Denetimli serbestlikte yükümlülükler ve ihlal (5275 sayılı Kanun m. 105/A)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Temel bilgiler
- 5275 sayılı Kanun m. 105/A'ya göre denetimli serbestlik tedbiriyle infaz nedir ve hangi yükümlülükler verilir?
- Yönetmelik m. 79 ve m. 36'ya göre müracaat ve denetim planı nasıl işler?
- Yönetmelik m. 83'e göre imza (belirlenen yere başvurma) yükümlülüğü nasıl uygulanır?
- Yönetmelik m. 44'e göre uyarı nasıl yapılır ve kaç ihlal iadeye yol açar?
- İade kararından önce hükümlünün mazereti araştırılmalı mı?
- Yönetmelik m. 43'e göre nakil, müdürlük sınırı dışına çıkma ve yurt dışı konusunda ne geçerlidir?
- 5275 sayılı Kanun m. 105/A/6'ya göre açık ceza infaz kurumuna iade kararını kim verir ve denetimde geçen süre nasıl hesaplanır?
- 5275 sayılı Kanun m. 105/A/7'ye göre denetim sırasında yeni bir kamu davası açılırsa ne olur?
- İade kararına nasıl itiraz edilir ve iki gün içinde teslim olunmazsa ne olur (4675 sayılı Kanun m. 6, 5275 sayılı Kanun m. 105/A/8)?
- İlgili mevzuat
- Kararlar
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Koşullu salıverilmesine kural olarak bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlünün cezası, infaz hâkiminin kararıyla cezaevi dışında denetimli serbestlik altında çektirilebilir.
- Hükümlü cezaevinden ayrıldıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurur ve kendisine verilen yükümlülüklere uyar.
- Yükümlülüğün tek bir ihlali iade için yetmez; Kanun uymamakta ısrar arar ve Yönetmelik bunu bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlal sayar.
- Açık ceza infaz kurumuna iade kararını müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi verir; bu karara ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasını belirlenen yükümlülüklerle ceza infaz kurumu dışında geçirmesidir. Bu rehber 5275 sayılı Kanun m. 105/A, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde müracaatı, denetim planını, imza ve bölge yükümlülüğünü, uyarı ve ihlal sayısını, nakil ve izinleri, açık ceza infaz kurumuna iadeyi ve iade kararına karşı yolu Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla anlatır.
Temel bilgiler
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Müracaat süresi
Hükümlü ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat eder; müracaat etmemek açık ceza infaz kurumuna iade sebebidir.
Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 105/A/6-a
- Yükümlülükler
Kamuya yararlı işte ücretsiz çalışma, konut veya bölgede denetim, belirlenen yerlere gitmeme ve programlara katılma yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına denetimli serbestlik müdürlüğü karar verir.
Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 105/A/5
- Ne ihlal sayılır?
Müdürlüğün çağrılarına veya hazırlanan denetim planına uyarıya rağmen uyulmaması, yükümlülük ihlali sayılır.
Dayanak: 5402 sayılı Kanun m. 5/2
- İade kararı
Müracaat etmeme, yükümlülüklere uymamakta ısrar ve cezaevine geri dönmek isteme hâllerinde, müdürlüğün talebi üzerine müdürlüğün bulunduğu yer infaz hâkimi açık ceza infaz kurumuna gönderme kararı verir.
Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 105/A/6
- Yeni kamu davası
Denetim başladıktan sonra işlendiği iddia olunan, alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis gerektiren kasıtlı suçtan kamu davası açılırsa infaz hâkimi iade kararı verebilir.
Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 105/A/7
- Teslim olmama
İade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlü hakkında TCK m. 292 ve 293 uygulanır.
Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 105/A/8
- Kanun yolu
İnfaz hâkiminin kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz yoluna gidilebilir; itiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine yapılır.
Dayanak: 4675 sayılı Kanun m. 6
5275 sayılı Kanun m. 105/A'ya göre denetimli serbestlik tedbiriyle infaz nedir ve hangi yükümlülükler verilir?
5275 sayılı Kanun m. 105/A/1 uyarınca açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlünün talebi hâlinde, cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına infaz hâkimi karar verebilir. Aynı fıkraya 7550 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirmiş olmalıdır; geçici m. 11 bu cümleyi maddenin yürürlüğünden önce işlenen suçlara uygulamaz. Kanunun geçici maddeleri belirli tarihlere kadar işlenen suçlarda bu infaz usulünden daha erken yararlanmayı öngörür (ör. geçici m. 10/6); bu rehber o hesaplamaya girmez, denetim başladıktan sonraki yükümlülük ve ihlal sürecini anlatır.
Denetimli serbestlik kararı bir hak değil, infaz hâkiminin takdirindedir. Anayasa Mahkemesine göre kanuni şartlar oluşsa bile infaz hâkimi talebi reddedebileceğinden tedbirin Anayasa m. 19/2 kapsamında güvence altında olduğundan söz edilemez; buna karşılık bir kez verilen kararın kaldırılması ve hükümlünün açık ceza infaz kurumuna iadesi ancak belirli koşulların gerçekleşmesine bağlıdır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2022/87258)1 Bu rehberin konusu bu ikinci aşamadır.
5275 sayılı Kanun m. 105/A/5 dört yükümlülük sayar: 1) kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılma, 2) bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma, 3) belirlenen yer veya bölgelere gitmeme, 4) belirlenen programlara katılma. Hükümlünün bunlardan bir veya birden fazlasına tabi tutulmasına denetimli serbestlik müdürlüğü karar verir ve yükümlülükler hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre değiştirilebilir. 7445 sayılı Kanunla eklenen son cümleye göre TCK m. 191'deki kullanmak için uyuşturucu satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur.
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 80 bu seçimi somutlaştırır: m. 80/2'ye göre bu usulle infazına karar verilen her hükümlü hakkında kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırılma yükümlülüğü uygulanır; m. 80/3'e göre yüksek riskli hükümlülere ayrıca konutta denetim ve gözetim yükümlülüğü verilir. Yönetmelik m. 80/7 yükümlülüklerin hapis cezasından daha ağır sonuçlar doğuracak şekilde uygulanamayacağını açıkça yazar. Yönetmelik m. 78/2 ise yükümlülüklere hazırlanan denetim planına göre komisyonun karar vereceğini söyler.
Yönetmelik m. 79 ve m. 36'ya göre müracaat ve denetim planı nasıl işler?
Yönetmelik m. 79/1 uyarınca hükümlü ceza infaz kurumundan çıktıktan sonra beş gün içinde talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmek zorundadır. Süre, m. 79/2'ye göre kurumdan ayrılışı takip eden günden başlar; son gün tatile rastlarsa tatilin ertesi günü mesai saati bitiminde sona erer. Hükümlü müracaatta kimliğini ispata yarayan bir belge ibraz eder; edemezse müracaatı tutanakla tespit edilip kendisine süre verilir (m. 79/3-4). Başka bir müdürlüğe giden hükümlü bilgilendirilip doğru müdürlüğe yönlendirilir (m. 79/5).
Beş gün içinde müracaat etmeyen hükümlü için Yönetmelik m. 79/6 yedinci günün mesai bitimine kadar beklenmesini öngörür; yedinci günden sonra kayıt kapatılır ve infaz hâkiminden hükümlünün açık ceza infaz kurumuna iadesi istenir. Altıncı veya yedinci gün müracaat edip mazeret bildiren hükümlünün kaydı kapatılmaz; beyanı, varsa mazereti ve buna ilişkin belge tutanağa alınarak karar için infaz hâkimine gönderilir (m. 79/7).
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, tahliyede tebliğ edilen nakil ve tebliğ belgesinde beş gün içinde müracaat zorunluluğu açıkça bildirilmiş ve müracaat etmemenin sonuçları konusunda uyarı yapılmışken, geçerli ve kabul edilebilir bir mazereti olmadan süresinde müracaat etmeyen hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesini hukuka uygun bulmuş; bu karara yapılan itirazı kabul eden ağır ceza mahkemesinin kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/6055)2 Aynı Daire, tahliyede serbest bırakılmayıp idari işlemler için jandarmaya teslim edilen, hakkında sınır dışı etme ve idari gözetim kararı verilen yabancı hükümlüde ise müracaat imkânının iradesi dışında fiilen ortadan kalktığını kabul etmiş ve idari işlemlerin sonucu araştırılmadan verilen iade kararını eksik inceleme saymıştır. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/4520)3
Müracaattan sonra Yönetmelik m. 36/3'e göre denetim planı en geç beş iş günü içinde hazırlanır ve hükümlüye imzalatılır; imzadan imtina hâlinde denetim planını imzalamamanın yükümlülükten muafiyet anlamına gelmediği bildirilir ve planın bir nüshası yükümlüye verilir. Yönetmelik m. 36/4 yükümlünün yükümlülüklerinin neler olduğunu ve hangi durumların ihlal sayılacağını doğru ve yeterli olarak anlayıp anlamadığının teyit edilmesini ister. Plan hazırlandığı andan itibaren yürürlüğe girer (m. 36/5).
Yönetmelik m. 42 yükümlünün uyması gereken genel kuralları sayar: yapılan çağrılara ve denetim planına, iyileştirme çalışmalarındaki yükümlülüklere ve personelin uyarı ve önerilerine uymak; müdürlüğe alkol veya uyuşturucu etkisi altında ya da kesici, delici aletler ve ateşli silahlarla gelmemek. Yerleşim yeri adresini değiştiren yükümlü yeni adresini müdürlüğe bildirir; yeni adres bildirilmez ve adres kayıt sisteminden de tespit edilemezse eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılır (m. 42/5). Yönetmelik m. 42/7'ye göre bu kurallar yükümlülük yerine geçer.
Yönetmelik m. 83'e göre imza (belirlenen yere başvurma) yükümlülüğü nasıl uygulanır?
Halk arasında imza yükümlülüğü denen uygulamanın Yönetmelikteki karşılığı, 5275 sayılı Kanun m. 105/A/5-b'deki bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma yükümlülüğünün belirlenen yere başvurma biçimidir. Yönetmelik m. 83/1 bu yükümlülüğü belirlenen yere belirlenen tarih ve saatlerde başvurma veya belirlenen bölge sınırları dışına çıkmama olarak tanımlar; m. 83/2'ye göre hükümlüden belirlenen tarih ve saatlerde denetimli serbestlik müdürlüğüne, kolluğa, muhtarlığa veya müdürlüğün belirleyeceği bir kamu görevlisine başvurması istenir.
Başvurma sıklığı hükümlünün risk düzeyine göre değişir (Yönetmelik m. 83/3): 1) yüksek riskli hükümlüde ilk üç ay her gün, üç ila altı ay arası haftada üç gün, altı aydan sonra haftada iki gün; 2) orta riskli hükümlüde ilk üç ay haftada dört gün, üç ila altı ay arası haftada iki gün, altı aydan sonra haftada bir gün; 3) düşük riskli hükümlüde ilk üç ay haftada iki gün, üç aydan sonra haftada bir gün. Yükümlülük müdürlüğe başvurudan itibaren on gün içinde başlar ve koşullu salıverme süresinin sona ermesiyle tamamlanır (m. 83/4).
Yönetmelik m. 83/5'e göre bu yükümlülük ağır bir hastalık, sakatlık veya kocama nedeniyle hayatını yalnız başına idame ettiremeyen hükümlüler hakkında uygulanmaz. Bölge sınırları dışına çıkmama biçimi ise m. 83/6'ya göre yüksek riskli hükümlüler bakımından belirlenebilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin incelediği bir olayda uyarı sürecinin ilk halkası imza atma yükümlülüğünün ihlaliydi; ikinci ihlal bireysel görüşme, üçüncüsü grup/seminer çalışmasına katılma yükümlülüğüne ilişkindi ve Daire üç ihlal üzerine verilen iade kararını hukuka uygun buldu. (Yargıtay 1. CD, E. 2024/5596)4
Bu imza, soruşturma veya kovuşturma sırasında verilen adli kontrol imzasıyla karıştırılmamalıdır. Yönetmelik m. 44/6'ya göre adli kontrol tedbirlerinin infazında tedbir kararını ihlal eden şüpheli veya sanık uyarılmaz, varsa mazereti komisyon tarafından değerlendirilir; aşağıda anlatılan uyarı ve ısrar düzeni hükümlüye özgüdür.
Yönetmelik m. 44'e göre uyarı nasıl yapılır ve kaç ihlal iadeye yol açar?
5402 sayılı Kanun m. 5/2'ye göre denetimli serbestlik müdürlüğünün çağrılarına veya hazırlanan denetim planına uyarıya rağmen uyulmaması, yükümlülük ihlali sayılır. Yönetmelik m. 44/1 ihlali daha geniş tanımlar: yükümlülüğün yerine getirilmesi için uyulması gereken kurallara, karara uygun hazırlanan programa ve personelin uyarı ve çağrılarına uyulmaması ihlaldir. İhlal hâlinde vaka sorumlusunun teklifi üzerine yükümlü komisyon tarafından, Kanunda yazılı hâllerde komisyonun önerisi üzerine infaz hâkimi tarafından uyarılır.
Uyarı yazıyla yükümlüye tebliğ edilir; gerektiğinde yükümlü müdürlüğe davet edilerek ihlalin sonuçları sözlü olarak da açıklanır, gelmezse yazılı uyarı yeterli sayılır (Yönetmelik m. 44/2). Yargıtay 1. Ceza Dairesinin incelediği iki olayda uyarıya müdürlüğün İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonu karar vermiş, uyarı yazısı hükümlüye tebliğ edilmiş ve yazıda bir yıl içinde yeniden ihlalin ısrar sayılacağı açıkça belirtilmişti.4 (Yargıtay 1. CD, E. 2025/451)5
İadenin ölçütü Yönetmelik m. 44/3'tedir: yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazereti olmaksızın ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi, yükümlülüğe uymamada ısrar etme sayılır; ikinci uyarıdan sonra bir yıl içinde üçüncü ihlal tespit edilirse dosyanın kapatılması süreci başlar. Suça sürüklenen çocuklarda ve denetimli serbestlik kararının infazına başlandığı tarihte çocuk olup infaz sırasında on sekiz yaşını dolduranlarda ise üçüncü uyarıdan sonra bir yıl içinde dördüncü ihlal aranır. Yönetmelik m. 44/4'e göre uyarı tebligatında, bu sayıya ulaşılırsa yeniden uyarı yapılmayacağı ve dosyanın yargı merciine gönderileceği yükümlüye ihtar edilir.
Hangi sayının uygulanacağını belirleyen tarih, infaza başlanan tarihtir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, denetimli serbestlik tedbirinin infazına başlandığı tarihte çocuk statüsünde olmayan hükümlünün bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak yükümlülüklerini üç kez ihlal etmesiyle ısrar şartının gerçekleştiğini kabul etmiş; hükümlüyü çocuk sayıp dört ihlal arayan itiraz merciinin kararını kanun yararına bozmuştur.4
Anayasa Mahkemesi de ayrımı açıkça çizer: yükümlülüklerle ilgili olarak açık ceza infaz kurumuna iade kararı verilebilmesi için aranan koşul yükümlülüğün ihlali değil, yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesidir.1 Mahkemeye göre hükümlünün ısrar edip etmediğini belirleme yetkisi ilk olarak denetimli serbestlik müdürlüğüne aittir; bu yönde tespit yapan müdürlük komisyonu, alacağı kararla yetkili infaz hâkimliğinden iade talep eder.1
İade kararından önce hükümlünün mazereti araştırılmalı mı?
Yönetmelik m. 44/3'teki ısrar tanımı mazeretsiz ve kasıtlı ihlali arar; mazeretin geçerli olup olmadığı bu nedenle iade kararının çekirdeğindedir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, kamuya yararlı işte çalışma yükümlülüğünün ihlal günü için aile hekimliğinden alınmış istirahat raporu ileri sürülmüşse, rapor aslının ya da onaylı suretinin dosyaya alınmasından sonra sağlık mazeretinin geçerli ve kabul edilebilir olup olmadığı değerlendirilmeden verilen iade kararına itirazın reddini eksik inceleme saymıştır. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/3897)6 Daire bu kararda mazeretin geçerli olup olmadığına kendisi karar vermemiş, araştırılmasını istemiştir.
Başka bir kararda aynı Daire mazereti kendisi geçerli saymıştır: üçüncü ihlal günü başka bir suç nedeniyle gözaltında bulunan ve ardından hastanede yatan anne ve babasına refakat eden hükümlünün, bölgede denetim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmemesine ilişkin mazeretinin geçerli ve kabul edilebilir olduğunu, itirazın kabulü gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/4886)7 Yabancı hükümlünün sınır dışı işlemleri nedeniyle müracaat edememesi de iradesi dışında kalan bir engel olarak araştırılması gereken bir olgu sayılmıştır.3
Komisyonun ihlal değerlendirmesi ayrıca denetlenebilir. Yönetmelik m. 47/3'e göre ihlal nedeniyle dosya kapatılırsa durum yükümlüye tebliğ edilerek itiraz hakkı olduğu bildirilir; m. 48/2'ye göre yükümlü işlem ve eylemleri öğrendiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, komisyonun ihlal nedeniyle kayıt kapatma kararına karşı yapılan itirazı infaz hâkimliğinin mazereti kabul ederek kabul ettiği bir olayda, bu karar dikkate alınarak iade talebinin reddedilmesi gerektiğine hükmetmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/1175)8
Anayasa Mahkemesinin incelediği bir olayda itiraz merciinin tutumu da değerlendirmeye girmiştir. Mahkeme, hükümlünün itirazında yükümlülüklerini ihlal edip etmediğinin müdürlükten sorulmasını istediği hâlde ağır ceza mahkemesinin hiçbir araştırma yapmadan ve talebin neden karşılanmadığını açıklamadan soyut ve genel ifadelerle itirazı reddettiğini tespit etmiştir. Bu tespiti; iade kararının Kanunda gösterilenden farklı bir hâkimlikçe, Kanun ve Yönetmelikteki usule uyulmadan ve izin nedeniyle henüz başlamamış yükümlülüklerin ihlali gerekçesiyle verilmesiyle birlikte değerlendirmiş ve somut olayın kendine özgü koşullarında sürecin ağır ve açık bir usulsüzlük içerdiği sonucuna varmıştır.1
Hükümlünün iade kararından önce ayrıca savunmasının alınmasını öngören bir hüküm 5275 sayılı Kanun m. 105/A'da ve Yönetmelikte yer almaz. Yönetmelikteki en yakın hüküm m. 79/7'dir: altıncı veya yedinci gün müracaat edip mazeret bildiren hükümlünün beyanı ve mazereti tutanağa alınarak infaz hâkimine gönderilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin yukarıdaki kararlarında aranan, ileri sürülen mazeretin ve olgunun iade kararından önce araştırılmasıdır.63
Yönetmelik m. 43'e göre nakil, müdürlük sınırı dışına çıkma ve yurt dışı konusunda ne geçerlidir?
Yükümlü başka bir denetimli serbestlik müdürlüğüne nakli gerektirecek şekilde adres değiştirmek isterse bunu ve yeni adresini önceden müdürlüğe yazılı olarak ve gerekçesiyle bildirir (Yönetmelik m. 43/1). Komisyon nakle karar verene kadar yükümlülüklerin yerine getirilmesine devam edilir ve eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılır (m. 43/2). Talep değerlendirilirken ileri sürülen mazeretin doğruluğu ve gerekliliği araştırılır; infazdan kaçmak veya yükümlülüğü etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı anlaşılan talepler reddedilir (m. 43/3). Nakil talebi kabul edilen yükümlü, nakil kararının tebliğinden itibaren beş gün içinde yeni müdürlüğe müracaat etmek zorundadır (m. 43/4).
Bulunulan yerden ayrılma konusundaki temel kural Yönetmelik m. 43/5'tedir: yükümlü, yükümlülükleri etkisiz kılacak ya da aksatacak şekilde müdürlüğün yetki sınırları dışına izinsiz çıkamaz. Haklı bir mazerete dayanan talep ve vaka sorumlusunun uygun görüşüyle denetimli serbestlik müdürü beş güne kadar izin verebilir; denetim süresi boyunca kullanılan izin toplamı, ikinci derece dâhil kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşin ölümü veya ağır hastalığı hariç, on beş günü geçemez. İzinde geçen süreler infazdan sayılır ve izin kullanan yükümlüye izin belgesi verilir (m. 43/5-6).
Anayasa Mahkemesine göre müdürlük sınırlarının izinsiz terki, ne 5275 sayılı Kanunda ne Yönetmelikte tek başına denetimli serbestlik kararının kaldırılması veya açık ceza infaz kurumuna iade nedeni olarak düzenlenmiştir.1 Mahkemenin incelediği olayda hükümlü yurt dışına yasal olmayan yollardan çıkmaya teşebbüs şüphesiyle gözaltına alınmış; Mahkeme yurt dışına çıkmaya teşebbüs ettiğine ilişkin değerlendirmenin olgusal temellerinin bulunduğunun söylenebileceğini kabul etmişti; buna rağmen komisyon talebi olmadan, Yönetmelik m. 87'deki hangi koşulun gerçekleştiği belirtilmeden ve denetim planına göre izin nedeniyle henüz başlamamış yükümlülüklerin ihlali gerekçesiyle verilen iade kararını ağır ve açık bir usulsüzlük saydı.1 Olay COVID-19 izin dönemine aittir ve Mahkeme izinli hükümlünün ayrıca izin alması gerekip gerekmediğini kendisi değerlendirmemiştir; karar, yurt dışına çıkmaya çalışan hükümlünün iade edilemeyeceği anlamına gelmez.
Yurt dışına çıkma konusunda 5275 sayılı Kanun m. 105/A'da ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliğinde açık bir düzenleme yoktur; Yönetmelikte yer alan sınır müdürlüğün yetki sınırlarıdır (m. 43/5). Yabancı uyruklu hükümlüler için ayrı bir kural vardır: İçişleri Bakanlığının ülkede kalmasında sakınca olduğunu bildirdiği yabancı hükümlüye, koşullu salıverilme tarihine kadar ülke sınırları içine girmeme yükümlülüğü verilerek hükümlü sınır dışı işlemlerine esas olmak üzere kolluğa teslim edilir (Yönetmelik m. 86/2).
5275 sayılı Kanun m. 105/A/6'ya göre açık ceza infaz kurumuna iade kararını kim verir ve denetimde geçen süre nasıl hesaplanır?
5275 sayılı Kanun m. 105/A/6 üç iade hâli sayar: 1) ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra beş gün içinde müdürlüğe müracaat etmemek, 2) yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, görevlilerin uyarı ve önerilerine ve denetim planına uymamakta ısrar etmek, 3) ceza infaz kurumuna geri dönmek istemek. Bu hâllerde denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmeye müdürlüğün bulunduğu yer infaz hâkimi karar verir.
Yönetmelik m. 87/1 talebin yolunu gösterir: iade, komisyonun kararı üzerine infaz hâkiminden talep edilir ve infaz hâkiminden karar gelene kadar denetimli serbestlik tedbirinin infazına devam edilir. Yönetmelik m. 47/1 usulüne uygun tebligata rağmen yükümlülüğe başlanmaması veya uyarılara rağmen ihlal hâlinde kaydın kapatılıp durumun yargı merciine bildirilmesini öngörür; ancak m. 47/5'e göre denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezaların infazı kararlarında bu hâllerde m. 87'ye göre işlem yapılır. Hükümlü başka bir suçtan tutuklanırsa dosya kapatılarak durum Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir (m. 47/4); başka bir mahkûmiyet nedeniyle ceza infaz kurumuna alınırsa kayıt kapatılır ve dosya toplama kararı için gönderilir (m. 87/3).
Anayasa Mahkemesine göre denetimli serbestlik tedbiri uygulanan bir kimse, ancak 5275 sayılı Kanun m. 105/A/6 ile Yönetmelik m. 45 ve 87'deki koşulların gerçekleşmesi üzerine ve aynı düzenlemelerdeki usule uygun olarak verilecek kararla açık ceza infaz kurumuna gönderilerek tutulabilir.1 Kararın yer yönünden yetkili hâkimlik dışında aynı güvencelere sahip başka bir hâkimlikçe verilmesi ise Mahkemeye göre kararı tek başına hukuka aykırı hâle getirmez; ancak bu durum sürecin bütünsel olarak ağır ve açık bir usulsüzlük içerip içermediği değerlendirilirken göz önüne alınabilir.1
Koşullu salıverilme tarihinin geçmiş olması iadeye engel sayılmamıştır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ısrar nedeniyle verilen iade kararına yapılan itirazı "şartla tahliye tarihi inceleme tarihine göre geçtiği için iadeye yasal olanak yok" gerekçesiyle kabul eden ağır ceza mahkemesinin kararını Kanuna aykırı bulmuştur.5 Aynı kararda Daire, iade kararının hangi tarihten itibaren uygulanacağını da açıklamıştır: 1) hükümlü iade süreci boyunca yükümlülüklerini tamamen yerine getirdiyse kural olarak infaz hâkimliği kararının müdürlüğe ulaştığı tarih esas alınır ve o tarihe kadar geçen süre denetimli serbestlikte geçmiş sayılır; 2) ikinci uyarıdan sonraki ihlalden sonra yükümlülüklerini yerine getirmediyse o ihlal tarihi esas alınır.5 Daireye göre itirazın kabulü gerekiyordu, ancak şartla tahliye tarihinin geçmiş olması nedeniyle değil: iade kararı bu ayrım araştırılmadan "ihlal tarihinden sonraki bakiye ceza" için verilmişti.
5275 sayılı Kanun m. 105/A/7'ye göre denetim sırasında yeni bir kamu davası açılırsa ne olur?
5275 sayılı Kanun m. 105/A/7 uyarınca denetimli serbestlik uygulanmaya başlandıktan sonra işlendiği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Kovuşturma beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararıyla sonuçlanırsa infazın denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devamına karar verilir. Yönetmelik m. 87/2'ye göre bu hâlde de talep komisyonun kararı üzerine yapılır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre "verilebilir" ifadesi infaz hâkimine takdir hakkı tanır; ancak hâkim bu takdiri, yerinde ve objektif kullanıldığını gösteren somut, denetlenebilir ve dosya içeriğine uygun bir gerekçeyle kullanmalıdır. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/5736)9 Aynı kararda Daire, beraat ve benzeri kararlar verilmesi hâlinde denetimli serbestliğe devam edilmesi kuralında takdir hakkı bulunmadığını vurgulamış; iade talebini yalnız "dava derdesttir, beraat edebilir" diyerek reddeden infaz hâkimliği kararını kanun yararına bozmuştur.9
Fıkranın sınırı suçun cezasıdır. Kamu davasına konu suç, 2863 sayılı Kanun m. 65'in son fıkrasındaki gibi altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektiriyorsa alt sınır bir yılın altında kaldığından m. 105/A/7'nin birinci cümlesinin uygulanma koşulları oluşmaz; Yargıtay 1. Ceza Dairesi bu durumda verilen iade kararına itirazın reddini Kanuna aykırı bulmuştur. (Yargıtay 1. CD, E. 2023/9078)10
Bu yolla iade edilen hükümlüde denetimde geçen süre kamu davasının açıldığı tarihe kadar hesaplanır. Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre iddianamenin mahkemece kabul edilerek kamu davasının açılmış sayıldığı tarih ile şartla tahliye tarihi arasındaki sürenin infazı için hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesi gerekir. (Yargıtay 1. CD, E. 2025/426)11 Daire, iade kararı gelene kadar denetimli serbestliğe devam edileceğini söyleyen Yönetmelik m. 87/1 son cümlesinin bu hâlde uygulama yeri olmadığını belirtmiştir.11 Kamu davasının açılma anı CMK m. 175/1'e göre iddianamenin kabulüdür. Başka bir suçtan tutuklanma ya da m. 105/A/7 nedeniyle kesintiye uğrayan denetimli serbestlik süreci, kesintiye neden olan şartlar ortadan kalkınca Yönetmelik m. 80/6'ya göre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
İade kararına nasıl itiraz edilir ve iki gün içinde teslim olunmazsa ne olur (4675 sayılı Kanun m. 6, 5275 sayılı Kanun m. 105/A/8)?
4675 sayılı Kanun m. 6/5'e göre infaz hâkiminin kararlarına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından, tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir; m. 6/6'ya göre itiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır. Bu fıkra "şikâyet üzerine verilen kararlar" başlıklı maddede yer alır, lafzı ise genel olarak "infaz hâkiminin kararlarına" der. Bu sayfadaki Yargıtay kararlarının çoğunda iade kararına yapılan itirazı ağır ceza mahkemesi incelemiştir; kararlarda iade kararına itirazın süresine değinilmemiştir.
Komisyon kararlarına ve müdürlük işlemlerine karşı yol ayrıdır: Yönetmelik m. 48/1'e göre yükümlü denetim planı, raporlar ve uyarılar gibi işlem ve eylemlerin mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle müdürlüğe itiraz edebilir ya da infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir; süre öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gündür (m. 48/2). Şikâyet yoluna başvurulması işlemin yerine getirilmesini kural olarak durdurmaz (m. 48/4).
İade kararı ya da itiraz merciinin kararı kesinleştikten sonra hukuka aykırılık, Adalet Bakanlığının istemiyle kanun yararına bozma yoluyla Yargıtay'a taşınabilir: CMK m. 309/1'e göre istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karardaki hukuka aykırılığı öğrenen Adalet Bakanlığı, kararın Yargıtayca bozulması istemini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirir. Bu sayfadaki Yargıtay 1. Ceza Dairesi kararlarının tamamı bu yolla verilmiştir. Kararlarda bozmanın hükümlünün durumuna somut etkisine değinilmemiştir; kararlar dosyanın mahkemesine gönderilmesiyle biter. İtirazı reddedilen bir hükümlünün Anayasa Mahkemesine yaptığı bireysel başvuruda ise Mahkeme kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar vermiş ve manevi tazminata hükmetmiştir.1
5275 sayılı Kanun m. 105/A/8'e göre müracaat süresinin bitiminden itibaren iki gün geçmesine karşın müracaat etmeyenler ile ceza infaz kurumuna iade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında TCK m. 292 ve 293 hükümleri uygulanır. TCK m. 292/1 hükümlü veya tutuklunun kaçması suçunda altı aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörür. Yönetmelik m. 79/8'e göre müracaat etmeyen hükümlü için evrakın bir sureti Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. İade kararına itiraz edilmesi kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz; kararına itiraz edilen hâkim veya itirazı inceleyecek merci yerine getirmenin geri bırakılmasına karar verebilir (4675 sayılı Kanun m. 6/4 yollamasıyla CMK m. 269).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, oy çokluğuyla verdiği kararında iade kararında ve tebliğ mazbatasında hükümlünün tebliğden itibaren iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olması gerektiğine ve süresinde teslim olmamanın hukuki sonuçlarına ilişkin herhangi bir ihtar bulunmuyorsa, hükümlünün kasıtlı hareket ettiğinden söz edilemeyeceğini ve kaçma suçunun unsurları itibarıyla oluşmadığını kabul etmiştir. (Yargıtay CGK, E. 2023/232)12 Genel Kurul aynı kararda, hükümlünün mazeret dilekçesinde bildirdiği bilinen son adrese tebligat çıkarılmadan doğrudan MERNİS kaydındaki adrese Tebligat Kanunu m. 21/2'ye göre yapılan tebligatı usulsüz saymış; usulsüz tebliğin hükümlünün tebligattan haberdar olduğu tarihte geçerli hâle geldiğini değerlendirmiştir.12 Karar 2014 tarihli bir olaya ilişkindir ve m. 105/A/8'i o tarihteki "kapalı ceza infaz kurumuna iade kararı" ifadesiyle aktarır; fıkranın bugünkü metni "(…) ceza infaz kurumuna iade kararı" der.
İlgili mevzuat
5275 sayılı Kanun m. 105/A — Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı
Madde 105/A – (Ek: 5/4/2012-6291/1 md.)
(1) (Değişik:14/4/2020-7242/46 md.) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. (Ek cümle:4/6/2025-7550/13 md.) Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.
(2) (Değişik:14/4/2020-7242/46 md.) Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın, iradesi dışındaki bir nedenle açık ceza infaz kurumuna ayrılamayan veya bu nedenle kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde, birinci fıkrada düzenlenen infaz usulünden yararlanabilirler.
(3) Yukarıdaki fıkralarda düzenlenen infaz usulünden;
a) Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler,
b) Maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler,
diğer şartları da taşımaları hâlinde yararlanabilirler. Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adlî Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmelidir.
(4) (Değişik: 18/6/2014-6545/80 md.) Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle, cezası hapse çevrilen hükümlüler yukarıdaki fıkralardaki infaz usulünden yararlanamazlar.
(5) Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezasının infazına karar verilen hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar;
a) Kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılması,
b) Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması,
c) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesi,
d) Belirlenen programlara katılması,
yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutulmasına, denetimli serbestlik müdürlüğünce karar verilir. Hükümlünün risk ve ihtiyaçları dikkate alınarak yükümlülükleri değiştirilebilir. (Ek cümle: 28/3/2023-7445/25 md.) Türk Ceza Kanununun 191 inci maddesinde yer alan kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur.
(6) Hükümlünün;
a) Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemesi,
b) Hakkında belirlenen yükümlülüklere, denetimli serbestlik müdürlüğünün hazırladığı denetim ve iyileştirme programına, denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerileriyle hakkında hazırlanan denetim planına uymamakta ısrar etmesi,
c) Ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesi,
hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine, denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilir.
(7) (Yeniden Düzenleme:14/4/2020-7242/46 md.) Hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra işlediği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı kamu davası açılmış olması hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi tarafından, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilebilir. Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilmesi hâlinde, hükümlünün cezasının infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunmasına infaz hâkimi tarafından karar verilir.
(8) Denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmiş olmasına karşın müracaat etmeyenler ile (…) ceza infaz kurumuna iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 292 nci ve 293 üncü maddelerinde yazılı hükümler uygulanır.
(9) Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, 107 nci ve 108 inci maddeler uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir.
(10) Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezaların infazına ilişkin esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir.
Kaynak: Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 16 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
5402 sayılı Kanun m. 5 — Yükümlülük
Madde 5 - (1) Hakkında herhangi bir tedbire hükmedilen kişi, karara uygun olarak müdürlüğün hazırladığı programa ve denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerine uymak ve katlanmak zorundadır.
(2) (Ek: 6/12/2006-5560/42 md.) Denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından yapılan çağrılara veya hazırlanan denetim planına uyarıya rağmen uyulmaması, denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülük ihlali sayılır.
Kaynak: Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu (5402)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
4675 sayılı Kanun m. 6 — İnfaz hâkimliğince şikâyet üzerine verilen kararlar
Madde 6 – Şikâyet başvurusu, 5 inci maddede yazılı sürenin geçmesinden sonra veya infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir karar, işlem veya faaliyete karşı ya da başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılmışsa infaz hâkimi, başvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder; şikâyet başvurusu başka bir yargı merciinin görevi içerisinde ise o mercie gönderir.
Şikâyet başvurusu üzerine infaz hâkimi, duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak, gerek gördüğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakkında re’sen araştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savcısının da yazılı görüşünü alır. (Ek cümleler: 22/7/2010 - 6008/5 md.) Disiplin cezasına karşı yapılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir. Hükümlü veya tutuklu, savunmasını, hazır bulunmak ve vekaletnamesini ibraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veya avukatı aracılığıyla yapabilir. İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veya tutuklunun savunmasını ceza infaz kurumunda da alabilir.
İnfaz hâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, verilen kararın veya yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir.
İnfaz hâkimi, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre inceleme ve işlemlerini yürütür ve kararını verir.
(Değişik beşinci fıkra:14/4/2020-7242/6 md.) İnfaz hâkiminin kararlarına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından, tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir. Kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da bu hüküm uygulanır.
İtiraz, infaz hakimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine (…) yapılır. İnfaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesi olduğu takdirde itirazla ilgili karara katılamaz.
Kaynak: İnfaz Hâkimliği Kanunu (4675)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 27 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
TCK m. 292 — Hükümlü veya tutuklunun kaçması
Madde 292- (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.
(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.
(6) (Mülga: 29/6/2005 – 5377/33 md.)
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
Kararlar
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. İade için ihlal değil ısrar gerekir; usule aykırı iade kişi hürriyetini ihlal ederAnayasa Mahkemesi · B. No. 2022/87258 ·
COVID-19 izni nedeniyle denetim planındaki yükümlülükleri henüz başlamamış hükümlü, yurt dışına yasal olmayan yollardan çıkmaya teşebbüs ettiği değerlendirilerek, infaz işlemlerini yürüten başsavcılığın bulunduğu yer infaz hâkimliğince Yönetmelik m. 43/5'e dayanılarak açık ceza infaz kurumuna iade edilmiş; itiraz araştırma yapılmadan reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi denetimli serbestlik kararının takdire bağlı olduğunu, kaldırılmasının ise Kanun ve Yönetmelikteki koşullara ve usule bağlı olduğunu belirtti. Müdürlük sınırlarının izinsiz terkinin tek başına iade nedeni olmadığını, aranan koşulun ihlal değil ısrar olduğunu ve ısrarı ilk olarak müdürlüğün belirleyeceğini söyledi. Yer yönünden yetkisizliği tek başına ihlal saymadı; ancak komisyon talebi olmadan, Yönetmelik m. 87'deki koşul belirlenmeden ve başlamamış yükümlülüklerin ihlali gerekçesiyle verilen iade kararını ağır ve açık bir usulsüzlük sayarak Anayasa m. 19/2'nin ihlal edildiğine karar verdi.
Sonuç: Açık ceza infaz kurumuna iade, ancak Kanun ve Yönetmelikteki koşulların gerçekleşmesi ve usule uygun bir kararla mümkündür; tek bir ihlal ya da müdürlük sınırlarının izinsiz terki tek başına yetmez.
2. Beş gün içinde müracaat etmeyen hükümlünün iadesi hukuka uygundurYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2025/6055 · K. 2026/3519 ·
Tahliye edilen hükümlüye tebliğ edilen belgede beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi gerektiği açıkça bildirilmiş ve müracaat etmemenin sonuçları konusunda uyarı yapılmıştı. Hükümlü süresinde müracaat etmeyince infaz hâkimliği açık ceza infaz kurumuna iadesine karar verdi; ağır ceza mahkemesi itirazı kabul etti. Daire, geçerli ve kabul edilebilir bir mazeret olmadan süresinde müracaat etmeyen hükümlünün iadesinde hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek itirazı kabul eden kararı kanun yararına bozdu.
Sonuç: Süre ve sonuçları kendisine bildirilen hükümlünün mazeretsiz olarak beş gün içinde müracaat etmemesi iade sebebidir.
3. Sınır dışı işlemleri nedeniyle müracaat edemeyen yabancı hükümlüYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2025/4520 · K. 2026/265 ·
Yabancı uyruklu hükümlü, denetimli serbestlik kararıyla tahliye edildiğinde serbest bırakılmamış, idari işlemler için jandarmaya teslim edilmiş; il göç idaresi sınır dışı etme ve idari gözetim kararı vermişti. İnfaz hâkimliği, yasal süre içinde müracaat etmediği gerekçesiyle 5275 sayılı Kanun m. 105/A/6-a uyarınca açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verdi. Daire, hükümlünün müracaat imkânının iradesi dışında fiilen ortadan kalktığını, idari işlemlerin sonucu araştırılarak hukuki durumunun değerlendirilmesi gerektiğini belirterek bu kararı eksik inceleme nedeniyle kanun yararına bozdu.
Sonuç: İradesi dışında müracaat edemeyen hükümlü hakkında, engelin sonucu araştırılmadan iade kararı verilemez.
4. İhlal sayısı: infaza başlandığında çocuk olmayan hükümlüde üç ihlal yeterlidirYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2024/5596 · K. 2026/1704 ·
1998 doğumlu hükümlü imza atma, bireysel görüşme ve grup/seminer çalışmasına katılma yükümlülüklerini bir yıl içinde ihlal etmiş; ilk iki ihlalde müdürlüğün İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonu kararıyla uyarılmış, ikinci uyarı yazısında yeni bir ihlalin ısrar sayılacağı açıkça belirtilmişti. İnfaz hâkimliğinin iade kararını ağır ceza mahkemesi, çocuklarda dört ihlal gerektiği gerekçesiyle kaldırdı. Daire, denetimli serbestliğin infazına başlandığı tarihte çocuk statüsünde olmayan hükümlüde bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlalle ısrar şartının gerçekleştiğini belirterek itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu.
Sonuç: Üç mü dört mü ihlal aranacağı, hükümlünün denetimli serbestliğin infazına başlandığı tarihteki yaşına göre belirlenir.
5. Koşullu salıverilme tarihinin geçmesi iadeye engel değildir; denetimde geçen sürenin hesabıYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2025/451 · K. 2026/1976 ·
Hükümlü iki uyarıdan sonra üçüncü kez ihlalde bulununca infaz hâkimliği, ihlal tarihinden sonraki bakiye cezanın infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verdi; ağır ceza mahkemesi şartla tahliye tarihinin geçtiği gerekçesiyle itirazı kabul etti. Daire, ısrar nedeniyle denetimli serbestlik kararının kaldırılmasında ve açık ceza infaz kurumuna gönderilmede hukuka aykırılık bulunmadığını belirtti. Daire, 2021 tarihli Yönetmeliğe göre infaz hâkimliğinden karar gelene kadar denetimin sürdüğünü, hükümlü yükümlülüklerini tamamen yerine getirdiyse kural olarak kararın müdürlüğe ulaştığı tarihin, getirmediyse ikinci uyarıdan sonraki ihlal tarihinin esas alınacağını açıkladı. Ancak ikinci uyarıdan sonraki ihlalden sonra yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği değerlendirilmeden "ihlal tarihinden sonraki bakiye ceza" için iade kararı verildiğinden itirazın bu nedenle kabulü gerektiğini, itiraz merciinin şartla tahliye tarihinin geçtiği gerekçesinin ise Kanuna aykırı olduğunu belirterek kararı kanun yararına bozdu.
Sonuç: İade kararının hangi tarihten itibaren uygulanacağı, hükümlünün iade süreci boyunca yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğine göre belirlenir.
6. İstirahat raporu ileri sürülmüşse mazeret araştırılmalıdırYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2025/3897 · K. 2025/8367 ·
Hükümlü, kamuya yararlı işte çalışma yükümlülüğünü ihlal ettiği kabul edilen gün sağlık sorunu nedeniyle aile hekimliğine gittiğini ve üç günlük istirahat raporu aldığını ileri sürmüş, raporun fotokopisini itiraz dilekçesine eklemişti. Ağır ceza mahkemesi iade kararına itirazı reddetti. Daire, rapor aslının ya da onaylı suretinin dosyaya alınmasından sonra sağlık mazeretinin geçerli ve kabul edilebilir olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirterek eksik incelemeyle verilen kararı kanun yararına bozdu.
Sonuç: İhlal günü için belgeyle desteklenen bir sağlık mazereti ileri sürülmüşse, iade kararından önce bu mazeret değerlendirilmelidir.
7. Gözaltı ve hastanede refakat: geçerli mazeretYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2025/4886 · K. 2025/9625 ·
Hükümlü yükümlülüklerine uymamakta ısrar ettiği gerekçesiyle açık ceza infaz kurumuna iade edilmiş, itirazı reddedilmişti. Daire, üçüncü ihlal tarihi olarak kabul edilen gün hükümlünün başka bir suç nedeniyle gözaltına alındığını, ardından hastanede yatan anne ve babasının yanında refakatçi olarak kaldığını, bunun gözaltı tutanağı ve hastane belgesinden anlaşıldığını belirtti. Bölgede denetim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmemesine ilişkin mazeretin geçerli ve kabul edilebilir olduğunu, itirazın kabulü gerektiğini belirterek ağır ceza mahkemesinin kararını kanun yararına bozdu.
Sonuç: Gözaltı ya da hastanede refakat gibi belgeyle sabit bir engel, yükümlülüğün yerine getirilmemesinde geçerli mazeret sayılabilir.
8. Komisyonun ihlal kararına itiraz kabul edilmişse iade olmazYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2025/1175 · K. 2025/7180 ·
Hükümlü, müdürlüğün İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonunun ihlal nedeniyle kayıt kapatma değerlendirme kararına itiraz etmiş; infaz hâkimliği mazeretin kabul edilebilir olduğu gerekçesiyle itirazı kabul etmişti. Buna rağmen infaz hâkimliği ısrar gerekçesiyle iade kararı verdi ve itiraz reddedildi. Daire, hükümlünün yükümlülüğü ihlal etmediğine ilişkin bu kararın dikkate alınarak iade talebinin reddedilmesi gerektiğini belirterek itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu.
Sonuç: İhlalin mazeretli olduğu infaz hâkimliğince kabul edilmişse, aynı ihlale dayanılarak iade kararı verilemez.
9. Yeni kamu davasında iade takdiri ve gerekçe zorunluluğuYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2023/5736 · K. 2023/5822 ·
Denetimli serbestlik sırasında işlendiği iddia edilen nitelikli yağma suçundan kamu davası açılınca müdürlük iade talep etti; infaz hâkimliği davanın derdest olduğu, beraat kararı verilebileceği ve iadenin telafisi güç sonuçlar doğurabileceği gerekçesiyle talebi reddetti. Daire, m. 105/A/7'nin infaz hâkimine takdir hakkı tanıdığını, ancak takdirin somut, denetlenebilir, dosya içeriğine uygun ve yeterli bir gerekçeyle kullanılması gerektiğini; beraat ve benzeri hâllerde denetime devam kuralında ise takdir bulunmadığını belirterek ret kararını kanun yararına bozdu.
Sonuç: Yeni kamu davasında iade talebi, yalnız davanın sonucunun belirsizliği gibi soyut bir gerekçeyle reddedilemez.
10. Alt sınırı bir yılın altındaki suçtan dava açılması iade sebebi değildirYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2023/9078 · K. 2024/1965 ·
Denetimli serbestlik sırasında hükümlü hakkında 2863 sayılı Kanun m. 65'in son fıkrası uyarınca kamu davası açılması üzerine infaz hâkimliği iade kararı vermiş, itiraz reddedilmişti. Daire, bu suçun altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirdiğini, alt sınırı bir yılın altında kaldığından 5275 sayılı Kanun m. 105/A/7'nin birinci cümlesinin uygulanma koşullarının gerçekleşmediğini belirterek itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu.
Sonuç: Yeni kamu davası, ancak suçun cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapisse iade sebebi olabilir.
11. Yeni kamu davası nedeniyle iadede denetimde geçen süreYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2025/426 · K. 2026/2778 ·
Denetim sırasında işlendiği iddia edilen silahla kasten yaralama suçundan kamu davası açılması üzerine hükümlü m. 105/A/7 uyarınca açık ceza infaz kurumuna gönderilmiş; infaz hâkimliği müddetnameye şikâyet üzerine denetimde geçen süreyi iade kararının kesinleştiği tarihe kadar uzatmış, itiraz reddedilmişti. Daire, iddianamenin kabul edilerek kamu davasının açılmış sayıldığı tarih ile şartla tahliye tarihi arasındaki sürenin infazı için iade gerektiğini, karar gelene kadar denetime devam edileceğini söyleyen Yönetmelik m. 87/1 son cümlesinin bu hâlde uygulama yeri olmadığını belirterek kanun yararına bozma istemini sonucu itibarıyla yerinde gördü.
Sonuç: Yeni kamu davası nedeniyle iadede, denetimde geçen süre kamu davasının açılmış sayıldığı tarihte sona erer.
12. İki gün içinde teslim olma ihtarı yoksa kaçma suçu oluşmazYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2023/232 · K. 2025/607 ·
Denetimli serbestlik yükümlülüklerine uymadığı için kapalı ceza infaz kurumuna iadesine karar verilen sanık, iki gün içinde teslim olmadığı gerekçesiyle 5275 sayılı Kanun m. 105/A/8 yollamasıyla TCK m. 292'den mahkûm edilmiş, hüküm Özel Dairece düzeltilerek onanmıştı. Ceza Genel Kurulu, oy çokluğuyla, bilinen son adres yerine MERNİS adresine yapılan tebligatı usulsüz saydı ve sanığın tebligattan haberdar olduğu tarihte geçerli hâle geldiğini değerlendirdi. Ancak iade kararında ve tebliğ mazbatasında iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olma zorunluluğuna ve sonuçlarına ilişkin hiçbir ihtar bulunmadığından sanığın kasıtlı hareket ettiğinden söz edilemeyeceğini, suçun unsurları itibarıyla oluşmadığını kabul ederek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını kabul etti ve hükmü bozdu.
Sonuç: İade kararını tebliğ alan hükümlüye iki gün içinde teslim olma zorunluluğu ve sonuçları ihtar edilmemişse kaçma suçunun kastı yoktur.
Sık sorulan sorular
Denetimli serbestlikte kaç ihlal cezaevine dönmeye yol açar?
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 44/3'e göre yükümlülüğün bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi yükümlülüğe uymamada ısrar sayılır; ikinci uyarıdan sonra bir yıl içinde üçüncü ihlal tespit edilirse dosyanın kapatılması süreci başlar. Suça sürüklenen çocuklarda ve infaza başlandığı tarihte çocuk olup sonra on sekiz yaşını dolduranlarda dördüncü ihlal aranır. Beş gün içinde müracaat etmemek ve yeni bir kamu davası açılması ise ayrı iade sebepleridir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/6-7).
Cezaevinden çıktıktan sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne kaç gün içinde başvurulur?
5275 sayılı Kanun m. 105/A/6-a ve Yönetmelik m. 79/1'e göre beş gün içinde, talepte belirtilen müdürlüğe başvurulur. Süre cezaevinden ayrılışı takip eden gün başlar; son gün tatile rastlarsa tatilin ertesi günü mesai bitiminde sona erer. Yönetmelik m. 79/6'ya göre yedinci günün mesai bitimine kadar beklenir; altıncı veya yedinci gün gelip mazeret bildiren hükümlünün kaydı kapatılmaz, mazereti tutanakla infaz hâkimine gönderilir.
İmza günü kaçırılırsa hemen cezaevine dönülür mü?
Kural olarak hayır. Belirlenen yere başvurmamak yükümlülük ihlalidir ve Yönetmelik m. 44'e göre yükümlü uyarılır; yükümlülüklere ilişkin iade için Kanun uymamakta ısrar arar. Anayasa Mahkemesi de iade için aranan koşulun yükümlülüğün ihlali değil, yükümlülüklere uymamakta ısrar olduğunu belirtmiştir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ihlal günü için ileri sürülen sağlık mazeretinin iade kararından önce değerlendirilmesini aramaktadır.
Denetimli serbestlikteyken başka bir şehre gidilebilir mi?
Yönetmelik m. 43/5'e göre yükümlü, yükümlülükleri etkisiz kılacak ya da aksatacak şekilde müdürlüğün yetki sınırları dışına izinsiz çıkamaz. Haklı bir mazerete dayanan talep ve vaka sorumlusunun uygun görüşüyle müdür beş güne kadar izin verebilir; denetim boyunca toplam izin, yakın akrabanın ya da eşin ölümü veya ağır hastalığı hariç, on beş günü geçemez. Anayasa Mahkemesine göre müdürlük sınırlarının izinsiz terki tek başına iade nedeni olarak düzenlenmemiştir.
Denetimli serbestlikteyken yurt dışına çıkılabilir mi?
5275 sayılı Kanun m. 105/A'da ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliğinde yurt dışına çıkma konusunda açık bir düzenleme yoktur. Yönetmeliğin koyduğu sınır müdürlüğün yetki sınırlarıdır ve bu sınırın dışına izinsiz çıkılamaz (m. 43/5). Yabancı uyruklu hükümlüler için ayrı kural vardır: İçişleri Bakanlığının ülkede kalmasında sakınca gördüğü yabancıya koşullu salıverilme tarihine kadar ülkeye girmeme yükümlülüğü verilir (m. 86/2).
Denetimli serbestlikteyken adres değiştirilirse ne olur?
Yönetmelik m. 42/5'e göre yerleşim yeri adresini değiştiren yükümlü yeni adresini müdürlüğe bildirir; bildirmezse ve adres kayıt sisteminden de tespit edilemezse eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılır. Başka müdürlüğe nakli gerektiren değişiklik önceden, yazılı ve gerekçeli bildirilir; komisyon karar verene kadar yükümlülüklere devam edilir ve nakil kararının tebliğinden itibaren beş gün içinde yeni müdürlüğe müracaat edilir (m. 43/1-4).
Mazeret ileri sürülürse iade kararı verilebilir mi?
Yönetmelik m. 44/3'teki ısrar tanımı mazeretsiz ve kasıtlı ihlali arar. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, istirahat raporu ileri sürülen bir olayda mazeretin geçerli olup olmadığı değerlendirilmeden verilen kararı eksik inceleme saymış; ihlal günü gözaltında bulunan ve ardından hastanede anne ve babasına refakat eden hükümlünün mazeretini ise geçerli bulmuştur. Mazeretin geçerli olup olmadığı her olayda ayrı değerlendirilir.
Açık ceza infaz kurumuna iade kararına nasıl itiraz edilir?
4675 sayılı Kanun m. 6/5'e göre infaz hâkiminin kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir; itiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine yapılır (m. 6/6). Müdürlük ve komisyon işlemlerine karşı ise Yönetmelik m. 48/2'ye göre öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yolu vardır.
İade kararından sonra teslim olunmazsa ne olur?
5275 sayılı Kanun m. 105/A/8'e göre iade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlü hakkında TCK m. 292 ve 293 uygulanır. İade kararına itiraz edilmesi kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz; kararına itiraz edilen hâkim veya itirazı inceleyecek merci yerine getirmenin geri bırakılmasına karar verebilir (4675 sayılı Kanun m. 6/4 yollamasıyla CMK m. 269). Yargıtay Ceza Genel Kurulu, iade kararında ve tebliğ mazbatasında iki gün içinde teslim olma zorunluluğuna ve sonuçlarına ilişkin ihtar bulunmayan bir olayda hükümlünün kasıtla hareket ettiğinden söz edilemeyeceğini ve kaçma suçunun oluşmadığını kabul etmiştir.
Denetimli serbestlik sırasında yeni bir dava açılırsa cezaevine dönülür mü?
5275 sayılı Kanun m. 105/A/7'ye göre denetim başladıktan sonra işlendiği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis olan kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa infaz hâkimi iade kararı verebilir; bu bir takdirdir. Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre takdir somut ve denetlenebilir bir gerekçeyle kullanılmalıdır; alt sınırı bir yılın altındaki bir suçtan dava açılması ise iade sebebi değildir. Kovuşturma beraat gibi kararlarla biterse denetimli serbestliğe devam edilir.
Koşullu salıverilme tarihi geçtiyse iade kararı verilebilir mi?
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ısrar nedeniyle verilen iade kararına itirazı yalnız şartla tahliye tarihinin geçtiği gerekçesiyle kabul eden kararı Kanuna aykırı bulmuştur. Daireye göre hükümlü iade süreci boyunca yükümlülüklerini tamamen yerine getirdiyse kural olarak infaz hâkimliği kararının müdürlüğe ulaştığı tarih, getirmediyse ikinci uyarıdan sonraki ihlal tarihi esas alınarak denetimde geçen süre belirlenir. İtirazın kabulü bu nedenle gerekiyordu, şartla tahliye tarihinin geçmiş olması nedeniyle değil: iade kararı bu ayrım araştırılmadan "ihlal tarihinden sonraki bakiye ceza" için verilmişti.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat müdafilik ve vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde yürüyen soruşturma ve davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Diğer ceza usulü rehberleri
- Adli tıp raporuna itiraz: ceza davasında rapora karşı yollar (CMK m. 67)
- Müsadere ve el konulan eşyanın iadesi (TCK m. 54-55, CMK m. 131)
- Yakalama kararı ve yakalama emri (CMK m. 98)
- Yakalama kararının kaldırılması (CMK m. 98)
- Adli sicil ve arşiv kaydı (5352 sayılı Kanun m. 9)
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB, CMK m. 231)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.