İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

Tapuda kamulaştırma şerhi: anlamı, satış ve şerhin silinmesi

Yayın tarihi:

Bu sayfada

Kısaca

  • Kamulaştırma şerhi, idarenin bir taşınmazı kamulaştırmaya karar verdiğini tapu kaydına yansıtan kayıttır.
  • Kamulaştırma Kanununun 7. maddesindeki şerhin metninde satış yasağı yoktur; kanun, şerhten sonra malik değişirse tapunun bunu idareye bildirmesini öngörür.
  • Satış yasağı, mahkemenin bedel tespiti davasında malike tebligat yapmasından sonra ve acele el koyma kararıyla başlar.
  • İdarelerin tapuya doğrudan koydurduğu "31/b" kaydını bölge adliye mahkemeleri devre engel saymış, Yargıtay bu kararları onamıştır.
  • İdare şerhten itibaren altı ay içinde mahkemeye başvurduğunu belgelemezse şerh tapu müdürlüğünce kendiliğinden silinir.
  • Silinmezse malik, şerhi koyduran idareye karşı şerhin kaldırılması davası açabilir.

Tapu kaydında kamulaştırma şerhi görmek iki soruyu doğurur: taşınmaz satılabilir mi ve şerh ne zaman kalkar? Bu rehber, Kamulaştırma Kanunu (2942) m. 7'deki idari şerhi, m. 31/b'deki devir yasağını ve m. 27/2'deki acele el koyma şerhini birbirinden ayırır; altı ay sonra resen silme kuralını, tapu şerhi silmediğinde açılan terkin davasını, idarenin kamulaştırmadan vazgeçmesini (m. 21) ve kamulaştırma tamamlandıktan sonraki geri alma hakkını (m. 22-23) Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararlarıyla anlatır. Bedel tespiti ve acele kamulaştırmanın işleyişi kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde ayrıca anlatılmıştır.

İlgili rehberler: Maden sahası kamulaştırma: ruhsat sahibinin irtifak talebi, kamulaştırma, bedel, zarar ve iade (3213 sayılı Maden Kanunu m. 46)Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davalarıHaciz şerhi nedir? Tapudaki haciz şerhinin ve ipoteğin kaldırılması

Dava, süre ve usul

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Görevli mahkeme

Asliye hukuk mahkemesi: Kamulaştırma Kanunundan doğan ve adli yargıda çözümlenecek anlaşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür (2942 m. 37); HMK m. 2'ye göre de malvarlığı haklarına ilişkin davalarda genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Dayanak: 2942 sayılı Kanun m. 37; HMK m. 2

Yetkili mahkeme

Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi (2942 m. 37).

Dayanak: 2942 sayılı Kanun m. 37

Dava şartı

Zorunlu arabuluculuk yoktur: 6325 m. 18/B dava şartı arabuluculuğu kira, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarıyla sınırlar. 2942 m. 7'de dava açmadan önce idareye ya da tapu müdürlüğüne başvurma şartı yazılı değildir.

Dayanak: 6325 sayılı Kanun m. 18/B; 2942 sayılı Kanun m. 7

Süre ve zamanaşımı

2942 m. 7'de şerhin terkini davası için bir dava açma süresi yazılı değildir. Kanundaki süre idareye ilişkindir: şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedel tespiti ve tescil isteğinde bulunulduğuna dair mahkeme belgesi tapuya ibraz edilmezse şerh tapu idaresince resen silinir.

Dayanak: 2942 sayılı Kanun m. 7

Yargılama usulü

Basit yargılama usulü (2942 m. 37).

Dayanak: 2942 sayılı Kanun m. 37

Harç

Kanunda şerhin terkini davası için ayrı bir harç kuralı yoktur. Harçlar Kanunu (1) sayılı Tarife konusu belli bir değerle ilgili davalarda esas hakkındaki kararda nispi, bunun dışında kalan davalarda maktu karar ve ilam harcı öngörür; 2942 Ek m. 4'teki maktu harç kuralı yalnız bedel ve tazminat kararlarına ilişkindir.

Dayanak: 492 sayılı Kanun (1) sayılı Tarife A-III; 2942 sayılı Kanun Ek m. 4

Kanun yolu

İlk derece mahkemesinin nihai kararına karşı istinaf (HMK m. 341/1-a), bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz (HMK m. 362) yolu açıktır. Malvarlığı davalarındaki parasal kesinlik sınırları (HMK m. 341/2, m. 362/1-a) her yıl HMK ek m. 1'e göre artırılır; davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır.

Dayanak: HMK m. 341, 362, ek m. 1

Tapuda kamulaştırma şerhi ne demek? 2942 m. 7 şerhi, m. 31/b devir yasağı ve m. 27/2 acele el koyma şerhi

Tapuda "kamulaştırma şerhi" diye anılan kayıt tek bir kayıt değildir. Kamulaştırma Kanunu (2942) üç ayrı aşamada tapu kaydına yansıyan üç ayrı hüküm içerir ve bunların sonuçları farklıdır: 1) m. 7'deki idari şerh, 2) m. 31/b'deki devir yasağı, 3) m. 27/2'deki acele el koyma şerhi.

1) m. 7 şerhi. 2942 m. 7/3'e göre idare kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini taşınmazın kayıtlı olduğu tapu idaresine bildirir. Bu, kamulaştırma sürecinin başındaki kayıttır; henüz mahkemeye başvurulmamış, bedel belirlenmemiştir. Kanun bu şerhe bir süre bağlamıştır: idare şerh tarihinden itibaren altı ay içinde m. 10'a göre bedel tespiti ve tescil isteğinde bulunduğunu gösteren mahkeme belgesini tapuya ibraz etmezse şerh tapu idaresince resen silinir.

2) m. 31/b yasağı. 2942 m. 31/b, mahkemece m. 10 uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmazın başkasına devir ve ferağ veya temlikini yasak işler arasında sayar. Bu yasak, idarenin bedel tespiti ve tescil davası açmasından ve mahkemenin malike tebligat yapmasından sonra başlar. 2942 m. 25/1 de kamulaştırma işleminin hakların kullanılması bakımından mal sahibi için bu tebligatla başladığını söyler.

3) m. 27/2 acele el koyma şerhi. Acele kamulaştırmada mahkemenin el koyma kararı tapu müdürlüğüne bildirilir ve taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir (2942 m. 27/2). Acele kamulaştırmanın şartları ve el koyma şerhinin bedel yönünden sonuçları kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberinde anlatılmıştır.

Uygulamada idarelerin m. 10 davası açmadan tapuya doğrudan "31/b şerhi" koydurduğu da görülür; Yargıtay kararlarındaki dava dilekçelerinde şerhin idarenin talebi üzerine m. 31/b gereğince konulduğu anlatılır. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/10605)1 Yargıtay 5. Hukuk Dairesi iki kaydı birbirinden ayırır: m. 7 gereğince konulan şerhin terkini istenen bir davayı bölge adliye mahkemesinin "31/b şerhinin kaldırılması" diye nitelendirip bu maddeye göre gerekçe yazmasını bozma sebebi saymış, hüküm fıkrasındaki "31-b" ibaresini "7 nci" diye düzelterek kararı onamıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2025/16026)2

Kararlar m. 7 kaydını kimi zaman "şerh", kimi zaman "beyan" diye anar; tapu kayıtlarında idare lehine m. 7 uyarınca beyan bulunduğunu tespit eden bölge adliye mahkemesinin, aynı kaydın terkinine ilişkin kararı Yargıtay tarafından onanmıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/220)3 Kaydın şerh mi beyan mı olduğu kararlarda ayrıca tartışılmamıştır.

Dördüncü ve ayrı bir kayıt, idareler arası devirde 2942 m. 30 uyarınca beyanlar hanesine düşülen şerhtir; Yargıtay bu şerhin devralan idarenin tasarruf yetkisini kısıtlamadığını ve terkini için hukuki yarar bulunmadığını kabul etmiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2017/10784)4

Tapudaki haciz şerhi bunlardan ayrı bir kayıttır ve tapu haciz şerhi rehberinde anlatılmıştır; kamulaştırma şerhini ise 2942 m. 7'ye göre kamulaştırmayı yapan idare tapuya bildirir.

Kamulaştırma şerhi olan taşınmaz satılabilir mi? m. 7, m. 31/b ve m. 27/2'de devir

Cevap kaydın hangisi olduğuna göre değişir; "şerhli taşınmaz satılamaz" diye genel bir kural kanunda yoktur.

1) m. 7 şerhi: 2942 m. 7'nin metninde devir yasağı yoktur. Madde tersine şerhten sonra malikin değişebileceğini öngörür: bildirim tarihinden itibaren malik değişirse, mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişiklikleri tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır. Davalı idareler de bu davalarda m. 7 şerhinin tasarrufa engel olmadığını savunmuştur.3 Yargıtay kararlarında m. 7 şerhinin satışı engelleyip engellemediği ayrıca karara bağlanmamıştır.

2) m. 31/b: Mahkemenin m. 10 uyarınca yaptığı tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmazın başkasına devri, ferağı veya temliki yasaktır (2942 m. 31/b). 2942 m. 33 bu bende aykırı davranana hapis ve para cezası öngörür. Yasağa aykırı yapılmış bir devrin geçerliliği incelenen Yargıtay kararlarında tartışılmamıştır.

3) m. 27/2: Acele el koyma kararından sonra tapu kütüğüne devir, ferağ veya temlikin yapılamayacağı hükmü şerh edilir (2942 m. 27/2).

İdarelerin tapuya doğrudan koydurduğu "31/b şerhi" konusunda bölge adliye mahkemeleri bu kaydın taşınmazın devir ve temlikine engel olduğunu kabul etmiş, Yargıtay bu kararları onamıştır.1 Bir başka dosyada bölge adliye mahkemesi tapu kaydında mülkiyet hakkını kısıtlayacak ve taşınmazın devrini engelleyecek şekilde "satılamaz" şerhinin bulunmasını hukuki yararın gerekçesi yapmıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2025/3418)5 Bu nitelendirmeler bölge adliye mahkemelerinin gerekçesidir; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararları usul ve kanuna uygun bularak onamıştır.

Şerh mülkiyeti idareye geçirmez. 2942 m. 25/1'e göre mülkiyetin idareye geçmesi mahkemece verilen tescil kararı ile olur; m. 25/2'ye göre malikin taşınmazda yeni inşaat veya ekim yapmak gibi kullanma hakları da tescil kararı tarihinden itibaren kalkar.

Şerh altı ayda kendiliğinden silinir mi? 2942 m. 7'ye göre resen silmenin koşulları

2942 m. 7/3'ün son cümlesi (4650 sayılı Kanunla 2001'de değişik) resen silmenin koşullarını sayar: 1) süre şerh tarihinden itibaren işler; 2) süre altı aydır; 3) idarenin ibraz etmesi gereken belge, m. 10'a göre kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belgedir; 4) belge tapu idaresine ibraz edilmezse şerh tapu idaresince resen sicilden silinir. m. 7'de şerh için bundan başka bir süre yoktur.

Kanun silmeyi tapu idaresine bırakmış olsa da Yargıtay kararlarına konu dosyalarda şerhler çoğu zaman yıllarca kayıtta kalmıştır. Bir dosyada 2013'te konulan şerh, altı ay içinde bedel tespiti ve tescil davası açılmadığı hâlde silinmemiş; taşınmazın gördüğü yenileme, ifraz ve imar uygulaması işlemlerinden sonra da yeni tapu kayıtlarına terkin edilmeden aynen aktarılmıştır. Bölge adliye mahkemesi bu durumda tapu idaresince şerh kaldırılmadığından malikin taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde şerhin kaldırılması için dava açmakta hukuki yararı bulunduğunu kabul etmiş, Yargıtay onamıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/12946)6 Aynı dosyada idarenin kamulaştırma iradesinin devam ettiğini ve şerhin kaldırılmaması gerektiğini bildirmesi şerhin korunmasına yetmemiş; bölge adliye mahkemesi bu beyanı mülkiyet hakkının idare lehine sınırlandırıldığını gösteren bir olgu olarak değerlendirmiştir.6

Bir başka dosyada 2010'da konulan şerh 2021'de dava açılana kadar silinmemişti; bölge adliye mahkemesi şerhin yasal düzenlemeye rağmen resen terkin edilmediğini ve dava tarihinde de sürdüğünü tespit etmiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/14184)7

Bölge adliye mahkemeleri altı aylık ölçütü, idarelerin tapuya doğrudan koydurduğu "31/b şerhi"ne de uygulamıştır. Acele el koyma kararından sonra konulan böyle bir kayıtta şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedel tespiti ve tescil davası açılmadığı için m. 7'nin son fıkrasındaki koşulların gerçekleştiği kabul edilmiş ve terkin kararı onanmıştır.1 2024'te konulan bir kayıtta idare acele kamulaştırma işlemlerinin sürdüğünü ve bu sırada şerhin kaldırılmasının istenemeyeceğini savunmuş; bölge adliye mahkemesi şerh tarihinden itibaren altı ay içinde m. 10 davasının açılmadığını tespit ederek terkin kararında isabetsizlik görmemiş, Yargıtay onamıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2025/9735)8

İdarenin bedel tespiti ve tescil davasını altı aydan sonra açması da sonucu değiştirmemiştir. 2022 sonunda konulan kayıtta acele el koyma kararı verilmiş, m. 10 davası ise ancak 2024'te açılmıştı; bölge adliye mahkemesi bedel tespiti ve tescil davasının kanunda öngörülen altı aylık süreden sonra açılmasını ve dava tarihinde "satılamaz" şerhinin bulunmasını gözeterek malikin dava tarihi itibarıyla hukuki yararı bulunduğunu, davanın kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.5 Bu ölçütler bölge adliye mahkemelerinin gerekçesidir; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararları onamakla yetinmiştir.

Tapu şerhi silmezse şerhin terkini davası: hukuki yarar, davalı idare ve yargılama giderleri

Altı aylık süre geçtiği hâlde şerh sicilde duruyorsa malik şerhin terkini (kaldırılması) için dava açabilir. Kamulaştırma Kanunundan doğan ve adli yargıda çözümlenecek anlaşmazlıklar taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde basit yargılama usulüyle görülür (2942 m. 37).

Hukuki yarar. İdareler bu davalarda şerhin tapu müdürlüğünce resen ya da malikin başvurusuyla kaldırılabileceğini, bu yüzden dava açmakta hukuki yarar bulunmadığını savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi, m. 7'deki resen silme hükmüne karşın dava tarihinde şerhin hâlâ sicilden terkin edilmediğini, idarenin şerhin terkini yönünde bir iradesi ya da tasarrufu bulunmadığını ve açılmış bir bedel tespiti ve tescil davası olmadığını tespit ederek malikin hukuki yararını kabul etmiş; Yargıtay bu kararı onamıştır.3 Hukuki yarar yokluğundan ret kararı veren ilk derece mahkemesinin kararı da bu gerekçeyle kaldırılmış ve dava kabul edilmiştir.6

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kendi gerekçesinde, 2019'da m. 7 uyarınca işlenen şerhte dava tarihine kadar ve hâlen açılmış bir bedel tespiti ve tescil davası bulunmadığını gözeterek davanın kabulünde isabetsizlik görmemiştir.2 Bu kararlarda belirleyici olgu, dava tarihine kadar m. 10 davasının açılmamış olmasıdır; idarenin yol projesi yatırım programına alınırsa kamulaştırmaya başlanacağını bildirmesi sonucu değiştirmemiştir.3

Davacı. Taşınmazda paydaş olan malikin açtığı terkin davası da kabul edilmiş ve onanmıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2025/6229)9 Paydaşın tek başına dava açıp açamayacağı bu kararda ayrıca tartışılmamıştır.

Davalı. Dava şerh lehtarı idareye karşı açılır. Bölge adliye mahkemesi, tapu kaydındaki kamulaştırma şerhinin davalı idarenin talebi üzerine ve idare lehine konulmuş olması nedeniyle idarenin husumet itirazını yerinde görmemiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2025/1596)10 Tapu müdürlüğünün davalı gösterilip gösterilemeyeceği incelenen kararlarda karara bağlanmamıştır; bu dosyalarda davalı her zaman şerh lehtarı idaredir.

Tapuya önce başvurmak. Bazı davacılar dava açmadan önce tapu müdürlüğüne başvurup sonuç alamadıklarını, bazı idareler ise malikin tapuya başvurmadan dava açtığını ileri sürmüştür. Tapu müdürlüğüne başvurunun dava şartı olup olmadığı kararlarda tartışılmamıştır; bölge adliye mahkemeleri hukuki yararı şerhin dava tarihinde sicilde bulunmasına bağlamıştır.9 2942 m. 7'de böyle bir ön başvuru şartı da yazılı değildir.

Giderler. Dava kabul edilince yargılama giderleri ve vekâlet ücreti davalı idareye yükletilir: bölge adliye mahkemesi, dava şerh lehtarına yöneltilerek açıldığı ve kabul edildiği için HMK m. 326 uyarınca idarenin giderlerden sorumlu tutulmasında usulsüzlük görmemiştir.9 Başka bir bölge adliye mahkemesi de, idarenin şerhin terkininin tapu müdürlüğünce yapılabilecek bir işlem olduğu itirazına karşın giderlerin idareye yüklenmesini isabetli bulmuş, ancak harçtan muaf olan davalı idareden harç alınmasını doğru görmemiştir.10

2942 m. 7'de şerhin terkini davası için bir dava açma süresi ya da zamanaşımı yazılı değildir; incelenen kararlarda da bu konuya değinilmemiştir. Şerhin sicilde kaldığı sürede malikin uğradığı zararın tazmini de bu kararların konusu olmamıştır.

Şerhin terkini davasında ispat: tapu kaydı, şerh tarihi ve bedel tespiti davasının bulunmaması

Davada ispatlanacak olgular 2942 m. 7/3'ün koşullarından çıkar: 1) şerhin hangi kayıtla ve hangi tarihte işlendiği; 2) şerh tarihinden itibaren altı ay geçmiş olması; 3) idarenin bu sürede m. 10'a göre bedel tespiti ve tescil isteğinde bulunduğunu gösteren mahkeme belgesini tapuya ibraz etmemiş olması; 4) şerhin dava tarihinde sicilde durması.

Mahkemeler bu olguları tapu kaydından tespit eder. Bölge adliye mahkemesi kararlarında şerhin tarihi ve yevmiye numarası ayrıca belirtilmiş, kaydın m. 7 uyarınca idare lehine işlendiği bu kayıttan gösterilmiştir.3 Taşınmaz yenileme kadastrosu, ifraz veya imar uygulaması görmüşse şerhin eski kayıttan yeni kayda aktarılıp aktarılmadığı da kayıtların zinciriyle ortaya konur.6

İdare m. 10 davası açtığını savunuyorsa, davanın açılış tarihi o mahkemenin dosyasından tespit edilir. Bir dosyada bölge adliye mahkemesi acele kamulaştırma dosyasının açılış ve el koyma tarihlerini, bedel tespiti ve tescil davasının açılış ve karar tarihlerini tek tek saptayarak bedel davasının altı aylık süreden sonra açıldığını belirlemiştir.5 Davalı idarenin cevap dilekçesi sunmadığı bir dosyada da şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedel tespiti ve tescil davası açılmadığı tespit edilerek terkin kararı verilmiş ve onanmıştır.1

İdarenin savunmasında bildirdiği olgular da delil değeri taşır. İdarenin cevabında yol projesinin yatırım programına henüz alınmadığını, alınırsa kamulaştırmaya başlanacağını söylemesini bölge adliye mahkemesi, açılmış bir bedel tespiti ve tescil davası bulunmadığı tespitiyle birlikte gerekçesinde anmıştır.3 İdarenin bedel tespiti davası açıldığını ve bedellerin malike ödendiğini ya da bankaya bloke edildiğini savunduğu bir dosyada ise şerh yargılama sırasında idarenin talebiyle kaldırılmış ve dava konusuz kalmıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/4940)11

Dava sürerken şerh kaldırılırsa: konusuz kalma, yargılama giderleri ve seri davalarda vekâlet ücreti

İdare dava açıldıktan sonra tapuya yazı yazıp şerhi kaldırtırsa davanın konusu ortadan kalkar. HMK m. 331/1'e göre davanın konusuz kalması sebebiyle esas hakkında karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde hâkim, yargılama giderlerini davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre takdir eder.

Bir dosyada idare kamulaştırmadan vazgeçtiğini ve durumu tapu müdürlüğüne bildirdiğini savunmuş; bölge adliye mahkemesi, vazgeçilmiş olsa da şerhin dava tarihine kadar kaldırılmadığını, malikin dava açmakta hukuki yararı bulunduğunu, şerhin dava açıldıktan sonra idarenin yazısıyla terkin edilmesi üzerine davanın konusuz kaldığını belirterek konusuzluk kararında isabetsizlik görmemiş; idarenin husumet, yargılama gideri ve vekâlet ücretine yönelik istinafını esastan reddetmiş, Yargıtay onamıştır.7

Aynı idareye karşı çok sayıda malikin benzer davalar açtığı dosyalarda vekâlet ücreti tartışılmıştır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, yargılama sırasında idarenin talebiyle şerhin kaldırıldığı bir dosyayı seri nitelikte açılan davalardan biri kabul ederek karar tarihindeki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ndeki maktu vekâlet ücretinin yarısına hükmedilmesinde isabetsizlik görmemiştir.11 Bir başka dosyada Daire, davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığı kararını isabetli bulmuş, ancak aynı bölgeden gelen aynı nitelikteki dosyalar birlikte gözetilerek vekâlet ücretinin seri dava kuralına göre değerlendirilmesi gerektiği için kararı bozmuştur; bozmaya uyularak verilen karar onanmıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2022/13000)12 Şerhin terkinine karar verilen seri bir davada da bölge adliye mahkemesi maktu vekâlet ücretinin yarısına hükmetmiştir.8

İdarenin m. 10 davasını terkin davası sürerken ve altı aylık süreden sonra açtığı bir dosyada bölge adliye mahkemesi, dava tarihinde hukuki yarar bulunduğu için ilk derece mahkemesinin konusuzluk kararı yerine davayı kabul etmesi gerektiğini belirtmiş; kararı yalnız idare istinaf ettiği için idare aleyhine düzeltmemiş ve bu hususu eleştirmekle yetinmiştir.5

İdare kamulaştırmadan vazgeçerse: 2942 m. 21 ve şerhin durumu

Kamulaştırmadan vazgeçme 2942 m. 21'de düzenlenir (m. 22'nin başlığında da "vazgeçme" kelimesi geçer, ancak m. 22 kamulaştırma kesinleştikten sonraki iadeyi düzenler). m. 21'e göre idare kamulaştırmanın her safhasında, kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili merciin kararı ile kamulaştırmadan tek taraflı olarak kısmen veya tamamen vazgeçebilir. Dava sırasında vazgeçilirse dava giderleri, harç ve mahkemece maktu olarak takdir edilecek avukatlık ücreti idareye yükletilir.

Vazgeçme yetkili merciin kararını gerektirir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, idarenin açtığı bedel tespiti ve tescil davasında, idare vekilinin duruşmada davadan vazgeçtiğini bildirmesine ve kamulaştırma olurunun iptal edildiğine ilişkin yazıya karşın gelen yazı cevabında vazgeçme kararının bulunmadığını tespit etmiş; usulüne uygun bir vazgeçme kararı bulunup bulunmadığı araştırılmadan davanın reddedilmesini bozma sebebi saymıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2017/35818)13

2942 m. 21'in metninde vazgeçmeden sonra tapudaki şerhin kimin isteğiyle ve ne zaman silineceğine ilişkin bir hüküm yoktur; incelenen kararlarda da bu konuda genel bir kural konmamıştır. Vazgeçmiş olmak şerhi kendiliğinden kaldırmaz: idarenin vazgeçtiğini savunduğu dosyada şerh dava tarihine kadar sicilde kalmış, malikin hukuki yararı bu nedenle kabul edilmiştir.7

Kamulaştırma tamamlandıktan sonra geri alma (2942 m. 22-23): şerhin silinme yolu değildir

Geri alma, şerhin kaldırılması için başvurulacak bir yol değildir. 2942 m. 22 ve m. 23 kamulaştırma kesinleşip mülkiyet idareye geçtikten sonra uygulanır; mülkiyetin idareye geçmesi mahkemece verilen tescil kararı ile olur (2942 m. 25/1). Şerh aşamasında taşınmaz hâlâ malikindir ve sorun geri alma ile değil, m. 7'deki resen silme ya da terkin davasıyla çözülür.

1) İdarenin duyurusuyla iade (m. 22). Kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmaza ihtiyaç kalmazsa idare bunu mal sahibine veya mirasçılarına Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurur; mal sahibi kamulaştırma bedelini aldığı günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmazı geri alabilir. İade kesinleşmeden sonra bir yıl içinde gerçekleşirse faiz alınmaz. Geri almayı kabul etmeyenin m. 23'e göre geri alma hakkı da düşer; kesinleşmeden itibaren beş yıl geçmişse m. 22 uygulanmaz (6552 sayılı Kanunla 2014'te eklenen fıkralar).

2) Mal sahibinin geri alma hakkı (m. 23). Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde amaca uygun hiçbir işlem veya tesisat yapılmaz ya da taşınmaz kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek olduğu gibi bırakılırsa mal sahibi bedeli kanuni faiziyle ödeyerek taşınmazını geri alabilir. Hak doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer; bu süreler geçtikten sonra eski malik idareden hak, bedel veya tazminat isteyemez ve dava açamaz (m. 23/3, 6552 ile 2014'te eklendi). Özel kanunlardaki istisnalar, Arsa Ofisi Kanununa dayanan kamulaştırmalar ve m. 3/2 hâlleri saklıdır.

Aynı amaç için birden fazla taşınmaz birlikte kamulaştırılmışsa bunlar bir bütün sayılır (m. 23/4). Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, birlikte kamulaştırılan taşınmazlardan bazılarında kamulaştırma işlemlerinin sürdüğü bir dosyada m. 23'ün şartlarının oluşmadığını, davanın reddi gerekirken kabul edilmesinin bozmayı gerektirdiğini kabul etmiştir. (Yargıtay 5. HD, E. 2024/7033)14 Bölge adliye mahkemesi de geri alma için kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması ve en son kamulaştırma işleminin kesinleşmesinden itibaren beş yılın geçmesi gerektiğini, proje kapsamındaki taşınmazların tümünün kamulaştırması tamamlanmadıkça koşulların oluşmadığını belirtmiş; Yargıtay onamıştır. (Yargıtay 5. HD, E. 2025/7688)15

m. 21, 22 ve 23'ün uygulanmasından doğan anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir (2942 m. 24/2). İncelenen kararlarda m. 22'deki duyuru ve üç aylık süre ile m. 23'teki bir yıllık süre ayrıca uygulanmamıştır.

Şerhin terkini davası istinaftan sonra Yargıtay aşamasına gelirse, dosyanın sıradaki yeri ve beklenen süre hakkında genel bir fikir dosyamnezamandoner.com üzerinden edinilebilir.

İlgili mevzuat

2942 sayılı Kanun m. 7 — Kamulaştırmada önce yapılacak işlemler ve idari şerh

Madde 7 – Kamulaştırmayı yapacak idare, kamulaştırma veya kamulaştırma yolu ile üzerinde irtifak hakkı kurulacak taşınmaz malların veya kaynakların sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösterir ölçekli planını yapar veya yaptırır; kamulaştırılan taşınmaz malın sahiplerini, tapu kaydı yoksa zilyetlerini ve bunların adreslerini, tapu, vergi ve nüfus kayıtları üzerinden veya ayrıca haricen yaptıracağı araştırma ile belgelere bağlamak suretiyle tespit ettirir.

İlgili vergi dairesi idarenin isteği üzerine taşınmaz mal ve kaynakların vergi beyan ve değerlerini, vergi beyanı bulunmadığı hallerde beyan yerine geçecek takdir edilecek değeri en geç bir ay içerisinde verir.

İdare kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini kamulaştırmaya konu taşınmaz malın kayıtlı bulunduğu tapu idaresine bildirir. Bildirim tarihinden itibaren malik değiştiği takdirde, mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişiklikleri tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır. (Değişik cümle: 24/4/2001 - 4650/2 md.) İdare tarafından, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde 10 uncu maddeye göre kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belge tapu idaresine ibraz edilmediği takdirde, bu şerh tapu idaresince resen sicilden silinir.

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

2942 sayılı Kanun m. 31 — Yasak işler ve eylemler

Madde 31 – (Değişik: 24/4/2001 - 4650/18 md.)

Aşağıda yazılı işler ve eylemler yasaktır.

a) 15 inci madde uyarınca oluşturulan bilirkişilerin, kendilerine mahkemece takdir edilen ücret dışında herhangi bir suretle çıkar sağlamaları,

b) Mahkemece 10 uncu madde uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmaz malın başkasına devir ve ferağ veya temliki.

c) Dava giderlerinin avukat veya dava vekilleri veya onlar adına hareket edenler tarafından kabullenilmesi.

d) Kamulaştırma bedelinin tamamının veya bir kısmının nakden veya başka bir şekilde, avukat veya dava vekili veya onlar adına hareket edenler tarafından mal sahibine önceden ödenmesi.

e) Kamulaştırma bedelinin tamamının veya bir kısmının avukat veya dava vekili veya onlar adına hareket edenlere ait olacağının kararlaştırılması.

f)Yukarıda yazılı bentlerde yasaklanan fiillerin avukat veya dava vekillerince bizzat veya aracı ile mal sahibine teklif edilmesi veya bunlara yardımcı olunması.

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

2942 sayılı Kanun m. 27 — Acele kamulaştırma

Madde 27 – 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın (Değişik ibare: 24/4/2001 - 4650/15 md.) 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına (Değişik ibare: 24/4/2001 - 4650/15 md.) 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.

(Ek fıkra: 19/4/2018-7139/29 md.) Mahkemece verilen taşınmaz mala el koyma kararı tapu müdürlüğüne bildirilir. Taşınmaz malın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir. El koyma kararından sonra taşınmaz mal 20 nci madde uyarınca boşaltılır.

Bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir.

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 22 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

2942 sayılı Kanun m. 25 — Hakların sınırlandırılması ve mülkiyetin idareye geçmesi

Madde 25 – (Değişik: 24/4/2001 - 4650/14 md.)

Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi, mal sahibi için 10 uncu madde uyarınca mahkemece yapılan tebligatla başlar. Mülkiyetin idareye geçmesi, mahkemece verilen tescil kararı ile olur.

Mahkemece verilen tescil kararı tarihinden itibaren taşınmaz mal sahibinin, kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmaz malda yeni inşaat veya ekim yapmak veya mevcut inşaatta esaslı değişiklikler meydana getirmek gibi kullanma hakları kalkar. Bundan sonra yapılanların değeri dikkate alınmaz.

(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/27 md.) Baraj, sulama şebekeleri ve boru hatları, karayolu, demiryolu, liman ve havaalanı gibi gelecek yıllara sari büyük projelerde kamu yararı kararı kamulaştırılacak taşınmazların bulunduğu mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süre ile asılmak suretiyle ilan edilir. Kamu yararı kararının ilan süresinin bitiminden itibaren, kamulaştırılacak taşınmazlar üzerine yapılan sabit tesisler ile dikilen ağaçların bedeli, kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmaz. (Değişik üçüncü cümle: 19/4/2018-7139/28 md.) Taşınmazlardaki bu sınırlama ilan tarihinin bitiminden itibaren beş yıl olup, (…)

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

2942 sayılı Kanun m. 21 — İdarenin tek taraflı vazgeçmesi

Madde 21 – İdare kamulaştırmanın her safhasında kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili merciin kararı ile kamulaştırmadan tek taraflı olarak kısmen veya tamamen vazgeçebilir. Şu kadar ki, dava sırasında vazgeçme halinde dava giderleri ile harç, harcanan emek ve işin önemi gözetilerek mahkemece maktuen takdir olunacak avukatlık ücreti idareye yükletilir.

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

2942 sayılı Kanun m. 22 — Vazgeçme, iade ve devir

Madde 22 – (Değişik birinci fıkra: 24/4/2001 - 4650/13 md.) Kamulaştırmanın (…) kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması halinde, keyfiyet idarece mal sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur. (Değişik ikinci ve üçüncü cümleler: 10/9/2014 - 6552/100 md.) Bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malı geri alabilir. İade işleminin kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz. (Mülga dördüncü cümle: 10/9/2014-6552/100 md.)

(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının 23 üncü maddeye göre geri alma hakları da düşer.

(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz.

Ancak, kamulaştırılan taşınmaz mala kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde, yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarak bu Kanunun 30 uncu veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 23 üncü maddesine göre işlem yapılır.

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 23 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

2942 sayılı Kanun m. 23 — Mal sahibinin geri alma hakkı

Madde 23 – Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde, kamulaştırmayı yapan idarece veya 22 nci maddenin dördüncü fıkrası uyarınca devir veya tahsis yapılan idarece; kamulaştırma ve devir amacına uygun hiç bir işlem veya tesisat yapılmaz veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz mal olduğu gibi bırakılırsa, mal sahibi veya mirasçıları kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek, taşınmaz malını geri alabilir.

Doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmayan geri alma hakkı düşer.

(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Birinci ve ikinci fıkrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamulaştırılan taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz ve dava açılamaz.

Aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz mal birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmaz malların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek yukarıdaki fıkralar buna göre uygulanır.

Özel kanunlarda bu maddenin uygulanmayacağına ilişkin hükümler saklıdır. 1164 sayılı Arsa Ofisi Kanununa dayanılarak yapılan kamulaştırmalarda ve bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda bu madde hükmü uygulanmaz.

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

2942 sayılı Kanun m. 37 — Yetkili ve görevli mahkeme ve yargılama usulü

Madde 37 – Bu Kanundan doğan tüm anlaşmazlıkların adli yargıda çözümlenmesi gerekenleri, taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemelerinde basit yargılama usulü ile görülür.

Kaynak: Kamulaştırma Kanunu (2942)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 22 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

Yargıtay kararları

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. Acele el koymadan sonra konulan 31/b kaydı altı ayda bedel davası açılmazsa silinir mi?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/10605 · K. 2025/4588 ·

    Acele el koyma kararından sonra idarenin talebiyle tapuya m. 31/b gereğince şerh konulmuş, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedel tespiti ve tescil davası açılmamıştı; davalı idare cevap dilekçesi de vermemişti. İlk derece mahkemesi şerhin kaldırılmasına karar verdi. Bölge adliye mahkemesi m. 7'nin son fıkrasındaki koşulların gerçekleştiğini, 31/b şerhinin taşınmazın devir ve temlikine engel olduğunu ve malikin hukuki yararı bulunduğunu belirterek idarenin istinafını esastan reddetti; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararı onadı.

    Sonuç: Bölge adliye mahkemesi, idarenin koydurduğu 31/b kaydına da altı aylık ölçütü uyguladı; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. m. 7 şerhi ile 31/b şerhi aynı şey mi?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2025/16026 · K. 2026/8399 ·

    Tapu kaydına 2019'da m. 7 uyarınca kamulaştırma şerhi işlenmiş, dava tarihine kadar ve hâlen bedel tespiti ve tescil davası açılmamıştı. Bölge adliye mahkemesi davayı kabul etti, ancak gerekçesini 31/b şerhine göre yazdı. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kabul sonucunu isabetli buldu; davanın m. 7 şerhinin terkinine ilişkin olduğu hâlde 31/b şerhinin kaldırılması diye nitelendirilmesini bozma sebebi saydı ve hüküm fıkrasındaki "31-b" ibaresini "7 nci" diye düzelterek kararı onadı.

    Sonuç: Yargıtay m. 7 şerhinin terkini davasını 31/b şerhinden ayırdı ve hükmü buna göre düzeltti.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. Altı ay geçtiği hâlde tapu şerhi silmediyse malikin dava açmakta hukuki yararı var mı?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/220 · K. 2024/6742 ·

    Bir çevre yolu projesi için 2017'de m. 7 uyarınca konulan şerh, dava açıldığı 2021'de hâlâ sicildeydi. İdare şerhin tasarrufa engel olmadığını, tapu müdürlüğünce resen ya da başvuru üzerine kaldırılabileceğini ve hukuki yarar bulunmadığını savundu. Bölge adliye mahkemesi altı aylık süre geçtiği hâlde şerhin terkin edilmediğini, idarenin terkin yönünde bir iradesi veya tasarrufu bulunmadığını, açılmış bir bedel tespiti ve tescil davası da olmadığını tespit ederek malikin hukuki yararını kabul etti; dava şerh lehtarına yöneltildiği ve kabul edildiği için giderlerin idareye yüklenmesini de usule uygun buldu. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararı onadı.

    Sonuç: Bölge adliye mahkemesi, altı ay geçtiği hâlde dava tarihinde sicilde duran şerh için malikin hukuki yararını kabul etti; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. İdareler arası devirde m. 30 uyarınca konulan şerh tasarruf yetkisini kısıtlar mı?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2017/10784 · K. 2018/23827 ·

    Hazineye ait taşınmazlar m. 30 uyarınca bir belediyeye devredilmiş, tapu kayıtlarına devir amacı dışında kullanılırsa devreden idarenin m. 23'e göre geri alabileceğine ilişkin şerh konulmuştu. Taşınmazların geçtiği belediye şerhin terkinini istedi ve ilk derece mahkemesi tasarruf yetkisinin kısıtlandığı gerekçesiyle davayı kabul etti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu şerhlerin belediyenin tasarruf yetkisini kısıtlamayacağını ve taşınmazın devir amacına uygun kullanılıp kullanılmadığının tespiti için konulduğunu belirterek davanın hukuki yarar yokluğundan reddi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu.

    Sonuç: İdareler arası devirde konulan m. 30 şerhi tasarrufu kısıtlamaz; terkini için hukuki yarar yoktur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Bedel tespiti davası altı aylık süreden sonra açılırsa terkin davası ne olur?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2025/3418 · K. 2025/7180 ·

    İdarenin 31/b şerhi istemesi üzerine 2022 sonunda tapuya kayıt işlenmiş, 2023'te acele el koyma kararı verilmiş, bedel tespiti ve tescil davası ise 2024'te, terkin davası sürerken açılmıştı. İlk derece mahkemesi davanın konusuz kaldığına karar verdi. Bölge adliye mahkemesi bedel davasının kanundaki altı aylık süreden sonra açıldığını, dava tarihinde mülkiyet hakkını kısıtlayan ve devri engelleyen "satılamaz" şerhinin bulunduğunu ve malikin hukuki yararı olduğunu, davanın kabul edilmesi gerektiğini belirtti; ancak kararı yalnız idare istinaf ettiği için idare aleyhine düzeltmeyip eleştirmekle yetindi ve istinafı esastan reddetti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi onadı.

    Sonuç: Bölge adliye mahkemesi, altı aydan sonra açılan bedel davasının dava tarihindeki hukuki yararı ortadan kaldırmadığını belirtti; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. Silinmeyen şerh yeni tapu kaydına aktarılmışsa ne olur?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/12946 · K. 2025/4727 ·

    2013'te konulan kamulaştırma şerhi altı ay içinde bedel tespiti ve tescil davası açılmadığı hâlde silinmemiş, imar uygulaması ve yenileme kadastrosundan sonra yeni tapu kayıtlarına da aktarılmıştı. İlk derece mahkemesi davayı hukuki yarar yokluğundan reddetti. Bölge adliye mahkemesi şerhin koşulları oluştuğu hâlde resen silinmediğini, idarenin kamulaştırma iradesinin sürdüğü yönündeki beyanıyla birlikte mülkiyet hakkının idare lehine sınırlandırıldığını ve malikin taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde dava açmakta hukuki yararı bulunduğunu belirterek kararı kaldırdı ve davayı kabul etti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi onadı.

    Sonuç: Resen silinmesi gerekirken yeni kayda aktarılan şerh için bölge adliye mahkemesi terkin davasını kabul etti; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. İdare kamulaştırmadan vazgeçtiyse ama şerh kalktıysa dava ne olur?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/14184 · K. 2025/5384 ·

    2010'da konulan şerh dava açılana kadar silinmemişti. İdare kamulaştırmadan vazgeçtiğini ve tapuya bildirdiğini savundu; şerh dava açıldıktan sonra idarenin yazısıyla terkin edildi. Bölge adliye mahkemesi vazgeçilmiş olsa da şerhin dava tarihine kadar kaldırılmadığını, malikin dava açmakta hukuki yararı bulunduğunu ve davanın konusuz kaldığına ilişkin kararda isabetsizlik olmadığını belirterek idarenin istinafını esastan reddetti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi onadı.

    Sonuç: Vazgeçmeye karşın şerh dava tarihinde sicilde olduğu için bölge adliye mahkemesi hukuki yararı kabul etti, sonradan kalkan şerhte davayı konusuz saydı; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. Acele kamulaştırma sürüyor diye şerhin terkini engellenebilir mi?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2025/9735 · K. 2025/18265 ·

    Acele kamulaştırmasına karar verilen taşınmazın kaydına 2024'te idarenin talebiyle 31/b gereğince şerh konulmuştu. İdare kamulaştırma işlemleri sürerken şerhin kaldırılmasının istenemeyeceğini savundu. Bölge adliye mahkemesi şerh tarihinden itibaren altı ay içinde m. 10 uyarınca bedel tespiti ve tescil davası açılmadığını, terkin kararında isabetsizlik bulunmadığını belirtti; davanın seri açılan davalardan olması nedeniyle maktu vekâlet ücretinin yarısına hükmetti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi onadı.

    Sonuç: Bölge adliye mahkemesi, altı ay içinde m. 10 davası açılmadığı için acele kamulaştırmanın sürdüğü savunmasına karşın terkini isabetli buldu; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Paydaş malik terkin davası açabilir mi; giderler kime yüklenir?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2025/6229 · K. 2025/18696 ·

    Karar başlığında dava m. 31/b gereğince konulan şerhin terkini diye anılır; bölge adliye mahkemesi ise davacının paydaş olduğu taşınmazın kaydında 2018'de idare lehine m. 7 uyarınca beyan işlendiğini ve bu kaydın dava tarihi olan 2023'te hâlâ sicilde bulunduğunu tespit etti. İdare şerhi resen silme yetkisinin tapu müdürlüğünde olduğunu ve giderlerin kendisine yüklenemeyeceğini savundu. Bölge adliye mahkemesi şerhin terkin edilmediğini, idarenin terkin yönünde bir iradesi bulunmadığını, bedel tespiti davası açılmadığını ve davacının hukuki yararı olduğunu; dava şerh lehtarına yöneltilip kabul edildiğinden HMK m. 326 uyarınca giderlerin idareye yüklenmesinde usulsüzlük bulunmadığını belirtti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi onadı.

    Sonuç: Bölge adliye mahkemesi kabul edilen terkin davasında giderleri HMK m. 326 uyarınca şerh lehtarı idareye yükledi; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 10. Terkin davası kime karşı açılır; harçtan muaf idareden harç alınır mı?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2025/1596 · K. 2025/4728 ·

    Malikler, tapu müdürlüğüne başvurdukları hâlde kaldırılmadığını ileri sürdükleri m. 7 şerhinin terkinini istedi. İdare terkinin tapu müdürlüğünce yapılabilecek bir işlem olduğunu ve harç ile giderlerin kendisine yüklenemeyeceğini savundu. Bölge adliye mahkemesi şerhin idarenin talebi üzerine ve idare lehine konulduğu için husumet itirazını yerinde görmedi, giderlerin idareye yüklenmesini isabetli buldu; yalnız harçtan muaf idareden harç alınmasını doğru görmeyerek kararı düzeltti ve davayı kabul etti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi onadı.

    Sonuç: Bölge adliye mahkemesi şerhi koyduran idareyi doğru davalı saydı, harçtan muaf idareden harç alınmasını düzeltti; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 11. Yargılama sırasında şerh kaldırılırsa seri davalarda vekâlet ücreti nasıl belirlenir?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/4940 · K. 2024/7730 ·

    2020'de idarenin talebiyle 31/b uyarınca konulan şerh, terkin davası sürerken idarenin yazılı talebiyle kaldırıldı ve dava konusuz kaldı. İlk derece mahkemesi tam vekâlet ücretine hükmetti; bölge adliye mahkemesi aynı idareye karşı açılan davaların seri nitelikte olduğunu belirterek maktu ücretin yarısına hükmetti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi dosyayı seri nitelikte açılan davalardan biri kabul ederek karar tarihindeki tarifedeki maktu vekâlet ücretinin yarısına hükmedilmesinde isabetsizlik görmedi ve kararı onadı.

    Sonuç: Aynı idareye karşı seri açılan terkin davalarında maktu vekâlet ücretinin yarısına hükmedilebilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 12. Konusuz kalan terkin davasında vekâlet ücreti nasıl değerlendirilir?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2022/13000 · K. 2023/3118 ·

    31/b gereğince konulan şerhin terkini davası konusuz kalmıştı. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi önceki incelemesinde konusuzluk kararını isabetli bulmuş, ancak aynı bölgeden gelen aynı nitelikteki dosyalar birlikte gözetilerek vekâlet ücretinin seri dava kuralına göre değerlendirilmesi gerektiği için kararı bozmuştu. İlk derece mahkemesi bozmaya uyarak tarifedeki ücretin yüzde ellisine hükmetti; Daire bozmaya uygun bu kararı onadı.

    Sonuç: Konusuz kalan seri terkin davalarında vekâlet ücreti seri dava kuralına göre belirlenir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 13. İdarenin kamulaştırmadan vazgeçmesi nasıl olur?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2017/35818 · K. 2018/6429 ·

    İdarenin açtığı bedel tespiti ve tescil davasında idare vekili duruşmada davadan vazgeçtiğini bildirmiş, idare kamulaştırma olurunun iptal edildiğini yazmıştı; ilk derece mahkemesi davayı reddetti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, m. 21'e göre idarenin kamulaştırmanın her safhasında tek taraflı vazgeçebileceğini, ancak gelen yazı cevabında vazgeçme kararının bulunmadığını belirterek usulüne uygun bir vazgeçme olup olmadığı araştırılmadan davanın reddedilmesini doğru görmedi ve kararı bozdu.

    Sonuç: Vazgeçme, yetkili merciin usulüne uygun kararıyla olur; mahkeme bu kararın varlığını araştırır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 14. Birlikte kamulaştırılan taşınmazlarda geri alma hakkı ne zaman doğar?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2024/7033 · K. 2025/1451 ·

    Malikler uzlaşmayla kamulaştırılan taşınmazlarda beş yıl içinde amaca uygun işlem yapılmadığını ileri sürerek m. 23'e göre geri alma istedi. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi daha önce m. 23/4'teki bütünlük kuralı gereğince birlikte kamulaştırılan her taşınmazın değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle bozma kararı vermişti. İlk derece mahkemesi yine kabul kararı verince Daire, aynı kamulaştırma kapsamındaki diğer taşınmazlarda kamulaştırma işlemlerinin sürdüğünü, bu nedenle m. 23'ün şartlarının oluşmadığını ve davanın reddi gerektiğini belirterek kararı bozdu.

    Sonuç: Birlikte kamulaştırılan taşınmazlardan birinde işlemler sürerken m. 23'e göre geri alma şartları oluşmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 15. Geri almada beş yıllık süre ne zaman başlar?Yargıtay 5. Hukuk Dairesi · E. 2025/7688 · K. 2026/334 ·

    Kamulaştırma kararı 2012'de kesinleşmiş, malik beş yıl geçtiği hâlde hiçbir şey yapılmadığını ileri sürerek m. 23'e göre geri alma istemişti. İdare bölgede diğer malikler yönünden kamulaştırmanın sürdüğünü savundu. Bölge adliye mahkemesi geri alma için kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması ve en son kamulaştırma işleminin kesinleşmesinden itibaren beş yılın geçmesi gerektiğini, proje kapsamındaki taşınmazların tümünün kamulaştırmasının tamamlanmadığını belirterek istinafı esastan reddetti. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi onadı.

    Sonuç: Bölge adliye mahkemesi, proje kapsamındaki taşınmazların tümünün kamulaştırması tamamlanmadan m. 23'teki koşulların oluşmadığını kabul etti; Yargıtay onadı.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

Tapuda kamulaştırma şerhi ne demek?

Kamulaştırma Kanunu (2942) m. 7'ye göre idare, kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini tapu idaresine bildirir. Şerh, taşınmazın kamulaştırma sürecine girdiğini gösterir; mülkiyeti idareye geçirmez. Mülkiyet, mahkemece verilen tescil kararıyla geçer (m. 25/1).

Kamulaştırma şerhi olan arsa satılır mı?

Kaydın türüne bağlıdır. m. 7 şerhinin metninde devir yasağı yoktur; madde, şerhten sonra malik değişirse tapunun bunu idareye bildirmesini öngörür. Mahkemenin m. 10 uyarınca bedel tespiti davasında yaptığı tebligattan sonra devir yasaktır (m. 31/b) ve acele el koyma kararından sonra tapuya devrin yapılamayacağı şerh edilir (m. 27/2). Bölge adliye mahkemeleri, idarelerin tapuya doğrudan koydurduğu 31/b kaydını devre engel saymış, Yargıtay bu kararları onamıştır.

Kamulaştırma şerhinin süresi ne kadar?

2942 m. 7'ye göre idare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedel tespiti ve tescil isteğinde bulunduğunu gösteren mahkeme belgesini tapuya ibraz etmezse şerh tapu idaresince resen silinir. m. 7'de şerh için bundan başka bir süre öngörülmemiştir.

Kamulaştırma şerhi nasıl kaldırılır?

Altı aylık süre dolduğunda şerhi tapu idaresinin resen silmesi gerekir. Silinmemişse malik, şerhi koyduran idareye karşı taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde şerhin terkini davası açabilir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, dava tarihine kadar bedel tespiti ve tescil davası açılmamış bir m. 7 şerhinde terkin kararını isabetli bulmuştur.

Şerhin kaldırılması davası kime karşı açılır?

Bölge adliye mahkemesi kararlarında dava, şerhin talebi üzerine ve lehine konulduğu idareye karşı açılmış; idarenin husumet itirazı yerinde görülmemiş ve Yargıtay bu kararları onamıştır. Tapu müdürlüğünün davalı gösterilip gösterilemeyeceği incelenen kararlarda karara bağlanmamıştır.

Dava açmadan önce tapu müdürlüğüne başvurmak şart mı?

2942 m. 7'de böyle bir ön başvuru şartı yazılı değildir ve incelenen Yargıtay kararlarında bu konu dava şartı olarak tartışılmamıştır. Bölge adliye mahkemeleri hukuki yararı, şerhin dava tarihinde sicilde bulunmasına bağlamıştır.

Dava sürerken idare şerhi kaldırırsa ne olur?

Dava konusuz kalır ve esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilir. HMK m. 331/1'e göre yargılama giderleri davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre belirlenir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, aynı idareye karşı seri açılan davalarda maktu vekâlet ücretinin yarısına hükmedilmesinde isabetsizlik görmemiştir.

İdare kamulaştırmadan vazgeçerse şerh kendiliğinden kalkar mı?

Vazgeçme 2942 m. 21'de düzenlenir ve yetkili merciin kararını gerektirir; maddede şerhin silinmesine ilişkin bir hüküm yoktur. Yargıtay'ın onadığı bir kararda idare vazgeçtiğini savunmasına karşın şerh dava tarihine kadar kaldırılmamış, malikin dava açmakta hukuki yararı kabul edilmiştir.

Kamulaştırma şerhi ile 31/b şerhi arasındaki fark nedir?

m. 7 şerhi kamulaştırma kararından sonra konur ve altı ay içinde mahkeme belgesi ibraz edilmezse silinir. m. 31/b ise mahkemenin bedel tespiti davasında yaptığı tebligattan sonra devri yasaklar. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, m. 7 şerhinin terkini davasının 31/b şerhinin kaldırılması diye nitelendirilmesini bozma sebebi saymış ve hükmü düzelterek onamıştır.

Kamulaştırılan taşınmaz geri alınabilir mi?

Kamulaştırma kesinleşip mülkiyet idareye geçtikten sonra 2942 m. 22 ve m. 23 geri almayı düzenler: idarenin duyurusu üzerine üç ay içinde ya da beş yıl içinde amaca uygun işlem yapılmazsa bir yıl içinde. Bu yol şerhin kaldırılma yolu değildir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, birlikte kamulaştırılan taşınmazlardan bazılarında işlemler sürerken m. 23'ün şartlarının oluşmadığını kabul etmiştir.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla Gayrimenkul Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Bu alandaki diğer rehberler

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.