Hesaba bloke ve el koyma: MASAK işlem erteleme ve CMK m. 128

"Bloke" sözcüğü Ceza Muhakemesi Kanununda ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanunda geçmez. Kanunlar "işlemin askıya alınması", "işlemlerin ertelenmesi" ve "elkoyma" kavramlarını kullanır. Hesabı kullanılamayan kişinin durumu bu yüzden önce hangi hükme dayandığına göre ayrılır:

5549 sayılı Kanun m. 19/A/1'e göre yükümlüler nezdinde veya onlar aracılığıyla yapılmaya teşebbüs edilen ya da hâlihazırda devam eden işlemler, işleme konu malvarlığının aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilişkili olduğuna dair şüphe bulunması üzerine yedi iş günü süreyle askıya alınabilir ya da aynı süreyle gerçekleşmesine izin verilmeyebilir. Bu yetki Kanunda "Bakan"a verilmiştir; Bakan yetkisini bakan yardımcısına devredebilir. Erteleme, maddenin sözleriyle, şüpheyi teyit etmek, işlemi analiz etmek ya da gerekli görüldüğünde analiz sonuçlarını yetkili makamlara intikal ettirmek amacıyla yapılır.

Aynı yetki, yabancı bir muadil kuruluşun işlemin askıya alınması yönündeki gerekçeli talebi üzerine de kullanılabilir; bunun için aklama veya terörün finansmanı ile ilişki şüphesi görülmesi ve mütekabiliyet ilkesinin gözetilmesi gerekir (m. 19/A/2). Askıya alınan işlemi karara aykırı biçimde gerçekleştiren yükümlüye işlem tutarı kadar ve elli bin Türk lirasından az olmamak üzere idari para cezası verilir (m. 19/A/3). Maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmeliğe bırakılmıştır (m. 19/A/4).

Madde metni, ertelemeye karşı başvurulacak bir merci ya da itiraz süresi göstermez; bu sayfada m. 19/A/4'ün gösterdiği yönetmelik ayrıca incelenmemiştir. Erteleme bir el koyma kararı değildir. Aklama ve terörün finansmanı suçunun işlendiğine dair kuvvetli şüphe bulunan hâllerde malvarlığı değerlerine CMK m. 128'deki usule göre el konulabilir (5549 sayılı Kanun m. 17/1).

5549 sayılı Kanun m. 17/2'ye göre gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da el koyma kararı verebilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim en geç yirmi dört saat içinde onaylayıp onaylamayacağına karar verir. Hâkim onaylarsa CMK m. 128'de belirtilen değer raporu üç ay içinde alınır ve tekrar hâkim onayına sunulur. Onaylanmama ya da raporun üç ay içinde alınamaması hâlinde Cumhuriyet savcılığının kararı hükümsüz kalır.

CMK m. 128/A, 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla eklenmiştir. Maddeye göre TCK m. 142/2-e'deki nitelikli hırsızlık, TCK m. 158/1-f ve l'deki nitelikli dolandırıcılık ve TCK m. 245'teki banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlarının işlendiği hususunda makul şüphe bulunursa, banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı, işlemlere konu suçta kullanılan her türlü hesabın kırk sekiz saate kadar askıya alınmasına karar verebilir (m. 128/A/1).

Askıya alma işlemi ve hesap hareketleri malî kurum tarafından tüm bilgi ve belgelerle birlikte derhal Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir; askıya alma ayrıca hesap sahibine de bildirilir. Hesap sahibi askıya almanın kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir ve Cumhuriyet savcısı başvuru hakkında yirmi dört saat içinde karar verir (m. 128/A/2). Askıya alma tamamlanmadan suça konu menfaatin başka bir malî kuruma transfer edildiği tespit edilirse bu durum o kuruma gecikmeksizin bildirilir (m. 128/A/3).

Askıya alınan hesaptaki suça konu menfaate, askıya alma süresi içinde hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle el konulabilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar. Bu yolla yapılan el koymada CMK m. 128'deki rapor alma şartı aranmaz (m. 128/A/4). El konulan menfaatin suçtan zarar gören mağdura ait olduğu anlaşılırsa soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilir (m. 128/A/5).

Askıya alma kararı veren gerçek ve tüzel kişiler hukuki bakımdan sorumlu tutulmaz (m. 128/A/6). Yürütülen bir soruşturma veya kovuşturmada savcı, hâkim veya mahkeme tarafından banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısından istenen bilgi veya belge on gün içinde gönderilmek zorundadır; gönderilmez ya da eksik gönderilirse kuruma idari para cezası verilir (m. 128/A/7).

CMK m. 128/1 el koymayı şu şartlara bağlar: 1) soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve 2) malvarlığı değerinin bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi bulunmalı; 3) değer şüpheli veya sanığa ait olmalıdır. Maddenin saydığı değerler arasında banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesap, gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacak ve kiralık kasa mevcutları da vardır. Somut olarak belirlenen değer şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde bulunsa dahi el koyma yapılabilir.

El koyma kararı alınabilmesi için ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Rapor en geç üç ay içinde hazırlanır; özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir (CMK m. 128/1).

Madde her suçta uygulanmaz. CMK m. 128/2, birinci fıkranın uygulanacağı suçları tek tek sayar: Türk Ceza Kanunundaki soykırım ve insanlığa karşı suçlar, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, organ veya doku ticareti, hırsızlık, yağma, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, parada sahtecilik, TCK m. 220/3'te gösterilen suç işlemek amacıyla örgüt kurma, ihaleye ve edimin ifasına fesat karıştırma, tefecilik, zimmet, irtikap, rüşvet ile devletin güvenliğine, anayasal düzene ve devlet sırlarına karşı suçlar; ayrıca Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanundaki silah kaçakçılığı, Bankalar Kanunundaki zimmet, Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda hapis cezası gerektiren suçlar ve Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74. maddelerindeki suçlar. Aklama ve terörün finansmanı suçları için aynı usulü 5549 sayılı Kanun m. 17/1, yasa dışı bahis suçları (7258 sayılı Kanun m. 5/1-a, b, c, ç) ve TCK m. 228/3-4'teki suç için 7258 sayılı Kanun m. 5 açar.

CMK m. 128/9'a göre bu madde hükümlerine göre el koymaya ancak hâkim karar verebilir. Banka veya diğer malî kurumlardaki hesaba el koyma kararı teknik iletişim araçlarıyla ilgili banka veya malî kuruma derhâl bildirilerek icra olunur ve ayrıca tebliğ edilir; karar alındıktan sonra hesaplar üzerinde kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir (m. 128/5). Hak ve alacaklara el koyma ilgili gerçek veya tüzel kişiye bildirilerek (m. 128/7), taşınmaza el koyma tapu kütüğüne şerh verilerek (m. 128/3) icra edilir. Kararın gereklerine aykırı hareket edilmesi hâlinde TCK m. 289'daki muhafaza görevini kötüye kullanma hükümleri uygulanır (m. 128/8).

CMK m. 267'ye göre hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir; CMK m. 128/9'a göre de bu maddedeki el koymaya ancak hâkim karar verebilir. İtiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı CMK m. 35'e göre öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır (CMK m. 268/1).

Kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (CMK m. 268/2). Sulh ceza hâkimliği kararına yapılan itirazı, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimlik, son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimlik inceler; tek sulh ceza hâkimliği bulunan yerler için madde ayrı merci gösterir (CMK m. 268/3-a). Asliye ceza mahkemesi hâkiminin kararına yapılan itirazı yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi inceler (CMK m. 268/3-c).

Anayasa Mahkemesi, el koyma kararına yapılan itirazın kanunda öngörülen mercie gönderilmeden kararı veren hâkimlikçe reddedilmesini usule ilişkin güvencelerin sağlanmaması olarak değerlendirmiştir; Mahkemeye göre bu durumda başvurucu, kanunla tanınan bir hukuk yolu önünde el koyma kararının keyfî veya hukuka aykırı olduğunu ileri sürebilme imkânından yoksun bırakılmıştır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2016/71110)¹ Bu karar, olağanüstü hâl döneminde CMK m. 128 ile birlikte 668 sayılı KHK'ya da dayanılarak verilmiş bir el koymaya ilişkindir.¹

İtirazdan ayrı olarak, zilyetliğinde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine el konulan kişi hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir (CMK m. 127/4). El konulan değerin geri verilmesi istemi reddedilirse bu ret kararına da itiraz edilebilir (CMK m. 131/1). CMK m. 128/A'daki askıya almada ise kanunun gösterdiği yol, hesap sahibinin askıya almanın kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurmasıdır (m. 128/A/2).

Kanun bazı hâllerde el koymanın kendiliğinden kalkacağını ya da hükümsüz kalacağını söyler: 1) Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar (CMK m. 127/3; aynı süreler CMK m. 128/A/4'te de vardır). 2) Aklama ve terörün finansmanında Cumhuriyet savcısının el koyma kararı hâkimce onaylanmazsa ya da değer raporu üç ay içinde alınamazsa savcılık kararı hükümsüz kalır (5549 sayılı Kanun m. 17/2).

Bunların dışında CMK m. 131/1'e göre el konulmuş değerin soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması hâlinde, re'sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme karar verir; istemin reddi kararlarına itiraz edilebilir. CMK m. 128'e göre el konulan değer suçtan zarar gören mağdura aitse ve delil olarak artık ihtiyaç bulunmuyorsa sahibine iade edilir (CMK m. 131/2).

Anayasa Mahkemesine göre malvarlığı değerleri üzerine konulan tedbirin ölçülü sayılabilmesi için uzayan süreç nedeniyle orantısız, dolayısıyla ölçüsüz hâle dönüşmemesi gerekir; bu sürenin makul olup olmadığı her olayın özelliğine göre değerlendirilir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2016/9001)² Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, yurt dışındaki bahis şirketleri üzerinden yasa dışı bahis oynatıldığı iddiasıyla yürütülen bir soruşturmada 2010 yılında banka hesaplarına konulan ve yargılama sürerken kaldırılmayan tedbirde, gecikmenin başvuruculara atfedilebilecek bir kusurdan kaynaklandığının tespit edilemediğini belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/31079)³

Aynı olayda ilk derece mahkemesi tedbirin kaldırılması taleplerini hesaplarda bulunan paraların müsaderesinin istendiği gerekçesiyle reddetmişti. Anayasa Mahkemesi bu gerekçenin tedbirin konulması aşaması açısından ilgili ve yeterli olduğunu kabul etmekle birlikte, 2010 yılından bu yana devam eden tedbirin süresini ölçüsüz bulmuştur.³

Geri vermenin kanuni ölçütü CMK m. 131/1'dedir: değerin muhafazasına gerek kalmaması ya da müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması. Bu karar Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından re'sen ya da istem üzerine verilir.

Anayasa Mahkemesi, şirket hesaplarından para aktarıldığı iddiasıyla yürütülen ve tacir veya şirket yöneticilerinin dolandırıcılığı suçuna iştirak isnadını içeren bir davada 2008-2009 yıllarında hesaplarına tedbir konulan başvurucuların beraatine rağmen ilk derece mahkemesinin tedbiri hükmün kesinleşmesine kadar sürdürmesini incelemiştir.² Mahkemeye göre beraat kararı verilmesine rağmen tedbirin devamına niçin ihtiyaç duyulduğu açıklanmamıştır ve tedbirin devamına ilişkin gerekçe konuyla ilgili ve yeterli değildir; Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.² Aynı kararda Anayasa Mahkemesi, ihlal kararının el koyma tedbirinin kaldırılmasını gerektirmediğini belirtmiştir.²

Mahkûmiyet hâlinde de tedbirin devamı ayrıca gerekçe ister. Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyet kararında el konulan malvarlığı değerlerinin müsaderesine hükmedilmediği hâlde tedbirin fiilen devam ettirildiği, devam için konuyla ilgili ve yeterli gerekçe gösterilmediği bir olayda müdahaleyi ölçüsüz bulmuştur.¹

Geri verilen paradan yargılama gideri düşülüp düşülemeyeceğini Yargıtay 15. Ceza Dairesi ele almıştır. Nitelikli dolandırıcılık suçundan beraat eden sanıktan alınarak el konulan ve adli emanette kayıtlı paranın "her türlü yargılama giderleri ve borçlar düşüldükten sonra" iadesine karar veren ek kararı Daire, beraat eden sanığın yargılama giderlerinden sorumlu olmayacağını ve paranın doğrudan sanığa iadesine karar verilmesi gerektiğini belirterek kanuna aykırı bulmuş; bu ibareyi hükümden çıkararak ek kararı düzelterek onamıştır. (Yargıtay 15. CD, E. 2018/3526)⁴ Kararın konusu banka hesabı değil, adli emanetteki paradır; karar 1412 sayılı CMUK'un temyiz hükümlerine göre verilmiştir.⁴

CMK m. 141/1-j'ye göre suç soruşturması veya kovuşturması sırasında eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı hâlde el konulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişiler maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebilir. Tazminat istemi, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılabilir; istem kural olarak zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır (CMK m. 142/1-2).

Bloke edilen paranın kullanılamadığı dönemdeki zararı Yargıtay 12. Ceza Dairesi faiz üzerinden ele almıştır. Şirket yetkilisinin beraatiyle sonuçlanan ceza davasında şirketin hesabına 2007'de CMK m. 128'e göre bloke konulmuş, bloke 2016'da ek kararla kaldırılmıştı; ilk derece mahkemesi, CMK m. 141'e göre yalnız gerçek maddi zararın istenebileceği ve muhtemel zararın bu kapsamda istenemeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetmişti. (Yargıtay 12. CD, E. 2021/6853)⁵ Daire bölge adliye mahkemesinin kararını bozmuştur: el konulan hesaptaki paranın ne kadar olduğu, el koymanın kaldırılmasından sonra ne kadarının iade edildiği ve hesaba faiz işletilip işletilmediği araştırılmalı, el konulan paraya faiz işletilmemişse uygulanacak yasal faiz maddi tazminat olarak davacıya ödenmelidir.⁵

Aynı Daire 2026 tarihli bir kararında, banka hesaplarına hukuka aykırı bloke konulması nedeniyle maddi zarar ileri sürülen davada el koyma karar ve tutanaklarının dosyaya alınmasını ve 1) tedbirin konulduğu ve blokenin kaldırıldığı aralık esas alınarak bu döneme faiz işletilip işletilmediğinin araştırılmasını, 2) faiz işletilmemişse bu döneme ilişkin yasal faizin bilirkişi aracılığıyla tespit edilip maddi tazminat kapsamında ödenmesini aramış, bunu gözetmeyen kararı bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/7069)⁶ Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararlarında bloke dönemine ilişkin yasal faiz böylece CMK m. 141/1-j'ye dayanan maddi tazminatın kapsamında görülmüştür.⁵⁶

Faizin hangi tarihe kadar işleyeceği de ayrıca tespit edilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2021 tarihli bir kararında, beraatle sonuçlanan bir ceza davasında el konulan banka hesabı için, blokenin ne zaman kaldırıldığının, paranın el koymadan sonra davacının hesabında mı muhafaza edildiğinin yoksa başka bir hesaba mı aktarıldığının ve buna göre yasal faiz zararının hangi tarihe kadar işleyeceğinin kuşkuya yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2019/14030)⁷ Aynı kararda Daire, ilk hükmü yalnız davalı temyiz ettiğinden manevi tazminatın reddine ilişkin hükmün davalı lehine usulü kazanılmış hak oluşturduğunu ve o olayda davacının parasına belli bir süre el konulması sebebiyle manevi zararının oluşmayacağını belirterek, bunları gözetmeyen hükmü ayrıca bozmuştur.⁷

Anayasa Mahkemesi, el koyma tedbiri yargılama sürerken kaldırılan bir başvurucunun zarar iddiasını, CMK m. 141'deki tazminat yoluna başvurulmadığı için başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulmuştur; Mahkemeye göre bu yol, Yargıtayın yerleşik içtihatları uyarınca teoride ve pratikte başarı şansı sunan etkili bir yoldur. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2020/36714)⁸

Hesabın kullanılamamasının hangi hükme dayandığı, izlenecek yolu belirler. Madde metinlerine göre: 1) CMK m. 128/A'daki askıya almada malî kurum askıya almayı hesap sahibine de bildirir ve hesap sahibi kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; 2) CMK m. 128'deki el koyma bir hâkim kararıdır ve buna CMK m. 268'e göre itiraz edilir; 3) 5549 sayılı Kanun m. 19/A'daki erteleme yedi iş günü ile sınırlıdır.

CMK m. 128/1 el koymayı şüpheli veya sanığa ait değerlerle sınırlar; ancak somut olarak belirlenen değer şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde bulunsa dahi el koyma yapılabilir. CMK m. 128/A ise askıya almayı hesabın kime ait olduğuna değil, hesabın işlemlere konu suçta kullanılmış olmasına bağlar. CMK m. 128/2'deki suç listesinde 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanundaki suçlar sayılmaz; ancak 7258 sayılı Kanun m. 5'e 2017'de eklenen fıkraya göre bahis oynatma, yurt dışındaki bahse erişim sağlama, bahisle bağlantılı para nakline aracılık ve teşvik suçları (m. 5/1-a, b, c, ç) ile TCK m. 228/3-4'teki suç bakımından CMK m. 128'deki el koyma hükümleri uygulanabilir.

Anayasa Mahkemesinin incelediği yasa dışı bahis olayında el koyma, suç işlemek amacıyla çıkar amaçlı örgüt kurma, örgüte üye olma ve örgüt faaliyeti kapsamında 7258 sayılı Kanuna muhalefet suçlamalarıyla yürütülen soruşturmada uygulanmış; Anayasa Mahkemesi müdahalenin CMK m. 109, 113 ve 128 bakımından kanuni bir dayanağı bulunduğunu kabul etmiştir.³ Bu tedbir 2010'da, 7258 sayılı Kanun m. 5'e CMK m. 128 atfını ekleyen 2017 değişikliğinden önce konulmuştur.