Tebliğname ve tebliğnameye cevap (Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, CMK m. 297)

Bölge adliye mahkemesinin temyiz edilen hükmü, Yargıtay'ın ilgili ceza dairesine gitmeden önce Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. CMK m. 297/2 uyarınca temyiz dilekçesine cevap verildikten veya cevap süresi bittikten sonra dava dosyasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bölge adliye mahkemesi gönderir; CMK m. 297/3 de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca “düzenlenen tebliğname”den söz eder. 2797 sayılı Yargıtay Kanunu m. 28'e göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıyardımcıları, kendilerine verilen dosyaların tebliğnamelerini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı adına düzenler ve onun yerine imza eder.

Anayasa Mahkemesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tebliğnamesi, ilgili Yargıtay dairesinin ne şekilde karar vermesi gerektiği yönünde görüş içeren bir belgedir; Yargıtay Cumhuriyet başsavcısı görüşünü, taraflarca ileri sürülen temyiz sebepleriyle bağlı olmaksızın gerekçeli olarak sunar. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2014/5633)¹ Mahkeme aynı kararda, hükmün onanması yönünde mütalaa içeren tebliğnameyi bu nedenle Yargıtay kararını etkileyici nitelikte saymış ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Göç/Türkiye kararına atıf yapmıştır.¹

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2797 sayılı Kanun m. 28'i, Yargıtay İç Yönetmeliği m. 37'yi ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi içtihatlarını birlikte değerlendirerek, derece mahkemelerince verilen hükümlerin temyizen incelenebilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının hükme ilişkin hukuki görüşünü açıkladığı bir tebliğnamenin varlığını ve bunun ilgililere tebliğini zorunlu saymıştır. (Yargıtay CGK, E. 2024/99)² Kurulun 2020 tarihli kararına göre bu tebliğnamede tüm temyiz edenlere yönelik hukuki görüş açıklanmalıdır. (Yargıtay CGK, E. 2017/1053)³

2797 sayılı Kanun m. 28'e 2004 yılında 5219 sayılı Kanunla eklenen son fıkra, zamanaşımı “Türk Ceza Kanununun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (5) ve (6) numaralı bentleri” kapsamında olan suçlara ilişkin dosyaların temyiz üzerine tebliğname düzenlenmeksizin ilgili daireye gönderileceğini öngörür. Bu sayfadaki Ceza Genel Kurulu kararlarından biri, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun “Dava ve cezanın sukutu” başlıklı 102. maddesini aktarır; bu maddenin (5) numaralı bendi bir aydan fazla hafif hapis veya belli miktarın üzerinde hafif para cezası gerektiren fiillerde iki sene, (6) numaralı bendi daha aşağı cezaları gerektiren kabahatlerde altı ay geçmesiyle kamu davasının ortadan kalkacağını öngörüyordu. (Yargıtay CGK, E. 2022/516)⁴ Bu sayfadaki Ceza Genel Kurulu kararları fıkranın metnini aktarır, ancak hangi suçlarda ve bugün nasıl uygulandığını tartışmaz.

CMK m. 297/1 uyarınca, hükmü veren bölge adliye mahkemesince reddedilmeyen temyiz istemine ilişkin dilekçenin bir örneği karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde yazılı olarak cevabını verebilir. CMK m. 297/2'ye göre cevap verildikten veya bunun için belirli süre bittikten sonra dava dosyası, bölge adliye mahkemesi tarafından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Tebliğname bu aşamadan sonra düzenlenir. Tebliğnamenin taraflara tebliği ise Başsavcılığın değil, CMK m. 297/3 uyarınca Yargıtay'ın ilgili dairesinin işidir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, sanık müdafii ile katılanlar vekilinin temyiz dilekçelerinin CMK m. 297/1 gereğince cevap haklarını kullanabilmeleri için karşı tarafa tebliğ edilmediğini saptamış; tebligat eksikliklerinin tamamlanması ve ek tebliğname düzenlenmesi için dosyayı incelemeksizin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2018/3058)⁵ Karar, maddenin o tarihteki metnine dayanır; bugünkü CMK m. 297/1'de cevap süresi iki haftadır ve CMK geçici m. 6/1-c'ye göre 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlara uygulanır.

CMK m. 297/3, tebliğnamenin Yargıtay'ın ilgili dairesince sanık veya müdafii ile katılan veya vekillerine iki hâlde tebliğ edileceğini öngörür: 1) bu kişiler hükmü temyiz etmişse; 2) tebliğname aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içeriyorsa. İlgili taraf tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı olarak cevap verebilir. CMK m. 297/4'e göre bu tebligatlar, ilgililerin dava dosyasından belirlenen son adreslerine yapılmasıyla geçerli olur.

Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre cevap süresi, 02.03.2024 tarihli 7499 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle CMK m. 297/3'te yapılan değişiklikle iki hafta olmuştur.² Kurul aynı kararda, tebliğnamenin taraflara tebliği kuralının önce eski 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 316. maddesine 4778 sayılı Kanunla eklendiğini, ardından 4829 sayılı Kanunla “hükmü temyiz etmeleri veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içermesi” ölçütüne bağlandığını ve bu düzenlemenin İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin Göç kararıyla uyumlu olduğunu belirtmiştir.²

Bu sayfadaki 2014-2025 tarihli kararların bir bölümü, 5320 sayılı Kanun m. 8 uyarınca eski dosyalarda uygulanmaya devam eden 1412 sayılı Kanun'un 316. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanır; o fıkra da tebliğnamenin “hükmü temyiz etmeleri veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içermesi halinde” tebliğini öngörüyordu.⁴ Bu kararlardaki süre ifadeleri o hükme aittir. CMK geçici m. 6/1-c'ye göre 7499 sayılı Kanunla m. 297'de cevap sürelerine ilişkin yapılan değişiklik 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlar hakkında değişiklikten önceki hükümler uygulanmaya devam eder. Geçici m. 6/1-d'ye göre bu değişiklik, 5320 sayılı Kanun m. 8/1 kapsamında olup da 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında da uygulanır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2025 tarihli bir kararında, ilk derece mahkemesinin verdiği beraat kararının sanık aleyhine bozulmasını isteyen tebliğname sanık müdafiine tebliğ edilmemiş, Yargıtay 9. Ceza Dairesi temyiz incelemesi yaparak beraat kararını bozmuştu. Kurul, tebliğname CMK m. 297 uyarınca müdafie tebliğ edilip yazılı cevap sunma imkânı tanınmadan verilen bu bozma kararının sanığın savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğurduğunu kabul etmiştir.² Kurul, Dairenin bozma kararını kaldırmış ve dosyanın, önce tebliğnamenin sanık müdafiine tebliği sağlanıp Daire tarafından temyiz incelemesi yapılması için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine karar vermiştir.²

Kurul bu değerlendirmede İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin Göç kararını aktarmıştır: Avrupa mahkemesine göre başvurucunun avukatından, inisiyatif kullanarak düzenli aralıklarla dosyaya yeni unsurların dâhil olup olmadığını araştırmasını beklemek, onun üzerinde orantısız bir yük oluşturur.²

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2023'te, tebliğname sanığa tebliğ edilmeden 2014'te verdiği düzelterek onama kararına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının CMK m. 308 uyarınca yaptığı itirazı kabul etmiştir. Daire, Ceza Genel Kurulu kararlarını aktararak tebliğnamenin tebliğine ilişkin hükmün adil yargılanma hakkı ve savunma hakkı ile ilgili olduğunu, emredici nitelikte bulunduğunu ve uyulmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/9991)⁶ Daire önceki kararını kaldırmış, tebliğnameyi sanığa kendisi tebliğ etmiş ve sanığın tebliğnameye cevap ve ek temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri de inceleyerek hükmü yeniden değerlendirmiştir.⁶

Yargıtay 8. Ceza Dairesi ise tebliğ eksikliğini esas incelemesinden önce saptayıp dosyayı geri göndermiştir. Daire 2024 tarihli kararında, bölge adliye mahkemesinin beraat kararı verdiği suça sürüklenen çocuk hakkında duruşma açılarak hüküm kurulması gerektiği görüşünü içeren tebliğnamenin CMK m. 297/3 gereği çocuğun müdafiine tebliğ edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Dosyada tebliğe ilişkin kayıt bulunmadığı ve müdafinin kaydının meslekten men nedeniyle pasif olduğu anlaşıldığından Daire; önce çocuğa zorunlu müdafi atanmasını, ardından tebliğnamenin müdafie tebliğini ve iki hafta içinde verilecek cevapla birlikte dosyanın yeniden gönderilmesini istemiştir. (Yargıtay 8. CD, E. 2024/2319)⁷

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2025 tarihli bir başka kararında, tebliğnamenin aleyhe sonuç doğurabilecek görüş içermesi hâlinde savunma merciine de tebliğ edilmesi gerektiğinin bilincinde olduğunu belirtmekle birlikte, tebliğnamenin tebliğ edilmemesinin her zaman savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğurmayacağını kabul etmiştir.⁴ Kurulun örnek olarak saydığı durumlar şunlardır: 1) tebliğnamenin esaslı değerlendirmeler ya da sanığın bilgisi dâhilinde olmayan ek açıklamalar içermemesi; 2) usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle hükmün onanmasını istemesi; 3) onama kararının gerekçesinde tebliğnameye atıf yapılmaması.⁴ Kurul bu görüşü Anayasa Mahkemesinin İbrahim Kızılkaya kararıyla aynı yönde saymıştır.⁴

Aynı dosyada sanık, müdafilerini azlettiğine ilişkin olarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına sunduğu dilekçenin başlığına tebliğname numarasını yazmıştı. Kurul, sanığın tebliğnameden zımnen haberdar olduğunu, tebliğnamede yalnız onama istendiğini ve yeni bir argüman ileri sürülmediğini, Daire'nin de tebliğnameye atıf yapmadan onadığını dikkate alarak, dava zamanaşımının 22.06.2022'de dolacağı somut olay bakımından ve yargılamanın bütünü gözetildiğinde tebliğ edilmemenin savunma hakkını kısıtlamadığı sonucuna varmış ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını reddetmiştir.⁴

Anayasa Mahkemesi Enes Ulu başvurusunda, onama istemli tebliğnamenin tebliğ edilmemesine ilişkin başvuruyu esastan incelemeden, anayasal ve kişisel önemden yoksun olduğu gerekçesiyle kabul edilemez bulmuştur. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2014/16751)⁸ Mahkeme, tebliğnamede başvurucunun yorumlarını gerektirecek, daha önce tartışılmayan konulara ilişkin yeni bir argüman bulunmadığını ve Yargıtay'ın onama kararının gerekçesinde tebliğnameye atıf yapmadığını vurgulamış; tebliğ edilmemenin kendisine ciddi anlamda zarar verdiğine ilişkin başvurucunun bir açıklaması bulunmadığını da gözeterek önemli bir zararı olduğu kanaatine ulaşamamıştır.⁸ Bu karar bir “ihlal yoktur” tespiti değildir; Mahkeme başvurunun esasına girmemiştir.

Buna karşılık Anayasa Mahkemesi Zekayi Çelebi başvurusunda, Yargıtay dairesinin onama istekli tebliğnameyi temyiz eden başvurucuya tebliğ etmeden kısmi onama kararı vermesini adil yargılanma hakkı kapsamında silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlali saymıştır.¹ Mahkeme, başvurucunun Yargıtay önündeki başarı şansını zedeleyen her türlü mütalaadan haberdar edilme hakkına sahip olduğu ilkesini önceki Gürhan Nerse kararına dayandırmış ve tebliğnameyi başvurucu bakımından aleyhe sonuç doğurabilecek nitelikte görmüştür.¹ Aynı kararda ihlal tespitinin yeterli tatmin sağladığını ve yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmadığını belirtmiştir.¹

Ek tebliğname, ilk tebliğnamede görüş bildirilmeyen bir temyiz istemi ya da hüküm için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından istenen tamamlayıcı görüştür.³ (Yargıtay 4. CD, E. 2014/20503)⁹ Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2020'de, hükmü hem sanık hem katılan vekili temyiz ettiği hâlde tebliğnamede yalnız sanığın temyiz itirazlarının değerlendirildiği bir dosyada, direnme uyuşmazlığını çözmeden önce bu eksikliği ön sorun olarak ele almıştır. Kurul, katılan vekilinin ileri sürdüğü temyiz nedenlerinin de değerlendirildiği bir ek tebliğname düzenlenmesi için dosyayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.³

Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2014'te, tebliğnamede yalnız 6136 sayılı Kanuna muhalefet suçu yönünden görüş bildirildiği, silahla tehdit suçundan kurulan beraat hükmü hakkında görüş bulunmadığı hâlde bu eksiklik giderilmeden tehdit suçundan kurulan hükmü bozduğunu saptamıştır. Daire, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını CMK m. 308/3 uyarınca kabul ederek bozma kararını kaldırmış; ek tebliğname düzenlenip sanık ile katılan vekiline tebliğ edildikten sonra esas hakkında inceleme yapılmasına karar vermiştir.⁹

Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2021'de Ceza Genel Kurulunun 2020 tarihli kararını aktararak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen tebliğnamede görüş bildirilmeyen bir hükümle ilgili olarak Dairece temyiz incelemesi yapılıp karar verilemeyeceğini belirtmiş; katılan vekilinin hükümlerin tamamına yönelik aleyhe temyizi hakkında görüş içermeyen dosyayı ek tebliğname için incelemeksizin geri göndermiştir.⁵

Ceza Genel Kurulu ek tebliğnamenin gerekmediği bir durumu da saptamıştır. 2023 tarihli kararda, müdafiin süresinde ve temyiz nedenlerini gösteren dilekçesinin değerlendirildiği tebliğname üzerine Daire karar vermişti; sanığın sonradan verdiği dilekçe, müdafiin dilekçesindekiler dışında özel bir temyiz nedeni içermiyordu ve kararın müdafie tebliğiyle başlayan temyiz süresi içinde verilmediği için süresinde de değildi. Kurul, yargılamanın makul sürede tamamlanması amacına yönelen usul düzenlemelerini de gözeterek bu dilekçe için Dairece ayrıca değerlendirme yapılmasına ve ek tebliğname düzenlenmesine ihtiyaç bulunmadığını kabul etmiştir. (Yargıtay CGK, E. 2023/150)¹⁰

Anayasa Mahkemesi tebliğnameyi, ilgili Yargıtay dairesinin ne şekilde karar vermesi gerektiği yönünde görüş içeren bir belge olarak nitelendirir.¹ Kararlarda Dairenin bu görüşten ayrıldığı örnekler vardır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, tebliğnamenin tebliğ edilmemesi nedeniyle kaldırdığı önceki kararının yerine verdiği 2023 tarihli kararda hükmü “Tebliğnameye aykırı olarak” düzelterek onamıştır.⁶ Ceza Genel Kurulunun 2025 tarihli kararında aktarılan Yargıtay 9. Ceza Dairesi kararında da Daire, “Tebliğnamede onama isteyen görüşe iştirak edilmemiştir” diyerek bozma kararı vermişti; bu bozma kararı Ceza Genel Kurulunca, sanıkların savunma hakkına ilişkin nedenlerle kaldırılmıştır.²

Ceza Genel Kurulu ve Anayasa Mahkemesi, tebliğnamenin tebliğ edilmemesinin sonuçlarını değerlendirirken onama kararının gerekçesinde tebliğnameye atıf yapılıp yapılmadığına da bakmıştır.⁴⁸ Bu sayfadaki kararların hiçbiri, tebliğnamenin Daireyi bağlayıp bağlamadığına ilişkin genel bir kural cümlesi kurmaz; yukarıdaki örnekler somut dosyalardaki sonuçlardır.

Tebliğname Daire karar vermeden önce sunulan görüştür; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı ise Daire karar verdikten sonra başvurulan bir yoldur. CMK m. 308/1'in 7589 sayılı Kanunla değiştirilen bugünkü metnine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Yargıtay ceza dairelerinin yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları dışındaki tüm kararlarına karşı, resen veya istem üzerine, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanığın lehine itirazda süre aranmaz. 7589 sayılı Kanunun geçici m. 1/8'ine göre bu değişiklik, 31/7/2026'dan sonra Başsavcılığa teslim edilen dosyalar hakkında uygulanır; daha önce teslim edilmiş dosyalarda önceki hükümler uygulanmaya devam eder. CMK m. 308/4'e göre istem; sanık veya sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı olanlar ile katılan, katılma isteği karara bağlanmamış ya da katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar tarafından yapılır. CMK m. 308/2-3 uyarınca itiraz üzerine dosya kararına itiraz edilen daireye gönderilir; Daire itirazı yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse dosyayı Ceza Genel Kuruluna gönderir.

Anayasa Mahkemesi Hacı Karabulut başvurusunda, Daire'nin sanık lehine verdiği bozma kararına karşı yapılan itirazı, itirazname sanığa tebliğ edilmeden kabul edip mahkûmiyet hükmünü onamasını adil yargılanma hakkının ihlali saymıştır. Mahkemeye göre itirazname, Dairenin kararını yeniden gözden geçirmesi sürecini başlatan ve sonuçları itibarıyla esaslı nitelikte bir usul işlemidir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/14871)¹¹ Mahkeme, çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkelerinin mutlak olmadığını, aykırılığın ancak bir bütün olarak yargılamanın hakkaniyetini zedelemesi hâlinde ihlal oluşturacağını belirtmiş; somut olayda başvurucunun itiraznamedeki görüşlerden önceki safhalarda da haberdar olmadığını, çünkü önceki tebliğnamenin ayrıntılı gerekçe içermeksizin yalnız onama görüşü bildirdiğini dikkate almıştır.¹¹ Mahkeme, Yargıtay'ın onama kararından sonra sanığın suç isnadı altındaki kişi statüsünden çıktığını ve itiraz sürecinin kural olarak Anayasa m. 36 kapsamında değerlendirilmediğini; bu olayda ise itiraz sürecinin sanığın suç isnadı altında olduğu bir aşamada gerçekleştiğini belirtmiştir.¹¹

Mahkeme, 5271 sayılı Kanun'da itiraznamenin taraflara tebliğ edilmesi gerektiğine ilişkin bir hüküm bulunmamasından hareketle bazı Yargıtay dairelerinin itirazı tebliğ etmeksizin karara bağladığını saptamış, bunu yapısal bir sorun sayarak kararın bir örneğini Yargıtay Başkanlığına göndermiştir; yeniden yargılamanın da itirazname başvurucuya tebliğ edilip belli bir süre tanındıktan sonra yapılmasını istemiştir.¹¹ Karar 2019 tarihlidir ve CMK m. 308'in o tarihteki metnini aktarır. Bugünkü CMK m. 308'de de itiraznamenin taraflara tebliğine ilişkin bir hüküm yer almaz.

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itirazında ise kanun bu konuyu açıkça düzenler. CMK m. 308/A/1'e göre sanık aleyhine itiraz edilebilmesi için kararı etkileyecek nitelikte esaslı bir hatanın bulunması zorunludur; bu itiraz sanık veya müdafiine daire tarafından tebliğ edilir ve ilgililer tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı olarak cevap verebilir.