ve bir gün karşılığı miktarın suç tarihindeki hükme göre 20-100 TL arasında takdir edilmesi gerektiğini belirtti. Suç tarihinde yürürlükte olmayan 100 TL üzerinden çarpma yapılmasını ve gün sayısının belirlenmesindeki ayrı bir hatayı kanuna aykırı bularak hükmü, aleyhe sonuç doğurmamak üzere, oy birliğiyle kanun yararına bozdu.
Sonuç: 1 Haziran 2024'ten önce işlenen suçta bir gün karşılığı adli para cezası suç tarihindeki yirmi-yüz lira aralığından belirlenir.
12. Hapsin adli para cezasına çevrilmesinde tam gün sayısının ve günlük miktarın ayrı ayrı gösterilmesiYargıtay 12. Ceza Dairesi · E. 2016/9019 · K. 2017/5991 ·
Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan verilen kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilmiş, ancak hükümde uygulanan kanun maddesi ve adli para cezasının belirlenmesine esas tam gün sayısı gösterilmemişti. Daire bunu CMK m. 232/6 ve TCK m. 52/3'e aykırı buldu; taksitlendirmede yapılması gereken ihtarın infazı kısıtlar biçimde hüküm olarak yazılmasını da aykırılık saydı. Yeniden yargılama gerektirmediği için hükmü düzeltti: 1 ay 20 gün hapis cezasının TCK m. 50/1-a uyarınca çevrilmesinde tam gün sayısını TCK m. 52/3'e, bir gün karşılığı miktarı TCK m. 52/2'ye göre ayrı ayrı yazdı ve hükmü düzelterek onadı.
Sonuç: Hapis adli para cezasına çevrilirken uygulanan madde, tam gün sayısı ve bir gün karşılığı miktar kararda ayrı ayrı gösterilmelidir.
13. TCK m. 50/1-b'deki zararın maddi zarar olduğu; hapsin borç ödemeye çevrilemeyeceğiYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2011/23195 · K. 2012/1525 ·
Sanık, katılandan aldığı borcun ödenmesi konusunda çıkan anlaşmazlık üzerine katılana tehdit ve hakarette bulunmuştu. Mahkeme, verdiği hapis cezalarını TCK m. 50/1-b uyarınca taraflar arasındaki borcun katılana ödenmesi seçenek yaptırımına çevirmiş ve ödenmezse hapis cezalarının aynen infazına karar vermişti. Daire, hâkimin cezayı mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesine çevirebileceğini, ancak maddede gösterilen zararın mağdurun suç nedeniyle uğradığı maddi zarar olduğunu belirtti. Mahkemenin uygulamasını kanuna uygun bulmayarak kararı kanun yararına bozdu ve sonraki işlemlerin duruşma açılarak tamamlanmasına karar verdi.
Sonuç: Zararın giderilmesi seçeneği suçtan doğan maddi zarar içindir; taraflar arasındaki borcun ödenmesine çevrilemez.
14. Seçenek tedbire uyulmayınca infaz edilecek olanın hükmedilen kısa süreli hapis olduğuYargıtay 3. Ceza Dairesi · E. 2014/11143 · K. 2014/12701 ·
Kasten yaralama suçundan verilen 3 ay 22 gün hapis cezası TCK m. 50/1-f uyarınca kamuya yararlı bir işte çalıştırılma seçenek yaptırımına çevrilmişti. Hükümlünün tedbirin gereklerine uymadığının bildirilmesi üzerine mahkeme, TCK m. 50/6 uyarınca verdiği ek kararla 5 ay hapis cezasının aynen infazına karar vermişti. Kanun yararına bozma isteyen tebliğname, seçenek tedbire çevrilmiş olan 3 ay 22 gün hapis yerine 5 ay hapsin infazına karar verilmesini isabetsiz bulmuştu. Daire bu düşünceyi yerinde gördü, ek kararı bozdu ve hüküm fıkrasındaki “5 ay hapis cezası” ibaresinin yerine “3 ay 22 gün hapis” yazılarak infazın bu şekilde yapılmasına karar verdi.
Sonuç: Seçenek tedbire uyulmazsa infaz edilebilecek olan, hükümde belirlenen kısa süreli hapis cezasıdır.
15. Suç tarihinde çocuk olan sanıkta TCK m. 50/6'nın uygulanmayacağıYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2013/789 · K. 2014/56 ·
15-18 yaş grubundaki sanığa hırsızlık malını bilerek kabul etme suçundan verilen 3 ay 10 gün hapis, TCK m. 50/1-d uyarınca içkili gazino ve eğlence yerlerine gitme yasağına çevrilmiş ve tedbire uyulmazsa hapsin infaz edileceği ihtar edilmişti. Özel Daire bu ihtar nedeniyle bozmuş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı TCK m. 50/6'nın çocuklara da uygulanacağı görüşüyle itiraz etmişti. Ceza Genel Kurulu, 5275 sayılı Kanun m. 106/4'teki adli para cezasının hapse çevrilmemesi kuralını ve hapis cezasına en son çare olarak başvurulması ilkesini birlikte değerlendirdi. TCK m. 50/6'nın yalnız yetişkin sanıklarla ilgili olduğunu, tedbire uymayan çocuk hakkında hapsin infazına karar verilemeyeceğini ve cezanın adli para cezası dahil diğer seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi gerektiğini belirterek itirazı oy çokluğuyla reddetti.
Sonuç: Seçenek tedbire uymayan çocuk hakkında hapis infaz edilmez; ceza başka bir seçenek yaptırıma çevrilir.
16. Çocukta yerine getirilemeyen seçenek tedbirin kaldırılamayacağı; başka seçeneğe hükmedilmesiYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2024/5613 · K. 2024/6988 ·
Çocuk mahkemesince hırsızlık suçlarından verilen hapis cezaları, TCK m. 50/1-d uyarınca spor maçlarına gitmekten yasaklanma tedbirine çevrilmişti. Hükümlü başka cezalarından dolayı kapalı ceza infaz kurumunda bulunduğu için infaz hâkimliği tedbirin uygulanma imkânı olmadığı gerekçesiyle tedbiri kaldırmış, ağır ceza mahkemesi itirazı reddetmişti. Daire, Ceza Genel Kurulunun 2014/56 sayılı kararına da dayanarak TCK m. 50/6'nın çocuklar yönünden uygulanamayacağını, seçenek tedbirin gereklerini yerine getirmeyen suç tarihinde çocuk olan hükümlü hakkında TCK m. 50/1'deki diğer seçenek yaptırımlardan birine hükmedilmesi gerektiğini belirtti. Tedbirin kaldırılmasına karşı yapılan itirazın reddini kanuna aykırı bularak kararı kanun yararına bozdu.
Sonuç: Çocuk hakkındaki seçenek tedbir yerine getirilemiyorsa kaldırılmaz; başka bir seçenek yaptırıma hükmedilir.
Sık sorulan sorular
Hapis cezası paraya çevrilir mi?
Mahkemenin verdiği hapis cezası bir yıl veya daha azsa Türk Ceza Kanunu m. 50 uyarınca adli para cezasına ya da kanunda sayılan diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Kural olarak cezanın çevrilip çevrilmeyeceği ve hangi seçeneğe çevrileceği hâkimin takdirindedir; Yargıtay Ceza Genel Kurulu bunu açıkça belirtmiştir. Taksirli suçlarda bir yıldan uzun hapis de adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksirde bu hüküm uygulanmaz.
Hangi hâllerde hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi zorunludur?
TCK m. 50/3'e göre, kişinin daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması koşuluyla, otuz gün veya daha az hapis cezası ile fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış ya da 65 yaşını bitirmiş kişiye verilen bir yıl veya daha az hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre bu hâllerde hâkimin takdir hakkı yoktur. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilirse ceza çevrilmez (CMK m. 231/7).
Cezası seçimlik olan bir suçta hâkim hapsi seçtiyse ceza paraya çevrilebilir mi?
TCK m. 50/2'ye göre kural olarak bu hapis cezası adli para cezasına çevrilmez; Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre adli para cezası dışındaki seçenek yaptırımlardan birine çevrilebilir. Genel Kurul, TCK m. 50/3'teki zorunlu çevirme şartları varsa bu hapis cezasının adli para cezasına da çevrilebileceğini kabul etmiştir.
Tekerrür hâlinde verilen hapis cezası paraya çevrilebilir mi?
Tekerrür hâlinde, cezası seçimlik olan suçta TCK m. 58/3 uyarınca hapis cezasına hükmolunur. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre bu hapis cezası adli para cezasına çevrilemez, ancak adli para cezası dışındaki bir seçenek yaptırıma, örneğin belirli yerlere gitmekten yasaklanmaya, çevrilebilir. Fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış kişilerin suçlarında tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK m. 58/5).
Hapis cezası paraya çevrilirse adli para cezası nasıl hesaplanır?
Türk Ceza Kanunu m. 52'ye göre adli para cezası, tam gün sayısının bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktarla çarpılmasıyla bulunur. Bir gün karşılığı miktar en az yüz, en fazla beş yüz Türk lirasıdır ve kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâllerine göre belirlenir. Bu aralık 7499 sayılı Kanunla 1/6/2024'ten itibaren geçerli olmuştur; Yargıtay 11. Ceza Dairesine göre daha önce işlenen suçta günlük miktar suç tarihindeki hükme göre yirmi ile yüz lira arasında belirlenir. Kararda tam gün sayısı ile günlük miktar ayrı ayrı gösterilir; Yargıtay 12. Ceza Dairesi tam gün sayısını göstermeyen bir hükmü bu nedenle kanuna aykırı bulmuştur.
Seçenek tedbire uyulmazsa ne olur?
TCK m. 50/6'ya göre hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığının tebligatına rağmen otuz gün içinde tedbire başlanmaz veya başlanıp devam edilmezse infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve karar derhal infaz edilir. Tedbir hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilemiyorsa infaz hâkimliği tedbiri değiştirir (TCK m. 50/7). Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre suç tarihinde çocuk olan sanıkta hapis infaz edilmez, ceza başka bir seçenek yaptırıma çevrilir.
Suç tarihinde çocuk olan sanığın hapis cezası paraya çevrilir mi?
Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemişse, fiili işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış kişiye verilen bir yıl veya daha az hapis cezası TCK m. 50/3 uyarınca seçenek yaptırımlardan birine çevrilir; Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre bu seçeneklerden biri adli para cezası da olabilir. Genel Kurula göre adli sicildeki para cezası, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve seçenek yaptırıma çevrilmiş hükümler bu şarta engel değildir.
Taksirli suçtan verilen bir yıldan uzun hapis cezası paraya çevrilebilir mi?
TCK m. 50/4'e göre taksirli suçlardan verilen hapis cezası uzun süreli de olsa, diğer koşullar varsa adli para cezasına çevrilebilir. Bu hüküm bilinçli taksir hâlinde uygulanmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, cezanın kısa süreli olmadığı gerekçesiyle çevirmeyi reddeden bir hükmü bozmuştur.
Seçenek tedbire çevrilen hapis cezası tekerrüre esas olur mu?
Yargıtay 4. Ceza Dairesinin bir kararına göre olmaz. Daireye göre tekerrüre esas alınacak önceki mahkûmiyetin ceza niteliğinde olması gerekir; TCK m. 50/5 karşısında adli para cezası dışındaki seçenek yaptırımlar ceza değil tedbir niteliğindedir. Daire bu nedenle kamuya yararlı işte çalıştırılmaya çevrilmiş bir hapis cezasının tekerrüre esas alınmasını kanuna aykırı bulmuştur.
HAGB verilen hükümde hapis cezası paraya çevrilir mi?
Hayır. CMK m. 231/7'ye göre açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre HAGB'ye yer olmadığına karar verilirse ya da hüküm sonradan CMK m. 231/11 uyarınca açıklanırsa TCK m. 50/3'teki çevirme zorunluluğu gözetilir.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat müdafilik ve vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde yürüyen soruşturma ve davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Diğer ceza usulü rehberleri
- Kamu yararına çalışma: kamuya yararlı bir işte çalıştırılma (TCK m. 50)
- Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m. 51)
- Adli para cezası: ödeme, taksit ve ödenmezse ne olur (TCK m. 52)
- Hesaba bloke ve el koyma: MASAK işlem erteleme ve CMK m. 128
- İstinaf süresi (CMK m. 273 ve HMK m. 345)
- Kesin kararlar: istinafa ve temyize gidemeyen kararlar (CMK m. 272, 286; HMK m. 341, 362)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.