Haksız tutuklama ve gözaltı tazminatı (CMK m. 141)

CMK m. 141/1, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında tazminat istenebilecek hâlleri (a)-(l) bentlerinde sayar ve bu kişilerin maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebileceğini belirtir. Bentler, bölümün sonundaki listede konularına göre gruplanmıştır.

CMK m. 141/2'ye göre (e), (f) ve (l) bentlerinde belirtilen kararları veren merciler ilgiliye tazminat hakkı bulunduğunu bildirir ve bu husus verilen karara geçirilir. (l) bendi 2/3/2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla eklenmiştir; CMK geçici m. 6/3'e göre bu Kanunla m. 141'de yapılan düzenlemeler 1/6/2024 tarihinden sonra kesinleşen karar veya hükümler bakımından uygulanır. Konutu terk etmeme yükümlülüğünün (l) bendinden önceki dönemde tazminata konu olup olmadığı, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun bu konudaki 2025 tarihli kararıyla birlikte ev hapsi ve adli kontrol rehberlerinde anlatılır.

CMK m. 141/3'e göre birinci fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2026 tarihli bir kararında, 2016'da gözaltına alınıp adli kontrolle serbest bırakılan ve sonra beraat eden davacıya 5 yıl 1 ay 10 gün yurt dışı çıkış yasağı ve 3 yıl 5 ay 10 gün haftada iki gün imza şeklinde uygulanan adli kontrolü ele aldı. Daire, adli kontrol nedeniyle oluşan zararın CMK m. 141/1'de açıkça lafzi olarak belirtilmediğini kabul etti; ancak m. 141/3'teki düzenlemeyi gözeterek uzun süre uygulanan tedbirin ölçüsüz hâle geldiğini ve davacı yararına makul oranda manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğini kabul ederek hükmü bozdu. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/9325)¹ Daire bu kararda m. 141/1'i (l) bendi eklenmeden önceki hâliyle saymıştır; bugünkü (l) bendi konutu terk etmeme ile tedavi ve muayene yükümlülüklerini kapsar, imza ve yurt dışı çıkış yasağını saymaz. İmza yükümlülüğü için tazminat sorusu, Daire kararlarının karşılaştırmasıyla birlikte adli kontrolde imza rehberinin konusudur.

Aynı kararda Daire, davacının dijital materyallerine el konulduğu iddiası bakımından el koyma kararının getirtilmesini, CMK m. 127 ve devamına göre verilmiş bir el koyma kararı olup olmadığının tespit edilmesini ve m. 141/1-j'deki şartların oluşup oluşmadığının araştırılmasını istedi.¹

CMK m. 144/1'e göre kanuna uygun olarak yakalanan, adli kontrol altına alınan veya tutuklanan kişilerden şunlar tazminat isteyemez: 1) tazminata hak kazanmadığı hâlde sonradan yürürlüğe giren ve lehte düzenlemeler getiren kanun gereği durumu tazminat istemeye uygun hâle dönüşenler (b); 2) genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen, kamu davası geçici olarak durdurulan, ertelenen veya düşürülenler (c); 3) kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler (d); 4) adli makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini veya suça katıldığını bildirerek gözaltına alınmasına, adli kontrol altına alınmasına veya tutuklanmasına neden olanlar (e). Gözaltı ve tutukluluk süresi başka bir hükümlülüğünden indirilenleri sayan (a) bendi 6459 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre m. 144'teki tazminat yasağı ancak kanuna uygun yakalama veya tutuklamada söz konusu olur; yasak hâllerinden biri gerçekleşmiş olsa bile yakalama ya da tutuklama tedbiri kanuna uygun değilse kişinin tazminat talep etme hakkı vardır. (Yargıtay CGK, E. 2018/79)²

(e) bendi için Ceza Genel Kurulu, tazminatın ödenmemesi için kişinin suç işlediğine veya suça katıldığına ilişkin beyanlarının gerçek dışı olduğunun kanıtlanmasının zorunlu olduğunu, suçlamaya ilişkin maddi olayın oluş şeklini yetkili merci önünde anlatmanın işlenmemiş bir suçun ikrarı sayılamayacağını ve samimi olarak suçu ikrar etmenin kusurlu davranış kabul edilemeyeceğini belirtti. Olayda davacı kolluk beyanında, Cumhuriyet savcısı huzurundaki ifadesinde ve sorgusunda ihale evrakındaki teklif mektuplarının fiyat kısımlarını kendisinin doldurduğunu anlatmış, sonra beraat etmişti; Kurul, yerel mahkemenin kısmen kabul hükmünü bu bent gerekçesiyle bozan Özel Daire kararını oy çokluğuyla kaldırdı.²

(c) bendi için Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2024 tarihli bir kararında, bu bentteki hâllerin suçun işlenmesinden sonra değişen taraf iradelerine ya da devletin tasarruflarına dayanarak sanığa ceza verilmemesini öngören kurumlar olduğunu belirtti. Daireye göre bentte kovuşturma şartının gerçekleşmemesi nedeniyle davanın düşmesi hâlinde tazminat istenemeyeceğine dair açık bir düzenleme yoktur. Eylemi kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma sayılan ve kovuşturma şartı gerçekleşmediği için davası düşen, 155 gün gözaltı ve tutuklulukta kalan davacı için Daire, beraat edenlere takdir edilen miktar kadar olmasa da makul bir maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğini belirterek ret hükmünü bozdu. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/5875)³ Daire bu sonucu, düşmenin dosyanın tarafı olan sanığın eylemlerinden kaynaklanmaması koşuluna bağlayarak kurmuştur.³

Tutukluluk süresinin başka bir mahkûmiyetten mahsup edilmesi bugün davanın reddi sebebi değildir. Yargıtay 12. Ceza Dairesine göre CMK m. 144/1-a'nın yürürlükten kaldırılması nedeniyle mahsup tazminata engel oluşturmaz; ancak hakkında mahsup yapılmayanlarla tutukluluğu başka mahkûmiyetinden mahsup edilenler arasındaki dengenin sağlanması için mahsup edilen süre maddi tazminat miktarının tayininde dikkate alınır. (Yargıtay 12. CD, E. 2019/4227)⁴ Daire 2026 tarihli bir kararında da beraat ettiği suç için gözaltında ve tutuklu kalan davacının davasını, bu sürelerin başka bir mahkûmiyet hükmünün infazında mahsup edilip edilmediği araştırılmadan ve mahsup edilmişse bunun tazminat miktarında dikkate alınacağı gözetilmeden reddeden hükmü bozdu. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/3823)⁵

CMK m. 142/1'e göre tazminat istemi, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılabilir. Tazminat Komisyonuna müracaat için 6384 sayılı Kanun m. 5/B/1 aynı süreleri tekrarlar. Üç aylık süre kesinleşmenin ilgiliye tebliğine, bir yıllık süre ise kesinleşme tarihine bağlanmıştır; madde bir yılı "her hâlde" uygulanacak sınır olarak koyar.

Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre m. 141/1'in (e) ve (f) bentleri kapsamında dava açma süresinin başlayabilmesi için karar veya hükmün kesinleşmesi gerekir; kesinleşme beklenmeden açılan dava, dava şartı bulunmadığından reddedilir. (Yargıtay CGK, E. 2024/286)⁶ Buna karşılık kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmama, hakların hatırlatılmaması, makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmama, suçlamanın açıklanmaması, yakınlara bildirilmeme ve ölçüsüz arama gibi nedenlere dayanan istemlerde asıl davada hüküm verilmesini veya hükmün kesinleşmesini beklemek gerekmez; Kurula göre bu talepler asıl davanın sonucunu etkileyen veya ona bağlı talepler değildir.⁶

Ceza Genel Kurulu 2025 tarihli bu kararında, kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalandığını ve tutuklandığını ileri süren (a bendi) davacının davasını ceza davası sürdüğü gerekçesiyle reddeden direnme hükmünü bozdu; gözaltında veya tutuklulukta geçen sürenin mahkûmiyet hâlinde cezadan mahsup edilebilecek olması da bu sonucu değiştirmez.⁶ Kurul 2022 tarihli bir kararında, makul sürede hüküm verilmemesine dayanan (d) bendi istemleri için de hükmün kesinleşmesinin gerekmediğine oy çokluğuyla karar vermiş ve (e) ve (f) bentleri dışındaki tazminat nedenlerinde ceza dosyasında esas hakkında karar verilmesinin ve bu kararın kesinleşmesinin gerekmediğini belirtmişti. (Yargıtay CGK, E. 2017/544)⁷

Aynı 2022 kararına göre dava açıldığında karar ve hüküm kesinleşmemiş olsa bile, davanın reddine karar verilmeden önce, bozma sonrasında olsa dahi karar veya hüküm sonradan kesinleşirse dava şartı yargılama aşamasında gerçekleşmiş olur ve davanın esası hakkında karar verilir.⁷

Ceza davasını askıda bırakan kurumlarda Ceza Genel Kurulu, tazminat davasını o kurumun sonucuna bağlamıştır. (Yargıtay CGK, E. 2017/765)⁸ (Yargıtay CGK, E. 2020/46)⁹ Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilen davacı hakkında Ceza Genel Kurulu, denetim süresine uyulursa düşme kararı verileceğini, süre içinde kasten yeni bir suç işlenirse hükmün açıklanacağını ve kanun yolunda daha fazla cezaya da beraate de varılabileceğini belirtti; bu aşamada bir zarar bulunup bulunmadığı ve miktarı belirlenemeyeceğinden HAGB kararının sonucunun beklenmesi gerektiğini kabul ederek direnme hükmünü bozdu.⁸ Bu karar, gözaltı ve tutukluluğu 2000-2002 yıllarında, 466 sayılı Kanun döneminde gerçekleşen bir davacıya ilişkindir; HAGB'nin bugünkü süreleri HAGB rehberinde anlatılır.

Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma sayılan eylem nedeniyle tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanan ve yükümlülüklerine uyan davacının, ceza mahkemesince henüz düşme kararı verilmeden açtığı tazminat davasında Ceza Genel Kurulu, talebin asıl davanın sonucuna bağlı olduğunu ve dava tarihi itibarıyla verilmiş bir düşme kararı bulunmadığını belirterek davanın reddini isabetli buldu ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını reddetti. Kurul, denetim süresi sonunda düşme kararı verilmesi hâlinde fazladan tutuklu kalınan süreler için süresinde dava açılması koşuluyla tazminat istenebileceğinde kuşku bulunmadığını da belirtti. Karar ikinci müzakerede oy çokluğuyla verildi.⁹

Bu iki Genel Kurul kararı birbirinden ayrı durumları anlatır: 2022 kararındaki cümle dava sürerken sonradan kesinleşen karar veya hükmü, 2024 kararı ise dava tarihinde hiç verilmemiş bir düşme kararını konu alır.⁷⁹

CMK m. 142/2'ye göre istem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır; o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkiliyse ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesi karar verir. 7499 sayılı Kanunla fıkraya eklenen cümlelere göre m. 141/1'in (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. 6384 sayılı Kanun m. 2/3-b de Kanunun, CMK m. 142/2 uyarınca koruma tedbirleri nedeniyle oluşan maddi ve manevi her türlü zararın tazmini istemiyle Komisyona yapılan müracaatları kapsadığını belirtir.

Görev ayrımı iki yönlü işler: 1) 6384 sayılı Kanun kapsamında olduğu hâlde ağır ceza mahkemesine yapılan istemler Komisyona gönderilir; görev alanına giren ve girmeyen istemler birlikte yapılmışsa ağır ceza mahkemesi görev alanına girmeyenleri ayırarak Komisyona gönderir ve bu hâllerde ağır ceza mahkemesine yapılan istem tarihi esas alınır (CMK m. 142/2). 2) Ağır ceza mahkemesinin görevine girdiği hâlde Komisyona yapılan istemler ağır ceza mahkemesine gönderilir ve Komisyona yapılan istem tarihi esas alınır; Komisyon ile ağır ceza mahkemesi arasında görev konusunda anlaşmazlık çıkarsa kesin olarak karar verilmek üzere Ankara Bölge Adliye Mahkemesine başvurulur (6384 sayılı Kanun m. 5/B/2). Komisyon, tazminat istemleri ve tazminatın geri alınması hakkındaki değerlendirmesinde CMK m. 141, 143 ve 144'ü uygular (6384 sayılı Kanun m. 5/B/3).

CMK geçici m. 6/4'e göre m. 142'de 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında yapılan istemler bakımından uygulanır; bu tarihten önce yapılan istemlere, kesinleşinceye kadar değişiklikten önceki hükümlere göre yargı mercilerince bakılmaya devam olunur. Fıkra bu kuralları mülga 466 sayılı Kanun uyarınca yapılan veya yapılacak istemlere de kıyasen uygular. Bu ölçüt m. 141'deki değişikliklerin ölçütünden ayrıdır: m. 141'deki düzenlemeler 1/6/2024 tarihinden sonra kesinleşen karar veya hükümlere, m. 142'deki değişiklikler ise istemin yapıldığı tarihe bağlanmıştır (CMK geçici m. 6/3, 6/4).

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 15.12.2022'de açılmış bir davada 6384 sayılı Kanunun geçici 3. maddesinin dördüncü fıkrasına göre Komisyona 1/6/2024 tarihinden sonra müracaat edilebileceğini gözeterek dosyanın Komisyona gönderilmesini isteyen Tebliğname görüşüne katılmadı; davayı esastan inceledi ve manevi tazminat miktarı yönünden bozdu. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/853)¹⁰

Ağır ceza mahkemesine yapılan istemde dilekçeye açık kimlik ve adres, zarara uğranılan işlem ile zararın nitelik ve niceliği yazılır ve bunların belgeleri eklenir (CMK m. 142/3). Bilgi ve belgeler yetersizse mahkeme eksikliğin bir ay içinde giderilmesini, aksi hâlde istemin reddedileceğini ilgiliye duyurur; süresinde tamamlanmayan dilekçe itiraz yolu açık olmak üzere reddolunur (m. 142/4). Mahkeme yeterli bulduğu dilekçe ve belgelerin bir örneğini Devlet Hazinesinin temsilcisine tebliğ ederek beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmesini ister (m. 142/5); gerekli gördüğü her türlü araştırmayı yapabilir (m. 142/6) ve kararını duruşmalı olarak verir (m. 142/7). Eski kararlarda aktarılan on beş günlük süre bu fıkranın önceki metnidir. (Yargıtay CGK, E. 2014/123)¹¹ Tazminat Komisyonuna yapılan müracaatlarda 6384 sayılı Kanun m. 5'in dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları ile m. 5/A'nın ikinci ve üçüncü fıkraları uygulanır (m. 5/B/4). Buna göre müracaat Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla da yapılabilir; bu durumda başsavcılığa yapılan müracaat tarihi esas alınır. Müracaat elektronik ortamda da yapılabilir. Dilekçede açık kimlik ve adres, zarara uğranılan işlem ve zararın nitelik ve niceliği belirtilir ve belgeleri eklenir. Komisyon eksikliğin bir ay içinde giderilmesini ister; süresinde tamamlanmayan müracaat reddolunur.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2021 tarihli bir kararında, aynı konu ve nedene dayalı başka bir dava açılıp açılmadığının ilgili birimlerden sorulup araştırılmamasını ve tazminata konu tutukluluk süresinin ceza infaz kurumundan sorularak tereddüde yer vermeyecek biçimde tespit edilmemesini bozma nedenleri arasında saydı.⁴

Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre maddi tazminatla davacının malvarlığında meydana gelen somut bir azalma ya da kazanç kaybı ve ödediği avukatlık ücreti gibi masrafların karşılanması amaçlanır; manevi tazminat ise kişinin sosyal çevresinde itibarının sarsılması ve özgürlüğünden mahrum kalması nedeniyle duyduğu elem, keder, ıztırap ve ruhsal sıkıntıların bir ölçüde de olsa giderilmesine yöneliktir. (Yargıtay CGK, E. 2017/638)¹²

Ceza Genel Kurulu 2015 tarihli bir kararında, gelir kaybının tespitinde objektif ölçü ve belgelere dayanılması ve kişinin gözaltına alınmasından ya da tutuklanmasından önceki işine bakılması gerektiğini belirtti: davacı işçi ya da memursa çalıştığı yerden, serbest meslek çalışanıysa ilgili meslek kuruluşundan sorulur, vergi kayıtları incelenir ve gerekirse bilirkişiyle maddi kayıp hesaplanır. Herhangi bir işte çalışmayan kişilerin maddi tazminatında gözaltında ya da tutuklu kaldıkları dönemdeki net asgari ücret göz önünde bulundurulur.¹¹

Aynı kararda Kurul, plastik kapı ve pencere işi yapan, basit usulde ticari kazanç elde eden ve gözaltıyla birlikte 46 gün tutuklu kalan davacı için vergi kayıtlarına göre hesaplanan 245,64 TL maddi tazminata ilişkin direnme hükmünü bozdu. Kurula göre vergi dairesine ya da başka bir kuruma bildirilen miktara bağlı kalınması hak, adalet ve nasafet ilkesine uygun değildir; gerçek gelir bulunamazsa ya da tespit edilen gelir net asgari ücretten azsa en düşük asgari ücretin tamamı üzerinden maddi tazminat belirlenir. Karar oy çokluğuyla verildi.¹¹

Kurula göre zarar ile haksız işlem arasında uygun illiyet bağı bulunmalı ve zarar hukuka uygun bir gelire ilişkin olmalıdır; tefecilik yapan ya da kumar oynayan birinin tutuklu kaldığı günlerde bu yollarla elde edeceği kazançtan yoksun kaldığını ileri sürerek açacağı dava kabul edilmez.¹¹ Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu da maddi zararı, zarara uğrayanın mevcut malvarlığı ile koruma tedbiri olmasaydı malvarlığının olacağı durum arasındaki fark olarak tanımladı; illiyet bağının belirsiz veya spekülatif olduğu hâllerde maddi tazminata hükmedilmeyeceğini ve açıkça dayanaktan yoksun veya keyfî olduğu anlaşılmadıkça ağır ceza mahkemelerinin maddi tazminat konusundaki takdirine müdahale etmeyeceğini belirtti. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2022/35870)¹³

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2019 tarihli bir kararında, maddi tazminatın davacının gözaltında ve tutuklu kaldığı döneme ilişkin net asgari ücret üzerinden hesaplanan miktar yerine hatalı bilirkişi raporuna dayanılarak daha yüksek belirlenmesini bozma nedeni saydı. (Yargıtay 12. CD, E. 2019/4009)¹⁴ Daire 2021 tarihli bir kararında, tutuklandığı dönemde memur olan davacının maaşından kaynaklanan maddi zararlarının ödenmesi için idari mercilere başvurması gerektiğini ve cezaevindeyken yakınlarının yatırdığı paraların CMK m. 141 ve devamı maddelerine göre belirlenecek maddi zarar kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirtti.⁴ Tutukluluk süresinin başka bir mahkûmiyetten mahsup edilmesinin miktara etkisi, tazminat isteyemeyecek kişiler bölümünde anlatılmıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre manevi tazminata hükmedilirken kişinin ceza infaz kurumunda kaldığı süre, sosyal ve ekonomik durumu, toplumsal konumu, atılı suçun niteliği ve tutuklamanın kişi üzerinde bıraktığı olumsuz etkiler dikkate alınır; miktar adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmalıdır. Kurul, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan toplam 277 gün gözaltı ve tutuklulukta kaldıktan sonra beraat eden davacıya hükmedilen 3.000 TL manevi tazminatı makul olmayıp eksik bularak direnme hükmünü bozdu.¹²

Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararlarında bu ölçütlere tutuklanmaya neden olan olayın cereyan tarzı ve tazminat davasının kesinleşeceği tarihe kadar faiziyle birlikte elde edilecek parasal değer de eklenir.¹⁰¹⁴ Daire 2025 tarihli bir kararında, kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçundan 309 gün gözaltında ve tutuklu kaldıktan sonra beraat eden davacı için bölge adliye mahkemesinin 100.000 TL'ye yükselttiği manevi tazminatı da eksik bularak bozdu.¹⁰ Ölçüt iki yönlü işler: Daire 2019 tarihli bir kararında, bu ölçütlere uymayacak miktarda fazla manevi tazminata hükmedilmesini de bozma nedeni saydı.¹⁴

AYM Genel Kurulu 31/7/2025 tarihli Oğuz Bülent Erol ve Diğerleri kararında, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararından sonra m. 141/1-e uyarınca açılan davalarda hukuka aykırılığın kanunla kabul edildiğini, bu nedenle Anayasa m. 19/9 yönünden incelemenin tazminat miktarının yeterli olup olmadığını belirlemekle sınırlı olduğunu belirtti. Mahkemeye göre ağır ceza mahkemelerinin takdir yetkisi bulunmakla birlikte ihlalle orantılı olmayan önemsiz miktarda bir tazminat Anayasa m. 19/9'a aykırıdır; hükmedilen miktarın AYM'nin benzer durumlarda hükmettiği miktardan düşük olması ise tek başına ihlal anlamına gelmez, somut olayın kendine özgü şartları dikkate alınır.¹³

Aynı karara göre karşılaştırma, tazminata karar veren ağır ceza mahkemesinin karar tarihinde AYM'nin benzer başvurularda verdiği veya verebileceği miktara göre yapılır; miktar bölge adliye mahkemesince değiştirilmişse istinaf kararının tarihi esas alınır. AYM'nin dikkate aldığı ölçütler kişinin sosyal ve ekonomik durumu, mesleki ve toplumsal konumu, atılı suçun niteliği, koruma tedbirine neden olan olayın oluş şekli, tedbirin kişi üzerinde bıraktığı olumsuz etkiler ve süresi ile ihlalin ağırlığıdır.¹³ Bu başvurularda Mahkeme, ağır ceza mahkemelerinin hükmettiği manevi tazminatı kendi ölçeğine göre düşük buldu, Anayasa m. 19/9'un (üçüncü fıkrayla bağlantılı olarak) ihlal edildiğine karar verdi ve yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu belirtti.¹³

Kararın tablosunda Mahkeme, benzer olaylarda hükmedeceği miktarları yıllara göre gösterdi: örneğin 2024 için bir gün gözaltıya asgari 2.970 TL, tutuklamaya tutukluluk süresine göre asgari 148.500 TL, ortalama 396.000 TL, azami 990.000 TL; 2025 için bir gün gözaltıya asgari 3.330 TL, tutuklamaya asgari 166.500 TL, ortalama 444.000 TL, azami 1.110.000 TL.¹³ Tablo AYM'nin kendi karşılaştırma ölçeğidir; somut davadaki miktar yine olayın kendine özgü şartlarına göre belirlenir.

AYM aynı kararda, ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlali iddiasını incelerken, kanun koyucunun koruma tedbirleri sonucu açılacak manevi tazminat davasında duyulan üzüntünün giderimi için herhangi bir sınırlama öngörmediğini ve koruma tedbiri birden fazla hakkın ihlaline yol açmışsa mahkemenin bunu tazminat miktarına ilişkin takdirinde gözetebileceğini belirtti. Bu haklar yönünden ihlal kararı oyçokluğuyla verildi; Anayasa m. 19/9 ihlali ise oybirliğiyle verildi.¹³

Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre tayin edilen maddi ve manevi tazminata, talebe bağlı olarak, haksız ya da hukuka aykırı koruma tedbirinin uygulandığı veya sona erdiği tarihten ya da dava veya hüküm tarihinden itibaren kanuni faiz yürütülür.¹¹ Faiz başlangıcı talebe bağlıdır: Yargıtay 12. Ceza Dairesi, dava dilekçesinde tutuklama tarihinden faiz istenmişken gözaltı tarihinden faiz yürütülmesini bozma nedeni saydı.⁴

CMK m. 142/9'a göre tazminat davaları nedeniyle Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan nispî avukatlık ücreti ödenir; ancak ödenecek miktar Tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz. Fıkra 15/8/2017 tarihli 694 sayılı KHK ile eklenmiş ve 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bu alt ve üst sınır gözetilmeden daha yüksek vekâlet ücretine hükmedilmesini bozma nedeni saydı.¹⁴

15/8/2017 tarihli 694 sayılı KHK ile CMK m. 142'ye eklenen ve 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilen onuncu fıkraya göre tazminata ilişkin mahkeme kararları, kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. Kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminat ile vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde ödenir; bu süre içinde ödeme yapılmazsa karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur (CMK m. 142/10).

Tazminat Komisyonunun ödenmesine karar verdiği tazminat, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde Bakanlık tarafından ödenir; ödemeye ilişkin kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler harçlardan müstesnadır (6384 sayılı Kanun m. 7/5).

Ağır ceza mahkemesinin kararına karşı istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır (CMK m. 142/8). 7499 sayılı Kanunla eklenen cümlelere göre karar yerinde görülmezse bölge adliye mahkemesince işin esası hakkında karar verilir ve bölge adliye mahkemelerinin bu fıkra uyarınca verdiği kararlar kesindir. CMK geçici m. 6/4'e göre m. 142'deki bu değişiklikler 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında yapılan istemlere uygulanır; önceki istemlere kesinleşinceye kadar eski hükümlere göre bakılır. Bu sayfadaki Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 30.06.2025 ve 10.03.2026 tarihli kararları, 15.12.2022 ve 25.11.2019 tarihlerinde açılmış davalarda bölge adliye mahkemesi kararlarını temyiz üzerine incelemiştir.¹⁰⁵

Tazminat Komisyonu kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesi müracaata ilişkin diğer bütün belgelerle birlikte derhal itiraz merciine gönderilir; itiraz öncelikli işlerden sayılarak üç ay içinde karara bağlanır. Mahkeme Komisyon kararını yerinde görmezse işin esası hakkında karar verir; itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (6384 sayılı Kanun m. 7/4). Komisyon, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin emsal kararlarını da gözeterek gerekçeli karar verir (m. 7/2). Kanunun m. 7/1'deki dokuz aylık karar süresi m. 2'nin birinci ve ikinci fıkrası kapsamındaki müracaatlar içindir; koruma tedbiri müracaatları m. 2/3-b'de ayrıca sayılmıştır. Bu sayfadaki kararların hiçbiri Komisyon kararına itirazı uygulamaz; bu yol yalnız madde metniyle anlatılmıştır.

AYM'ye göre kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilenlerin, yakalama, gözaltı veya tutuklamanın hukuki olmadığı ve ödenen tazminatın yetersiz olduğu iddiasıyla yaptıkları bireysel başvurularda başvuru yollarının tüketildiğinin kabulü için m. 141/1-e kapsamında bir tazminat davasının açılması yeterlidir.¹³ Bu değerlendirme ağır ceza mahkemesinde açılan tazminat davalarına ilişkindir; 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında yapılan (e) bendi istemleri Tazminat Komisyonuna yapılır (CMK m. 142/2, geçici m. 6/4) ve kararda koruma tedbiri nedeniyle Komisyona yapılan istemler ele alınmamıştır.

CMK m. 143/1'e göre kovuşturmaya yer olmadığı kararı sonradan kaldırılarak hakkında kamu davası açılan ve mahkûm edilenlere ya da yargılamanın aleyhte yenilenmesiyle beraat kararı kaldırılıp mahkûm edilenlere ödenmiş tazminatın mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı, Cumhuriyet savcısının yazılı istemi ile aynı mahkemeden alınacak kararla, kamu alacaklarının tahsiline ilişkin mevzuat hükümleri uygulanarak geri alınır; bu karara itiraz edilebilir. Komisyonun verdiği tazminatlarda savcının geri alma istemi Komisyona yapılır (6384 sayılı Kanun m. 5/B/3). İftira konusunu oluşturan suç veya yalan tanıklık nedeniyle gözaltına alınma ve tutuklama hâlinde Devlet, iftira eden veya yalan tanıklıkta bulunan kişiye de rücu eder (CMK m. 143/3); görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan hâkim ve Cumhuriyet savcılarına ise ödediği tazminat için bir yıl içinde rücu eder (CMK m. 141/4). Bu sayfadaki kararların hiçbiri geri alma ve rücu hükümlerini uygulamaz.