Maden sahası kamulaştırma: ruhsat sahibinin irtifak talebi, kamulaştırma, bedel, zarar ve iade (3213 sayılı Maden Kanunu m. 46)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Dava, süre ve usul
- Maden ruhsatı arazi sahibine karşı ne hak verir: 3213 sayılı Maden Kanunu m. 4 ve m. 46
- Arama döneminde irtifak ve intifa hakkının şartları (3213 m. 46/1-3)
- İşletme döneminde kamulaştırmanın şartları: anlaşmazlık, Bakanlık kararı, bedeli ruhsat sahibinin ödemesi ve Hazine adına tescil (3213 m. 46)
- Maden sahasında kalan arazinin kamulaştırma bedeli: maden geliri mi, tarım arazisi değeri mi (2942 m. 11)
- Faaliyet sırasında araziye verilen zarar ve izinsiz kullanım: tazminat, el atmanın önlenmesi, ecrimisil (3213 m. 46)
- Ruhsat sınırının, maden üretimine elverişliliğin ve zararın ispatı: keşif ve bilirkişi incelemesi
- Kamulaştırmaya ve acele kamulaştırmaya karşı idari dava; stratejik veya kritik madenlerde acele kamulaştırma (3213 m. 8)
- Madene gerek kalmayınca iade: altı ay, rayiç bedel, Hazineye kalma (3213 m. 46) ve 2942 m. 22-23'ten farkı
- Kamulaştırma hükümlerinin uygulanmadığı madenler ve zeytinlik alanları (3213 m. 46 son fıkra, geçici m. 45)
- İlgili mevzuat
- Yargıtay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Maden ruhsatı, ruhsat sahibine başkasının arazisini kendiliğinden kullanma hakkı vermez.
- Arama döneminde ruhsat sahibi, arazi üzerinde bedeli karşılığında sınırlı bir kullanma hakkı kurulmasını isteyebilir.
- İşletme döneminde anlaşma sağlanamaz ve Bakanlık kamu yararı kararı verirse arazi kamulaştırılır; bedeli ruhsat sahibi öder, taşınmaz Hazine adına tescil edilir.
- Faaliyet araziye zarar verirse ruhsat sahibi mahkemece belirlenen tazminatı öder.
- Madene gerek kalmazsa eski sahibe, o günkü değerini ödeyerek altı ay içinde geri alma imkânı tanınır.
Maden ruhsatı sahibinin özel mülkiyetteki bir araziyi kullanabilmesi, o arazinin kamulaştırılması ve arazi sahibine ne ödeneceği 3213 sayılı Maden Kanunu m. 46'da düzenlenir. Bu rehber konuyu arazi sahibinin bakışıyla anlatır: arama döneminde irtifak ve intifa hakkı, işletme döneminde kamulaştırma, maden sahasında kalan arazinin bedeli, faaliyet sırasında araziye verilen zarar, kamulaştırmaya karşı idari dava ve madene gerek kalmayınca iade. Kamulaştırma bedelinin genel tespit usulü ve acele kamulaştırmanın genel şartları kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır; burada yalnız madene özgü farklar ele alınır.
İlgili rehberler: Tapuda kamulaştırma şerhi: anlamı, satış ve şerhin silinmesiKamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davaları3573 sayılı Kanun: zeytin ağacı kesme cezası ve zeytinliğe yapı yasağı (m. 20)
Dava, süre ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Görevli mahkeme
Araziye verilen zarar için tazminatı 3213 sayılı Kanun m. 46'ya göre adli merciler belirler; bu dava ile el atmanın önlenmesi ve ecrimisil davaları, aksine düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m. 2); yalnız zilyetliğin korunmasına yönelik davalar sulh hukuk mahkemesinindir (HMK m. 4/1-c). Maden için yapılan kamulaştırmada bedel tespiti ve tescil davası taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür (2942 m. 37); kamulaştırma işleminin iptali ise idari yargıda istenir (2942 m. 14); acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı kararına karşı dava Danıştayda ilk derece olarak görülür (2575 sayılı Kanun m. 24/1-a).
Dayanak: 3213 sayılı Kanun m. 46; HMK m. 2, m. 4; 2942 sayılı Kanun m. 14, m. 37; 2575 sayılı Kanun m. 24
- Yetkili mahkeme
El atmanın önlenmesi gibi taşınmazın zilyetliğine ya da ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12); kamulaştırma bedeli davası da taşınmazın bulunduğu yerde görülür (2942 m. 37). Yalnız tazminat istenen davada genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6); tazminat haksız fiilden doğuyorsa zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 16).
- Dava şartı
3213 sayılı Kanun m. 46, arazi sahibinin tazminat davası için bir ön başvuru öngörmez. Uyuşmazlık komşu hakkından kaynaklanıyorsa dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B/1-ç). Kamulaştırma ise m. 46'ya göre ancak taraflarca anlaşma sağlanamaması hâlinde yapılır.
- Süre ve zamanaşımı
Kamulaştırma işlemine karşı iptal davası, mahkemenin m. 10 uyarınca yaptığı tebligattan ya da gazete ilanından itibaren otuz gün içinde açılır (2942 m. 14); acele kamulaştırma işlemine karşı idari davada da süre otuz gündür (İYUK m. 20/A). 3213 m. 46 araziye verilen zarar için ayrı bir süre koymaz; tazminat haksız fiile dayanıyorsa TBK m. 72'deki iki yıllık ve on yıllık zamanaşımı süreleri uygulanır. İade teklifinde eski sahibin taşınmazı alma süresi altı aydır (3213 m. 46).
Dayanak: 2942 sayılı Kanun m. 14; İYUK m. 20/A; TBK m. 72; 3213 sayılı Kanun m. 46
- Yargılama usulü
Kamulaştırma Kanunundan doğan ve adli yargıda görülen uyuşmazlıklar basit yargılama usulüne tabidir (2942 m. 37). Araziye verilen zarar, el atmanın önlenmesi ve ecrimisil davaları HMK m. 316'da sayılmadığından yazılı yargılama usulüyle görülür; sulh hukuk mahkemesinin görevine giren davalar ise basit usule tabidir (HMK m. 316/1-a). Acele kamulaştırma işlemine karşı idari dava ivedi yargılama usulüyle görülür (İYUK m. 20/A).
- Harç
Tazminat ve ecrimisil gibi konusu belli bir değerle ilgili davalarda karar ve ilam harcı nispidir (Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-III-1-a). Kamulaştırma Kanunu kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir (2942 ek m. 4).
Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-III; 2942 sayılı Kanun ek m. 4
- Kanun yolu
İlk derece mahkemesinin nihai kararına karşı istinaf (HMK m. 341), bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz (HMK m. 362) yoluna başvurulur; bu maddelerdeki parasal kesinlik sınırları her yıl HMK ek m. 1'e göre artırılır ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır. Kamulaştırma bedeli davasındaki kesinlik kuralları kamulaştırma rehberinde anlatılmıştır. Acele kamulaştırmaya karşı idari davada nihai karara tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir (İYUK m. 20/A).
Maden ruhsatı arazi sahibine karşı ne hak verir: 3213 sayılı Maden Kanunu m. 4 ve m. 46
3213 sayılı Maden Kanunu m. 4'e göre madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi değildir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bu hükümden, taşınmaz malikinin taşınmazın dikey mülkiyeti kapsamında barındırdığı madenden kaynaklanan bir hakkı bulunduğunu söyleme olanağı olmadığı sonucunu çıkarır. (Yargıtay 1. HD, E. 2014/22416)1
Bu, ruhsat sahibinin araziyi kendiliğinden kullanabileceği anlamına gelmez. Yargıtay 1. Hukuk Dairesine göre ruhsat, sahibine kural olarak o konuda faaliyet gösterme hakkı verir, ancak mülkiyet hakkına el atılamaz; yalnız maden işletme ruhsatı alınmış olması, taşınmazın tasarrufu yönünde ruhsat sahibine bir hak bahşetmez. (Yargıtay 1. HD, E. 2010/334)2 Daire, yetkili mercilerden alınmış olsa dahi maden işletme ruhsatının özel mülkiyete el atma hakkı vermediğini 2010 ve 2017 kararlarında aynı cümleyle tekrarlamıştır. (Yargıtay 1. HD, E. 2010/7765)31
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, arazi sahibiyle ruhsat sahibi arasındaki dengeyi m. 46'nın kurduğunu belirtir: arama çalışmasının niteliğine göre taşınmaz üzerinde bedeli karşılığı irtifak veya intifa hakkı kurulabilir; maden yatağı işletme aşamasına gelmişse ve taraflar anlaşamıyorsa kamulaştırma yoluna gidilmesi gerekir.1 Faaliyet sırasında sahaya zarar verilirse ruhsat sahibi, adli merciler tarafından tespit edilecek tazminatı arazi sahibine ödemek ve sahayı kullanılabilir durumda terk etmekle yükümlüdür (3213 m. 46).
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, arazi sahibiyle yapılmış bir sözleşme sunulmadığı, kamu yararı kararı alındığı ve kamulaştırma yapıldığı da kanıtlanmadığı bir dosyada, el atmanın önlenmesinin yalnız ruhsat alanı dışındaki kısım için değil, haklı ve geçerli bir neden olmaksızın el atılan tüm bölümler için kabul edilmesi gerektiğine karar vermiştir.2
Arama döneminde irtifak ve intifa hakkının şartları (3213 m. 46/1-3)
3213 m. 46/1'e göre irtifak ve/veya intifa hakkı şu şartlarla istenir: 1) maden arama dönemi içinde olunmalıdır; 2) arama sahası özel mülkiyete konu bir taşınmaz üzerinde bulunmalıdır; 3) hak, kullanma amacına münhasır ve belli süreler için istenir; 4) talep madencinin Genel Müdürlüğe başvurusuyla yapılır. Kanun başvuru yolunu madenciye tanır; maddede arazi sahibi için ayrı bir başvuru yolu yazılı değildir.
Hakkın karşılığını m. 46/2'ye göre Kamulaştırma Kanununa uygun olarak seçilecek bilirkişiler tespit eder. Arama süresi sonunda işletme talebi olursa kurulan hakkın süresi, işletme süresini geçmemek kaydıyla uzatılabilir ya da yeni bir irtifak ve/veya intifa hakkı istenebilir (m. 46/3). 2015'te eklenen cümleye göre işletme ruhsat sahasında veya yakınında kurulacak tesislerde kullanılacak ve ruhsat sahası dışından getirilecek su, doğalgaz, elektrik ve haberleşme hatları için de ruhsat sahibi Genel Müdürlüğe başvurarak irtifak ve/veya intifa hakkı isteyebilir.
Rehberde incelenen Yargıtay kararlarında, Genel Müdürlüğe başvuru üzerine m. 46'ya göre kurulan bir irtifak ya da intifa hakkının karşılığının nasıl belirlendiği tartışılmamıştır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin irtifak bedeline ilişkin iki kararı, Kamulaştırma Kanunu m. 10'a dayanan ve hakkın davacı idare adına tescilinin istendiği davalardadır; bu kararlar aşağıda bedel bölümünde ele alınmıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2016/5062)4 (Yargıtay 5. HD, E. 2016/10093)5 İrtifak ve intifa hakkının Türk Medeni Kanunundaki genel kuralları intifa ve irtifak hakkı rehberinde anlatılmıştır.
İşletme döneminde kamulaştırmanın şartları: anlaşmazlık, Bakanlık kararı, bedeli ruhsat sahibinin ödemesi ve Hazine adına tescil (3213 m. 46)
3213 m. 46'ya 2004'te eklenen fıkralara göre özel mülkiyetteki bir taşınmazın maden için kamulaştırılması beş şarta bağlıdır: 1) ruhsat işletme ruhsatı safhasında olmalıdır; 2) taşınmaz işletme faaliyetleri için gerekli olmalıdır; 3) taraflarca anlaşma sağlanamamış olmalıdır; 4) işletme ruhsatı sahibi talepte bulunmalıdır; 5) Bakanlıkça kamu yararı bulunduğuna karar verilmelidir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi m. 46'yı aynı biçimde okur: işletme ruhsatı alınan yer özel mülkiyete konuysa, anlaşma sağlanamaması ve ruhsat sahibinin talebi üzerine Bakanlıkça kamu yararı kararı verilmesi durumunda kamulaştırılır.2
Kamulaştırma işlemleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yapılır; masraflar ve kamulaştırma bedeli işletme ruhsatı sahibi tarafından ödenir (3213 m. 46). Kamulaştırılan taşınmaz tapuya Hazine adına tescil edilir ve ruhsat hukuku devam ettiği sürece madencilik faaliyetlerinde kullanılmak üzere ruhsat sahibine tahsis edilir. Tapuda malik olarak Hazine yazılır; ruhsat sahibine taşınmaz yalnız tahsis edilir.
Rehberde incelenen kararlarda Bakanlığın kamu yararı kararının içeriği, bedelin ruhsat sahibince ödenmesi ve tahsisin sona ermesi tartışılmamıştır. Kamulaştırma başlamış ama takip edilmemişse bu durum el atma davasının sonucunu etkileyebilir: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, komşu parseldeki kömür işletmesinin verdiği zararla ilgili bir davada, çekişmenin kesin çözümü için öncelikle takipsiz bırakılan kamulaştırma işleminin sonuç doğuracak şekilde neticeye ulaştırılmasını istemiştir.3
Satın alma usulü, bedel tespiti ve tescil davasının genel işleyişi kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde, tapuya işlenen kamulaştırma şerhi ise kamulaştırma şerhi rehberinde anlatılmıştır.
Maden sahasında kalan arazinin kamulaştırma bedeli: maden geliri mi, tarım arazisi değeri mi (2942 m. 11)
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin kararları bu soruya tek bir kuralla cevap vermez. Kararların dosyaları birbirinden farklıdır: kamulaştırmanın nedeni ve tescilin kimin adına istendiği her birinde ayrıdır. Bu yüzden kararlar aşağıda dosyalarındaki duruma göre ayrı ayrı aktarılmıştır.
1) Kamulaştırma ruhsat sahası nedeniyle yapılmış ve taşınmaz Hazine adına tescil edilmişse: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2026'da, taşınmaz işletme ruhsatı alınan sahada bulunduğu için kamulaştırıldığından, 2942 m. 11/3 gereği kamulaştırmayı gerektiren hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kârın dikkate alınamayacağını; tarım arazisi niteliğine göre net geliri esas alınarak değer biçilmesinin yerinde olduğunu kabul etmiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2026/929)6 Aynı kararda kamulaştırma bedeline dava tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizin işletilmesi gerektiği belirtilerek hüküm düzeltilmiştir.6
2) Tescil davacı idare adına istenmiş ve taşınmaz maden ruhsatı alanında kalıyorsa: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2018'de, taşınmaz dava tarihi itibarıyla maden ruhsatı ve işletme izni verilen bölüm içindeyse Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü gibi resmî kurumlardan maden işletmesine ilişkin resmî veriler getirtilip taşınmaza maden gelirine göre değer biçilmesi gerektiğine karar vermiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2018/706)7 Daire 2023'te, maden şirketinin ruhsat alanında kalan bir taşınmazda bu yöndeki bozmasının gerekleri yerine getirilmeden hüküm kurulduğu için kararı yeniden bozmuştur. (Yargıtay 5. HD, E. 2022/15606)8 Bu iki kararda kamulaştırmanın hangi hizmet için yapıldığı ve m. 11/3'ün etkisi tartışılmamıştır.
3) Taşınmaz başka bir kamu hizmeti için alınmış, üzerinde maden işletmesi varsa: dava dilekçesine göre baraj göl alanında kalan ve davacı tarafa ait ruhsatlı kömür işletmesinin bulunduğu taşınmazlara kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan bedel davasında Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2025'te, taşınmazların dava tarihinde maden ruhsatı ve işletme izni verilen bölüm içinde ve maden üretimine elverişli olup olmadığının belirlenmesini; izin verilen bölüm dışında kalan ve üretime elverişli olmayan alana ise tarım arazisi olarak getireceği net gelire göre değer biçilmesini istemiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/14125)9
4) İrtifak hakkı bedeli: davacı idare adına irtifak hakkı tescili istenen Kamulaştırma Kanunu m. 10 davalarında Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, taşınmaz ruhsat sahasında kalıyor ve maden üretimine elverişliyse taşınmaza maden sahası olarak m² birim bedeli bulunması gerektiğini; arazi niteliğiyle tespit edilen birim bedele değer düşüklüğü oranı uygulanarak irtifak bedeli belirlenmesinin doğru olmadığını kabul etmiştir.45 2942 m. 11'e göre kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulmasında kamulaştırma bedeli, taşınmazda meydana gelecek kıymet düşüklüğüdür.
2026 kararı, kamulaştırmanın ruhsat sahası nedeniyle yapıldığı ve taşınmazın Hazine adına tescil edildiği bir dosyadadır. Ruhsat arazi sahibinin kendisine aitse ya da arazi sahibi ocağı fiilen işletiyorsa sonucun ne olacağına bu kararda değinilmemiştir.6 Ruhsatın arazi sahibi tarafa ait olduğu bilgisi yukarıdaki 2025 dosyasında yalnız dava dilekçesinde yer alır; Daire o kararda bu olguya ayrı bir sonuç bağlamamıştır.9 Bedel tespitinin genel ölçütleri (net gelir, emsal satışlar, objektif değer artışı) kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır.
Faaliyet sırasında araziye verilen zarar ve izinsiz kullanım: tazminat, el atmanın önlenmesi, ecrimisil (3213 m. 46)
3213 m. 46'ya göre faaliyetler sırasında sahaya zarar verilirse ruhsat sahibi, adli merciler tarafından tespit edilecek tazminatı arazi sahibine ödemek ve sahayı kullanılabilir durumda terk etmekle yükümlüdür. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, arama ruhsatına dayanarak gaz arama faaliyeti yürüten şirkete karşı açılan davada, ruhsat sahibi faaliyetleri sırasında arazide meydana getirdiği zararı ödemekle yükümlü olduğundan davanın husumet yokluğundan reddedilmesini bozmuş; keşifle zarar verilip verilmediğinin, zararın miktarının ve müdahalenin hâlen sürüp sürmediğinin araştırılmasını istemiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2011/12645)10
Ruhsat sahibi arazide izinsiz çalışıyorsa arazi sahibi el atmanın önlenmesini ve ecrimisil isteyebilir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, mermer çıkaran şirketin paylı bir taşınmaza el atmasında el atmanın önlenmesine ve ecrimisile hükmedilmesini isabetli bulmuş; kararı yalnız, davacının payına düşen ecrimisilin yıllara göre infazda tereddüt yaratmayacak biçimde gösterilmemesi nedeniyle bozmuştur.1 Ruhsat alanının içinde kalan kısım da korunur: el atmanın önlenmesi, haklı ve geçerli bir neden olmaksızın el atılan tüm bölümler için kabul edilir.2
Komşu parseldeki madencilik de arazi sahibine dava hakkı verir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, komşu parselde kil çıkarılması sırasında açılan çukurlara dolan suların tahliyesiyle verilen zararı komşuluk hukukundan kaynaklanan el atma olarak nitelemiş; bu davalarda davalının kusurlu olmasının aranmadığını, davalının hiçbir kusuru olmasa dahi el atmanın önlenmesine, eski hâle getirmeye ve tazminata hükmedilebileceğini ve küçük bir zarar doğmuş olsa dahi gerekli önlemlerin alınmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 14. HD, E. 2015/6584)11 Daire, suyun davacının izni olmadan onun parselinden borularla geçirilmesine hükmedilmesini bozarak, davacının parseline müdahale edilmeden nasıl önlem alınabileceğinin keşifle belirlenmesini istemiştir.11
Zarar kalıcıysa çözüm farklılaşır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, komşu parseldeki açık kömür işletmesinin hafriyatıyla göçük oluşan bölümlerin değeri karşılığında şirket adına tesciline karar verilmesini, eski hâle getirme bedeli el atılan kısmın değerinden daha yüksek olduğu için yasaya aykırı saymamıştır; ancak işletme faaliyeti sürdüğünden zararın ileriye yönelik giderildiğini kabul etmenin olanaksız olduğunu belirterek, önce takipsiz bırakılan kamulaştırma işleminin sonuçlandırılmasını, bu olmazsa bilirkişinin önerdiği duvar önleminin değerlendirilmesini istemiştir.3
Taşınmaz elbirliği mülkiyetindeyse (ör. paylaştırılmamış miras) dava kimin açacağı önem taşır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, el atmanın önlenmesiyle birlikte ağaç, eski hâle getirme ve maden bedeli istenen bir davada el atmanın önlenmesi gibi taksimi mümkün olmayan talepleri ortaklardan her birinin tek başına ileri sürebileceğini, ama ağaç bedeli, eski hâle getirme bedeli ve maden bedeli taleplerine ilişkin davanın tüm mirasçılar tarafından birlikte açılması gerektiğini kabul etmiştir. (Yargıtay HGK, E. 2009/577)12 Kurul maden bedeli talebinin esasına girmemiştir.
3213 m. 46'ya göre Hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufundaki yerlerde yapılan madencilik faaliyetleri için kira ve ecrimisil alınmaz; fıkra yalnız Hazinenin özel mülkiyetindeki ve Devletin hüküm ve tasarrufundaki yerleri sayar. Rehberde incelenen kararlarda m. 46'daki tazminat isteminin hangi zamanaşımına tabi olduğuna değinilmemiştir. Ecrimisilin genel kuralları ecrimisil davası rehberinde anlatılmıştır.
Ruhsat sınırının, maden üretimine elverişliliğin ve zararın ispatı: keşif ve bilirkişi incelemesi
Bedel davalarında ilk soru taşınmazın ruhsat alanında kalıp kalmadığıdır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesine göre davalı taşınmazın maden ocağının işletme ruhsatı ve işletme izni sınırları içinde kaldığını ileri sürmüşse mahkeme, maden mühendisinin de katıldığı bilirkişi kuruluyla keşif yaparak işletme ruhsatı ve krokilerini taşınmaza uygulamalı; taşınmazın ruhsat sahasında kalıp kalmadığını ve maden üretimine elverişli olup olmadığını araştırmalıdır.54
Maden gelirine göre değer biçilecekse ruhsat ve işletme izni belgeleri getirtilir; tarafsız maden ve jeoloji mühendislerinin bulunduğu bilirkişi kuruluyla yeniden keşif yapılır; taşınmazın izin verilen yer içinde kalıp kalmadığı fen bilirkişisinin krokili raporunda işaretlenir ve maden işletmesine ilişkin resmî verilerle denetime elverişli rapor alınır.78 Soyut ve yetersiz bir bilirkişi raporuyla hüküm kurulması bozma nedenidir.9 Taşınmazın ruhsat ve işletme izni verilen bölümde kalıp kalmadığına dava tarihi itibarıyla bakılır.7
Araziye verilen zararda mahkeme mahallinde keşif yaparak zarar verilip verilmediğini, zararın miktarını ve müdahalenin sürüp sürmediğini belirler.10 Komşuluk hukukundan doğan davalarda Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre tarafların tapu kayıtları, çap ve krokileri getirtilmeli; keşifte kadastro mühendisi veya tapu fen memurunun yanında davanın niteliğine uygun uzman bilirkişiler bulunmalı; raporda alınması gereken önlemler ve davalıya en az zarar verecek önlem gösterilmelidir.11 Bu davalarda davalının kusuru aranmaz; davalının eylemi ile davacının zararı arasında illiyet bağı bulunması yeterlidir.11
Ruhsat sahibinin savunmasında belirleyici olan, araziyi kullanmayı haklı kılan bir sözleşme ya da kamulaştırma bulunup bulunmadığıdır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 2010 kararında davalı şirket arazi sahibiyle yaptığı ve kullanımını haklı kılan bir sözleşme sunmamış, kamu yararı kararı alındığı ve kamulaştırma yapıldığı da kanıtlanmamıştı; Daire bu durumda yalnız ruhsatın taşınmaz üzerinde hak vermediğini belirtmiştir.2
Kamulaştırmaya ve acele kamulaştırmaya karşı idari dava; stratejik veya kritik madenlerde acele kamulaştırma (3213 m. 8)
Kamulaştırma işlemine karşı iptal davası idari yargıda açılır; süre, mahkemenin 2942 m. 10 uyarınca yaptığı tebligattan ya da gazete ilanından itibaren otuz gündür (2942 m. 14). Acele kamulaştırma işlemleri ivedi yargılama usulüne tabidir: dava açma süresi otuz gündür, İYUK m. 11'deki üst makama başvuru hükümleri uygulanmaz ve nihai karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyize başvurulabilir (İYUK m. 20/A). Acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı kararına karşı dava Danıştayda ilk derece olarak görülür (2575 sayılı Kanun m. 24/1-a).
Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna göre ülkenin doğal kaynaklarından olan madenlerin işletilmesinde ve bu amaçla gerekli taşınmazların kamulaştırılmasında kamu yararı bulunduğu açıktır. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/2347)13 Ancak acele kamulaştırma ayrı bir ölçüte bağlıdır: Kurula göre acele kamulaştırma, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usul güvencelerini ortadan kaldırmaz, yalnız bu usuller işletilmeden önce idareye taşınmaza el koyma imkânı verir; acele kamulaştırma kararı kamu yararı ve acelelik hâli ölçütleri yönünden ayrı ayrı incelenir.13
Kurul, IV. grup linyit işletme ruhsatlı sahada üretimin sürmesi için alınan acele kamulaştırma kararında, gerekçenin öncelikle ekonomik yarar (üretilecek kömürün geliri, devlet hakkı, istihdam, kömür tedarik sözleşmeleri) üzerinden kurulduğunu, acele kamulaştırma yoluna gidilmezse kamunun uğraması muhtemel zararların açıkça ortaya konulamadığını belirtmiştir. Dosyada davaya katılan (müdahil) şirketin, taşınmazın kamulaştırılmasından finansal sebeplerle vazgeçtiğini bildirdiği de görülmüştür. Kurul bu nedenlerle acelelik hâlinin gerçekleşmediğini kabul ederek kararın dava konusu taşınmaza ilişkin kısmının iptalini onamıştır.13
3213 m. 8, 2025'te 7554 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Madde kritik ve stratejik madeni tanımlar; hangi madenin stratejik veya kritik olduğunu Millî Savunma, Sanayi ve Teknoloji ve Ticaret bakanlıklarıyla ilgili kamu kurumlarının görüşünü alarak Bakanlık tespit eder (m. 8/3). m. 8/4'e göre stratejik veya kritik madenlere ilişkin madencilik faaliyetleri için 2942 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda acele kamulaştırma yapılabilir. Bu fıkraya dayanan bir Yargıtay ya da Danıştay kararı, rehberde incelenen kararlar arasında yoktur. Acele kamulaştırmanın genel şartları ve işleyişi kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır.
Madene gerek kalmayınca iade: altı ay, rayiç bedel, Hazineye kalma (3213 m. 46) ve 2942 m. 22-23'ten farkı
3213 m. 46'ya göre kamulaştırılan taşınmaza maden işletme faaliyetleri için lüzum kalmadığı Genel Müdürlükçe tespit edilirse, Kamulaştırma Kanununda öngörülen usul ve esaslara göre belirlenecek rayiç bedel ödenmek kaydıyla taşınmazın eski sahibine iade edileceği, ruhsat sahibine ve taşınmazın eski sahibine tebliğ edilir. Eski sahibi taşınmazı altı ay içinde almak istemezse taşınmaz Hazineye kalır.
Kamulaştırma Kanunundaki genel geri alma kuralları farklıdır. 2942 m. 22'ye göre kesinleşmiş kamulaştırmadan sonra taşınmaza ihtiyaç kalmazsa idare bunu mal sahibine duyurur; mal sahibi kamulaştırma bedelini, aldığı günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmazı geri alabilir; iade kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşirse faiz alınmaz; kesinleşmeden itibaren beş yıl geçmişse m. 22 uygulanmaz. 2942 m. 23'e göre ise bedelin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde amaca uygun hiçbir işlem yapılmazsa mal sahibi bedeli kanuni faiziyle ödeyerek geri alabilir; bu hak doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer.
İki madde metni karşılaştırıldığında farklar şunlardır: 1) 3213 m. 46'da ödenecek tutar rayiç bedeldir, 2942 m. 22-23'te kamulaştırma bedeli ve kanuni faizi; 2) m. 46'da süre altı ay, 2942 m. 22'de üç ay; 3) m. 46'da lüzum kalmadığını Genel Müdürlük tespit eder ve tebliğ ruhsat sahibine de yapılır; 4) m. 46'da eski sahip almazsa taşınmaz Hazineye kalır. Rehberde incelenen kararlarda m. 46 iadesi uygulanmamış; 2942 m. 22-23'ün 3213 m. 46 uyarınca yapılan kamulaştırmalara uygulanıp uygulanmadığına değinilmemiştir.
3213 m. 46'nın bir fıkrasına göre tapu siciline konulan şerhler Genel Müdürlüğün müracaatı üzerine ayrıca mahkeme kararına gerek kalmadan silinir; hangi şerhlerin kastedildiği maddede belirtilmemiştir ve incelenen kararlarda bu cümleye değinilmemiştir. Tapudaki kamulaştırma şerhinin silinme yolları kamulaştırma şerhi rehberinde anlatılmıştır.
Kamulaştırma hükümlerinin uygulanmadığı madenler ve zeytinlik alanları (3213 m. 46 son fıkra, geçici m. 45)
3213 m. 46'nın son fıkrasına göre I. Grup madenler ile mıcır ve kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddesi için kamulaştırma hükümleri uygulanmaz. Bu istisnanın uygulandığı bir karar, rehberde incelenen kararlar arasında yoktur.
Kanuna ekli Harita ve Koordinat Listesi sınırları içinde, tapuda zeytinlik olarak kayıtlı ya da fiilen zeytinlik olan alanlarda, maddenin yürürlüğe girdiği tarihte ruhsat sahibi veya rödövansçı olanların ülkenin elektrik ihtiyacı için yürüttüğü madencilik faaliyetine 3213 geçici m. 45 ayrı bir izin rejimi kurar; bu rejim zeytinlik kanunu rehberinde anlatılmıştır. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre yeni tesis edilecek zeytin bahçeleri ve taşınacak zeytin ağaçları için Hazine taşınmazlarına ihtiyaç duyulursa, uygun görülen taşınmazlar zeytinliği kamulaştırılan taşınmaz maliklerinden talep edenlere harca esas değerin yüzde biri üzerinden yirmi yıl süreyle doğrudan kiralanabilir.
Adli yargıda görülen tazminat, el atmanın önlenmesi ya da kamulaştırma bedeli davası istinaftan sonra Yargıtay aşamasına gelirse, Yargıtay dairelerinin güncel sırasını ve bekleme süresini karar verisinden ölçen ve bu amaçla hazırladığımız dosyamnezamandoner.com'da görebilirsiniz.
İlgili mevzuat
3213 sayılı Kanun m. 4 — Devletin hüküm ve tasarrufu
Madde 4 – Madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup, içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi değildir.
Kaynak: Maden Kanunu (3213)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
3213 sayılı Kanun m. 46 — İrtifak, intifa hakkı ve kamulaştırma
Madde 46 – Maden arama dönemi içerisinde arama sahası özel mülkiyete konu gayrimenkul üzerinde kullanma amacına münhasır olmak üzere belli süreler için madenci, Genel Müdürlüğe müracaat ile irtifak ve/veya intifa hakkı tesisi isteyebilir.
İrtifak ve/veya intifa hakkı karşılığı, Kamulaştırma Kanununa uygun olarak seçilecek bilirkişiler tarafından tespit edilir.
(Değişik : 15/6/2001 - 4683/4 md.) Arama süresi sonunda (...) işletme talebi söz konusu olduğu takdirde tesis edilen irtifak ve/veya intifa hakkının süresi (...)80 işletme süresini geçmemek kaydıyla uzatılabildiği gibi yeni irtifak ve/veya intifa hakkı talebinde de bulunulabilir. (Ek cümle: 4/2/2015 – 6592/20 md.) İşletme ruhsat sahasında ve/veya mücavirinde kurulacak tesislerde kullanılacak ve ruhsat sahası dışından getirilecek olan su, doğalgaz, elektrik ve haberleşme hatları için ruhsat sahibi Genel Müdürlüğe müracaat ederek irtifak ve/veya intifa hakkı tesisi isteyebilir.
Faaliyetler sırasında sahaya zarar verilmesi durumunda ruhsat sahibi adli merciler tarafından tespit edilecek tazminatı arazi sahibine ödemek ve sahayı kullanılabilir durumda terk etmekle yükümlüdür.
(Son fıkra İptal: Anayasa Mahkemesinin 22/9/1993 tarihli ve E. 1993/8, K: 1993/31 sayılı Kararı ile).
(Ek fıkra: 26/5/2004 – 5177/20 md.)İşletme ruhsatı safhasında işletme faaliyetleri için gerekli olan özel mülkiyete konu taşınmaz, taraflarca anlaşma sağlanamaması ve işletme ruhsatı sahibinin talebi üzerine Bakanlıkça kamu yararı bulunduğuna karar verilmesi halinde kamulaştırılır.
(Ek fıkra: 26/5/2004 – 5177/20 md.) Kamulaştırma işlemleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre yapılır. Bu husustaki masraflar ve kamulaştırma bedeli işletme ruhsatı sahibi tarafından ödenir.
(Ek fıkra: 26/5/2004 – 5177/20 md.)Kamulaştırılan taşınmaz, tapuya Hazine adına tescil edilip ruhsat hukuku devam ettiği sürece madencilik faaliyetlerinde kullanılmak üzere ruhsat sahibi adına tahsis edilir.
(Ek fıkra: 26/5/2004 – 5177/20 md.)Kamulaştırılan taşınmazın, maden işletme faaliyetleri için lüzum kalmadığının Genel Müdürlükçe tespiti halinde, Kamulaştırma Kanununda öngörülen usul ve esaslara göre belirlenecek rayiç bedeli ödenmek kaydıyla kamulaştırılan yerin eski sahibine iade edileceği hususu, ruhsat sahibi ve taşınmazın eski sahibine tebliğ edilir. Eski sahibinin taşınmazı altı ay içerisinde almak istememesi durumunda taşınmaz Hazineye kalır.
(Ek fıkra: 26/5/2004 – 5177/20 md.)Tapu siciline konulan şerhler Genel Müdürlüğün müracaatı üzerine ayrıca mahkeme kararına gerek kalmadan silinir.
(Ek fıkra: 26/5/2004 – 5177/20 md.)Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufundaki yerlerde yapılan madencilik faaliyetleri için bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra kira, ecrimisil alınmaz.
(Ek fıkra: 26/5/2004 – 5177/20 md.)I. Grup madenler ve mıcır ile kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddesi için kamulaştırma hükümleri uygulanmaz.
Kaynak: Maden Kanunu (3213)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
3213 sayılı Kanun m. 8 — Stratejik veya kritik madenler
Madde 8 – (Mülga: 26/5/2004 – 5177/38 md.) (Başlığı ile Birlikte Yeniden Düzenleme:19/7/2025-7554/4 md.)
Arz kesintisi veya yüksek fiyat artışı hâlinde ciddi ekonomik sorunlar veya güvenlik zafiyeti doğurabilecek, sanayi üretiminin temel girdilerinden olan ve yüksek arz riski taşıyan madenler, kritik maden olarak kabul edilir.
Ulusal güvenlik ve ekonomik refah için yüksek öneme sahip olan ve iç veya dış etkenler nedeniyle arzı kısıtlanabilecek madenler, stratejik maden olarak kabul edilir.
Stratejik veya kritik madenler, Millî Savunma Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınarak Bakanlık tarafından tespit edilir.
Stratejik veya kritik madenlere ilişkin madencilik faaliyetleri için 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri doğrultusunda acele kamulaştırma yapılabilir.
Bir önceki yıldaki üretim miktarının yüzde onunu geçmemek kaydıyla stratejik veya kritik madenlerin belirli bir oran veya miktarda ruhsat sahiplerince stoklanmasına Cumhurbaşkanınca karar verilebilir.
Kaynak: Maden Kanunu (3213)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
2942 sayılı Kanun m. 22 — Vazgeçme, iade ve devir
Madde 22 – (Değişik birinci fıkra: 24/4/2001 - 4650/13 md.) Kamulaştırmanın (…) kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması halinde, keyfiyet idarece mal sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur. (Değişik ikinci ve üçüncü cümleler: 10/9/2014 - 6552/100 md.) Bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malı geri alabilir. İade işleminin kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz. (Mülga dördüncü cümle: 10/9/2014-6552/100 md.)
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının 23 üncü maddeye göre geri alma hakları da düşer.
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz.
Ancak, kamulaştırılan taşınmaz mala kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde, yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarak bu Kanunun 30 uncu veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 23 üncü maddesine göre işlem yapılır.
Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 23 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. Maden işletme ruhsatı özel mülkiyete el atma hakkı verir mi; ecrimisil ve infaza elverişli hükümYargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2014/22416 · K. 2017/2770 ·
Mermer çıkaran şirket, davacının paydaşı olduğu taşınmaza ruhsatına dayanarak el atmıştı. Daire, 3213 sayılı Kanun m. 4 karşısında malikin taşınmazın altındaki madenden kaynaklanan bir hakkı olmadığını, ama m. 46'nın arama döneminde irtifak veya intifa ve tazminat, işletme aşamasında anlaşma yoksa kamulaştırma yolunu gösterdiğini; yetkili mercilerden alınmış olsa dahi maden işletme ruhsatının özel mülkiyete el atma hakkı vermediğini belirterek el atmanın önlenmesi ve ecrimisil hükmünü isabetli buldu. Karar yalnız, davacının payına düşen ecrimisilin yıllara göre infaza elverişli gösterilmemesi nedeniyle bozuldu.
Sonuç: Ruhsat, arazi sahibinin rızası ya da kamulaştırma olmadan araziyi kullanma hakkı vermez; izinsiz kullanımda el atmanın önlenmesi ve ecrimisil istenebilir.
2. Ruhsat alanında kalan özel mülke el atma ve m. 46'daki kamulaştırma şartlarıYargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2010/334 · K. 2010/2074 ·
İlk derece mahkemesi, mermer işletmesi yapan şirketin yalnız ruhsat alanı dışında kalan kısma el attığını kabul etmişti. Daire, ruhsatın faaliyet hakkı verdiğini ama mülkiyete el atılamayacağını; işletme ruhsatı alınan yer özel mülkse anlaşma sağlanamaması, ruhsat sahibinin talebi ve Bakanlıkça kamu yararı kararı hâlinde kamulaştırılacağını belirtti. Şirket kullanımını haklı kılan bir sözleşme sunmamış, kamu yararı kararı ve kamulaştırma da kanıtlanmamıştı; Daire haklı ve geçerli bir neden olmaksızın el atılan tüm bölümler için davanın kabul edilmesi gerektiğine karar verdi.
Sonuç: Ruhsat alanının içinde kalan özel mülk de, sözleşme ya da kamulaştırma yoksa el atmanın önlenmesi davasıyla korunur.
3. Komşu parseldeki kömür işletmesinin verdiği kalıcı zarar ve takipsiz kalan kamulaştırmaYargıtay 1. Hukuk Dairesi · E. 2010/7765 · K. 2010/12576 ·
Komşu parselde açık kömür işletmesi yapan şirketin hafriyatı davacının taşınmazında göçük ve heyelana yol açmıştı; ilk derece mahkemesi zarar gören bölümlerin değeri karşılığında şirket adına tesciline karar vermişti. Daire, eski hâle getirme bedeli el atılan kısmın değerinden yüksek olduğundan bu yolun yasaya aykırı olmadığını, ancak işletme sürdüğü için zararın ileriye yönelik giderildiğini kabul etmenin olanaksız olduğunu belirtti; önce takipsiz bırakılan kamulaştırma işleminin sonuçlandırılmasını, bu olmazsa bilirkişinin önerdiği duvar önleminin değerlendirilmesini istedi.
Sonuç: İşletme sürerken zarar gören bölümün bedel karşılığı şirkete tescili uyuşmazlığı kesin çözmez; önce kamulaştırma ya da kalıcı önlem aranır.
4. Ruhsat sahasındaki taşınmazda irtifak hakkı bedeli: maden sahası birim bedeliYargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2016/5062 · K. 2016/16222 ·
Davacı idare, Kamulaştırma Kanunu m. 10'a dayanarak irtifak hakkı bedelinin tespitini ve hakkın kendi adına tescilini istemişti. Daire, bozma sonrası taşınmazın ruhsat sahasında kaldığı belirlendiği hâlde, maden mühendisinin katıldığı bilirkişi kuruluyla inceleme yaptırılıp taşınmaz maden üretimine elverişliyse maden sahası olarak m² birim bedeli bulunması gerekirken arazi birim bedeline değer düşüklüğü oranı uygulanarak irtifak bedeli belirlenmesini bozma nedeni saydı; ayrıca faiz yönünden de bozdu.
Sonuç: Ruhsat sahasında kalan ve maden üretimine elverişli taşınmazda irtifak bedeli, arazi değeri üzerinden değil maden sahası değeri üzerinden hesaplanır.
5. Ruhsat sınırında kaldığı ileri sürülen taşınmazda irtifak bedeli ve keşifYargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2016/10093 · K. 2017/16586 ·
Davacı idare adına irtifak hakkı tescili istenen davada davalı, taşınmazın bazalt üretilen maden ocağının işletme ruhsatı ve işletme izni sınırları içinde kaldığını ileri sürmüştü. Daire, mahkemenin maden mühendisinin katıldığı bilirkişi kuruluyla keşif yaparak işletme ruhsatı ve krokilerini taşınmaza uygulaması, taşınmaz ruhsat sahasında kalıyor ve maden üretimine elverişliyse ona maden sahası olarak değer biçmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.
Sonuç: Taşınmazın ruhsat sahasında kaldığı ileri sürülürse mahkeme bunu maden mühendisli bilirkişi kuruluyla keşifte araştırmak zorundadır.
6. Ruhsat sahası nedeniyle kamulaştırılıp Hazine adına tescil edilen taşınmazın bedeliYargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2026/929 · K. 2026/8873 ·
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın Hazine adına tescili davasında davalı, değerin maden değerine göre belirlenmesini istemişti. Daire, taşınmaz işletme ruhsatı alınan sahada bulunduğu için kamulaştırıldığından 2942 m. 11/3 gereği kamulaştırmayı gerektiren hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ve ileride getireceği kârın dikkate alınamayacağını, tarım arazisi niteliğine göre net gelirle değer biçilmesinin yerinde olduğunu kabul etti. Kamulaştırma bedeline dava tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faiz işletilmesi gerektiğinden hüküm düzeltilerek onandı.
Sonuç: Kamulaştırma maden ruhsatı nedeniyle yapılmışsa madenin getireceği değer artışı bedele katılmaz; Daire tarım arazisi net gelirini yerinde buldu.
7. Davacı idare adına tescil istenen kamulaştırmada maden ruhsatı alanındaki taşınmazın bedeliYargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2018/706 · K. 2018/24790 ·
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın davacı idare adına tescili davasında Daire, karar düzeltme istemini kabul ederek önceki ilamını kaldırdı ve yeniden inceledi. Maden ruhsatı ve işletme izni belgelerinin getirtilmesi, tarafsız maden ve jeoloji mühendislerinin bulunduğu bilirkişi kuruluyla yeniden keşif yapılması, taşınmaz dava tarihinde ruhsat ve işletme izni verilen bölüm içindeyse resmî kurumlardan maden işletmesine ilişkin veriler getirtilerek taşınmaza maden gelirine göre değer biçilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozdu; bloke edilecek bedel yönünden de bozdu.
Sonuç: Bu dosyada Daire, dava tarihinde ruhsat ve işletme izni bölümünde kalan taşınmaza resmî verilerle maden gelirine göre değer biçilmesini istedi.
8. Maden geliriyle değer biçilmesi yönündeki bozmaya uyulmamasıYargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2022/15606 · K. 2023/5666 ·
Daire daha önce, maden şirketinin ruhsat alanında kalan taşınmaz için ruhsat belgelerinin getirtilmesini, maden mühendisli bilirkişi kuruluyla keşif yapılmasını ve taşınmaz dava tarihinde ruhsat ve işletme izni bölümündeyse maden gelirine göre değer biçilmesini istemişti. Mahkeme bozmaya uymuş ama gereklerini yerine getirmemişti. Daire fındık ağaçlarına değer biçilme yöntemini yerinde buldu, ancak bozmanın gerekleri yerine getirilmeden eksik incelemeyle hüküm kurulmasını yeniden bozma nedeni saydı.
Sonuç: Maden geliri yönünde bozmaya uyulduktan sonra resmî verilerle inceleme yapılmadan hüküm kurulamaz.
9. Baraj alanında kalan, üzerinde maden işletmesi bulunan taşınmazda kamulaştırmasız el atma bedeliYargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/14125 · K. 2025/10710 ·
Dava dilekçesine göre baraj göl alanında kalan ve davacı tarafa ait ruhsatlı kömür işletmesinin bulunduğu taşınmazlar için kamulaştırmasız el atma bedeli istenmişti; bölge adliye mahkemesi maden sahası olarak değer biçilmesini yerinde bulmuştu. Daire, taşınmazların dava tarihinde maden ruhsatı ve işletme izni verilen bölümde kalıp kalmadığının idarelerden sorulup krokili raporla belirlenmesini, bu bölümde ve üretime elverişliyse resmî verilerle denetime elverişli rapor alınmasını, bölüm dışında ve üretime elverişli olmayan alana tarım arazisi net geliriyle değer biçilmesini istedi; soyut ve yetersiz raporla hüküm kurulmasını bozma nedeni saydı.
Sonuç: Aynı taşınmazın ruhsat ve izin bölümünde kalan kısmı ile dışında kalan kısmı ayrı ölçütlerle değerlendirilir.
10. Arama ruhsatı sahibinin araziye verdiği zarardan sorumluluğuYargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2011/12645 · K. 2011/21110 ·
Arama ruhsatına dayanarak gaz arama faaliyeti için izin alan şirketin, bilirkişi raporlarına göre taşınmaz üzerinde üretim ve depolama ekipmanı kurulum aşamasında olduğu belirlenmişti; mahkeme davayı şirketin pasif sıfatı bulunmadığı gerekçesiyle reddetmişti. Daire, 3213 m. 46 uyarınca ruhsat sahibi faaliyetleri sırasında arazide meydana getirdiği zararı ödemekle yükümlü olduğundan, keşifle zarar verilip verilmediğinin, zararın miktarının ve müdahalenin hâlen sürüp sürmediğinin araştırılması gerektiğini belirterek husumet yokluğundan ret kararını bozdu.
Sonuç: Araziye verilen zarardan ruhsat sahibi sorumludur; dava ona karşı açılır.
11. Komşu parseldeki kil madeni kazısının zararı: komşuluk hukuku ve önlemYargıtay 14. Hukuk Dairesi · E. 2015/6584 · K. 2018/888 ·
Komşu parselde kil çıkarılırken açılan çukurlara dolan sular davacının parseline zarar vermişti; mahkeme suların davacının parselinden borularla geçirilerek tahliyesine karar vermişti. Daire davayı komşuluk hukukundan kaynaklanan el atmanın önlenmesi olarak niteledi; bu davalarda kusur aranmadığını, illiyet bağının yeterli olduğunu, küçük bir zarar doğmuş olsa dahi önlem alınması gerektiğini belirtti ve davacının parseline müdahale edilmeden önlemin nasıl alınabileceğinin keşifle belirlenmesi için kararı bozdu; hüküm infaza elverişli olmadığından da bozuldu.
Sonuç: Komşu parseldeki madencilikten doğan zararda kusur aranmaz; önlem zarar görenin arazisine yük getirmeden belirlenir.
12. Elbirliği mülkiyetindeki taşınmazda el atma, ağaç, eski hâle getirme ve maden bedeli davasını kim açarYargıtay Hukuk Genel Kurulu · E. 2009/577 · K. 2009/608 ·
Mirasçılardan ikisi, kendi paylarıyla sınırlı olarak el atmanın önlenmesi, ağaç bedeli, eski hâle getirme bedeli ve maden bedeli istemişti. Hukuk Genel Kurulu, el atmanın önlenmesi gibi taksimi mümkün olmayan talepleri ortaklardan her birinin tek başına ileri sürebileceğini, ama taksimi mümkün olan ağaç bedeli, eski hâle getirme bedeli ve maden bedeli taleplerine ilişkin davanın tüm mirasçılarca birlikte açılması gerektiğini belirtti; veraset ilamları arasındaki çelişki giderilip aktif husumetin buna göre çözülmesi için direnme kararını bozdu. Harç yönünden direnmeyi yerinde buldu.
Sonuç: Mirasçıların ortak taşınmazında el atmanın önlenmesini bir mirasçı tek başına isteyebilir; bedel taleplerinde bütün mirasçılar birlikte dava açmalıdır.
13. Maden işletmesi için acele kamulaştırmada kamu yararı ve acelelik hâliDanıştay İdari Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/2347 · K. 2024/3072 ·
IV. grup linyit işletme ruhsatlı sahada üretimin sürmesi için alınan Cumhurbaşkanı acele kamulaştırma kararının bir taşınmaza ilişkin kısmını Danıştay 6. Dairesi iptal etmişti. Kurul, madenlerin işletilmesi için gerekli taşınmazların kamulaştırılmasında kamu yararı bulunduğunun açık olduğunu, ancak acele kamulaştırma kararının kamu yararı ve acelelik hâli yönünden ayrı ayrı incelenmesi gerektiğini belirtti. Gerekçenin ekonomik yarar üzerine kurulduğunu, acele kamulaştırma yapılmazsa kamunun uğrayacağı zararların ortaya konulamadığını ve müdahil şirketin kamulaştırmadan vazgeçtiğini bildirdiğini tespit ederek acelelik hâlinin gerçekleşmediğini kabul etti ve iptal kararını kesin olarak onadı.
Sonuç: Maden için kamulaştırmada kamu yararı açık olsa da acele kamulaştırma için acelelik hâli ayrıca ve somut olarak gösterilmelidir.
Sık sorulan sorular
Maden şirketi ruhsatı var diye arazime girebilir mi?
Hayır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesine göre yetkili mercilerden alınmış olsa dahi maden işletme ruhsatı özel mülkiyete el atma hakkı vermez. Ruhsat sahibinin araziyi kullanabilmesi için arazi sahibiyle anlaşması gerekir. Anlaşma yoksa Daireye göre arama döneminde, arama çalışmasının niteliğine göre bedeli karşılığı irtifak veya intifa hakkı kurulabilir; arama çalışması mülkiyet hakkının kullanılmasını engellemeyecek kadar sınırlı kalıyor ya da az zarar veriyorsa ruhsat sahibi, adli mercilerce belirlenecek tazminatı ödemeye ve taşınmazı kullanılabilir hâle getirip terk etmeye zorlanabilir; işletme aşamasında anlaşma yoksa kamulaştırma gerekir. Bunlar olmadan yapılan kullanımda el atmanın önlenmesi ve ecrimisil istenebilir.
Arazimin altındaki maden bana mı aittir?
Hayır. 3213 sayılı Maden Kanunu m. 4'e göre madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi değildir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bu nedenle malikin taşınmazın altındaki madenden kaynaklanan bir hakkı olduğunu söyleme olanağı bulunmadığını belirtir. Bu kural tek başına bedeli belirlemez: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bazı bedel davalarında ruhsat sahasında kalan ve maden üretimine elverişli taşınmaza maden sahası olarak değer biçilmesini istemiş, bazılarında tarım arazisi net gelirini yerinde bulmuştur.
Maden şirketi arazimi kamulaştırabilir mi?
Şirket kamulaştırmayı talep edebilir, kamu yararı kararını Bakanlık verir. 3213 sayılı Kanun m. 46'ya göre işletme ruhsatı safhasında, işletme için gerekli özel mülk konusunda taraflar anlaşamazsa ve ruhsat sahibi talep ederse, Bakanlık kamu yararı kararı verdiğinde taşınmaz 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre kamulaştırılır. Masrafları ve bedeli ruhsat sahibi öder; taşınmaz Hazine adına tescil edilir ve ruhsat sürdükçe ruhsat sahibine tahsis edilir.
Maden sahasında kalan arazinin kamulaştırma bedeli nasıl belirlenir?
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin kararları tek bir kural koymaz. Kamulaştırma ruhsat sahası nedeniyle yapılmış ve taşınmaz Hazine adına tescil edilmişse Daire 2026'da, Kamulaştırma Kanunu m. 11/3 gereği madenin getireceği değer artışının dikkate alınamayacağını ve tarım arazisi net geliriyle değer biçilmesini yerinde bulmuştur. Davacı idare adına tescil istenen ya da taşınmazın başka bir kamu hizmeti için alındığı dosyalarda ise tescil davalarında taşınmaz dava tarihinde ruhsat ve işletme izni bölümündeyse resmî verilerle maden gelirine göre değer biçilmesini, kamulaştırmasız el atma davasındaki 2025 kararında ise taşınmaz bu bölümde ve maden üretimine elverişliyse resmî maden verileriyle denetime elverişli rapor alınmasını istemiştir.
Maden faaliyeti arazime zarar verdi; kimden tazminat isteyebilirim?
3213 sayılı Kanun m. 46'ya göre faaliyetler sırasında sahaya zarar verilirse ruhsat sahibi, adli mercilerin belirleyeceği tazminatı arazi sahibine ödemek ve sahayı kullanılabilir durumda terk etmekle yükümlüdür. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, arama ruhsatı sahibi şirkete karşı açılan davanın husumet yokluğundan reddedilmesini bu hükme dayanarak bozmuş ve zararın keşifle araştırılmasını istemiştir.
Komşu parseldeki maden ocağı arazime zarar veriyor; ne isteyebilirim?
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, komşu parseldeki kil kazısından doğan zararı komşuluk hukukundan kaynaklanan el atma olarak nitelemiş; bu davalarda davalının kusurunun aranmadığını, el atmanın önlenmesine, eski hâle getirmeye ve tazminata hükmedilebileceğini, küçük bir zararda da önlem alınması gerektiğini belirtmiştir. Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak 6325 sayılı Kanun m. 18/B uyarınca dava şartıdır.
Ruhsat sahibi arazim üzerinde irtifak hakkı kurdurabilir mi?
3213 sayılı Kanun m. 46'ya göre maden arama dönemi içinde, arama sahası özel mülk üzerindeyse madenci, kullanma amacına münhasır ve belli süreler için Genel Müdürlüğe başvurarak irtifak ve/veya intifa hakkı kurulmasını isteyebilir. Hakkın karşılığını Kamulaştırma Kanununa uygun olarak seçilecek bilirkişiler tespit eder. Ruhsat sahası dışından getirilecek su, doğalgaz, elektrik ve haberleşme hatları için de aynı yol açıktır.
Maden için kamulaştırılan arazimi geri alabilir miyim?
3213 sayılı Kanun m. 46'ya göre taşınmaza maden işletmesi için lüzum kalmadığı Genel Müdürlükçe tespit edilirse, rayiç bedeli ödenmek kaydıyla eski sahibine iade edileceği tebliğ edilir; eski sahip altı ay içinde almak istemezse taşınmaz Hazineye kalır. Bu düzen Kamulaştırma Kanunu m. 22-23'teki geri alma kurallarından farklıdır; o maddelerde kamulaştırma bedeli kanuni faiziyle ödenir ve süreler farklıdır.
Maden için acele kamulaştırma kararına karşı dava açılabilir mi?
Evet. Acele kamulaştırma işlemleri İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/A'daki ivedi yargılama usulüne tabidir ve dava açma süresi otuz gündür. Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna göre madenlerin işletilmesi için kamulaştırmada kamu yararı açıktır, ancak acele kamulaştırma kararı acelelik hâli yönünden ayrıca incelenir; yalnız ekonomik yarara dayanan ve acele el konulmazsa kamunun uğrayacağı zararı ortaya koymayan gerekçe yeterli görülmemiştir; Kurul, müdahil şirketin taşınmazın kamulaştırılmasından finansal sebeplerle vazgeçtiğini bildirmesini de gözeterek acelelik hâlinin gerçekleşmediğini kabul etmiştir.
Stratejik veya kritik madende acele kamulaştırma ne demektir?
3213 sayılı Kanun m. 8'e göre stratejik veya kritik madenlere ilişkin madencilik faaliyetleri için 2942 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda acele kamulaştırma yapılabilir. Hangi madenin stratejik veya kritik olduğunu ilgili bakanlıkların ve kurumların görüşü alınarak Bakanlık tespit eder. Bu fıkraya dayanan bir yargı kararı rehberde incelenen kararlar arasında yoktur.
Her maden için kamulaştırma yapılabilir mi?
Hayır. 3213 sayılı Kanun m. 46'nın son fıkrasına göre I. Grup madenler ile mıcır ve kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddesi için kamulaştırma hükümleri uygulanmaz. Kanuna ekli Harita ve Koordinat Listesi sınırları içinde, tapuda zeytinlik olarak kayıtlı ya da fiilen zeytinlik olan alanlarda, maddenin yürürlüğe girdiği tarihte ruhsat sahibi veya rödövansçı olanların ülkenin elektrik ihtiyacı için yürüttüğü madencilik faaliyetine 3213 geçici m. 45 ayrı bir izin rejimi kurar; ayrıntı zeytinlik kanunu rehberindedir.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Muğla Gayrimenkul Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası
Bu alandaki diğer rehberler
- 22/a uygulamasına itiraz: kadastro güncellemesi ve tapudaki alanın değişmesi (3402 sayılı Kanun m. 22/2-a)
- Kadastro hatası ve düzeltilmesi: 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 41
- Kadastro tespitine itiraz: askı ilanı, kadastro mahkemesinde dava ve on yıllık süre (3402 sayılı Kanun m. 11, 12)
- Mükerrer kadastro ve mükerrer tapu kaydının iptali (3402 sayılı Kanun m. 22/1, TMK m. 1026)
- Tapu tahsis belgesi: tapu yerine geçer mi, tapuya nasıl çevrilir? (2981 sayılı Kanun m. 10)
- Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davaları
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.