İmar kirliliğine neden olma suçu (TCK m. 184)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Süreler ve usul
- Türk Ceza Kanunu m. 184 imar kirliliğini nasıl tanımlıyor?
- Hangi yapı bina sayılır: tadilat, teras ve sundurma TCK m. 184/1 kapsamında mı?
- TCK m. 184/4: suç yalnız belediye sınırları içinde mi işlenir?
- Suç tarihi neden belirleyici: 12 Ekim 2004, zamanaşımı ve zincirleme suç
- TCK m. 184/5: bina plana ve ruhsata uygun hâle getirilirse ne olur?
- İmar kirliliği suçunun cezası nasıl belirlenir?
- İmar kirliliğinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması neden uygulanmıyor?
- İmar kirliliği suçu nasıl ispatlanır?
- İlgili mevzuat
- Yargıtay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Belediye sınırları içinde ya da özel imar rejimine tabi bir yerde yapı ruhsatı almadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapmak ya da yaptırmak Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesinde suçtur; cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir.
- Kişi binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirirse dava açılmaz, açılmış dava düşer, verilmiş ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
- Suç şikâyete bağlı değildir ve asliye ceza mahkemesinde görülür.
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bu suçta hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanmayacağını kabul etmiştir.
İmar kirliliği dosyalarında üç soru öne çıkar: yapılan şey kanunun anladığı anlamda bir bina mı, yer suç tarihinde belediye sınırları içinde miydi ve bina sonradan plana ve ruhsata uygun hâle getirildi mi? Bu rehber, Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesini bu üç soru üzerinden, Yargıtay Ceza Genel Kurulu ile 4. ve 18. Ceza Dairelerinin kararlarıyla anlatır. Aynı yapı için verilen idari para cezası, yıkım kararı ve mühür bozma suçu ayrı rehberlerin konusudur.
İlgili rehberler: Kaçak yapı cezası: yapı tatil tutanağı ve imar para cezası (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32, 42)Yıkım kararı ve yıkım kararına itiraz (3194 sayılı İmar Kanunu m. 32)Mühür bozma suçu (TCK m. 203)İnfaz hesaplama
Süreler ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Şikâyete tabi mi?
Hayır. TCK m. 184 bu suç için şikâyet koşulu öngörmez; soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür. Yargıtay 4. Ceza Dairesine göre suçtan doğrudan zarar görmeyen şikâyetçinin davaya katılma hakkı da bulunmaz.
Dayanak: TCK m. 184
- Şikâyet süresi
Şikâyete bağlı olmadığı için şikâyet süresi işlemez; soruşturma resen yürütülür. TCK m. 73/1'deki altı aylık süre yalnız soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar için öngörülmüştür.
Dayanak: TCK m. 73/1
- Uzlaştırma
Hayır. Suç şikâyete bağlı olmadığı için CMK m. 253/1-a kapsamına girmez; kanunun Türk Ceza Kanunu'ndan tek tek saydığı m. 253/1-b listesinde de TCK m. 184 yer almaz. Hapis cezasının üst sınırı altı ayı aştığı için önödeme de uygulanmaz (TCK m. 75/1).
- Görevli mahkeme
Asliye ceza mahkemesi. TCK m. 184'teki cezaların üst sınırı beş yıl hapistir; ağır ceza mahkemesi on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara ve kanunda tek tek sayılan suçlara bakar, TCK m. 184 bu sayımda yer almaz.
Dayanak: 5235 sayılı Kanun m. 11, m. 12
- Dava zamanaşımı
Olağan dava zamanaşımı sekiz yıl; üç fıkradaki cezanın da üst sınırı beş yıl hapistir. Zamanaşımını kesen bir işlem varsa süre yeniden işler ve en fazla yarısına kadar uzar; olağanüstü zamanaşımı on iki yıl olur. Süre tamamlanmış suçta suçun işlendiği günden, zincirleme suçta son suçun işlendiği günden başlar; bu yüzden binanın yapım tarihi belirleyicidir.
- Adli para cezası
Seçenek değil: TCK m. 184 yalnız hapis cezası öngörür. Hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha az ise kısa süreli hapistir ve TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilebilir; Yargıtay 4. Ceza Dairesinin onadığı kararlarda bu yolla belirlenmiş adli para cezaları vardır.
Dayanak: TCK m. 184/1, m. 49/2, m. 50/1-a
- HAGB ve erteleme
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması Yargıtay'a göre uygulanmaz. CMK m. 231/5 bu yolu genel olarak iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası için açar; ancak Yargıtay Ceza Genel Kurulu, binayı plana ve ruhsata uygun hâle getirerek TCK m. 184/5'ten yararlanma imkânı bulunan failde CMK m. 231'in uygulanamayacağını kabul eder. Erteleme kanundaki genel sınıra tabidir: iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişide bu sınır üç yıldır (TCK m. 51/1).
Dayanak: CMK m. 231/5; TCK m. 184/5, m. 51/1
Türk Ceza Kanunu m. 184 imar kirliliğini nasıl tanımlıyor?
TCK m. 184 üç ayrı fiili cezalandırır. 1) Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapmak ya da yaptırmak (m. 184/1): bir yıldan beş yıla kadar hapis. 2) Yapı ruhsatı olmadan başlatılan inşaatlar için kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade etmek (m. 184/2): birinci fıkradaki ceza. 3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade etmek (m. 184/3): iki yıldan beş yıla kadar hapis.
Maddenin geri kalanı uygulama alanını ve bu suça özgü çıkış yolunu düzenler. TCK m. 184/4'e göre üçüncü fıkra hariç madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. TCK m. 184/5'e göre kişi, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirirse birinci ve ikinci fıkra bakımından kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer, verilmiş ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. TCK m. 184/6 ise ikinci ve üçüncü fıkrayı 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılara uygulanmaz kılar.
Suç, Türk Ceza Kanunu'nun topluma karşı suçlar kısmında, çevreye karşı suçlar bölümünde yer alır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu yerleşimden korunan hukuki değerin çevre olduğu sonucunu çıkarır. (Yargıtay CGK, E. 2014/308)1 Kurula göre kanun koyucu bu suçta faili cezalandırmaktan çok suçun olumsuz etkilerini ortadan kaldırmayı ve suçun yeniden işlenmesini önlemeyi esas almıştır; m. 184/5 onarıcı adalet anlayışına bağlı bir çeşit etkin pişmanlık hâlidir.1
Bu rehberde incelenen kararların hepsi, imar kirliliği yönünden birinci fıkradaki ruhsatsız ya da ruhsata aykırı bina iddiasına ilişkindir. İkinci ve üçüncü fıkra hiçbir kararın konusu olmadığı için yalnız madde metniyle anlatılmıştır.
Aynı yapı için idare de ayrıca harekete geçer. İmar Kanunu m. 32, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapının mühürlenerek inşaatın durdurulmasını, yapı sahibinin en çok bir ay içinde yapısını ruhsata uygun hâle getirerek veya ruhsat alarak mührün kaldırılmasını istemesini, aksi hâlde yapının yıktırılmasını düzenler; İmar Kanunu m. 42 de idari para cezasını. İdari para cezası, yıkım kararı ve mühürlü yapıda çalışmaya devam edilmesiyle gündeme gelen mühür bozma suçu (TCK m. 203) ayrı rehberlerde anlatılır; bu rehber yalnız TCK m. 184'teki ceza davasını konu alır.
Hangi yapı bina sayılır: tadilat, teras ve sundurma TCK m. 184/1 kapsamında mı?
Birinci fıkra yalnız binadan söz eder. Ceza Genel Kurulu bina kavramının İmar Kanunu m. 5'e göre belirlendiğini hatırlatır: kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü, insanların içine girebileceği ve oturma, çalışma, eğlenme, dinlenme veya ibadete, hayvanların ve eşyaların korunmasına yarayan yapı. (Yargıtay CGK, E. 2020/329)2 Binanın betonarme olması gerekmez, ahşap bina da kapsamdadır; belirli bir genişlik ya da yükseklik aranmaz, binanın ruhsata tabi olması yeterlidir.2
Aynı nedenle bina niteliği taşımayan yapılar bu suçun konusu değildir. Kurul, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yapılan bahçe, istinat duvarı, yüzme havuzu, iskele, köprü, tünel, rıhtım, yol ve benzeri yapıların suç kapsamına dâhil olmadığını belirtir.2
Mevcut binada sonradan yapılan değişiklikler için Kurul iki basamaklı bir ölçü kullanır. 1) İmar Kanunu m. 21/3'te ruhsata tabi olmadığı sayılan işler — derz, iç ve dış sıva, boya, badana, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri, çatı onarımı, kiremit aktarılması ve taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar — suç oluşturmaz. 2) Bunların dışında kalan değişikliklerde suçun oluşması için değişikliğin ya İmar Kanunu m. 5 anlamında bina olarak nitelendirilmesi ya da yapılan esaslı tadilatın binanın taşıyıcı unsurunu etkilemesi gerekir.2 Değişiklik bina olarak nitelendirilemiyorsa İmar Kanunu m. 42'deki idari yaptırımlarla yetinilir.2
Kurul, değişikliğin bina niteliğinde olup olmadığı değerlendirilirken Yargıtay uygulamasında bakılan ölçütleri de sayar: taşıyıcı unsurun etkilenip etkilenmediği, değişikliğin alan kazanma niteliğinde olup olmadığı, kullanılan malzemenin kalıcı olup olmadığı ve değişikliğin sabit şekilde yapılıp yapılmadığı.2 Bu ölçütlerin sonuca nasıl yansıdığını Kurulun kendi dosyası gösterir. Bir apartman terasında ön ve arka cephede toplam 228,60 metrekarelik alan konstrüksiyonla kaplanmış, bilirkişi değişikliğin ruhsata tabi olduğunu ve binanın taşıyıcı sistemini etkilediğini bildirmişti. Kurul, kaplamanın bina kapsamında kalmadığını, etrafının açık olduğunu ve eylemin alan kazanma niteliğinde bulunmadığını birlikte değerlendirerek suçun unsurlarının oluşmadığına karar vermiş, mahkûmiyeti bozmuştur.2
Yargıtay 4. Ceza Dairesi de aynı çizgidedir. Bina vasfında olmayan ve taşıyıcı sistemi etkilemeyen bir sundurma yapılmasının suçun yasal unsurlarını oluşturmadığını belirtmiş, beraat yerine mahkûmiyet kurulmasını bozma sebebi saymıştır. (Yargıtay 4. CD, E. 2023/6451)3 Ön cephede kapı ve pencere açılması ile ön bahçeye teras yapılmasından oluşan değişikliklerde ise taşıyıcı sistemin etkilenip etkilenmediği, alan kazanılıp kazanılmadığı ve değişikliğin bina niteliğinde olup olmadığı konusunda teknik ve bilimsel verilere dayalı bilirkişi raporu alınmadan kurulan mahkûmiyeti bozmuştur. (Yargıtay 4. CD, E. 2022/16625)4 Buna karşılık iki dükkân arasındaki ara duvarın kaldırılıp binaya ilave kapalı alanlar eklendiği, bilirkişinin statik sakınca, kapalı alan kazandırma ve bina niteliğini saptadığı dosyada mahkûmiyeti onamıştır. (Yargıtay 4. CD, E. 2022/11086)5
TCK m. 184/4: suç yalnız belediye sınırları içinde mi işlenir?
Birinci ve ikinci fıkra ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır (TCK m. 184/4); üçüncü fıkradaki sınai faaliyete müsaade suçu bu sınırlamanın dışındadır. Ceza Genel Kurulu bunu suçun konusuyla birlikte tanımlar: belediye sınırları veya özel imar rejimine tabi yerler dışında bulunan binalar düzenlemenin kapsamına girmez.2
Hangi yerin bu kapsamda olduğu suç tarihine göre belirlenir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, taşınmazın suç tarihi itibarıyla belediye sınırları veya özel imar rejimine tabi yerlerden olup olmadığı ilgili belediye başkanlığından sorulmadan hüküm kurulmasını eksik inceleme saymıştır.4 Aynı Daire, suç tarihinde köy sınırları içinde, özel çevre koruma sınırları dışında ve imar planı bulunmayan bir alanda kalan yapı için verilen beraati onamış; özel imar rejimine tabi olmayan mücavir alanda, köy ile mezralarda birinci fıkranın uygulanmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. (Yargıtay 4. CD, E. 2021/15099)6 O dosyada yapının zemin katı 2008'de, diğer katları ise 30.03.2014 tarihinden önce inşa edilmişti.6
Büyükşehir düzenlemesi bu sınırı genişletmiştir. 6360 sayılı Kanun m. 1, sayılan on dört ilde sınırları il mülki sınırları olmak üzere büyükşehir belediyesi kurmuş, ikinci fıkrada sayılan on dört büyükşehir belediyesinin sınırlarını da il mülki sınırları olarak belirlemiş, bu illerin ilçelerindeki köyleri mahalle olarak ilçe belediyelerine katmıştır. 5216 sayılı Kanun m. 5 de büyükşehir belediyelerinin sınırlarının il mülki sınırları olduğunu söyler. 6360 sayılı Kanun m. 36'ya göre m. 1 ilk mahalli idareler genel seçiminde yürürlüğe girmiştir; Yargıtay 4. Ceza Dairesi bu seçimin tarihini 30.03.2014 olarak anar. (Yargıtay 4. CD, E. 2023/12690)7
Daire bu değişikliğin ceza davasına etkisini açıkça bağlamıştır. 6360 sayılı Kanun m. 1/2'de sayılan Kayseri'ye ilişkin dosyada, suça konu yapılar 30.03.2014 tarihinden sonra yapılmışsa imar kirliliği suçuna ilişkin hükmün il sınırının tümünde uygulanacağını belirtmiş ve bölge adliye mahkemesinin verdiği beraat kararını bozmuştur.7 Köyünün mahalleye dönüştürüldüğünü ve inşaatı imar mevzuatı yürürlüğe girmeden bitirdiğini ileri süren bir sanık bakımından da Daire, ilgili müdürlük yazısına göre taşınmazın belediye sınırları içinde ve bina vasfında olduğunu, imara aykırılığın giderilmediğini esas alarak mahkûmiyeti onamıştır. (Yargıtay 4. CD, E. 2024/10978)8
Suç tarihi neden belirleyici: 12 Ekim 2004, zamanaşımı ve zincirleme suç
TCK m. 184, TCK m. 344/1-a uyarınca Kanunun yayımlandığı 12.10.2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir; önceki 765 sayılı Kanunda bu suça yer verilmemişti. Ceza Genel Kurulu bundan iki sonuç çıkarır: 12.10.2004'ten önce bitirilmiş binalarla ilgili TCK m. 184 uygulama alanı bulmaz; sonradan ruhsata aykırı olarak yapılan değişikliklerin suç oluşturması için de bu tarihten sonra gerçekleştirilmiş olmaları gerekir.2 (Yargıtay CGK, E. 2018/466)9
Kurulun bir başka dosyasında, 1992'de satın alınan dairedeki projeye aykırı ilave balkon için dava açılmıştı. Teknik verilere dayalı bilirkişi raporu balkonun 12.10.2004'ten önce de var olduğunu saptayınca Kurul, eylemin gerçekleştirildiği tarih itibarıyla suç teşkil etmediğini kabul etti; binayı yapanlar hakkında suç duyurusu, davaların birleştirilmesi ve ek bilirkişi raporu gibi araştırmaların uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlamayacağını belirterek beraati onadı.9
Yapım tarihi zamanaşımı bakımından da belirleyicidir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, TCK m. 184/1'deki cezanın türü ve üst sınırına göre olağan dava zamanaşımının TCK m. 66/1-e uyarınca sekiz yıl olduğunu belirtir; bir dosyada zamanaşımını kesen son işlem olan mahkûmiyet kararından temyiz incelemesine kadar bu sürenin dolduğunu saptayarak kamu davasının düşmesine kendisi karar vermiştir. (Yargıtay 4. CD, E. 2022/9362)10 Zamanaşımı TCK m. 66/6'ya göre tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden işlemeye başlar. Binanın hangi aşamada suçun tamamlanmış sayılacağı ise bu rehberdeki kararlarda ayrıca tartışılmamıştır.
Bu yüzden Daire yapım tarihinin tahmine bırakılmasını kabul etmez. Sanığın binayı 2008'de yaptığını savunduğu, bilirkişinin ise yapım yılı konusunda bilimsellikten ve teknik verilerden uzak, tahmine dayalı görüş bildirdiği dosyada şu araştırmaları istemiştir: 1) suç tarihi ve öncesini kapsayan, yıllara göre güncellenmiş hava fotoğraflarının belediye veya diğer ilgili kuruluşlardan getirtilmesi; 2) binanın elektrik, su ve telefon aboneliklerinin hangi tarihte oluşturulduğunun saptanması; 3) yapım tarihine dair kolluk araştırması; 4) bina komşularının kamu tanığı olarak dinlenmesi; 5) gerektiğinde yeniden keşif ve eskime, yıpranma, kabarma, dökülme ve korozyon gibi teknik verilere dayalı ek bilirkişi raporu. (Yargıtay 4. CD, E. 2022/199)11
Aynı binada inşaatın aşama aşama sürdüğü dosyalarda kaç suç bulunduğu da tarihe bağlıdır. Daire, aynı taşınmaz için ayrı ayrı yapı tatil tutanakları ve iddianameler düzenlenen bir dosyada iddianameyi hukuki kesinti olarak ele almıştır: iddianameden önce gerçekleşen eylemler arasında hukuki kesinti oluşmadığı için bunlar zincirleme suç hükümleri kapsamında tek suç sayılır; hukuki kesinti gerçekleştikten sonra işlenen eylem ise zincirleme suç kapsamında değerlendirilemez ve ayrı bir imar kirliliği suçu oluşturur. (Yargıtay 4. CD, E. 2021/16803)12 Zincirleme suçta ceza TCK m. 43/1 uyarınca dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır; madde, bu hükmün mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da uygulanacağını söyler.
TCK m. 184/5: bina plana ve ruhsata uygun hâle getirilirse ne olur?
TCK m. 184/5 üç sonuç bağlar: kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Hüküm yalnız birinci ve ikinci fıkra için konulmuştur; üçüncü fıkradaki sınai faaliyete müsaade suçu bu kapsamda sayılmamıştır. Ceza Genel Kurulu, uygun hâle getirme için bir süre şartı aranmadığını; ceza kesinleşmiş olsa bile binanın imar planına veya ruhsatına uygun hâle getirilmesiyle cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kalkacağını belirtir. (Yargıtay CGK, E. 2013/691)13
Uygun hâle getirmenin sonucu beraat değil düşmedir. Yargıtay 18. Ceza Dairesi, daha önce ruhsatsız olarak yaptığı yapıyı kaldırarak ruhsata uygun hâle getiren sanık hakkında verilen beraat kararını bozmuş, yeniden yargılama gerektirmediği için kamu davasının TCK m. 184/5 ve CMK m. 223/8 uyarınca düşmesine kendisi hükmetmiştir. (Yargıtay 18. CD, E. 2019/4448)14
Geçmişte alınmış bir yapı kayıt belgesi de bu sonucu doğurabilir; ölçü belgenin kapsamıdır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, sunulan yapı kayıt belgesinin suça konu aykırılığın tamamını kapsadığını saptayarak bölge adliye mahkemesinin verdiği düşme kararını onamış, katılan vekilinin temyizini reddetmiştir. (Yargıtay 4. CD, E. 2021/36624)15 Yapı kayıt belgesine başvurunun koşulları ve süreleri bu rehberin konusu değildir.
Hüküm verildikten sonra yürürlüğe giren bir düzenleme de dosyanın yeniden ele alınmasını gerektirebilir. Daire, 18.05.2018'de yürürlüğe giren 7143 sayılı Kanunla İmar Kanunu'na eklenen geçici 16. madde uyarınca sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesini zorunlu saymış ve bu gerekçeyle mahkûmiyet hükümlerini bozmuştur. (Yargıtay 4. CD, E. 2021/19217)1612 Bozmadan sonra yapı kayıt belgesinin alınmadığının ilgili Bakanlık yazısıyla anlaşıldığı dosyada ise yeniden kurulan mahkûmiyeti onamıştır.5
İmar kirliliği suçunun cezası nasıl belirlenir?
Birinci ve ikinci fıkrada ceza bir yıldan beş yıla kadar, üçüncü fıkrada iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Maddede nitelikli hâl ya da hapisle seçenek olarak öngörülmüş adli para cezası yoktur. Hâkim temel cezayı bu sınırlar arasında belirler; fail yararına takdiri indirim nedenleri varsa TCK m. 62/1 uyarınca ceza altıda birine kadar indirilir. Takdiri indirimde failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir (TCK m. 62/2).
Hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha az ise kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m. 49/2) ve TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilebilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin onadığı kararlarda bu yolu izleyen hükümler vardır: iki dükkân arasındaki ara duvarı kaldırıp binaya ilave kapalı alan ekleyen sanık hakkında TCK m. 184/1, m. 62 ve m. 50/1-a uygulanarak verilen 6.000 TL adli para cezası onanmıştır.5 Projede gösterilen çatı eğimini yükselterek iki bağımsız bölüm oluşturan, bodrum kata pencereler açan ve bina girişinin cephesini değiştiren müteahhit hakkında verilen aynı miktardaki adli para cezası da onanmıştır. (Yargıtay 4. CD, E. 2022/15493)17
Hapis cezasında kalındığında ilk derece mahkemelerinin cezayı ertelediği de görülür; kararlara konu hükümlerde TCK m. 184/1, m. 62 ve m. 51 uygulanarak verilen 10 ay hapis cezası ertelenmiştir.114 Bu kararlarda Daire, ertelemenin imar kirliliğinde uygulanıp uygulanamayacağını ayrıca tartışmamıştır. Erteleme TCK m. 51/1'deki genel sınıra tabidir: iki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişide bu sınır üç yıldır.
Aynı fiil için idarenin verdiği para cezası ayrı bir yaptırımdır. Ceza Genel Kurulunun incelediği bir dosyada belediye encümeni, ruhsatsız yapının İmar Kanunu m. 32 uyarınca yıkılmasına, m. 42 uyarınca para cezasıyla cezalandırılmasına ve Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulmasına aynı kararla hükmetmişti.13 İmar Kanunu m. 42 iki yaptırım arasında bir bağ da kurar: bu madde uyarınca tahsil olunan idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle TCK m. 184'e göre mahkûm olanlara faizsiz olarak iade edilir. İadeyi doğuran ceza mahkûmiyetidir; bu rehberdeki kararlar iadenin uygulamasına değinmemiştir. Cezanın hesabı ve idari para cezasına karşı dava yolu idari para cezası rehberinin konusudur.
İmar kirliliğinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması neden uygulanmıyor?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), CMK m. 231/5'e göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası ise verilebilir. Karar verilirse sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur (suç tarihinde çocuk olan sanıkta denetim süresi üç yıldır, 5395 sayılı Kanun m. 23/1); bu süre kasten yeni bir suç işlenmeden ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyularak geçirilirse açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer (CMK m. 231/8, m. 231/10). Yargıtay ise imar kirliliğinde bu kurumu uygulamaz.
Ceza Genel Kurulu, oy çokluğuyla verdiği 2014 tarihli kararında iki kurumu karşılaştırmıştır. TCK m. 184/5 fail için daha lehe sonuçlar öngörür: ceza kesinleşse dahi bina imar planına veya ruhsatına uygun hâle getirilirse bir süre şartı aranmaksızın ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar, açılmış dava yine süre şartı aranmaksızın düşer. HAGB ise objektif şartların yerine getirilmesine, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmasına ve beş yıllık denetim süresinin kasten yeni suç işlenmeden geçirilmesine bağlıdır.13
Kurul bu karşılaştırmadan şu sonuca varmıştır: binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirerek TCK m. 184/5'teki özel düzenlemeden yararlanma imkânı bulunan fail hakkında CMK m. 231'in uygulanma imkânı yoktur; m. 184/5'in gereğini yerine getirmeyen sanık hakkında HAGB'nin uygulanıp uygulanmayacağının ayrıca değerlendirilmesine de gerek yoktur.13 O dosyada sanık, yapıyı imara uygun hâle getirmesi için kendisine süre verildiği hâlde ruhsat almamıştı.13
Kurul 2016'da aynı ilkeyi oybirliğiyle tekrarlamıştır. Yapıyı imara uygun hâle getirmediği gibi yıkarak eski hâline de getirmeyen sanık hakkında HAGB şartlarının ayrıca değerlendirilmesine gerek bulunmadığını belirterek Özel Dairenin bozma kararını kaldırmış ve HAGB'yi uygulamayan yerel mahkeme hükmünü onamıştır.1
Yargıtay 4. Ceza Dairesi bu çizgiyi izler. Belediyenin verdiği idari para cezasını ödediğini, bu yüzden HAGB'ye engel kalmadığını ileri süren sanığın temyizini Ceza Genel Kurulu kararına dayanarak karşılamış ve HAGB'nin uygulanma imkânı bulunmadığını belirtmiştir.4 Daire 16.06.2026 tarihli kararında da belediye sınırları içinde, bina vasfında ve imara aykırılığı giderilmemiş yapı için CMK m. 231'in uygulanmamasını hukuka uygun bulmuştur.8
Bu çizgiye göre imar kirliliğinde mahkûmiyetin sonuçlarını ortadan kaldıran kurum HAGB değil TCK m. 184/5'tir ve bu yol hüküm kesinleştikten sonra da kapanmaz.13
İmar kirliliği suçu nasıl ispatlanır?
Kararlarda ispatın dayanakları tekrar eder: idarenin düzenlediği yapı tatil tutanağı, bilirkişi raporu, belediye ya da ilgili idarenin yazıları ve sanığın savunması.517 Bunların her biri için Yargıtay'ın aradığı ölçüt ayrıdır.
1) Yapı tatil tutanağı. Tutanağın aslının dosyada bulunmaması tek başına hükmü bozmaz. Ceza Genel Kurulu, yapı tatil zaptının aslı veya onaylı örneği dosyada olmasa da fotokopisinin belediyenin suç duyurusu yazısı ekinde yer aldığı, içeriğinin keşif ve bilirkişi raporuyla doğrulandığı ve sanığın tutanağın varlığını ve içeriğini kabul ettiği dosyada, aslının getirtilmesi gerektiği gerekçesiyle verilen bozmayı isabetsiz bulmuştur.1
2) Bilirkişi raporu. Rapor teknik ve bilimsel verilere dayanmalıdır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, değişikliğin taşıyıcı sistemi etkileyip etkilemediği, alan kazandırıp kazandırmadığı ve bina niteliğinde olup olmadığı konusunda yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak verilen mahkûmiyeti eksik kovuşturma saymıştır.4 Yapım yılı konusunda tahmine dayalı görüş de yeterli bulunmamıştır.11 Bilirkişinin "taşıyıcı sistemi etkiliyor" demesi de sonucu tek başına belirlemez; Ceza Genel Kurulu böyle bir rapora rağmen teras kaplamasında suçun unsurlarının oluşmadığına karar vermiştir.2
3) Yerin hukuki durumu. Taşınmazın suç tarihinde belediye sınırları veya özel imar rejimine tabi yerlerden olup olmadığı ilgili belediye başkanlığından sorulmalıdır.4
4) Fail. Fail, binayı yapan veya yaptıran kişidir (TCK m. 184/1). Ceza Genel Kurulunun aktardığı madde gerekçesine göre yalnız binayı inşa eden yüklenici, taşeron, usta veya kalfa değil, inşaatın sahibi de bu suçtan fail olarak sorumlu tutulur.2 Yargıtay 4. Ceza Dairesi, müteahhitliğini üstlendiği binada projeye aykırı imalat yapılan sanığın mahkûmiyetini onamıştır.17 Sonradan satın alınan dairede Ceza Genel Kurulu beraati, sanığın daireye hiçbir ilave yapılmadığı yönündeki savunmasının balkonun binanın yapıldığı 1992'de de var olduğunu ve sanık ya da annesi tarafından yapılmadığını bildiren bilirkişi raporuyla desteklenmesini ve balkonun 12.10.2004'ten önce de var olduğunun saptanmasını birlikte değerlendirerek onamıştır; Kurul, satın alanın fail olup olamayacağı konusunda ayrı bir ilke koymamıştır.9
5) Davaya kimin katılabileceği. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, imar kirliliği suçundan doğrudan zarar görmeyen şikâyetçinin davaya katılma hakkı bulunmadığını, dolayısıyla kanun yoluna başvurma hak ve yetkisinin de olmadığını belirterek temyiz istemini reddetmiştir.16
İlgili mevzuat
TCK m. 184 — İmar kirliliğine neden olma
İmar kirliliğine neden olma
Madde 184- (1) Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(4) Üçüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
(5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
(6) (Ek: 29/6/2005 – 5377/21 md.) İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak uygulanmaz.
Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
3194 sayılı Kanun m. 32 — Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar
Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar:
Madde 32 – Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
(Ek fıkra:29/11/2018-7153/15 md.) İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.
Kaynak: İmar Kanunu (3194)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
5216 sayılı Kanun m. 5 — Büyükşehir belediyesinin sınırları
Büyükşehir belediyesinin sınırları
Madde 5- (Değişik: 12/11/2012-6360/6 md.)
Büyükşehir belediyelerinin sınırları, il mülki sınırlarıdır.
İlçe belediyelerinin sınırları, bu ilçelerin mülki sınırlarıdır.
Kaynak: Büyükşehir Belediyesi Kanunu (5216)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
Yargıtay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. İmar kirliliğinde HAGB uygulanmaz: Ceza Genel Kurulu 2016'da oybirliğiyle tekrarladıYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2014/308 · K. 2016/68 ·
Belediye sınırları içinde plan dışı alanda ruhsatsız bina yapan sanık, ihtara rağmen ruhsat almamış, yapıyı imara uygun hâle getirmediği gibi yıkarak eski hâline de getirmemişti. Ceza Genel Kurulu, korunan hukuki değerin çevre olduğunu ve TCK m. 184/5'in onarıcı adalet anlayışına bağlı bir çeşit etkin pişmanlık hâli olduğunu belirtti; bu özel düzenlemeden yararlanma imkânı bulunan failde CMK m. 231'in uygulanamayacağını, gereğini yerine getirmeyen sanıkta HAGB şartlarının ayrıca değerlendirilmesine gerek olmadığını kabul etti. Yapı tatil zaptının aslının getirtilmesi için verilen bozmayı da isabetsiz buldu: fotokopi, keşif, bilirkişi raporu ve sanığın kabulü içeriği doğruluyordu.
Sonuç: Binayı uygun hâle getirmeyen sanık HAGB'den yararlanamaz; tutanak aslının yokluğu da başka delillerle doğrulanmışsa bozma sebebi değildir.
2. Bilirkişi "taşıyıcı sistemi etkiliyor" dese de etrafı açık teras kaplaması suç değilYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2020/329 · K. 2022/823 ·
Sanık oturduğu apartmanın terasında ön ve arka cephede toplam 228,60 metrekarelik alanı konstrüksiyonla kaplatmıştı; bilirkişi değişikliğin ruhsata tabi olduğunu ve taşıyıcı sistemi etkilediğini bildirmişti. Ceza Genel Kurulu, bina kavramının İmar Kanunu m. 5'e göre belirlendiğini, bahçe, istinat duvarı, havuz gibi bina olmayan yapıların suç kapsamına girmediğini, sonradan yapılan değişikliklerde taşıyıcı unsur, alan kazanma, malzemenin kalıcılığı ve sabitlik ölçütlerine bakıldığını açıkladı. Kaplamanın bina kapsamında kalmadığını, etrafının açık olduğunu ve alan kazandırmadığını birlikte değerlendirerek suçun unsurlarının oluşmadığına karar verdi ve mahkûmiyeti bozdu.
Sonuç: Değişiklik bina niteliği kazanmıyor ve alan kazandırmıyorsa, bilirkişi taşıyıcı sistemin etkilendiğini söylese bile suç oluşmayabilir.
3. Bina vasfında olmayan sundurma imar kirliliği suçunu oluşturmazYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2023/6451 · K. 2025/737 ·
Sanık, bozmadan sonra yeniden imar kirliliğinden mahkûm edilmişti. Daire, TCK m. 184/1'in bina yapan veya yaptıran kişiyi cezalandırdığını ve binanın İmar Kanunu m. 5'te tanımlandığını hatırlattı. Bilirkişi raporu ve tutanaklara göre sanığın eylemi bina vasfında olmayan ve taşıyıcı sistemi de etkilemeyen bir sundurma yapmaktan ibaretti; bu eylem suçun yasal unsurlarını oluşturmadığı hâlde beraat yerine mahkûmiyet kurulması hukuka aykırı bulunarak hüküm bozuldu.
Sonuç: Taşıyıcı sistemi etkilemeyen ve bina vasfı taşımayan sundurma için beraat gerekir.
4. Kapı, pencere ve teras ilavesinde teknik bilirkişi ve belediye sınırı araştırması şartYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2022/16625 · K. 2024/9435 ·
Sanık, evinin ön cephesine kapı ve pencere açtığı ve balkon yaptığı kabul edilerek 10 ay hapis cezasına mahkûm edilmiş, ceza ertelenmişti; temyizde idari para cezasını ödediğini ve HAGB'ye engel olmadığını ileri sürdü. Daire, Ceza Genel Kurulu kararına dayanarak HAGB'nin uygulanma imkânı bulunmadığını belirtti. Ancak değişikliklerin taşıyıcı sistemi etkileyip etkilemediği, alan kazandırıp kazandırmadığı ve bina niteliğinde olup olmadığı konusunda teknik ve bilimsel verilere dayalı rapor alınmadığını, taşınmazın suç tarihinde belediye sınırları veya özel imar rejimine tabi yer içinde olup olmadığının belediyeden sorulmadığını saptayarak hükmü bozdu.
Sonuç: İdari para cezasını ödemek HAGB yolunu açmaz; ama mahkûmiyet için teknik rapor ve yerin suç tarihindeki durumu araştırılmalıdır.
5. Ara duvarı kaldırıp kapalı alan eklemek suç: adli para cezası onandıYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2022/11086 · K. 2024/8307 ·
Sanık iki dükkân arasındaki ara duvarı kaldırıp bina vasfındaki taşınmazına ilave kapalı alanlar eklemişti. Daire önceki bozmasında alan artışı, taşıyıcı sistem, bina vasfı ve İmar Kanunu geçici 16. madde yönlerinden araştırma istemişti. Yeniden yapılan yargılamada imalatların statik sakınca oluşturduğu, kapalı alan kazandırdığı ve bina niteliğinde olduğu bilirkişi raporuyla, yapı kayıt belgesinin alınmadığı ilgili Bakanlık yazısıyla saptandı. Daire, TCK m. 184/1, m. 62 ve m. 50/1-a uygulanarak verilen 6.000 TL adli para cezasını onadı.
Sonuç: Alan kazandıran ve bina niteliği taşıyan tadilat suçtur; kısa süreli hapis adli para cezasına çevrilebilir.
6. Köy sınırında, imar planı olmayan alanda 2014 öncesi yapılan bina için beraatYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2021/15099 · K. 2023/22528 ·
Ruhsatsız binanın zemin katı 2008'de, diğer katları 30.03.2014'ten önce yapılmıştı; taşınmaz suç tarihinde köy sınırları içinde, özel çevre koruma sınırları dışında ve imar planı bulunmayan bir alandaydı. Daire, TCK m. 184/4 uyarınca madde hükümlerinin ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanabileceğini, özel imar rejimine tabi olmayan mücavir alanda, köy ile mezralarda birinci fıkranın uygulanmasının mümkün olmadığını belirterek katılan belediyenin temyizini reddetti ve beraati onadı.
Sonuç: Suç tarihinde köy sınırında ve özel imar rejimi dışında kalan binada TCK m. 184/1 uygulanmaz.
7. Büyükşehirde 30.03.2014'ten sonra yapılan yapıda suç il sınırının tümündeYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2023/12690 · K. 2025/5955 ·
İlk derece mahkemesi sanığı mahkûm etmiş, bölge adliye mahkemesi hükmü kaldırarak beraat kararı vermişti; katılan vekili yerin mücavir alan olmadığını, 6360 sayılı Kanun gereği ilçe belediyesi sınırları içinde kaldığını ileri sürdü. Daire, 6360 sayılı Kanun m. 1/2 ile aralarında Kayseri'nin de bulunduğu büyükşehir belediyelerinin sınırlarının il mülki sınırları olarak belirlendiğini, bu hükmün uygulanmasının 30.03.2014'teki mahalli idareler genel seçimine kadar ertelendiğini belirtti; yapılar bu tarihten sonra yapılmışsa imar kirliliği hükmünün Kayseri il sınırının tümünde uygulanacağını kabul ederek beraati bozdu.
Sonuç: Kayseri'ye ilişkin bu kararda 30.03.2014'ten sonra yapılan yapı için il sınırının tümü belediye sınırı sayılmıştır.
8. Belediye sınırında, aykırılığı giderilmemiş binada HAGB'nin uygulanmaması yerinde (2026)Yargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2024/10978 · K. 2026/11415 ·
Bölge adliye mahkemesi mahkûmiyeti cezayı ağırlaştırarak düzeltmişti. Sanık, köyünün mahalleye dönüştürüldüğünü, inşaatı imar mevzuatı yürürlüğe girmeden bitirdiğini ve lehe hükümlerin uygulanmadığını ileri sürdü. Daire, sanığın ikrarı, bilirkişi raporu ve ilgili müdürlük yazısına göre taşınmazın belediye sınırları içinde ve bina vasfında olduğunu, imara aykırılığın giderilmediğini esas aldı. Ceza Genel Kurulunun 2014 tarihli iki kararını aktararak CMK m. 231'in uygulanmamasında hukuka aykırılık görmedi ve hükmü onadı.
Sonuç: Yargıtay'ın imar kirliliğinde HAGB'yi uygulamama çizgisi 2026'da da sürüyor.
9. 12.10.2004'ten önce yapılmış balkon için suç yok: beraat onandıYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2018/466 · K. 2021/364 ·
Projesine aykırı kat ve balkon ilaveleri tespit edilen binada, sanık hakkında dairesindeki ilave balkon nedeniyle dava açılmıştı; sanık daireyi 1992'de satın aldıklarını ve hiçbir ilave yapılmadığını savundu. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 184'ün 12.10.2004'te yürürlüğe girdiğini, bu tarihten önce bitirilmiş binalara uygulanamayacağını ve sonradan yapılan değişikliklerin bu tarihten sonra gerçekleşmiş olması gerektiğini açıkladı. Teknik verilere dayalı bilirkişi raporuyla balkonun 12.10.2004'ten önce de var olduğu saptandığından eylem suç teşkil etmiyordu; yapanlar hakkında suç duyurusu ve ek rapor gibi araştırmalar sonuca katkı sağlamayacağından direnme hükmü onandı.
Sonuç: TCK m. 184'ün yürürlüğünden önce var olan imalat için ceza davası sonuç vermez.
10. TCK m. 184/1'de olağan dava zamanaşımı sekiz yılYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2022/9362 · K. 2024/6589 ·
Bozmadan sonra yerel mahkeme TCK m. 184/5 uyarınca davanın düşmesine karar vermiş; katılan vekili ve Cumhuriyet savcısı yapının ruhsata uygun hâle getirilmediğini ileri sürerek temyiz etmişti. Daire bu itirazları incelemeden önce zamanaşımına baktı: TCK m. 184/1'deki cezanın türü ve üst sınırına göre olağan dava zamanaşımı TCK m. 66/1-e uyarınca sekiz yıldı; zamanaşımını kesen son işlem 26.11.2015 tarihli mahkûmiyet kararıydı ve temyiz incelemesine kadar süre dolmuştu. Hüküm bozuldu ve kamu davası zamanaşımı nedeniyle düşürüldü.
Sonuç: İmar kirliliğinde olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır ve kesen son işlemden itibaren yeniden işler.
11. Binanın yapım tarihi tahminle belirlenemez: hava fotoğrafı, abonelik kaydı, tanıkYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2022/199 · K. 2024/8289 ·
Sanık bozmadan sonra TCK m. 184/1, m. 62 ve m. 51 uyarınca ertelenmiş 10 ay hapis cezasına mahkûm edilmişti. Sanık ve babası binayı 2008'de yaptıklarını söylüyor, bilirkişi raporu ise yapım yılı konusunda teknik verilerden uzak, tahmine dayalı görüş içeriyordu. Daire, yapım tarihinin dava zamanaşımının tespiti için zorunlu olduğunu belirterek hava fotoğrafları, elektrik, su ve telefon aboneliklerinin kuruluş tarihleri, kolluk araştırması, komşuların tanık olarak dinlenmesi ve gerekirse yeni keşifle teknik verilere dayalı ek rapor alınmasını istedi ve eksik incelemeyle kurulan hükmü bozdu.
Sonuç: Zamanaşımı yapım tarihine bağlı olduğu için yapım yılı somut delillerle saptanmalıdır.
12. İddianame hukuki kesintidir: sonraki inşaat ayrı imar kirliliği suçuYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2021/16803 · K. 2024/625 ·
Aynı taşınmaz için üç yapı tatil tutanağına dayanılarak üç iddianame düzenlenmişti; yerel mahkeme 2008 tarihli eylem için ayrı, 2014'teki iki eylem için zincirleme suç hükümleriyle tek mahkûmiyet kurmuştu. Daire ise 2008 ve 04.02.2014 eylemlerinin tek suç, 11.04.2014 eyleminin ayrı suç olması gerektiğini belirtti: iddianameden önceki eylemler arasında hukuki kesinti oluşmadığı için bunlar zincirleme suç hükümleri kapsamında tek suç sayılır, hukuki kesinti gerçekleştikten sonra işlenen eylem ise ayrı bir imar kirliliği suçu oluşturur. Hükümden sonra yürürlüğe giren İmar Kanunu geçici 16. madde uyarınca da sanığın durumunun yeniden değerlendirilmesini zorunlu sayarak imar kirliliği hükümlerini bozdu; mühür bozma suçu yönünden ise zamanaşımı dolduğundan davanın düşmesine karar verdi.
Sonuç: Aşama aşama süren inşaatta iddianameden önceki eylemler tek suç, sonraki eylem ayrı suçtur.
13. İmar kirliliğinde HAGB uygulanmaz: TCK m. 184/5 özel ve daha lehe düzenlemeYargıtay Ceza Genel Kurulu · E. 2013/691 · K. 2014/91 ·
Belediye sınırları içinde ruhsatsız prefabrik ev yapan sanık, mühürden ve ihtardan sonra kendisine süre verildiği hâlde ruhsat almamıştı; belediye encümeni yıkım, idari para cezası ve suç duyurusu kararı vermişti. Ceza Genel Kurulu oy çokluğuyla, TCK m. 184/5'in bir süre şartı aramadan ve ceza kesinleşmiş olsa bile cezayı bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırdığını, bu yüzden HAGB'ye göre daha lehe ve özel bir düzenleme olduğunu kabul etti. Bu düzenlemeden yararlanma imkânı bulunan failde CMK m. 231 uygulanamaz; gereğini yerine getirmeyen sanıkta HAGB ayrıca değerlendirilmez. HAGB'yi uygulamayan yerel mahkemenin direnme hükmü onandı.
Sonuç: Ceza Genel Kurulu çoğunluğuna göre imar kirliliğinde çıkış yolu HAGB değil, binayı uygun hâle getirmektir.
14. Yapıyı kaldırıp ruhsata uygun hâle getiren sanık için beraat değil düşmeYargıtay 18. Ceza Dairesi · E. 2019/4448 · K. 2020/7473 ·
Yerel mahkeme sanık hakkında beraat kararı vermişti. Daire, TCK m. 184/5'in metnini aktararak sanığın daha önce ruhsatsız yaptığı yapıyı kaldırarak ruhsata uygun hâle getirdiğinin anlaşıldığını, bu durumda TCK m. 184/5 ve CMK m. 223/8 uyarınca davanın düşmesine karar verilmesi gerektiğini belirtti. Katılanın temyizi yerinde görülerek hüküm bozuldu; aykırılık yeniden yargılama gerektirmediğinden Daire kamu davasının düşmesine kendisi hükmetti.
Sonuç: Bina sonradan ruhsata uygun hâle getirilmişse mahkeme beraat değil düşme kararı verir.
15. Aykırılığın tamamını kapsayan yapı kayıt belgesi davayı düşürürYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2021/36624 · K. 2024/7837 ·
Ruhsatsız tadilat yaptıran sanık ilk derece mahkemesinde ertelenmiş 10 ay hapis cezasına mahkûm edilmiş, bölge adliye mahkemesi ise yapı kayıt belgesi alındığı gerekçesiyle hükmü kaldırıp davanın düşmesine karar vermişti. Katılan vekili sanığın verilen sürede yapıyı ruhsata uygun hâle getirmediğini ileri sürdü. Daire, TCK m. 184/5'e dayanan düşme kararında sunulan yapı kayıt belgesinin suça konu aykırılığın tamamını kapsadığını saptayarak temyiz sebeplerini yerinde görmedi ve hükmü onadı.
Sonuç: Yapı kayıt belgesi suça konu aykırılığın tamamını kapsıyorsa dava düşer.
16. Doğrudan zarar görmeyen şikâyetçi katılamaz; İmar Kanunu geçici 16 yeniden değerlendirme gerektirirYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2021/19217 · K. 2023/25151 ·
Malik sanık ruhsat ve proje almadan bina inşa etmiş, ruhsat almaya girişmediği gibi binayı yıkmamıştı; yerel mahkeme TCK m. 184/1, m. 62, m. 50 ve m. 52 uyarınca 6.000 TL adli para cezası verip 20 taksite bölmüştü. Daire, imar kirliliği suçundan doğrudan zarar görmeyen şikâyetçinin davaya katılma ve dolayısıyla kanun yoluna başvurma hakkı bulunmadığını belirterek şikâyetçinin temyizini reddetti. Sanığın temyizi üzerine ise 18 Mayıs 2018'de yürürlüğe giren 7143 sayılı Kanunla İmar Kanunu'na eklenen geçici 16. madde uyarınca sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği için hükmü bozdu.
Sonuç: Suçtan doğrudan zarar görmeyen şikâyetçi katılan olamaz; hükümden sonra yürürlüğe giren İmar Kanunu geçici 16 bozma sebebidir.
17. Projeye aykırı çatı ve bağımsız bölüm yapan müteahhidin mahkûmiyeti onandıYargıtay 4. Ceza Dairesi · E. 2022/15493 · K. 2024/8893 ·
Sanığın müteahhitliğini üstlendiği binada projede gösterilen çatı eğimi yükseltilerek iki bağımsız bölüm oluşturulmuş, bodrum kattaki sığınak ve kömürlük hatalı yapılmış, bodrum kata pencereler açılmış ve bina girişinin cephesi değiştirilmişti. Yerel mahkeme bozmadan sonra da sanığı TCK m. 184/1, m. 62, m. 50 ve m. 52 uyarınca 6000 TL adli para cezasına mahkûm etti. Daire, sanık savunması, yapı tatil zaptı ve dosya içeriğine göre mahkûmiyete ilişkin takdirde hukuka aykırılık görmeyerek hükmü onadı.
Sonuç: Projeye aykırı imalat yapan müteahhit de bu suçtan mahkûm edilebilir.
Sık sorulan sorular
İmar kirliliğine neden olma suçunun cezası nedir?
TCK m. 184/1'e göre yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ruhsatsız başlatılan inşaatın şantiyesine elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi aynı cezayı alır (m. 184/2); yapı kullanma izni alınmamış binada sınai faaliyete müsaade etmenin cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir (m. 184/3). Hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha az ise TCK m. 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevrilebilir.
Bina imar planına ve ruhsata uygun hâle getirilirse imar kirliliği davası düşer mi?
Evet. TCK m. 184/5'e göre kişi ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirirse kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer, verilmiş ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bunun için bir süre şartı aranmadığını ve ceza kesinleşmiş olsa bile sonucun doğacağını belirtir. Mahkemenin vereceği karar beraat değil düşmedir. Bu yol yalnız birinci ve ikinci fıkradaki suçlar için öngörülmüştür.
İmar kirliliği suçunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) verilir mi?
Yargıtay'a göre verilmez. Ceza Genel Kurulu, TCK m. 184/5'in hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına göre daha lehe ve özel bir düzenleme olduğunu, binayı uygun hâle getirerek bu düzenlemeden yararlanma imkânı bulunan failde CMK m. 231'in uygulanamayacağını kabul etmiştir; 2014 tarihli karar oy çokluğuyla, 2016 tarihli karar oybirliğiyle verilmiştir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2026 tarihli kararında da aynı çizgiyi izlemiştir.
Yapı kayıt belgesi imar kirliliği ceza davasını düşürür mü?
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, sunulan yapı kayıt belgesinin suça konu aykırılığın tamamını kapsadığı bir dosyada TCK m. 184/5'e dayanan düşme kararını onamıştır. Kararın ölçütü, belgenin suça konu aykırılığın tamamını kapsamasıdır. Daire başka dosyalarda, hükümden sonra yürürlüğe giren İmar Kanunu geçici 16. madde nedeniyle sanığın durumunun yeniden değerlendirilmesini zorunlu sayarak mahkûmiyet hükümlerini bozmuştur.
Balkon, teras ya da sundurma yapmak imar kirliliği suçu mudur?
Her değişiklik suç değildir. TCK m. 184/1 yalnız binadan söz eder ve bina kavramı İmar Kanunu m. 5'e göre belirlenir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, sonradan yapılan değişikliğin ya bina niteliği taşıması ya da esaslı tadilatın binanın taşıyıcı unsurunu etkilemesi gerektiğini, bunun için taşıyıcı unsura, alan kazanmaya, malzemenin kalıcılığına ve sabitliğe bakıldığını belirtir. Kurul etrafı açık bir teras kaplamasında, Yargıtay 4. Ceza Dairesi bina vasfında olmayan bir sundurmada suçun oluşmadığına karar vermiştir.
Köyde ya da belediye sınırı dışında ruhsatsız ev yapmak suç mu?
TCK m. 184/4'e göre birinci ve ikinci fıkra ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, suç tarihinde köy sınırları içinde ve imar planı bulunmayan bir alanda kalan yapı için verilen beraati onamıştır. 6360 sayılı Kanunla bazı illerde köyler mahalle olarak ilçe belediyelerine katılmıştır; Daire, Kayseri'de 30.03.2014'ten sonra yapılan yapılarda suç hükmünün il sınırının tümünde uygulanacağını kabul etmiştir. Belirleyici olan, yerin suç tarihindeki durumudur.
İmar kirliliği suçunda dava zamanaşımı kaç yıldır?
Olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır; Yargıtay 4. Ceza Dairesi TCK m. 184/1 için TCK m. 66/1-e'deki sekiz yıllık süreyi uygular. Zamanaşımını kesen bir işlem varsa süre yeniden işler ve en fazla yarısına kadar uzar (TCK m. 67/4). Süre suçun işlendiği günden başladığı için binanın yapım tarihi önemlidir; Daire, yapım yılının tahminle değil hava fotoğrafı, abonelik kayıtları, tanık ve teknik verilere dayalı bilirkişi raporuyla saptanmasını ister.
12 Ekim 2004'ten önce yapılmış bina için imar kirliliği davası açılabilir mi?
TCK m. 184, TCK m. 344/1-a uyarınca Kanunun yayımlandığı 12.10.2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bu tarihten önce bitirilmiş binalara maddenin uygulanamayacağını, sonradan ruhsata aykırı olarak yapılan değişikliklerin de bu tarihten sonra gerçekleştirilmiş olması gerektiğini belirtir. Kurul, 12.10.2004'ten önce de var olduğu bilirkişi raporuyla saptanan ilave balkon için verilen beraati onamıştır.
İmar kirliliği suçu şikâyete bağlı mı, uzlaştırma var mı?
Hayır. TCK m. 184 şikâyet koşulu öngörmez; soruşturma resen yürütülür. Suç şikâyete bağlı olmadığı ve CMK m. 253/1-b listesinde yer almadığı için uzlaştırma kapsamında değildir. Hapis cezasının üst sınırı altı ayı aştığından önödeme de uygulanmaz (TCK m. 75/1). Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
İmar kirliliğinden mahkûm olan kişiye ödediği idari para cezası iade edilir mi?
İmar Kanunu m. 42'ye göre bu madde uyarınca tahsil olunan idari para cezaları, aynı fiil nedeniyle TCK m. 184'e göre mahkûm olanlara faizsiz olarak iade edilir. Bu rehberdeki Yargıtay kararları iadenin uygulamasına değinmemiştir. İdari para cezasının kendisi ve ona karşı dava yolu ayrı rehberde anlatılır.
Müteahhit de imar kirliliği suçundan sorumlu olur mu?
TCK m. 184/1 binayı yapan veya yaptıran kişiyi cezalandırır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun aktardığı madde gerekçesine göre yalnız binayı inşa eden yüklenici, taşeron, usta veya kalfa değil, inşaatın sahibi de fail olarak sorumlu tutulur. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, projeye aykırı olarak çatı eğimi yükseltilip iki bağımsız bölüm oluşturulan binanın müteahhidi hakkındaki mahkûmiyeti onamıştır.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat müdafilik ve vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde yürüyen soruşturma ve davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Diğer suç rehberleri
- Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçu (TCK m. 170)
- Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu (TCK m. 179)
- Uyuşturucu madde imal ve ticareti suçu (TCK m. 188)
- Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu (TCK m. 191)
- Mühür bozma suçu (TCK m. 203)
- Resmî belgede sahtecilik suçu (TCK m. 204)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.