Müsadere ve el konulan eşyanın iadesi (TCK m. 54-55, CMK m. 131)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Temel bilgiler
- TCK m. 54-55'teki müsadere ile CMK m. 123'teki el koyma arasındaki fark nedir?
- TCK m. 54'e göre hangi eşya müsadere edilir, hangi hâllerde edilmeyebilir?
- Kiralık ya da başkasına ait araç TCK m. 54/1'e göre müsadere edilir mi?
- TCK m. 55'e göre para ve suç kazancı ne zaman müsadere edilir?
- El konulan araç, telefon ve para CMK m. 131'e göre nasıl geri alınır?
- Beraat, düşme ve HAGB kararında el konulan eşyaya ne olur?
- Müsadere kararına ve müsadere talebinin reddine karşı hangi kanun yoluna gidilir (CMK m. 231/12, 256-259)?
- İlgili mevzuat
- Kararlar
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Müsadere, suçla bağlantılı eşyanın ya da suçtan elde edilen kazancın mülkiyetinin devlete geçmesidir; Türk Ceza Kanunu bunu bir güvenlik tedbiri olarak düzenler.
- El koyma ise soruşturma veya kovuşturma sırasında başvurulan bir koruma tedbiridir; el konulan her eşya müsadere edilmez.
- Eşya iyiniyetli üçüncü kişiye aitse kural olarak müsadere edilmez.
- Saklanmasına gerek kalmayan ya da müsadere edilmeyeceği anlaşılan eşya kendiliğinden veya istem üzerine geri verilir; istemin reddine itiraz edilebilir.
Müsadere, suçla bağlantılı eşyanın ya da suçtan elde edilen kazancın mülkiyetinin devlete geçmesi sonucunu doğuran bir güvenlik tedbiridir; el koyma ise soruşturma ve kovuşturma sırasında eşyanın alınmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu m. 54 ve 55'teki eşya ve kazanç müsaderesini, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 123-134'teki el koyma ve iadeyi ve m. 256-259'daki müsadere usulünü araç, telefon ve para örnekleriyle, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarına dayanarak anlatır.
Temel bilgiler
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Hangi eşya müsadere edilir?
Kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşya, iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla müsadere edilir.
Dayanak: TCK m. 54/1
- Hakkaniyet sınırı
Suçta kullanılan eşyanın müsaderesi işlenen suça göre daha ağır sonuçlar doğuracak ve bu nedenle hakkaniyete aykırı olacaksa mahkeme müsadereye hükmetmeyebilir.
Dayanak: TCK m. 54/3
- Para ve kazanç
Suçtan elde edilen maddi menfaat ve ekonomik kazanç müsadere edilir; ancak bunun için menfaatin suçun mağduruna iade edilememesi gerekir.
Dayanak: TCK m. 55/1
- El konulan eşyanın iadesi
Saklanmasına gerek kalmayan ya da müsadere edilmeyeceği anlaşılan eşyanın geri verilmesine re'sen veya istem üzerine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme karar verir; istemin reddine itiraz edilebilir.
Dayanak: CMK m. 131/1
- Bilgisayara el koyma
Şifre çözümü yapılıp gerekli kopyalar alındığında el konulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir.
Dayanak: CMK m. 134/2
- Esasla karar verilmemişse
Kamu davası açılmamış ya da açılıp da esasla birlikte müsadere kararı verilmemişse Cumhuriyet savcısı veya katılan, davayı görmeye yetkili mahkemeye başvurabilir; iade edilmesi gereken eşya için mahkeme re'sen de karar verir.
Dayanak: CMK m. 256
- HAGB'de müsadere
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder.
Dayanak: CMK m. 231/5
TCK m. 54-55'teki müsadere ile CMK m. 123'teki el koyma arasındaki fark nedir?
Müsadere, bir şeyin mülkiyetinin devlete geçmesi sonucunu doğurur ve Türk Ceza Kanunu'nda bir güvenlik tedbiri olarak düzenlenmiştir. (Yargıtay CGK, E. 2014/66)1 Kanun iki türü ayrı maddelerde düzenler: 1) TCK m. 54'teki eşya müsaderesi, 2) TCK m. 55'teki kazanç müsaderesi. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre müsadere kararı güvenlik tedbiri olmakla birlikte hükmün bir parçasıdır; bu nedenle hükmün tabi olduğu kanun yoluna tabidir.1
El koyma ise CMK m. 123-134 arasında düzenlenen bir koruma tedbiridir. Ceza Genel Kuruluna göre el koyma, çoğu zaman bir suçun gerçekten işlenip işlenmediğinin belli olmadığı ya da şüpheli tarafından işlendiğinin henüz yargı kararıyla sabit olmadığı hâllerde, gecikmesinde sakınca bulunduğu için görünüşte haklılıkla yetinilerek başvurulan bir tedbirdir. (Yargıtay CGK, E. 2014/312)2 CMK m. 123/1'e göre ispat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınır; yanında bulunduran kişi bu tür eşyayı rızasıyla teslim etmezse eşyaya el konulabilir (m. 123/2). 7262 sayılı Kanunla eklenen m. 123/3'e göre muhafaza altına alınan veya el konulan eşyanın ya da malvarlığı değerlerinin kıymeti tespit edilir.
CMK m. 127/1 uyarınca el koyma hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamayan hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle yapılır. Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklamazsa el koyma kendiliğinden kalkar (m. 127/3). Zilyetliğindeki eşyaya veya diğer malvarlığı değerlerine el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir (m. 127/4). Taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma ayrı bir maddede, CMK m. 128'de düzenlenir.
İki kurum birbirine bağlıdır ama aynı sonucu doğurmaz: el konulan her eşya müsadere edilmez. CMK m. 131/1, müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan ya da soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan eşyanın geri verilmesini öngörür. Ceza Genel Kurulu da elkonulan ancak müsadereye tabi tutulamaması nedeniyle iade edilmesi gereken eşya ve malvarlığı değerlerinin iade koşullarını ayrıca inceler.2
TCK m. 54'e göre hangi eşya müsadere edilir, hangi hâllerde edilmeyebilir?
TCK m. 54/1'e göre iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur. Suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya ise ancak kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak açısından tehlikeliyse müsadere edilir. 6763 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre eşyanın üzerinde iyiniyetli üçüncü kişiler lehine tesis edilmiş sınırlı ayni hak varsa müsadere kararı bu hak saklı kalmak şartıyla verilir.
Maddenin diğer fıkraları müsaderenin kapsamını belirler: 1) eşya ortadan kaldırılmış, elden çıkarılmış, tüketilmiş ya da müsaderesi başka bir surette imkânsız kılınmışsa eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine karar verilir (m. 54/2); 2) bir şeyin yalnız bazı kısımlarının müsaderesi gerekiyorsa ve bu kısım tümüne zarar verilmeden ayrılabiliyorsa yalnız o kısım müsadere edilir (m. 54/5); 3) birden fazla kişinin paydaş olduğu eşyada yalnız suça iştirak eden kişinin payı müsadere edilir (m. 54/6).
Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya TCK m. 54/4 uyarınca müsadere edilir. Ceza Genel Kuruluna göre bu eşyanın, eylem suç oluşturmasa dahi her hâlde müsaderesine hükmolunur.1 Aynı Kurul, uyuşturucu madde ve tabanca gibi bulundurulması, kullanılması veya taşınması başlı başına suç oluşturan şeyleri, suçun işlenmesinde kullanılan ve kendisi suç oluşturmayan eşyadan ayrı bir grupta değerlendirir. (Yargıtay CGK, E. 2018/476)3
Ceza Genel Kuruluna göre TCK m. 54'teki "müsaderesine hükmolunur", "müsadere edilir" ifadeleriyle zorunlu müsadere sistemi kabul edilmiş, m. 54/3 ile bu sistem orantılılık ilkesi doğrultusunda yumuşatılmıştır. (Yargıtay CGK, E. 2019/267)4 TCK m. 54/3 uyarınca suçta kullanılan eşyanın müsaderesi işlenen suça göre daha ağır sonuçlar doğuracak ve bu nedenle hakkaniyete aykırı olacaksa müsadereye hükmedilmeyebilir. Kurul, hakkaniyetten maksadın müsaderenin kişinin yıkımına neden olmaması olduğunu belirtir ve ormandan katırıyla kereste kaçıran failin katırının müsadere edilmesini hakkaniyete uygun bulmaz; hâkim her somut olayı kendi içinde değerlendirerek müsaderenin işlenen suça göre çok daha ağır bir durum yaratıp yaratmayacağını araştırır.4
Hangi eşyanın "suçun işlenmesinde kullanılan" eşya sayılacağı da ayrıca incelenir. Ceza Genel Kurulu, bu kavramı suçun işlenmesini kolaylaştıran ve suçtan beklenen sonucu elde etmeye yardımcı olan dışsal araçlar olarak tanımlar.4 Eşyanın suçta kullanıldığı ispatlanmalıdır: Yargıtay 8. Ceza Dairesi, uyuşturucu madde ticaretinden verilen mahkûmiyeti onarken sanığa ait cep telefonu ve telefondaki SIM kartın suçta kullanıldığına dair delil elde edilemediği için müsaderesini hukuka aykırı bulmuş, hükmü düzelterek telefonun ve SIM kartın sahibine iadesine karar vermiştir. (Yargıtay 8. CD, E. 2026/5724)5
Bazı özel kanunlar müsadereyi ayrıca anar. Örneğin 7258 sayılı Kanun m. 5, o maddedeki bahis ve şans oyunu suçlarıyla bağlantılı eşya ile mal varlığı değerlerinin TCK'nın eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümlerine göre müsadere edileceğini belirtir. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m. 13/1 de bu Kanundaki suçlarda TCK'nın müsadere hükümlerinin uygulanacağını belirtir; ancak kaçak eşya taşımasında bilerek kullanılan taşıma aracının müsadere edilebilmesi için maddede sayılan üç koşuldan birinin gerçekleşmesini arar. Ceza Genel Kurulunun aktardığı 7499 sayılı Kanun gerekçesi de Gümrük Kanunu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve Orman Kanunu kapsamındaki müsadere konusu eşyayı ayrıca anar. (Yargıtay CGK, E. 2026/151)6 Bu sayfa TCK m. 54-55'in genel kurallarını anlatır; özel kanundaki koşullar o kanuna göre ayrıca incelenir.
Kiralık ya da başkasına ait araç TCK m. 54/1'e göre müsadere edilir mi?
TCK m. 54/1, eşyanın iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamasını müsaderenin koşulu sayar. Bu koşul özellikle suçta kullanılan aracın sanığa değil başka bir kişiye ait olduğu dosyalarda önem taşır.
Ceza Genel Kurulu, hırsızlıkta kullanılan bir minibüsün ruhsat sahibi olan katılanın aracı sanığa kiraya verdiğini ileri sürdüğü dosyada, Türk Medeni Kanunu'nun 3. maddesinde de belirtildiği üzere asıl olanın iyi niyetin varlığının kabulü olduğunu belirtmiştir. Kurul, katılanın aracın suçta kullanılacağını bilerek verdiğine veya kendisinden beklenen özeni göstermediğine dair dosyada delil bulunmadığını, ayrıca aracın müsadere edilmesinin hakkaniyete de aykırı olacağını birlikte gözeterek aracın iyi niyetli ruhsat sahibine iadesine karar verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.4 Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi de kaçak sigara taşınan bir araçta aynı ölçüyü uygulamıştır: araç sahibi (malen sorumlu) aracını sanığın işlettiği rent a car şirketine kiraya verdiğine dair kira sözleşmesini sunduğu için Daire, aracın iyiniyetli üçüncü kişiye ait olduğunu kabul etmiş ve müsadere şartları oluşmayan aracın iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. (Yargıtay 7. CD, E. 2021/12422)7
Ceza Genel Kuruluna göre müsadere kararını denetleyen merci, öncelikle eylemin sabit olup olmadığını, eşyanın iyiniyetli üçüncü kişiye ait bulunup bulunmadığını ve müsaderenin orantılılık kuralına uygun olup olmadığını değerlendirmelidir.1 Mahkûmiyet hükmü ile üçüncü kişiye ait eşyanın müsaderesi iki ayrı hükümdür; mahkûmiyet hükmü sanık tarafından, müsadere hükmü ise üçüncü kişi konumundaki eşya sahibi tarafından kanun yoluna götürülebilir ve bu iki hüküm kural olarak birbirinden bağımsız incelenir.3
Anayasa Mahkemesi bir bireysel başvuruda, malikin iyi niyet iddiasının tartışılmamasını mülkiyet hakkının usul güvenceleri yönünden değerlendirmiştir. Uyuşturucu madde ticaretinde nakil aracı olarak kullanılan çekici ve dorsenin, hakkında herhangi bir suç isnadı bulunmayan malikinin başvurusunda Mahkeme, malikin yargılamaya katılıp müsadere kararını temyiz edebildiğini tespit etmiş; ancak araçların maliki olduğu ve suçta kullanıldığını bilmediği iddiasının derece mahkemelerince tartışılmadığını, makul bir değerlendirme yapılmadığını ve iyi niyet iddiasındaki malike eşyasını geri kazanabilmesi veya zararının tazmin edilmesi imkânının sağlanmadığını belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/14768)8
TCK m. 55'e göre para ve suç kazancı ne zaman müsadere edilir?
TCK m. 55/1'e göre suçun işlenmesi ile elde edilen veya suçun konusunu oluşturan ya da suçun işlenmesi için sağlanan maddi menfaatler ile bunların değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançların müsaderesine karar verilir. Aynı fıkranın son cümlesi bir şart koyar: müsadere kararı verilebilmesi için maddi menfaatin suçun mağduruna iade edilememesi gerekir. Müsadere konusu eşya veya maddi menfaatlere el konulamamışsa ya da bunlar merciine teslim edilmemişse bunların karşılığını oluşturan değerler müsadere edilir (m. 55/2). 5918 sayılı Kanunla eklenen m. 55/3'e göre eşyayı sonradan iktisap eden kişi Türk Medeni Kanunu'nun iyiniyetin korunmasına ilişkin hükümlerinden yararlanabiliyorsa eşya bu madde uyarınca müsadere edilemez.
Ceza Genel Kuruluna göre m. 55'in temel amaçlarından biri mağdurun haklarının korunmasıdır: el konulmuş maddi menfaatlerin suçun mağduruna iade edilebildiği veya iade edilebilme olanağının bulunduğu ya da suçun mağdurunun belli olduğu durumlarda kazanç müsaderesine hükmedilemez; çünkü mağdur bu değeri sanıktan talep etme hak ve olanağına sahiptir.2 Kurul, maddedeki "mağdur" ibaresini dar anlamda suçtan zarar göreni de kapsayacak şekilde yorumlar ve meşru hak sahiplerinin belirlendiği veya belirlenebildiği durumlarda kazanç müsaderesine hükmedilmemesi gerektiğini belirtir.2 Yargıtay 13. Ceza Dairesi de bu ölçüyle, mağduru belli bir hırsızlık dosyasında verilen kazanç müsaderesini bozmuş ve suçun konusunu oluşturan şeyin tutarının özel hukuk davası yoluyla talep edilebileceğini belirtmiştir. (Yargıtay 13. CD, E. 2014/7015)9
Sanığın üzerinde ele geçen paranın müsaderesi için o paranın suçla bağlantısı ortaya konmalıdır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, uyuşturucu madde ticaretinden mahkûm edilen sanığın üzerinde ele geçen 1.200 TL'nin suçun işlenmesiyle elde edildiğine dair kesin delil bulunmadığından paranın iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini hukuka aykırı bulmuş ve hükmü paranın sanığa iadesi yönünde düzeltmiştir. Daire, kabule göre de uygulamanın TCK m. 55/1 yerine m. 54 uyarınca yapılmasını hukuka aykırı saymıştır. (Yargıtay 10. CD, E. 2021/16171)10
Paranın ya da eşyanın kime ait olduğu tartışmalıysa ceza mahkemesi bu uyuşmazlığı çözmez. Ceza Genel Kuruluna göre iade kararı verilebilmesi için eşya ya da malvarlığı değerlerinin müsadereye tabi tutulamayacak olması ve aidiyetleri hususunda herhangi bir kuşku bulunmaması gerekir; aidiyetin ihtilaflı olduğu durumlarda hak sahibi olduğunu iddia eden kişi uyuşmazlığın çözümü için hukuk mahkemelerine başvurmalıdır.2 Kurul, nitelikli dolandırıcılık dosyasında el konulan Avro, ev eşyası ve araçlar bakımından suçun mağdurunun belli olması nedeniyle müsadere yapılamayacağını, bunların dolandırıcılıktan elde edilen menfaatin dönüştürülmesiyle ortaya çıkan kazanç olduğu sabit olmadığından katılana da iade edilemeyeceğini, katılan bunların dolandırıcılıkla elde edilen parayla alındığını iddia ettiği için sanığa ve kayıt maliklerine de iade edilemeyeceğini belirterek, tarafların mülkiyet hususunda hukuk mahkemelerinde dava açmakta muhtariyetlerine karar verilmesini isabetli bulmuştur.2
El konulan araç, telefon ve para CMK m. 131'e göre nasıl geri alınır?
CMK m. 131/1'e göre şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait el konulmuş eşyanın 1) soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması ya da 2) müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması hâlinde, re'sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme karar verir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir. CMK m. 131 itiraz için ayrı bir süre öngörmez; CMK m. 268/1'e göre kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde itiraz, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine yapılacak beyanla yapılır.
CMK m. 131/2'ye göre m. 128 uyarınca el konulan eşya veya diğer malvarlığı değerleri suçtan zarar gören mağdura aitse ve bunlara delil olarak artık ihtiyaç yoksa sahibine iade edilir. Kamu davası açılmış olup da iade edilmesi gereken eşya veya malvarlığı değerleri hakkında esasla birlikte bir karar verilmemişse mahkeme, CMK m. 256/2 uyarınca re'sen veya ilgililerin istemi üzerine bunların iadesine karar verir.
Eşya yargılama boyunca beklerken de CMK m. 132 bazı imkânlar tanır: 1) el konulan eşya zarara uğrama veya değerinde esaslı ölçüde kayıp tehlikesi varsa hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir; bu kararı soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme verir ve karardan önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir (m. 132/1-3); 2) eşya, bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirleri almak ve istendiğinde derhâl iade edilmek koşuluyla muhafaza edilmek üzere şüpheliye, sanığa veya başka bir kişiye teslim edilebilir; bu bırakma teminat gösterilmesine de bağlanabilir (m. 132/5); 3) delil olarak saklanmasına gerek kalmayan eşya, rayiç değerinin derhâl ödenmesi karşılığında ilgiliye teslim edilebilir ve bu durumda müsadere kararının konusunu ödenen rayiç değer oluşturur (m. 132/6).
Bilgisayar, telefon ve benzeri dijital materyalde özel kural CMK m. 134'tedir. Şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması hâlinde çözüm yapılabilmesi ve kopyaların alınabilmesi için bu araçlara el konulabilir; şifrenin çözümü yapılıp gerekli kopyalar alındığında el konulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir (m. 134/2). El koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır ve bu yedekten bir kopya şüpheliye veya vekiline verilir (m. 134/3-4).
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, suça sürüklenen çocuğa ait dijital materyalin imajı alınıp çözümü yapılmış olduğu için CMK m. 134/2 uyarınca çocuğa iadesine, imajların muhafaza edildiği hard disklerin ise dosyada delil olarak saklanmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiş; adli emanetteki eşyanın tamamının delil olarak saklanmasına ilişkin karara yapılan itirazın reddini kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 11. CD, E. 2025/3207)11 Yargıtay 12. Ceza Dairesi de bilgisayarlara el koyma tarihinde imajları alınarak iade edilmesi yerine aylar sonra iade edilmesini CMK m. 141/1-j'deki "zamanında geri verilmeme" hâli saymış ve davacı lehine makul bir miktar manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle tazminat davasının reddini bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2022/3269)12
CMK m. 141/1-j, eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı hâlde el konulan, korunması için gerekli tedbirler alınmayan, eşyası amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişilerin maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebileceğini düzenler. Şirket faaliyeti çerçevesinde işlendiğinden kuvvetli şüphe duyulan suçlarda şirket yönetimine kayyım atanması ise ayrı bir tedbirdir; CMK m. 133/4 bu tedbiri yalnız maddede sayılan suçlarla sınırlar.
Beraat, düşme ve HAGB kararında el konulan eşyaya ne olur?
Ceza Genel Kuruluna göre kural olarak müsadereye hükmedilmesi için kasıtlı bir suçun işlenmesi zorunludur, ancak bu suçtan dolayı bir kimsenin mutlaka cezaya mahkûm edilmesi gerekmez; örneğin suçta kullanılan eşya, fail akıl hastası olduğu için cezalandırılamasa da müsadere edilebilir.1 Kurul 2021 tarihli bir kararında aynı ilkeyi tekrarlamış, failin yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı gibi nedenlerle cezalandırılamadığı durumları saymış ve sanığın ölümü hâlinde kamu davasının düşürüleceğini, suçta kullanıldığı anlaşılan ya da niteliği itibarıyla müsadereye tabi eşya hakkında ise davaya devam olunarak müsaderesine hükmolunacağını belirtmiştir.3
Öte yandan suçun kendisi sabit olmalıdır. Ceza Genel Kuruluna göre müsadere kararının doğru olup olmadığının belirlenmesi için öncelikle eylemin sabit olup olmadığının tespiti gerekir1; eşyanın suçta kullanıldığının kabul edilebilmesi için de öncelikle suçun işlendiğinin sabit olması zorunludur, bu nedenle eşyanın müsaderesi veya iadesi suçla ilgili hükmün sonucuna bağlı olabilir.3 Üretimi, bulundurulması, taşınması veya alım satımı suç oluşturan TCK m. 54/4 eşyası ise bu ayrımın dışındadır; Kurula göre bu eşya eylem suç oluşturmasa dahi müsadere edilir.1
Beraat eden sanığın aracına ilişkin bir dosyada Yargıtay 4. Ceza Dairesi, göçmen kaçakçılığı dosyasında diğer sanıkların mahkûmiyetini onarken, hakkında beraat kararı verilen sanık adına kayıtlı aracın sahibine iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini kanuna aykırı bulmuş ve hükmü aracın sahibine iadesi yönünde düzeltmiştir. (Yargıtay 4. CD, E. 2021/25482)13 Daire bu sonucu tek cümlelik bir gerekçeyle kurmuştur.
Zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilen bir kaçakçılık dosyasında Yargıtay 7. Ceza Dairesi, sanıklar hakkında düşme kararı verildiğini gözeterek nakil aracının iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini hukuka aykırı bulmuş; çekici ve dorsenin müsaderesine ilişkin fıkrayı hükümden çıkararak bunların sahibine iadesine ve üzerindeki tedbir şerhinin kaldırılmasına karar vermiştir. (Yargıtay 7. CD, E. 2023/15400)14 Aynı hükümdeki kaçak eşyanın müsaderesine ilişkin kısım Dairece değiştirilmemiştir; karar nakil aracıyla ilgilidir, suçun konusu olan eşyanın akıbetini düzenlemez.
HAGB'den sonra denetim süresi bitip dava düştüğünde ne olacağını Ceza Genel Kurulu bir tabanca dosyasında incelemiştir. Kurul; HAGB kararının sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını, davanın düşmesini, mahkûmiyet ve müsaderenin bağımsız birer hüküm olmasını, sanığın tabancanın ruhsatlı olduğunu savunmasını ve m. 54/4 kapsamındaki eşya dışındaki eşya hakkında müsadere kararı verilebilmesi için kasıtlı bir suçtan mahkûmiyetin gerekmesini birlikte değerlendirmiş; tabancanın ruhsatlı olup olmadığının ve ruhsat süresinin dolup dolmadığının araştırılması ve sonucuna göre müsadere ya da iade yönünden karar verilmesi gerektiğine hükmederek direnme kararını bozmuştur.3 Bu somut değerlendirme, Kurulun aynı kararda genel olarak yazdığı "failin cezalandırılması şart değildir" ilkesinin yanında okunmalıdır: Kurul tabancanın iade mi müsadere mi edileceğine kendisi karar vermemiş, araştırma istemiştir.3 Bu karar, 2009 tarihli bir HAGB kararıyla ilgilidir ve CMK m. 231/5'te "müsadereye ilişkin hükümler hariç" kaydının bulunmadığı dönemde verilmiştir.3 Bugünkü metinde HAGB kararıyla birlikte verilen müsadere kararı, Ceza Genel Kurulunun aktardığı yasa gerekçesine göre HAGB kararının kesinleşmesiyle yerine getirilir.6
Bugünkü CMK m. 231/5'e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Ceza Genel Kurulunun aktardığına göre bu kayıt, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra 7499 sayılı Kanunla metne girmiştir.6 Anayasa Mahkemesi 2023 tarihli iptal kararının gerekçesinde, müsaderenin HAGB kararı verilmesi durumunda hangi aşamada infaz edileceğine ilişkin açık bir kanun hükmü bulunmadığını ve istinaf yoluna başvuru imkânı askıya alınarak HAGB kararıyla birlikte müsadere kararının infazına yol açabilecek bir belirsizlik bulunduğunu belirtmiştir. (Anayasa Mahkemesi, E. 2022/120)15 Ceza Genel Kurulunun aktardığı 7499 sayılı Kanun gerekçesine göre HAGB kararıyla birlikte verilen müsadere kararları, HAGB kararının kesinleşmesiyle birlikte yerine getirilecektir.6
Ceza Genel Kurulu 2014 tarihli kararında, HAGB'de hükmün henüz hukuken varlık kazanmaması ve beş yıllık denetim süresi nedeniyle hak kayıplarının önüne geçmek için, m. 54/4 eşyası hariç, müsadereye konu eşyanın denetim süresi içinde yediemin sıfatıyla sanığa teslim edilip edilemeyeceğinin yerel mahkemelerce değerlendirilmesi gerektiğini belirtmişti.1 Bu değerlendirme, CMK m. 231/5'te "müsadereye ilişkin hükümler hariç" kaydının bulunmadığı eski metin döneminde yapılmıştır. Ceza Genel Kurulunun aktardığı 7499 sayılı Kanun gerekçesine göre bugün HAGB kararıyla birlikte verilen müsadere kararları, HAGB kararının kesinleşmesiyle birlikte yerine getirilir.6
Müsadere kararına ve müsadere talebinin reddine karşı hangi kanun yoluna gidilir (CMK m. 231/12, 256-259)?
Ceza Genel Kuruluna göre müsadere kararı hükmün bir parçası olduğu için hükmün tabi olduğu kanun yoluna tabidir.1 Kurul 2026 tarihli ve oy çokluğuyla verdiği kararında bu ölçüyü müsadere talebinin reddine de uygulamıştır: CMK m. 223/1'e göre güvenlik tedbirine hükmedilmesi bir hükümdür, ancak asli ceza davasıyla birlikte görülen müsadere talebinin reddi kararının tek başına hüküm olduğunu söylemek zordur; bu karar asıl hükmün bir cüzüdür.6 Kurula göre hukuk güvenliği ve öngörülebilirlik tali olanın asli olana tabi kılınmasını gerektirir; müsadereye hükmedilmesi ile müsadere talebinin reddi arasında bu bakımdan fark yoktur ve HAGB kararlarına konu hükümle verilen müsadereye ilişkin kararlar da asıl hükmün tabi olduğu kanun yoluna tabidir.6
Bu ölçünün sonucu, HAGB kararının kanun yoluna göre değişir. Ceza Genel Kurulunun 2014 ve 2026 kararlarındaki dosyalarda HAGB kararları itiraz yoluna tabiydi; 2026 kararı bunu açıkça "karar tarihi itibarıyla" diye kurmuştur.6 Aynı kararda Kurul, CMK geçici m. 6'daki geçiş normu uyarınca 1/6/2024 tarihi ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabileceğini belirtmiştir.6 Bugünkü CMK m. 231/12'ye göre de, CMK m. 272/3 saklı kalmak üzere, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Kurul, HAGB kararlarının kanun yolunu belirleyen m. 231/12'nin, ayrı müsadere yargılamasındaki istinaf yolunu düzenleyen m. 258'e göre özel bir düzenleme olduğunu ve öncelikle uygulanması gerektiğini belirtir.6
Mahkûmiyet hükmüyle birlikte verilen müsadere kararı da hükmün parçası olarak asıl hükmün kanun yoluna tabidir.1 Ceza Genel Kuruluna göre mahkûmiyet ve müsadere bağımsız birer hükümdür; müsadere hükmündeki kanuna aykırılık nedeniyle tümüyle doğru olan mahkûmiyet hükmünün de bozulması bu kuralı çiğner.3 CMK m. 286/2-f'ye göre ise yalnız eşya veya kazanç müsaderesine ya da bunlara yer olmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi kararlarıyla ilgili olarak istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez.
Müsadere kararı esas hükümle birlikte verilmemişse ayrı bir yol vardır. CMK m. 256/1'e göre müsadere kararı verilmesi gereken hâllerde kamu davası açılmamış veya kamu davası açılmış olup da esasla beraber bir karar verilmemişse Cumhuriyet savcısı veya katılan, davayı görmeye yetkili mahkemeye başvurabilir. Ceza Genel Kuruluna göre bu düzenleme sayesinde eşyanın müsaderesine veya iadesine esas davadan sonra da karar verilebilir.3 İade bakımından ise m. 256/2, Kurula göre ancak esasla birlikte bir karar verilmemişse uygulanır; mahkeme esasla birlikte bir karar vermişse bu yol kullanılamaz.2
Bu ayrı yargılamanın usulü kanunda yazılıdır: 1) m. 256'ya göre verilecek kararlar duruşmalı olarak verilir (m. 257/1); 2) müsadere veya iade olunacak eşya üzerinde hakkı olan kimseler de duruşmaya çağrılır ve sanığın sahip olduğu hakları kullanabilir (m. 257/2); 3) çağrıya uymamaları işlemin ertelenmesine neden olmaz ve hükmün verilmesini engellemez (m. 257/3); 4) bu hükümlere karşı Cumhuriyet savcısı, katılan ve m. 257'de belirlenen kişiler için istinaf yolu açıktır (m. 258/1). Bunlardan ayrı olarak CMK m. 259'a göre suç konusu olmayıp sadece müsadereye tabi bulunan eşyanın müsaderesine sulh ceza hâkimi tarafından duruşma yapılmaksızın karar verilir.
İlgili mevzuat
TCK m. 54 — Eşya müsaderesi
Madde 54- (1) İyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur. Suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya, kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak açısından tehlikeli olması durumunda müsadere edilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/11 md.) Eşyanın üzerinde iyiniyetli üçüncü kişiler lehine tesis edilmiş sınırlı ayni hakkın bulunması hâlinde müsadere kararı, bu hak saklı kalmak şartıyla verilir.
(2) Birinci fıkra kapsamına giren eşyanın, ortadan kaldırılması, elden çıkarılması, tüketilmesi veya müsaderesinin başka bir surette imkansız kılınması halinde; bu eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine karar verilir.
(3) Suçta kullanılan eşyanın müsadere edilmesinin işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracağı ve bu nedenle hakkaniyete aykırı olacağı anlaşıldığında, müsaderesine hükmedilmeyebilir.
(4) Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya, müsadere edilir.
(5) Bir şeyin sadece bazı kısımlarının müsaderesi gerektiğinde, tümüne zarar verilmeksizin bu kısmı ayırmak olanaklı ise, sadece bu kısmın müsaderesine karar verilir.
(6) Birden fazla kişinin paydaş olduğu eşya ile ilgili olarak, sadece suça iştirak eden kişinin payının müsaderesine hükmolunur.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 55 — Kazanç müsaderesi
Madde 55- (1) Suçun işlenmesi ile elde edilen veya suçun konusunu oluşturan ya da suçun işlenmesi için sağlanan maddi menfaatler ile bunların değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançların müsaderesine karar verilir. Bu fıkra hükmüne göre müsadere kararı verilebilmesi için maddi menfaatin suçun mağduruna iade edilememesi gerekir.
(2) Müsadere konusu eşya veya maddi menfaatlere elkonulamadığı veya bunların merciine teslim edilmediği hallerde, bunların karşılığını oluşturan değerlerin müsaderesine hükmedilir.
(3) (Ek: 26/6/2009 – 5918/2 md.) Bu madde kapsamına giren eşyanın müsadere edilebilmesi için, eşyayı sonradan iktisap eden kişinin 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun iyiniyetin korunmasına ilişkin hükümlerinden yararlanamıyor olması gerekir.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 123 — Eşya veya kazancın muhafaza altına alınması ve bunlara elkonulması
Madde 123 – (1) İspat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri, muhafaza altına alınır.
(2) Yanında bulunduran kişinin rızasıyla teslim etmediği bu tür eşyaya elkonulabilir.
(3) (Ek:27/12/2020-7262/19 md.) Muhafaza altına alınan veya elkonulan eşya ya da malvarlığı değerlerinin kıymeti tespit edilir.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 131 — Elkonulan eşyanın iadesi
Madde 131 – (1) Şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması halinde, re'sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından karar verilir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.
(2) 128 inci madde hükümlerine göre elkonulan eşya veya diğer malvarlığı değerleri, suçtan zarar gören mağdura ait olması ve bunlara delil olarak artık ihtiyaç bulunmaması halinde, sahibine iade edilir.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 132 — Elkonulan eşyanın muhafazası veya elden çıkarılması
Madde 132 – (1) Elkonulan eşya, zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı halinde, hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir.
(2) Elden çıkarma kararı, soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir.
(3) Karar verilmeden önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir; elden çıkarma kararı, kendilerine bildirilir.
(4) Elkonulan eşyanın değerinin muhafazası ve zarar görmemesi için gerekli tedbirler alınır.
(5) Elkonulan eşya, soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından, bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirleri almak ve istendiğinde derhâl iade edilmek koşuluyla, muhafaza edilmek üzere, şüpheliye, sanığa veya diğer bir kişiye teslim edilebilir. Bu bırakma, teminat gösterilmesi koşuluna da bağlanabilir.
(6) Elkonulan eşya, delil olarak saklanmasına gerek kalmaması halinde, rayiç değerinin derhâl ödenmesi karşılığında, ilgiliye teslim edilebilir. Bu durumda müsadere kararının konusunu, ödenen rayiç değer oluşturur.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 134 — Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma
Madde 134 – (1) Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine karar verilir. (Ek üç cümle: 25/7/2018-7145/16 md.) Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararlar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur. Hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhâl imha edilir.
(2) Bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerine şifrenin çözülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması halinde çözümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaların alınabilmesi için, bu araç ve gereçlere elkonulabilir. Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların alınması halinde, elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir.
(3) Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma işlemi sırasında, sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır.
(4) Üçüncü fıkraya göre alınan yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilerek imza altına alınır.
(5) Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoymaksızın da, sistemdeki verilerin tamamının veya bir kısmının kopyası alınabilir. Kopyası alınan veriler kâğıda yazdırılarak, bu husus tutanağa kaydedilir ve ilgililer tarafından imza altına alınır.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 256 — Başvuru
Madde 256 – (1) Müsadere kararı verilmesi gereken hâllerde, kamu davası açılmamış veya kamu davası açılmış olup da esasla beraber bir karar verilmemişse; karar verilmesi için, Cumhuriyet savcısı veya katılan, davayı görmeye yetkili mahkemeye başvurabilir.
(2) Kamu davası açılmış olup da iade edilmesi gereken eşya veya malvarlığı değerleri ile ilgili olarak esasla birlikte bir karar verilmemiş olması durumunda, mahkemece re'sen veya ilgililerin istemi üzerine bunların iadesine karar verilir.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 257 — Duruşma ve karar
Madde 257 – (1) 256 ncı maddeye göre verilmesi gereken kararlar, duruşmalı olarak verilir.
(2) Müsadere veya iade olunacak eşya veya diğer malvarlığı değerleri üzerinde hakkı olan kimseler de duruşmaya çağrılır. Bu kişiler, sanığın sahip olduğu hakları kullanabilirler.
(3) Çağrıya uymamaları, işlemin ertelenmesine neden olmaz ve hükmün verilmesini engellemez.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 258 — Kanun yolu
Madde 258 – (1) 256 ncı maddeye göre verilecek hükümlere karşı Cumhuriyet savcısı, katılan ve 257 nci maddede belirlenen kişiler için istinaf yolu açıktır.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
CMK m. 259 — Suç konusu olmayan eşyanın müsaderesi
Madde 259 – (1) Suç konusu olmayıp sadece müsadereye tâbi bulunan eşyanın müsaderesine sulh ceza hâkimi tarafından duruşma yapılmaksızın karar verilir.
Kaynak: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
Kararlar
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. HAGB verilen hükümdeki müsadere kararı ayrıca temyiz edilemez, asıl hükmün kanun yoluna tabidirYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2014/66 · K. 2014/365 ·
Yerel mahkeme sanık hakkında hükmün açıklanmasını geri bırakmış ve hükümdeki aracın müsaderesinin temyize tabi olduğunu belirtmiş, Özel Daire de müsadere yönünden temyiz incelemesi yapmıştı. Ceza Genel Kurulu, müsadere kararının güvenlik tedbiri olmakla birlikte hükmün bir parçası olduğunu, bu nedenle hükmün tabi olduğu kanun yoluna, o tarihteki metne göre itiraza tabi olduğunu kabul etti. Kurul ayrıca müsadere için kasıtlı suçun işlenmesinin zorunlu, cezaya mahkûmiyetin ise şart olmadığını, itiraz merciinin eylemin sabitliğini, eşyanın iyiniyetli üçüncü kişiye ait olup olmadığını ve orantılılığı incelemesi gerektiğini belirtti. Özel Daire bozması kaldırıldı ve dosya itiraz merciine gönderilmek üzere iade edildi.
Sonuç: Müsadere kararı hükmün parçasıdır ve asıl hükmün tabi olduğu kanun yoluna tabidir; aracın müsadere edilip edilmeyeceğine Kurul girmedi.
2. El koyma ile müsadere farkı; mağduru belli suçta kazanç müsaderesi ve aidiyet uyuşmazlığıYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2014/312 · K. 2017/11 ·
Nitelikli dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik dosyasında soruşturmada el konulan Avro, ev eşyası ve üçüncü kişiler adına kayıtlı araçlar hakkında yerel mahkeme, tarafların mülkiyet hususunda hukuk mahkemesinde dava açmakta muhtariyetlerine karar vermişti. Ceza Genel Kurulu el koymayı görünüşte haklılıkla yetinilerek başvurulan bir koruma tedbiri, müsadereyi mülkiyetin devlete geçmesi sonucunu doğuran bir güvenlik tedbiri olarak ayırdı. Mağdur belli olduğu için bu değerlerin müsadere edilemeyeceğini, kazanç olduğu sabit olmadığından katılana, üzerlerinde hak iddiası bulunduğundan da sanığa ve kayıt maliklerine iade edilemeyeceğini belirtti; aidiyet ihtilafının hukuk mahkemesinde çözüleceğini kabul ederek Başsavcılık itirazını reddetti.
Sonuç: Suçun mağduru belliyse kazanç müsaderesi yapılmaz; aidiyeti tartışmalı eşya için hak sahibi hukuk mahkemesine başvurur.
3. HAGB sonrası düşmede emanetteki tabanca (eski metin dönemi): ruhsat durumu araştırılmadan müsadere ya da iade kararı verilemezYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2018/476 · K. 2021/650 ·
Silahlı tehdit suçundan hakkında HAGB kararı verilen sanığın denetim süresi bitmiş ve dava CMK m. 231/10 uyarınca düşmüştü; adli emanetteki tabancanın akıbeti tartışmalıydı. Ceza Genel Kurulu müsadereyi güvenlik tedbiri olarak niteledi; müsadere için kasten işlenen suçun varlığının zorunlu, failin cezalandırılmasının ise şart olmadığını, eşyanın müsaderesine veya iadesine esas davadan sonra da CMK m. 256 uyarınca karar verilebileceğini, mahkûmiyet ve müsaderenin bağımsız hükümler olduğunu açıkladı. Somut olayda m. 54/4 dışındaki eşya için kasıtlı suçtan mahkûmiyet gerektiğini de gözeterek tabancanın ruhsatlı olup olmadığının ve ruhsat süresinin araştırılması gerektiği gerekçesiyle direnme kararını bozdu.
Sonuç: HAGB sonrası düşen davada emanetteki eşyanın akıbeti araştırılarak belirlenir; Kurul tabancanın iadesine ya da müsaderesine kendisi karar vermedi (eski metin dönemi; HAGB kararı 2009).
4. Kiraya verilen aracın iyi niyetli ruhsat sahibine iadesi ve TCK m. 54/3 hakkaniyet ölçüsüYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2019/267 · K. 2021/497 ·
Sanıkların mazot hırsızlığında kullandıkları minibüs TCK m. 54 uyarınca müsadere edilmiş, Özel Daire hükmü düzelterek onamıştı. Ruhsat sahibi katılan aracı sanığa yazılı sözleşme olmadan kiraya verdiğini ileri sürmüştü. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 54'teki zorunlu müsadere sisteminin m. 54/3 ile orantılılık ilkesi doğrultusunda yumuşatıldığını ve hakkaniyetten maksadın müsaderenin kişinin yıkımına neden olmaması olduğunu açıkladı. Türk Medeni Kanunu m. 3 uyarınca asıl olanın iyi niyetin varlığı olduğunu, katılanın aracın suçta kullanılacağını bildiğine veya beklenen özeni göstermediğine dair delil bulunmadığını ve müsaderenin hakkaniyete de aykırı olacağını belirterek oy çokluğuyla aracın ruhsat sahibine iadesine karar verilmesi gerektiğine hükmetti.
Sonuç: Aracın suçta kullanılacağını bildiği ispatlanamayan ruhsat sahibi iyi niyetli sayılır ve araç kendisine iade edilir.
5. Suçta kullanıldığına dair delil bulunmayan cep telefonu ve SIM kart müsadere edilemezYargıtay 8. Ceza Dairesi · E. 2026/5724 · K. 2026/8015 ·
Uyuşturucu madde ticaretinden mahkûm edilen sanığın adli emanetteki cep telefonu ve SIM kartı da müsadere edilmişti. Daire mahkûmiyete ilişkin temyiz itirazlarını yerinde görmedi; ancak telefonun ve SIM kartın suçta kullanıldığına dair delil elde edilemediği için iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini hukuka aykırı buldu. Bölge adliye mahkemesi kararını bozdu ve yeniden yargılama gerektirmediğinden ilk derece hükmünü telefon ile SIM kartın sahibine iadesi yönünde düzelterek onadı.
Sonuç: Mahkûmiyet olsa bile telefonun müsaderesi için suçta kullanıldığının delille ortaya konması gerekir.
6. HAGB kararıyla birlikte verilen müsadere talebinin reddi de asıl hükmün kanun yoluna tabidirYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2026/151 · K. 2026/433 ·
İlk derece mahkemesi sanık hakkında HAGB kararı verirken müsadere talebini reddetmiş ve bu kararın temyize tabi olduğunu belirtmişti. Ceza Genel Kurulu, güvenlik tedbirine hükmedilmesinin CMK m. 223/1'e göre hüküm olduğunu, müsadere talebinin reddinin ise asıl hükmün bir cüzü olduğunu; tali olanın asli olana tabi kılınması gerektiğini ve HAGB kararlarına konu hükümle verilen müsadereye ilişkin kararların asıl hükmün kanun yoluna tabi olduğunu açıkladı. Kurul, 7499 sayılı Kanunla 1/6/2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yolunun açıldığını aktardı; somut olaydaki HAGB kararı karar tarihi itibarıyla itiraza tabi olduğundan ret kararının temyizen incelenemeyeceğine karar vererek oy çokluğuyla Başsavcılık itirazını reddetti.
Sonuç: HAGB hükmündeki müsadere ya da müsadere talebinin reddi, HAGB kararının karar tarihindeki kanun yoluna bağlıdır.
7. Rent a car şirketine kiraya verilen aracın sahibi iyiniyetli üçüncü kişidirYargıtay 7. Ceza Dairesi · E. 2021/12422 · K. 2024/10930 ·
Yol uygulamasından kaçan ve terk edilmiş bulunan araçta 3.050 karton kaçak sigara ele geçmiş, rent a car şirketi sahibi sanık beraat etmiş, araç ise müsadere edilmişti. Daire, beraat yönünden araç kiralama belgelerinin araştırılmamasını eksik inceleme saydı. Müsadere yönünden TCK m. 54/1 uyarınca aracın iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmaması gerektiğini, malen sorumlunun aracını sanığın işlettiği rent a car şirketine kiraya verdiğine dair kira sözleşmesini sunduğunu belirterek aracın iyiniyetli üçüncü kişiye ait olduğunu kabul etti ve müsaderesini hukuka aykırı bularak hükmü bozdu.
Sonuç: Daire, aracını rent a car şirketine kiraladığını sözleşmeyle gösteren malikin iyiniyetli üçüncü kişi olduğunu kabul etmiş ve aracın müsaderesini hukuka aykırı bulmuştur.
8. Bireysel başvuru: malikin iyi niyet iddiası tartışılmadan verilen araç müsaderesinde mülkiyet hakkı ihlaliAnayasa Mahkemesi · B. No. 2017/14768 ·
Başvurucunun maliki olduğu çekici ve dorse uyuşturucu madde ticaretinde nakil aracı olarak kullanılmış, şoför mahkûm edilmiş ve araçlar müsadere edilmişti; başvurucu hakkında suç isnadı yoktu. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, başvurucunun yargılamaya katılıp müsadereyi temyiz edebildiğini tespit etti; ancak mahkemenin gerekçesinde iyi niyetli üçüncü kişi olup olmadığının tartışılmadığını, temyiz itirazlarının da karşılanmadığını ve iyi niyet iddiasındaki malike eşyasını geri kazanma veya zararının tazmini imkânı sağlanmadığını belirtti. Yeterli usul güvencesi sağlanmadığından malike aşırı ve orantısız külfet yüklendiği sonucuna vararak oybirliğiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar verdi.
Sonuç: Bu olayda malikin iyi niyet iddiası derece mahkemelerince tartışılmadığı ve yeterli usul güvencesi sağlanmadığı için Mahkeme mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verdi.
9. Mağduru belli hırsızlıkta kazanç müsaderesine hükmedilemezYargıtay 13. Ceza Dairesi · E. 2014/7015 · K. 2015/1877 ·
Restorasyon için çatıya çıkarılan kurşun levhaların çalınmasına ilişkin hırsızlık dosyasında yerel mahkeme kazanç müsaderesine de hükmetmişti. Daire, TCK m. 55/1'in son cümlesine göre el konulmuş maddi menfaatlerin mağdura iade edilebildiği veya suçun mağdurunun belli olduğu durumlarda kazanç müsaderesine hükmetme imkânı bulunmadığını, mağdurun bu değeri sanıktan talep etme hakkına sahip olduğunu ve suçun konusunu oluşturan şeyin tutarının özel hukuk davası yoluyla istenebileceğini belirtti. Suçun nitelendirilmesi ve etkin pişmanlık yönlerinden de hata saptayarak hükmü bozdu.
Sonuç: Suçun mağduru belliyse suç konusu değer kazanç müsaderesiyle devlete geçirilmez; mağdur bunu özel hukuk davasıyla ister.
10. Suçtan elde edildiğine dair kesin delil bulunmayan para iade edilir; para için dayanak TCK m. 55/1'dirYargıtay 10. Ceza Dairesi · E. 2021/16171 · K. 2023/2598 ·
Uyuşturucu madde ticaretinden mahkûm edilen sanığın üzerinde ele geçen 1.200 TL, uyuşturucudan kazanıldığı kabul edilerek müsadere edilmişti. Daire suçun vasfı ve sübutuna ilişkin takdirde isabetsizlik görmedi; ancak paranın suçun işlenmesiyle elde edildiğine dair kesin delil bulunmadığından iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini, kabule göre de uygulamanın TCK m. 55/1 yerine m. 54 uyarınca yapılmasını hukuka aykırı buldu. Bölge adliye mahkemesi kararını bozdu ve ilk derece hükmünü paranın sanığa iadesi yönünde düzelterek onadı.
Sonuç: Sanıkta ele geçen paranın müsaderesi, suçtan elde edildiğinin kesin delille ortaya konmasına bağlıdır.
11. İmajı alınmış dijital materyal CMK m. 134/2 uyarınca iade edilir, delil olarak imaj diskleri saklanırYargıtay 11. Ceza Dairesi · E. 2025/3207 · K. 2026/29 ·
Suça sürüklenen çocuk hakkında verilen HAGB kararı kesinleştikten sonra müdafi, adli emanetteki dijital materyal ve cihazların iadesini istemiş; talep reddedilmiş, bu ret kararına itiraz da reddedilmişti. Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kanun yararına bozma isteminde bulundu. Daire, materyalin imajı alınıp çözümü yapılmış olduğundan CMK m. 134/2 uyarınca çocuğa iadesine, imajların muhafaza edildiği hard disklerin ise dosyada delil olarak saklanmasına karar verilmesi gerektiğini belirterek itirazın reddine ilişkin merci kararını kanun yararına bozdu.
Sonuç: Kopyası alınmış cihaz sahibine iade edilir; delil olarak saklanan, cihazın kendisi değil imajın bulunduğu disktir.
12. El konulan bilgisayarların zamanında iade edilmemesi CMK m. 141/1-j uyarınca tazminat gerektirirYargıtay 12. Ceza Dairesi · E. 2022/3269 · K. 2024/3082 ·
Lisanssız yazılım soruşturmasında davacının iş yerindeki bir dizüstü ve iki masaüstü bilgisayara 19.09.2019'da el konulmuş, bilgisayarlar 22.11.2019'da, hard diskler imaj alınarak 16.01.2020'de iade edilmişti. İlk derece mahkemesi koruma tedbiri nedeniyle açılan tazminat davasını reddetmiş, istinaf başvurusu da esastan reddedilmişti. Daire, bilgisayarlara el koyma tarihinde imajları alınarak iade edilmesi yerine geç iade edilmesinin CMK m. 141/1-j'deki el konulan eşyanın zamanında geri verilmemesi hâli olduğunu ve davacı lehine makul bir miktar manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.
Sonuç: El konulan bilgisayar, imajı alınabilecekken aylarca tutulursa sahibi CMK m. 141/1-j uyarınca manevi tazminat isteyebilir.
13. Beraat eden sanık adına kayıtlı araç müsadere edilmez, sahibine iade edilirYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2021/25482 · K. 2022/21122 ·
Göçmen kaçakçılığı dosyasında iki sanık mahkûm edilmiş, bir sanık beraat etmiş, beraat eden sanık adına kayıtlı araç ise müsadere edilmişti. Daire mahkûmiyet hükümlerini onadı. Beraat eden sanığın müdafiinin yalnız araca ilişkin temyizini inceleyerek, hakkında beraat kararı verilen sanık adına kayıtlı aracın sahibine iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini kanuna aykırı buldu; hükmün müsadere bölümünden aracı çıkarıp aracın sahibine iadesine ilişkin ibareyi ekleyerek hükmü düzelterek onadı.
Sonuç: Beraat eden sanık adına kayıtlı araç için müsadere kararı kanuna aykırı bulunmuş, araç sahibine iade edilmiştir.
14. Zamanaşımıyla düşme kararı verilen dosyada nakil aracının müsaderesi hukuka aykırıdırYargıtay 7. Ceza Dairesi · E. 2023/15400 · K. 2024/3297 ·
4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'na muhalefet dosyasında yerel mahkeme zamanaşımı nedeniyle düşme kararı vermiş, kaçak eşyanın ve nakil aracının müsaderesine hükmetmişti. Daire düşme kararını sonucu itibarıyla doğru buldu; sanıklar hakkında düşme kararı verildiğini gözeterek nakil aracının iadesi yerine müsaderesine karar verilmesini hukuka aykırı saydı. Müsadereye ilişkin fıkrayı hükümden çıkararak çekici ve dorsenin sahibine iadesine ve üzerindeki tedbir şerhinin kaldırılmasına karar verdi ve hükmü bu şekilde düzelterek onadı.
Sonuç: Zamanaşımıyla düşen kaçakçılık davasında nakil aracı sahibine iade edilir; karar kaçak eşyanın kendisini kapsamaz.
15. HAGB'de müsaderenin infaz zamanındaki belirsizlik malike aşırı külfet yüklüyordu (iptal gerekçesi)Anayasa Mahkemesi · E. 2022/120 · K. 2023/107 ·
Anayasa Mahkemesi, HAGB'yi düzenleyen CMK m. 231 hükümlerine ilişkin norm denetimi kararının mülkiyet hakkına ilişkin gerekçesinde, ceza yargılaması sonunda mülkiyetin kamuya geçirilmesi sonucunu doğuran müsadere kararının mülkiyet hakkına sınırlama getirdiğini ve müsaderenin HAGB kararı verilmesi durumunda hangi aşamada infaz edileceğine ilişkin açık bir kanun hükmü bulunmadığını belirtti. Kanun koyucunun HAGB kararları yönünden farklı bir mekanizma öngörebileceğini, ancak istinaf yoluna başvuru imkânı askıya alınarak HAGB kararıyla birlikte müsaderenin infazına yol açabilecek belirsizliğin ve yeterli güvence bulunmamasının maliklere aşırı külfet yüklediğini değerlendirdi.
Sonuç: HAGB'de müsaderenin ne zaman infaz edileceği kanunda belirsizdi; Mahkeme bunu mülkiyet hakkı yönünden ölçüsüz buldu.
Sık sorulan sorular
Müsadere nedir?
Müsadere, suçta kullanılan, suça tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın veya suçtan elde edilen kazancın mülkiyetinin devlete geçmesi sonucunu doğuran bir güvenlik tedbiridir. Türk Ceza Kanunu eşya müsaderesini m. 54'te, kazanç müsaderesini m. 55'te düzenler. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre müsadere kararı hükmün bir parçasıdır.
El koyma ile müsadere aynı şey mi?
Hayır. El koyma, CMK m. 123-134'te düzenlenen ve soruşturma ya da kovuşturma sırasında başvurulan bir koruma tedbiridir; müsadere ise yargılama sonunda verilen ve mülkiyeti devlete geçiren bir güvenlik tedbiridir. El konulan eşya müsadere edilmeyecekse CMK m. 131/1 uyarınca geri verilir.
Başkasına ait araçla suç işlenirse araç müsadere edilir mi?
TCK m. 54/1'e göre eşya iyiniyetli üçüncü kişiye aitse müsadere edilmez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve 7. Ceza Dairesi, aracını kiraya verdiği anlaşılan ve aracın suçta kullanılacağını bildiğine dair delil bulunmayan malikin aracının iadesi gerektiğine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi de bir bireysel başvuruda, malikin iyi niyet iddiası derece mahkemelerince tartışılmadığı ve yeterli usul güvencesi sağlanmadığı için mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Kaçakçılık suçlarında ayrıca 5607 sayılı Kanun m. 13/1, kaçak eşya taşımasında bilerek kullanılan taşıma aracının müsadere edilebilmesi için maddede sayılan üç koşuldan birinin gerçekleşmesini arar.
El konulan telefon nasıl geri alınır?
CMK m. 131/1'e göre saklanmasına gerek kalmayan ya da müsadere edilmeyeceği anlaşılan eşyanın geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme kendiliğinden ya da istem üzerine karar verir. Telefon gibi dijital cihazlarda CMK m. 134/2, gerekli kopyalar alındıktan sonra cihazın gecikmeksizin iade edilmesini öngörür. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, suçta kullanıldığına dair delil bulunmayan telefonun mahkûmiyet hâlinde de sahibine iade edilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Sanığın üzerinde ele geçen para müsadere edilir mi?
Para, suçtan elde edilen maddi menfaat ise TCK m. 55/1 uyarınca müsadere edilebilir; ancak menfaat suçun mağduruna iade edilebiliyorsa ya da mağdur belliyse kazanç müsaderesine hükmedilemez. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, suçtan elde edildiğine dair kesin delil bulunmayan paranın sanığa iade edilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Beraat ya da düşme kararı verilirse el konulan eşya iade edilir mi?
Tek bir kural yoktur; sonuç eşyanın türüne ve dosyaya göre değişir. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre müsadere için kasıtlı bir suçun işlenmiş olması zorunludur, ancak failin cezaya mahkûm edilmesi her durumda gerekmez; bulundurulması başlı başına suç olan eşya (TCK m. 54/4) eylem suç oluşturmasa dahi müsadere edilir. Kurul, eski metin döneminde verilmiş bir HAGB kararından sonra düşen davada, bu gruba girmeyen eşya için kasıtlı suçtan mahkûmiyet gerektiğini de belirterek emanetteki tabancanın ruhsat durumunun araştırılmasını istemiştir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi beraat eden sanık adına kayıtlı aracın, 7. Ceza Dairesi de zamanaşımıyla düşme kararı verilen dosyada nakil aracının sahibine iadesine karar vermiştir.
HAGB kararı verilirse müsadere ne olur?
CMK m. 231/5'e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Yani HAGB kararıyla birlikte verilen müsadere kararı bu kuralın dışında kalır. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre HAGB hükmündeki müsadere kararı ve müsadere talebinin reddi, asıl hükmün tabi olduğu kanun yoluna tabidir.
Müsadere kararına karşı hangi kanun yoluna başvurulur?
Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre müsadere kararı hükmün parçası olduğu için hükmün tabi olduğu kanun yoluna tabidir. Bugünkü CMK m. 231/12'ye göre, CMK m. 272/3 saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir; karar ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse yol temyizdir; Ceza Genel Kurulu 1/6/2024 tarihinden önce verilen HAGB kararlarında itiraz yolunun uygulandığını belirtmiştir. Esas hükümle birlikte verilmeyip CMK m. 256'ya göre ayrı yargılamada verilen müsadere hükümlerine karşı CMK m. 258/1 uyarınca istinaf yolu açıktır.
El konulan eşyanın iadesi talebi reddedilirse ne yapılabilir?
CMK m. 131/1'e göre iade isteminin reddi kararlarına itiraz edilebilir. CMK m. 268/1'e göre kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla yapılır. Eşyanın kime ait olduğu tartışmalıysa Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre hak sahibi olduğunu iddia eden kişi hukuk mahkemesine başvurmalıdır.
El konulan eşya geç iade edilirse tazminat istenebilir mi?
CMK m. 141/1-j'ye göre eşyasına koşulları oluşmadığı hâlde el konulan, eşyası korunmayan, amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişi maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, el koyma günü imajları alınarak iade edilebilecek bilgisayarların aylar sonra iade edilmesini bu kapsamda görmüş ve makul bir manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Kamu davası açılmadan müsadere kararı verilebilir mi?
Evet. CMK m. 256/1'e göre müsadere kararı verilmesi gereken hâllerde kamu davası açılmamışsa Cumhuriyet savcısı veya katılan, davayı görmeye yetkili mahkemeye başvurabilir ve bu karar CMK m. 257/1 uyarınca duruşmalı verilir. CMK m. 259'a göre ise suç konusu olmayıp sadece müsadereye tabi bulunan eşyanın müsaderesine sulh ceza hâkimi duruşma yapmadan karar verir.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat müdafilik ve vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde yürüyen soruşturma ve davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Diğer ceza usulü rehberleri
- Denetimli serbestlikte yükümlülükler ve ihlal (5275 sayılı Kanun m. 105/A)
- Adli tıp raporuna itiraz: ceza davasında rapora karşı yollar (CMK m. 67)
- Yakalama kararı ve yakalama emri (CMK m. 98)
- Yakalama kararının kaldırılması (CMK m. 98)
- Adli sicil ve arşiv kaydı (5352 sayılı Kanun m. 9)
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB, CMK m. 231)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.