İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

Eşin borcundan dolayı haciz gelir mi? Evdeki eşya, aile konutu şerhi ve eşin şikâyet hakkı (İİK m. 97/a, TMK m. 194)

Yayın tarihi:

Bu sayfada

Kısaca

  • Eşin borcu için yapılan haciz, takipte borçlu olan eşin mallarına yöneliktir.
  • Birlikte oturulan evdeki eşya kanun gereği borçlunun elinde sayılır; diğer eş kendi malını istihkak iddiasıyla ileri sürer ve ispat eder.
  • Niteliği gereği kadına, erkeğe veya çocuğa ait olduğu açıkça anlaşılan eşya onlara ait sayılır.
  • Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre aile konutu şerhi haczi ve satışı durdurmaz.
  • Aynı Daire 2023-2025 kararlarında borçlu olmayan eşin meskeniyet şikâyetini şikâyet hakkı yokluğundan reddetmekte ve Anayasa Mahkemesi ihlal kararlarının yalnız başvuru dosyasını bağladığını belirtmektedir.
  • Anayasa Mahkemesi ise 2019 ve 2025 tarihli kararlarında aile konutunun haczine karşı borçlunun eşinin de yargı yoluna gitmekte hukuki yararı olduğunu kabul etmiş, eşin şikâyetini dava ehliyeti yokluğundan reddeden kararlarda aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Eşlerden biri borçlu olduğunda haciz memuru ortak eve gelebilir. Bu rehber, o hacizde borçlu olmayan eşin durumunu yalnız icra hukuku yönünden anlatır: evdeki eşyanın kime ait sayılacağı, eşin kendi malı için istihkak iddiası ve ispat, boşandığını söyleyen eşin evinde haciz, aile konutu şerhinin haciz ve satış karşısındaki etkisi, eşin meskeniyet şikâyeti ve ihalenin feshi istemi. Boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi bu rehberin konusu değildir. İstihkak davasının usulü istihkak davası rehberinde, hâline münasip evin ölçütleri meskeniyet şikâyeti rehberinde anlatılmıştır.

İlgili rehberler: İstihkak davası: haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, süreler ve ispatTek ev haczedilir mi? Meskeniyet şikâyeti ve hâline münasip ev (İİK m. 82/1-12)Haciz geldi: haciz memuru eve ya da işyerine gelince ne olur, neler haczedilemez (İİK m. 79-85)İhalenin feshi: şikâyet hakkı, süre, fesih sebepleri ve para cezasıHaciz kaldırma (haciz fekki): borç ödenince ya da takip düşünce haciz nasıl kalkar?

Dava, süre ve usul

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Görevli mahkeme

İcra mahkemesi. İcra dairesinin işlemlerine karşı şikâyetleri icra mahkemesi inceler; üçüncü kişinin elinde haczedilen mal için istihkak davası icra mahkemesinde açılır; ihalenin feshi de icra mahkemesinden şikâyet yoluyla istenir.

Dayanak: İİK m. 4/1, m. 16/1, m. 99, m. 134/2

Yetkili mahkeme

Her icra mahkemesi hâkimi, kendisine bağlanan icra ve iflas dairelerinin işlemlerine yönelik şikâyetlere bakar; şikâyet, haczi yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır. İhalenin feshi görevsiz veya yetkisiz icra mahkemesine istenirse mahkeme en geç on gün içinde görevsizlik veya yetkisizlik kararı verip dosyayı görevli ya da yetkili icra mahkemesine gönderir.

Dayanak: İİK m. 4/1, m. 134

Dava şartı

Şikâyet ve ihalenin feshi için arabuluculuk ya da ön başvuru şartı yoktur; dava şartı arabuluculuğu sayan 6325 sayılı Kanun m. 18/B/1 icra işlemine karşı şikâyeti saymaz. Ancak satış isteyen alacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri dışındaki kişi ihalenin feshini isterken ihale bedelinin yüzde beşi oranında teminat göstermek ve nispi harcın yarısını peşin yatırmak zorundadır.

Dayanak: İİK m. 16/1, m. 134/3, m. 134/4; 6325 sayılı Kanun m. 18/B/1

Süre ve zamanaşımı

Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Haczi öğrenen üçüncü kişi yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu hakkını kaybeder; iddia sahibiyle birlikte oturanlar, iddianın yapıldığı tarihte haczi öğrenmiş sayılır. İhalenin feshi ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde istenir; satış ilanı tebliğ edilmemişse süre öğrenmeden başlar, ama ihale kararının elektronik satış portalında ilanından itibaren bir yılı geçemez.

Dayanak: İİK m. 16/1, m. 96/3, m. 134/2, m. 134

Yargılama usulü

Basit yargılama usulü; icra mahkemesine getirilen işler ivedi işlerdendir. İhalenin feshi talebinde icra mahkemesi talep tarihinden itibaren yirmi gün içinde duruşma yapar; usulden reddi gereken hâllerde duruşmasız karar verebilir.

Dayanak: İİK m. 18/1, m. 134/5

Harç

İcra mahkemesine başvuruda maktu başvurma harcı alınır. Satış isteyen alacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri dışındaki kişilerin ihalenin feshi talebi ise ihale bedeli üzerinden nispi harca tabidir; talep reddedilirse alınan harç iade edilmez.

Dayanak: Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife A-I-1; İİK m. 134/3

Kanun yolu

İcra mahkemesi kararına karşı, alacak, hak veya malın değeri İİK m. 363/1'deki parasal sınırı geçiyorsa tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf; bölge adliye mahkemesinin nihai kararına, değeri m. 364/1'deki sınırı geçiyorsa tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz. Sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve şikâyet başvurusunun yapıldığı veya davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır. İhalenin feshini isteyebilecek kişiler dışındakilerin talebi dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir.

Dayanak: İİK m. 363/1, m. 364/1-2, ek m. 1, m. 134/2

Eşin borcu yüzünden eve haciz: borçlunun malı ile eşin malı nasıl ayrılır (İİK m. 85, m. 96, m. 97/16)

İİK m. 85/1'e göre haciz, borçlunun kendi elinde veya üçüncü kişide olan taşınır mallarına, taşınmazlarına, alacak ve haklarına, alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil bütün alacağına yetecek miktarda yapılır. Takipte taraf olmayan eş bu takipte üçüncü kişidir; Yargıtay kararları da borçlunun eşini ya da boşandığı eşini üçüncü kişi sıfatıyla anar. (Yargıtay 8. HD, E. 2016/14066)1 (Yargıtay 12. HD, E. 2023/1354)2

Borçlu, eşiyle oturduğu evde haczedildiğinde haciz memuru iki kişinin birlikte kullandığı eşyayla karşılaşır. Borçlu elindeki bir malı başkasının mülkü olarak gösterirse ya da üçüncü kişi o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse icra dairesi bunu haciz tutanağına geçirir ve iki tarafa bildirir; buna istihkak iddiası denir (İİK m. 96/1). Borçlu ve borçlu ile birlikte malı elinde bulunduran kişiler, taşınır mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya sınırlı ayni hakkı varsa bunu haciz memuruna beyan etmek ve tutanağa geçirilmesini istemekle yükümlüdür; memur da onları bu beyana davet eder. İstihkak iddia edilen malların haczi en sonraya bırakılır (İİK m. 85/2).

Kanun eşin kendi malı üzerindeki hakkını ayrıca anar: madde metnine göre koca aleyhine yapılmış bir hacizde karı, şahsi malları üzerindeki haklarını kendisi takip edebilir (İİK m. 97/16). Borçlunun, üçüncü kişinin mülkiyet iddiasını kabul etmesi ise alacaklıyı bağlamaz; aşağıda ispat bölümünde anlatılmıştır.

Haczedilemeyen mallar listesi ev eşyasını da kapsar: para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczolunamaz (İİK m. 82/1-3). Bu bendin uygulanması ve şikâyet süresi haciz geldi rehberinde anlatılmıştır. Takipte taraf olmayan eşin, ev eşyası için bu bende dayanarak kendi adına haczedilmezlik şikâyetinde bulunup bulunamayacağı, bu rehber için okunan Yargıtay kararlarında karara bağlanmamıştır.

Birlikte oturulan evde eşya kimin sayılır: İİK m. 97/a mülkiyet karinesi

İİK m. 97/a'ya göre bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır; borçlu ile üçüncü kişiler malı birlikte ellerinde bulunduruyorsa mal borçlunun elinde kabul edilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, borçlu babasıyla aynı evde oturan çocuğun açtığı istihkak davasında bu karinenin borçlu dolayısıyla alacaklı lehine olduğunu belirtmiştir. (Yargıtay 8. HD, E. 2016/19418)3 Eşlerin birlikte oturduğu evde de eşya bu kural gereği borçlu eşin elinde sayılır.1

Aynı maddenin istisnası birlikte oturulan yerler içindir: bu yerlerdeki mallardan niteliği itibarıyla kadına, erkeğe ve çocuklara ait olduğu açıkça anlaşılanlar ile örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale gereği onlara ait olanlar bunların sayılır. Bu karinenin aksini ispat yükü, iddia eden kişiye düşer (İİK m. 97/a).

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, borçlunun eski eşinin evinde yapılan hacizde, niteliği itibarıyla çocuğa ait olduğu anlaşılan burma bilezik ve yüzük ile kadına ait küpe, bilezik, çeyrek altın ve kolyenin m. 97/a gereği kadına ve çocuğa ait kabul edilmesini doğru bulmuştur. Ziynet eşyası dışında kalan mahcuzlar yönünden ise alacaklının davasının kabulü gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.1

7343 sayılı Kanunla 2021'de m. 97/a'ya eklenen cümlelere göre, malı borçluyla birlikte elinde bulunduran üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz; icra mahkemesi m. 97/1 uyarınca takibin devamına karar verirse mal muhafaza altına alınabilir. Bu rehber için okunan kararlar bu cümleleri uygulamamıştır; 2019 tarihli 8. Hukuk Dairesi kararının aktardığı madde metni bu eklemelerden öncekidir.1

Eşin istihkak iddiası ve ispat: karinenin aksi nasıl ispatlanır

Haczi öğrenen üçüncü kişi, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. İddianın yapıldığı tarihte iddia sahibiyle birlikte oturan kişiler, malın haczini o tarihte öğrenmiş sayılır (İİK m. 96/3). Alacaklı ve borçluya iddiaya itiraz için üç gün süre verilir; susarlarsa iddiayı kabul etmiş sayılırlar (İİK m. 96/2). İtiraz üzerine icra mahkemesi takibin devamına veya ertelenmesine karar verir; üçüncü kişi bu kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açmak zorundadır (İİK m. 97/1, m. 97/6). Davanın usulü ve hangi tarafın dava açacağı istihkak davası rehberinde anlatılmıştır.

Eşlerin kendi aralarındaki uyum alacaklıyı bağlamaz: haczedilen eşya hakkında üçüncü kişi ile borçlunun birleşmeleri alacaklıya etkili değildir ve üçüncü kişi iddiasını ispat etmek zorundadır; borçlunun bu iddiayı kabul etmesi yalnız kendi aleyhine delil olur (İİK m. 97/12). İstihkak davacısı malı nasıl edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebepleri göstermek ve ispat etmekle yükümlüdür (İİK m. 97/a, ikinci fıkra).

Yargıtay 8. Hukuk Dairesine göre m. 97/a karinesinin aksi üçüncü kişi tarafından inandırıcı ve güçlü delillerle ispat edilmelidir; her zaman düzenlenmesi mümkün ve ayırt edici özellikleri bulunmayan faturalar istihkak davalarında güçlü delil sayılmaz ve karinenin aksini ispata yetmez.3

Karinenin aksi ispatlanabilir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, boşandığı eşinin borcu için evdeki eşyası ve kasadaki parası haczedilen kişinin istihkak davasında, annesinden kalan şirket hissesini, anneye ait evin satışından elde ettiği geliri (takip konusu alacak da bu satışın komisyon ücretine ilişkindi) ve kendi banka hesabından çektiği parayı birlikte değerlendirmiş; kasadaki paranın ona ait olmasını yaşam deneyimlerine uygun bulmuştur. Mahcuzlara ilişkin faturalar hakkında görüş bildirilmeden davanın reddedilmesini de isabetsiz bularak kararı bozmuştur. (Yargıtay 17. HD, E. 2019/998)4

Eş başkası adına iddiada bulunamaz. Yargıtay 8. Hukuk Dairesine göre istihkak iddiası gerçek kişilerde ya kişinin kendisi ya da onu temsile yetkili kişilerce ileri sürülür; temsil yetkisi olmayan kişinin yaptığı iddia geçerli bir istihkak iddiası sayılmaz. Daire, haciz sırasında borçlunun eşinin üçüncü kişi yararına yaptığı iddiayı bu nedenle geçersiz saymış; üçüncü kişinin kendisi de yedi gün içinde iddiada bulunmadığından alacaklının m. 99'a göre açtığı davada hukuki yararı bulunmadığına karar vermiştir. (Yargıtay 8. HD, E. 2015/3002)5

Boşandığını ya da ayrı yaşadığını söyleyen eşin evinde haciz

Aşağıdaki kararda boşanma iddiası tek başına sonucu belirlememiş, Daire evde kimin yaşadığına bakmıştır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, boşandığını ve eski eşinden ayrı yaşadığını ileri süren üçüncü kişinin evinde yapılan hacizde şu olgulardan borçlu ile üçüncü kişinin o evde birlikte yaşadığı sonucuna varmıştır: 1) apartman sakinlerinin ve çevrenin borçlunun o adreste oturduğunu söylemesi, 2) yatak odasındaki gardıropta yetişkin erkek kıyafetleri bulunması, 3) evde borçlunun fotoğrafları bulunması, 4) dış kapı zilinde ve daire kapısında borçlunun adının yazılı olması.1

Aynı kararda haciz, borçluya ödeme emrinin tebliğ edildiği adresten farklı bir adreste yapılmıştı; Daire, İİK m. 8/2 gereğince aksi sabit oluncaya kadar geçerli olan haciz tutanağının içeriğine dayanmış ve sonucu değiştirmemiştir.1

Okunan kararlar boşanmanın m. 97/a karinesini kendiliğinden kaldırıp kaldırmadığı konusunda genel bir kural koymamıştır: 8. Hukuk Dairesi evde birlikte yaşamayı gösteren olgulara bakmış, 17. Hukuk Dairesi ise boşandığı eşin borcu için haczedilen eşyada üçüncü kişinin sunduğu mülkiyet delillerini değerlendirmiştir.14

Aile konutu şerhi (TMK m. 194) haczi ve cebri satışı durdurur mu

TMK m. 194/1'e göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m. 194/3).

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre bu düzenleme, aile konutunun tapu sicilinde maliki olan borçlunun borcundan dolayı alacaklıların yapacakları icra takibi sonucu konutun haczine ve satışına engel teşkil etmez. (Yargıtay 12. HD, E. 2025/3649)6 (Yargıtay 12. HD, E. 2025/4360)7 (Yargıtay 12. HD, E. 2024/172)8

Aynı sonuca aile mahkemesi de varmıştır. Rızası alınmadan aile konutuna haciz konulduğunu ileri süren eşin şerh konulması, haczin kaldırılması ve takibin iptali davasını aile mahkemesi şu gerekçeyle reddetmiştir: malik olmayan eşin aile konutu korumasından yararlanabilmesi için hakları sınırlayan işlemin iradi olması gerekir; cebri icra ve kamulaştırma gibi iradi olmayan işlemlerde malik olmayan eşin rızasının alınmasından söz edilemez. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de kararın usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek onamıştır. (Yargıtay 2. HD, E. 2023/6055)9

Şerhin niteliği ayrıca tartışılmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesine göre aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir; tapuya şerh verilmese bile konut aile konutu özelliğini taşır. Bu değerlendirme eşin rızası olmadan yapıldığı ileri sürülen bir satış (iradi devir) davasında yapılmıştır; cebri icrayı konu almaz. (Yargıtay 2. HD, E. 2025/6943)10 12. Hukuk Dairesi de taşınmazın aile konutu olmasının da lehine şerh bulunmasının da takipte taraf olmayan eşe haczedilmezlik şikâyeti hakkı vermediğini belirtmiştir; şerhin varlığı ya da yokluğu bu sonucu değiştirmemektedir.7

Eşin meskeniyet şikâyeti hakkı: İİK m. 82/1-12'nin şartları ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesi

İİK m. 82/1-12'ye göre borçlunun hâline münasip evi haczolunamaz. Evin kıymeti fazlaysa ev haczedilerek satılır ve bedelinden hâline münasip bir kısmı, ihtiyacını karşılaması için borçluya bırakılır (İİK m. 82). Hâline münasip evin ölçütleri ve şikâyetin incelenmesi meskeniyet şikâyeti rehberinde anlatılmıştır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre m. 82/1-12'den faydalanma hakkı yalnız tapu maliki takip borçlusuna aittir.6 Daire bu hakkın borçlunun şahsına sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğunu da belirtmiştir.2

Daireye göre taşınmazın aile konutu olması veya şikâyetçi eş lehine aile konutu şerhi verilmiş bulunması, takipte taraf olmayan eşe haczedilmezlik şikâyetinde bulunma imkânı tanımaz.7 Şerhin dava tarihinden, hatta m. 103 davetiyesinin tebliğinden önce konulmuş olması da sonucu değiştirmemiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2024/1717)11

Bu kararlarda eşin şikâyeti, esastan değil aktif husumet (şikâyet hakkı) yokluğundan reddedilmesi gereken bir istem olarak görülmüştür. İlk derece mahkemesi şikâyeti ipotek gibi başka bir gerekçeyle esastan reddetmişse Daire bu gerekçeyi isabetsiz bulmuş, ancak istem sonuçta reddedildiği için kararı sonucu itibarıyla doğru sayıp onamıştır.7811

İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takipte ayrıca bir engel vardır. 12. Hukuk Dairesine göre m. 82/1-12 haczedilmezlik şikâyetidir ve haciz yoluyla takiplerde uygulanır; ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takipte haciz safhası bulunmadığından meskeniyet şikâyetinde bulunma olanağı yoktur. Aynı kararda ipotek yükümlüsünün takipte taraf olmayan eşinin şikâyet hakkı bulunmadığı da belirtilmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2016/13876)12 Bu karar 2017 tarihlidir. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün 13 Mayıs 2025 tarihli kararına konu olayda, borçluya ait olan ve aile konutu güvencesinden yararlanan taşınmaz hakkında ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibe bağlı olarak haciz işlemi yapılmış; borçlunun eşinin ve çocuklarının meskeniyet iddiasına dayalı şikâyeti aktif husumet ehliyeti bulunmadığından reddedilmiş, kararlar Yargıtay 12. Hukuk Dairesince onanmıştı. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2022/51992)13 Anayasa Mahkemesi, mahkemelerin dava ehliyetine ilişkin daraltıcı yorumunun Anayasa m. 20 ve 41'deki güvencelere uygun olmadığını belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir.13 Anayasa Mahkemesi bu kararında ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takipte haciz safhası bulunup bulunmadığını tartışmamıştır.

Borçlunun kendi meskeniyet şikâyetinde eşin malvarlığı engel sayılmamıştır. 12. Hukuk Dairesi, borçlunun eşinin adına kayıtlı mesken olarak kullanılabilir taşınmaz bulunmasının borçlunun meskeniyet şikâyetine engel olmadığını belirterek, şikâyeti bu gerekçeyle reddeden kararı bozmuştur. Aynı karara göre hâline münasip evin belirlenmesindeki aile terimi geniş anlamdadır ve borçlu ile aynı çatı altında yaşayan, bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsar. (Yargıtay 12. HD, E. 2015/25517)14

Eşin rızası alınmadan konulan ipotek de borçlunun meskeniyet şikâyetini etkileyebilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre borçlunun serbest iradesiyle kurduğu ipotek, sonradan o yer için meskeniyet iddiasında bulunmasını engeller; mesken kredisi gibi zorunlu olarak kurulan ipotek ise engel değildir. Daire 2026'da, taşınmazın aile konutu olduğu ve eşin rızası alınmadığı gerekçesiyle aile mahkemesince kaldırılan ipoteğin kurulduğu andan itibaren geçersiz olduğunu ve borçlunun meskeniyet şikâyetine engel olmadığını belirterek, şikâyeti ipotek gerekçesiyle reddeden kararı bozmuş ve şikâyetin esasının incelenmesini istemiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2026/1805)15

Anayasa Mahkemesi ihlal kararları ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2023-2025 kararları

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 12 Aralık 2019 tarihli kararına konu olayda, başvurucunun eşi aleyhine başlatılan icra takibi nedeniyle eşi adına kayıtlı taşınmazın tapu siciline haciz konulmuş; başvurucu, aile mahkemesi kararıyla taşınmaza aile konutu şerhi konulmasını sağladıktan sonra meskeniyet iddiasıyla haczin kaldırılmasını istemişti. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2016/10454)16 Bilirkişi raporu taşınmazı lüks olmayan ve başvurucunun hâline münasip aile konutu vasfında bir ev olarak nitelendirmiş; icra hukuk mahkemesi ise şikâyeti aktif dava ehliyetsizliği nedeniyle reddetmiş, karar Yargıtay 12. Hukuk Dairesince onanmıştı.16

Genel Kurula göre Anayasa m. 20 ve 41'in aile konutuyla ilgili olarak devlete yüklediği pozitif yükümlülükler mülkiyet hakkından bağımsızdır; aile konutundan kaynaklanan güvencelere ilişkin mekanizmalara başvuru imkânı yalnız konuta malik olan eş tarafından değil, bazı durumlarda malik olmayan eş tarafından da kullanılabilmelidir.16 Aile konutunun haczedilmesine karşı borçlunun eşinin de yargı yoluna gitmekte hukuki yararı vardır.16 Haczedilen ev aile konutuysa hâline münasip ev kavramı da yalnız borçlunun değil, borçlunun ve ailesinin sosyal ve ekonomik durumuna uygun konut biçiminde anlaşılmalıdır.16 Genel Kurul, mahkemenin dava ehliyetine ilişkin daraltıcı yorumunun Anayasa m. 20 ve 41'deki güvencelere uygun olmadığını belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oy çokluğuyla karar vermiş ve kararı yeniden yargılama yapılmak üzere icra hukuk mahkemesine göndermiştir.16

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü 13 Mayıs 2025 tarihli kararında Genel Kurulun bu kararına atıf yaparak, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibe bağlı haciz işlemine karşı borçlunun eşi ve çocuklarının meskeniyet şikâyetini aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddeden ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesince onanan kararlarda aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir.13 Mahkemeye göre hak ihlali kararı davanın kabulüne ya da reddine karar verilmesi gerektiği anlamına gelmez; ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılamada delilleri değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.13

Eşin meskeniyet şikâyeti konusunda alt derece mahkemeleri ile Yargıtay arasında farklı kararlar vardır ve bu kararlarda Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine verdiği ihlal kararları anılmaktadır. Dairenin 2023 tarihli kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararları gereğince borçlunun eşinin de meskeniyet şikâyetinde bulunma hakkı olduğunu kabul etmiş, ancak eşler yargılama sırasında boşandığı için şikâyetçinin eş sıfatının kalmadığı gerekçesiyle şikâyeti yine reddetmiştir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu gerekçeyi isabetsiz bulmuş; Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru sonucunda verdiği ihlal kararlarının yalnız başvuruda bulunan kişi ve başvuruya konu işlem ya da karar açısından geçerli ve bağlayıcı olduğunu belirterek ret sonucunu onamıştır.2

Dairenin 2025 tarihli kararına konu dosyada ise ilk derece mahkemesi eşin şikâyetini kısmen kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi şikâyetçinin istinaf başvurusunu esastan reddetmişti. 12. Hukuk Dairesi bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece kararını re'sen bozmuştur. Daireye göre Anayasa Mahkemesinin hak ihlali kararı başvuru yapılan dosyaya özgüdür ve genel mahkemede yargılama yapan diğer mahkemeleri bağlamaz; aile konutu kavramı ile hâline münasip ev kavramı özdeş değildir; kanun koyucu meskeniyet iddiasında bulunma hakkını yalnız borçluya tanımıştır ve borçlu dışındaki kişilere yorum yoluyla dava açma hakkı tanınamaz.6

Bu kararlara göre 12. Hukuk Dairesi 2023-2025 arasında, lehine aile konutu şerhi bulunsa da borçlu olmayan eşin meskeniyet şikâyetini şikâyet hakkı yokluğundan reddedilmesi gereken bir istem olarak görmüş; ilk derece mahkemesinin kısmen kabul kararını da bu gerekçeyle bozmuştur.67118 İki yüksek mahkemenin yönü bu noktada ayrışmaktadır: Anayasa Mahkemesi eşin şikâyetini dava ehliyeti yokluğundan reddeden kararlarda aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiş ve aile konutu söz konusu olduğunda hâline münasip evi borçlunun ve ailesinin durumuna göre anlamıştır;1613 Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ise hak ihlali kararının başvuru dosyasına özgü olduğunu, aile konutu ile hâline münasip ev kavramlarının özdeş olmadığını ve meskeniyet iddiasında bulunma hakkının yalnız borçluya tanındığını belirtmiştir.6

Eşin ihalenin feshi istemi: İİK m. 134/2'de ilgili kimdir, para cezası ne olur

İİK m. 134/2'nin bugünkü metnine göre ihalenin feshini yalnız satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzun resmî sicilinde kayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri ile pey sürerek ihaleye katılanlar, yurt içinde bir adres göstermek koşuluyla, ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden şikâyet yoluyla isteyebilir. 7571 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bu kişiler dışındakilerin talebi dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir. Bu kişiler dışında kalanların talebi ihale bedeli üzerinden nispi harca tabidir ve harcın yarısı peşin yatırılır; ayrıca ihale bedelinin yüzde beşi oranında teminat gösterilmesi şarttır (İİK m. 134/3, m. 134/4).

İcra mahkemesi talebi bu sıfat eksikliği nedeniyle ya da işin esasına girerek reddederse, talep edeni feshi istenen ihale bedelinin yüzde onuna kadar para cezasına mahkûm eder (İİK m. 134/5). Konut finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilmiş alacaklarının takibinde bu oran yüzde yirmi olarak uygulanır (İİK m. 134/6). Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre para cezasının oranı, talep edenin ihale sürecini uzatma amacıyla hareket edip etmediğine ve fesih iddiasının ağırlığına göre ölçülü biçimde belirlenir; oran istinaf ve temyiz aşamasında re'sen değerlendirilir. (Yargıtay 12. HD, E. 2023/2900)17 İhale sürecini kötü niyetle uzatmaya yönelik olmadığı görülen bir istemde Daire, ihale bedelinin yüzde 10'u olarak verilen cezayı yüzde 5'e indirmiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2022/13139)18

Kararların aktardığı önceki metin 'tapu sicilindeki ilgililer' ifadesini kullanıyordu. 12. Hukuk Dairesine göre bu kavramdan tapu sicil kaydında yazılı olan ve kaydın incelenmesiyle görülebilen kişiler anlaşılır; ipotek alacaklıları, irtifak hakkı sahipleri, haciz alacaklıları ve tapuya şerh verilmiş ön alım, alım ve geri alım hakkı sahipleri buna örnektir. Tapu sicilinde tescil edilmemiş mülkiyet veya sınırlı ayni hak sahipleri bu kapsama girmez ve kavram yorum yoluyla genişletilemez.18

Eşin hangi sıfatla başvurduğu belirleyicidir. 12. Hukuk Dairesi, ihale konusu taşınmazda lehine aile konutu şerhi bulunan ve adına haciz şerhi de bulunan şikâyetçinin ihalenin feshi istemini, bölge adliye mahkemesinin aile konutu şerhinin boşanmayla yolsuz tescile dönüştüğü gerekçesiyle aktif husumet yokluğundan reddetmesini bozmuştur: şikâyetçinin haczi devam ediyorsa, haciz alacaklısı olarak m. 134/2'deki ilgililerden sayılır ve işin esası incelenmelidir. Daire, boşanmanın aile konutu şerhine etkisine değinmemiştir. (Yargıtay 12. HD, E. 2020/8943)19

Lehine yalnız aile konutu şerhi bulunan eşin m. 134/2 anlamında ilgili sayılıp sayılmayacağını okunan kararlarda Yargıtay açıkça tartışmamıştır. 12. Hukuk Dairesinin 2023 tarihli bir kararında lehine aile konutu şerhi bulunan şikâyetçinin ihalenin feshi istemi esastan reddedilmiş; Daire bu reddi onamış, şikâyetçi aleyhine verilen para cezasını re'sen değerlendirerek ihale bedelinin yüzde 1'inden yüzde 5'ine çıkarmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.17

Eşin rızası alınmadan aile konutuna ipotek konulduğu iddiası ihalenin feshi istemiyle birlikte ileri sürüldüğünde ilk derece mahkemesi, bu konunun ihalenin feshi davasında incelenemeyeceğini ve eş rızası olmadan konulan ipoteğin kaldırılması davasında görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu noktaya değinmeden, şikâyetçinin satışı yapılan taşınmazın maliki ya da sicildeki ilgilisi olmadığı için aktif husumet ehliyeti bulunmadığı sonucuna varmıştır.18

İlgili mevzuat

TMK m. 194 — Aile konutu

II. Aile konutu

Madde 194- Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.

Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.

Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.

Kaynak: Türk Medeni Kanunu (4721)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 10 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

İİK m. 97/a — İstihkak davalarında mülkiyet karinesi

Madde 97/a – (Ek: 18/2/1965-538/55 Md.) Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları halinde dahi mal borçlu elinde addolunur. (Ek üçüncü ve dördüncü cümle:24/11/2021-7343/8 md.) Bu hâlde üçüncü şahıs yedieminliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz. Ancak 97 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca takibin devamına karar verilmesi hâlinde mal muhafaza altına alınabilir. Birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibariyle kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur. Bu karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer. İstihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir.

Kaynak: İcra ve İflas Kanunu (2004)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 28 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

İİK m. 96 — İstihkak iddiası ve itiraz

Madde 96 – (Değişik: 18/2/1965-538/53 md.) Borçlu, elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterdiği yahut üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesi bunu haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve keyfiyeti iki tarafa bildirir. İcra dairesi aynı zamanda istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir. Sükütları halinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar. Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder. İstihkak iddiasının yapıldığı veya istihkak davasının açıldığı tarihte istihkak müddeisi ile birlikte oturan kimseler yahut bu şahısların iş ortakları, iddianın yapıldığı tarihte veya istihkak davası 97 nci maddenin 9 uncu fıkrası gereğince açılmışsa davanın açıldığı tarihte malın haczine ıttıla kesbetmiş sayılırlar.

Kaynak: İcra ve İflas Kanunu (2004)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 28 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

İİK m. 82 — Haczi caiz olmayan mallar ve haklar

Haczi caiz olmıyan mallar ve haklar:

Madde 82 – (Değişik: 18/2/1965-538/46 md.)

Aşağıdaki şeyler haczolunamaz:

1. Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar,

2. (Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Ekonomik faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya,

3. (Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası,

4. Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi ve çift hayvanları ve nakil vasıtaları ve diğer eklenti ve ziraat aletleri; değilse, sanat ve mesleki için lüzumlu olan alat ve edevat ve kitapları ve arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye erbabının geçimlerini temin eden nakil vasıtaları,

5. Borçlu ve ailesinin idareleri için lüzumlu ise borçlunun tercih edeceği bir süt veren mandası veya ineği veyahut üç keçi veya koyunu ve bunların üç aylık yem ve yataklıkları,

6. Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ve borçlu çiftçi ise gelecek mahsül için lazım olan tohumluğu,

7. Borçlu bağ, bahçe veya meyva veya sebze yetiştiricisi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan bağ bahçe ve bu sanat için lüzumlu bulunan alat ve edevat,

Geçimi hayvan yetiştirmeye münhasır olan borçlunun kendisi ve ailesinin maişetleri için zaruri olan miktarı ve bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıkları,

8. Borçlar Kanununun 510 uncu maddesi mucibince haczolunmamak üzere tesis edilmiş olan kaydı hayatla iratlar,

9. Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malül olanlara bağlanan emeklilik maaşları ile bu hizmetlerden birinin ifası sebebiyle ailelerine bağlanan maaşlar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış tazminat ve ikramiyeleri,

Askeri malüllerle, şehit yetimlerine verilen terfi zammı ve 1485 numaralı kanun hükmüne göre verilen inhisar beyiye hisseleri,

10. Bir muavenet sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hallerde bağlanan maaşlar,

11. Vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak mutazarrırın kendisine veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi lazım gelen paralar,

12. (Değişik: 2/7/2012-6352/16 md.) Borçlunun haline münasip evi,

13. (Ek: 2/7/2012-6352/16 md.) Öğrenci bursları.

Medeni Kanunun 807 nci maddesi hükmü saklıdır. 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bendlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması haline munhasırdır.

(Ek fıkra: 2/7/2012-6352/16 md.) Birinci fıkranın (2), (4), (7) ve (12) numaralı bentlerinde sayılan malların kıymetinin fazla olması durumunda, bedelinden haline münasip bir kısmı, ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılır.

(Ek fıkra: 2/7/2012-6352/16 md.) İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir.

Kaynak: İcra ve İflas Kanunu (2004)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 24 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

İİK m. 16 — Şikâyet ve şartlar

Şikayet ve şartlar:

Madde 16 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.)

Kanunun hallini mahkemeye bıraktığı hususlar müstesna olmak üzere İcra ve İflas dairelerinin yaptığı muameleler hakkında kanuna muhalif olmasından veya hadiseye uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesine şikayet olunabilir. Şikayet bu muamelelerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır.

Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikayet olunabilir.

Kaynak: İcra ve İflas Kanunu (2004)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 23 Eylül 2026 tarihinde alınmıştır.

Kararlar

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. Boşandığını söyleyen eski eşin evinde haciz; ziynet eşyası kime ait sayılırYargıtay 8. Hukuk Dairesi · E. 2016/14066 · K. 2019/10267 ·

    Alacaklı, borçlunun eski eşinin evinde yapılan hacizde ileri sürülen istihkak iddiasının reddini istedi; ilk derece mahkemesi boşanmayı da dikkate alarak eşyayı üçüncü kişiye ait saydı. Daire; komşu beyanı, gardıroptaki erkek kıyafetleri, borçlunun fotoğrafları ve kapıdaki adı karşısında borçlu ile üçüncü kişinin o evde birlikte yaşadığını kabul etti. Niteliği gereği kadına ve çocuğa ait ziynet eşyası yönünden ret doğru bulundu, diğer mahcuzlar yönünden davanın kabulü gerektiği gerekçesiyle karar bozuldu.

    Sonuç: Birlikte yaşama olguları varsa evdeki eşya borçlunun sayılır; kadın ve çocuk ziynetleri bunun dışındadır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. Anayasa Mahkemesi ihlal kararları eşe meskeniyet şikâyeti hakkı verir miYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2023/1354 · K. 2023/8239 ·

    Lehine aile konutu şerhi bulunan üçüncü kişi meskeniyet şikâyetinde bulundu. Bölge adliye mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal kararları gereğince eşin de şikâyet hakkı olduğunu kabul etti, ancak eşler boşandığı için şikâyeti reddetti. Daire, ihlal kararlarının yalnız başvurucu ve başvuruya konu işlem ya da karar açısından bağlayıcı olduğunu, m. 82/1-12 hakkının borçlunun şahsına sıkı sıkıya bağlı olduğunu belirtti; bölge adliye mahkemesinin gerekçesini isabetsiz, ret sonucunu doğru bularak onadı.

    Sonuç: 12. Hukuk Dairesine göre Anayasa Mahkemesi ihlal kararları başka dosyalarda eşe meskeniyet şikâyeti hakkı vermez; Anayasa Mahkemesi ise eşin şikâyetini dava ehliyeti yokluğundan reddeden kararlarda ihlal bulmuştur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. Ortak ikamette mülkiyet karinesi ve faturanın ispat gücüYargıtay 8. Hukuk Dairesi · E. 2016/19418 · K. 2019/11425 ·

    Borçlu babasıyla aynı evde yaşayan üçüncü kişi, haczedilen ilaçlama tankı ve motosikletin kendisine ait olduğunu ileri sürerek istihkak davası açtı; ilk derece mahkemesi faturalara ve tanıklara dayanarak davayı kabul etti. Daire, m. 97/a karinesinin borçlu dolayısıyla alacaklı lehine olduğunu, aksinin inandırıcı ve güçlü delillerle ispatı gerektiğini, her zaman düzenlenebilen ve ayırt edici özelliği olmayan faturaların buna yetmediğini belirterek kararı bozdu.

    Sonuç: Ortak evde karine alacaklı lehinedir; sıradan fatura karinenin aksini ispatlamaya yetmez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. Boşandığı eşin borcu için haczedilen eşya ve parada karinenin aksinin ispatıYargıtay 17. Hukuk Dairesi · E. 2019/998 · K. 2021/2428 ·

    Boşandığı eşinin borcu için evindeki eşya ve kasadaki para haczedilen üçüncü kişi istihkak davası açtı; dava reddedildi ve dosya Hukuk Genel Kurulu aşamasından sonra Daireye döndü. Daire; annesinden kalan şirket hissesi, anneye ait evin satışından elde edilen gelir ve kendi hesabından çekilen para karşısında kasadaki paranın üçüncü kişiye ait olmasını yaşam deneyimlerine uygun buldu; mahcuzlara ilişkin faturalar hakkında görüş bildirilmeden davanın reddini de isabetsiz sayarak kararı bozdu.

    Sonuç: Gelir ve banka kaydıyla desteklenen deliller m. 97/a karinesinin aksini ispatlayabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Borçlunun eşi başkası adına istihkak iddiasında bulunabilir miYargıtay 8. Hukuk Dairesi · E. 2015/3002 · K. 2017/2797 ·

    Haciz sırasında borçlunun eşi, üçüncü kişi yararına istihkak iddiasında bulundu; alacaklı m. 99'a göre iddianın reddi davası açtı ve dava kabul edildi. Daire, istihkak iddiasının gerçek kişide kişinin kendisi ya da temsile yetkili kişilerce ileri sürülebileceğini, borçlunun eşinin üçüncü kişi yararına iddiada bulunmaya yetkili olmadığını belirtti. Üçüncü kişinin kendisi yedi gün içinde iddiada bulunmadığından alacaklının hukuki yararı yoktu; dava şartı yokluğundan usulden ret gerektiği gerekçesiyle karar bozuldu.

    Sonuç: Eşin başkası adına yaptığı istihkak iddiası geçerli sayılmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. Eşin meskeniyet şikâyeti ve Anayasa Mahkemesi kararının bağlayıcılığı (2025)Yargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2025/3649 · K. 2025/5359 ·

    Lehine aile konutu şerhi bulunan şikâyetçi meskeniyet iddiasıyla haczin kaldırılmasını istedi; ilk derece mahkemesi şikâyeti kısmen kabul etti, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti. Daire, TMK m. 194/1'in borçlu malikin borcu için konutun haczine ve satışına engel olmadığını, m. 82/1-12 hakkının yalnız tapu maliki borçluya ait olduğunu, Anayasa Mahkemesinin hak ihlali kararının başvuru dosyasına özgü olup diğer mahkemeleri bağlamadığını belirtti; bölge adliye mahkemesi kararını kaldırıp ilk derece kararını re'sen bozdu.

    Sonuç: Aile konutu şerhi haczi ve satışı durdurmaz; Daireye göre şikâyet hakkı yalnız borçlunundur.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. Aile konutu olması veya şerh eşe haczedilmezlik şikâyeti hakkı verir miYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2025/4360 · K. 2025/7203 ·

    Borçlunun eşi, taşınmazın aile konutu olduğunu belirterek meskeniyet iddiasıyla haczin kaldırılmasını istedi; ilk derece mahkemesi hacizden önce zorunlu olmayan ipotek kurulduğu gerekçesiyle şikâyeti reddetti. Daire, taşınmazın aile konutu olmasının veya eş lehine şerh bulunmasının takipte taraf olmayan eşe haczedilmezlik şikâyeti imkânı tanımadığını, istemin aktif husumet yokluğundan reddi gerektiğini belirtti; sonuç doğru olduğundan kararı onadı.

    Sonuç: 12. Hukuk Dairesine göre aile konutu niteliği de şerh de eşe meskeniyet şikâyeti hakkı vermez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. Aile konutu şerhli taşınmazda eşin meskeniyet şikâyeti (2024)Yargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2024/172 · K. 2024/2030 ·

    Kambiyo senedine dayalı takipte taşınmaz üzerinde aile konutu şerhi bulunan şikâyetçi, meskeniyet iddiasıyla haczin kaldırılmasını istedi; ilk derece mahkemesi ipotek nedeniyle meskeniyet iddiasından vazgeçilmiş sayıldığı gerekçesiyle reddetti. Daire, TMK m. 194/1'in haciz ve satışa engel olmadığını, m. 82/1-12 hakkının yalnız tapu maliki borçluya ait olduğunu, şerhin şikâyetçiye şikâyet imkânı tanımadığını belirtti ve sonucu doğru kararı onadı.

    Sonuç: 12. Hukuk Dairesine göre lehine şerh bulunan eşin şikâyeti, şikâyet hakkı yokluğundan reddedilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Eşin rızası olmadan aile konutuna haciz: aile mahkemesinin gerekçesiYargıtay 2. Hukuk Dairesi · E. 2023/6055 · K. 2024/989 ·

    Eş, rızası alınmadan aile konutuna haciz konulduğunu ileri sürerek şerh konulması, haczin kaldırılması ve takibin iptalini istedi. Aile mahkemesi, şerhin tapu müdürlüğünden istenebileceğini ve cebri icra ile kamulaştırma gibi iradi olmayan işlemlerde malik olmayan eşin rızasından söz edilemeyeceğini belirterek davayı reddetti; bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti. Daire, kararı usul ve kanuna uygun bularak onadı.

    Sonuç: Haciz iradi bir işlem olmadığından TMK m. 194'teki rıza şartı aranmamıştır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 10. Aile konutu şerhi kurucu mu açıklayıcı mıYargıtay 2. Hukuk Dairesi · E. 2025/6943 · K. 2026/3765 ·

    Eş, aile konutunun rızası olmadan bir şirkete satıldığını ileri sürerek dava açtı. Daire önce ilk derece mahkemesinin ret kararını eşin açık rızası alınmadığı gerekçesiyle bozmuş, ilk derece mahkemesi bu bozmaya uyarak davayı kabul etmişti. Daire ikinci incelemede, aile konutu şerhinin kurucu değil açıklayıcı olduğunu ve şerh verilmese bile konutun aile konutu özelliğini taşıdığını belirtti; ancak taşınmazın uzun yıllar davacının şirketinin borçlarına teminat gösterildiğini ve devrin davacının bilgisi ve iradesiyle yapıldığını saptayarak açık rızanın bulunduğu sonucuna vardı ve kabul kararını bozdu.

    Sonuç: Şerh aile konutunu yaratmaz, var olan niteliği açıklar; karar iradi devre ilişkindir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 11. Şerh, dava ve 103 davetiyesinden önce konulmuşsa eşin şikâyetiYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2024/1717 · K. 2024/3896 ·

    Borçlu ve eşi birlikte meskeniyet şikâyetinde bulundu; eş yönünden şikâyet ilk derecede aktif husumetten reddedildi, dosya Hukuk Genel Kurulu aşamasından sonra Daireye döndü. Daire, m. 82/1-12 şikâyet hakkının yalnız tapu maliki borçluya ait olduğunu, eş lehine aile konutu şerhinin dava tarihinden ve 103 davetiyesinin tebliğinden önce konulmuş olmasının da eşe şikâyet hakkı vermediğini belirtti; ipotek gerekçesiyle ret isabetsiz olsa da sonuç doğru olduğundan kararı onadı.

    Sonuç: 12. Hukuk Dairesine göre şerhin erken konulmuş olması eşe meskeniyet şikâyeti hakkı kazandırmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 12. İpoteğin paraya çevrilmesi takibinde eşin meskeniyet şikâyetiYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2016/13876 · K. 2017/5261 ·

    İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takipte ipotek yükümlüsünün takipte taraf olmayan eşi, taşınmazın hâline münasip meskenleri olduğunu ileri sürdü; ilk derece mahkemesi şikâyeti süre aşımından reddetti. Daire, şikâyet hakkının yalnız borçluya ait olduğunu, ayrıca bu takip türünde haciz safhası olmadığından meskeniyet şikâyetinde bulunma olanağı bulunmadığını belirtti ve sonucu doğru kararı onadı.

    Sonuç: 12. Hukuk Dairesine göre ipoteğin paraya çevrilmesi takibinde haciz safhası olmadığından meskeniyet şikâyeti yapılamaz; Anayasa Mahkemesi 2025'te bu takipte eşin şikâyetinin aktif husumetten reddini aile hayatına saygı hakkının ihlali saymıştır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 13. İpoteğin paraya çevrilmesi takibinde eşin ve çocukların meskeniyet şikâyeti (Anayasa Mahkemesi, 2025)Anayasa Mahkemesi · B. No. 2022/51992 ·

    Borçlunun eşi ve çocukları, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibe bağlı olarak aile konutu güvencesinden yararlanan taşınmaza yapılan haciz işlemine karşı meskeniyet iddiasıyla şikâyet yoluna başvurdu; icra hukuk mahkemeleri aktif husumet ehliyeti bulunmadığından şikâyeti reddetti, bölge adliye mahkemeleri istinafı esastan reddetti, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi onadı. İkinci Bölüm, Emine Göksel kararına atıfla, hacizden doğrudan etkilenecek başvurucuların aile konutu güvencesinden yararlanarak meskeniyet iddiasıyla dava açabileceğini ve mahkemelerin dava ehliyetine ilişkin daraltıcı yorumunun Anayasa m. 20 ve 41'deki güvencelere uygun olmadığını belirtti.

    Sonuç: Aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi; karar yeniden yargılama için icra hukuk mahkemelerine gönderildi, tazminat talepleri reddedildi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 14. Eşin adına kayıtlı ev, borçlunun meskeniyet şikâyetine engel miYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2015/25517 · K. 2016/2485 ·

    Borçlu meskeniyet şikâyetinde bulundu; ilk derece mahkemesi borçlunun eşinin mesken olarak kullanılabilir taşınmazı bulunduğu gerekçesiyle istemi reddetti. Daire, hâline münasip evin borçlunun haciz anındaki sosyal durumuna ve borçlu ile ailesinin ihtiyaçlarına göre belirlendiğini, aile teriminin borçlu ile aynı çatı altında yaşayan ve bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsadığını, eşin adına kayıtlı taşınmazın şikâyete engel olmadığını belirterek kararı bozdu.

    Sonuç: Eşin evi olması, borçlunun kendi meskeniyet şikâyetini engellemez.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 15. Eşin rızası olmadan konulan ipoteğin kaldırılması ve borçlunun meskeniyet şikâyetiYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2026/1805 · K. 2026/4387 ·

    Borçlu, aile konutu olan taşınmaz üzerindeki haczin meskeniyet nedeniyle kaldırılmasını istedi. İlk derece mahkemesi, taşınmazda şikâyetten önce kurulmuş zorunlu olmayan bir ipotek bulunduğu ve eşin açtığı davadaki ipoteği kaldıran kararın şikâyet tarihinde kesinleşmemiş olduğu gerekçesiyle şikâyeti reddetti; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti. Daire, ipoteğin taşınmazın aile konutu olduğunun tespiti ve eşin rızasının alınmaması nedeniyle aile mahkemesince kaldırıldığını, bu ipoteğin kurulduğu andan itibaren geçersiz olduğunu ve meskeniyet şikâyetine engel olmadığını belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırdı, ilk derece kararını bozdu.

    Sonuç: Eşin rızası olmadığı için kaldırılan ipotek baştan geçersizdir; borçlunun meskeniyet şikâyetine engel olmaz.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 16. Aile konutunun haczine karşı borçlunun eşinin meskeniyet şikâyeti (Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu)Anayasa Mahkemesi · B. No. 2016/10454 ·

    Eşinin borcu için eşi adına kayıtlı taşınmaza haciz konulan ve sonradan aile mahkemesi kararıyla lehine aile konutu şerhi verilen başvurucu, meskeniyet iddiasıyla haczin kaldırılmasını istedi; bilirkişi taşınmazı başvurucunun hâline münasip aile konutu saydığı hâlde icra hukuk mahkemesi şikâyeti aktif dava ehliyetsizliği nedeniyle reddetti, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi onadı. Genel Kurul, aile konutunun haczine karşı borçlunun eşinin de yargı yoluna gitmekte hukuki yararı olduğunu, haczedilen ev aile konutuysa hâline münasip evin borçlunun ve ailesinin durumuna göre anlaşılması gerektiğini ve mahkemenin dava ehliyetine ilişkin daraltıcı yorumunun Anayasa m. 20 ve 41'deki güvencelere uygun olmadığını belirtti.

    Sonuç: Anayasa m. 20'deki aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oy çokluğuyla karar verildi; karar yeniden yargılama için icra hukuk mahkemesine gönderildi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 17. Aile konutu şerhli eşin ihalenin feshi istemi ve para cezasının oranıYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2023/2900 · K. 2023/6402 ·

    Lehine aile konutu şerhi bulunan şikâyetçinin ihalenin feshi istemi esastan reddedildi. Daire, ret yönündeki temyiz itirazlarını yerinde görmedi; para cezasının oranının ihale sürecini uzatma amacına ve fesih iddiasının ağırlığına göre ölçülü belirleneceğini ve istinaf ile temyizde re'sen değerlendirileceğini belirterek ihale bedelinin yüzde 1'i olarak verilen cezayı yüzde 5'e çıkardı ve kararı düzelterek onadı. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.

    Sonuç: Esastan reddedilen ihalenin feshi isteminde para cezası oranı Yargıtay'da re'sen artırılabilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 18. İhalenin feshinde tapu sicilindeki ilgili kavramı ve para cezasının indirilmesiYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2022/13139 · K. 2023/680 ·

    İpoteğin paraya çevrilmesi takibinde satılan taşınmaz için, başka bir ipotekli taşınmazın maliki olan şikâyetçi de ihalenin feshini istedi; aile konutu ve eş rızası iddiaları ileri sürüldü. Daire, tapu sicilindeki ilgililerden sicilde yazılı ve sicilin incelenmesiyle görülebilen kişilerin anlaşılacağını, kavramın yorumla genişletilemeyeceğini belirtti; şikâyetçinin aktif husumeti olmadığını saptadı ve kötü niyet görülmediğinden para cezasını ihale bedelinin yüzde 10'undan yüzde 5'ine indirerek kararı düzeltip onadı.

    Sonuç: İhalenin feshini isteyebilecek sicil ilgilisi, tapu kaydından görülebilen kişidir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 19. Haciz alacaklısı olan eşin ihalenin feshi istemiYargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2020/8943 · K. 2021/354 ·

    Taşınmazda lehine aile konutu şerhi ve adına haciz şerhi bulunan şikâyetçi, satış ilanının tebliğ edilmediğini ileri sürerek ihalenin feshini istedi; ilk derece mahkemesi kabul etti, bölge adliye mahkemesi şerhin boşanmayla yolsuz tescile dönüştüğünü kabul ederek şikâyeti aktif husumet yokluğundan reddetti. Daire, şikâyetçinin haczi devam ediyorsa m. 134/2'deki ilgililerden sayılacağını, bunun araştırılıp işin esasının incelenmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.

    Sonuç: Eş, taşınmazda haciz alacaklısıysa ihalenin feshini ilgili sıfatıyla isteyebilir.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

Eşimin borcundan dolayı eve haciz gelir mi?

Haciz borçlu eş aleyhine yürütülen takipte yapılır ve İİK m. 85'e göre borçlunun kendi elinde veya üçüncü kişide olan mallarından alacağa yetecek miktar haczedilir. Borçlu eş o evde oturuyorsa haciz o evde yapılabilir; İİK m. 97/a'ya göre borçlu ile birlikte bulundurulan eşya borçlunun elinde sayılır. Borçlu olmayan eş takipte üçüncü kişidir ve kendi malı için istihkak iddiasında bulunur.

Evdeki eşyalar benim adıma faturalıysa haczedilir mi?

Fatura tek başına yetmeyebilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesine göre İİK m. 97/a karinesinin aksi inandırıcı ve güçlü delillerle ispatlanmalıdır; her zaman düzenlenebilen ve ayırt edici özelliği bulunmayan faturalar güçlü delil sayılmaz. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi ise şirket hissesi, ev satışından elde edilen gelir ve banka kaydı karşısında kasadaki paranın üçüncü kişiye ait olmasını yaşam deneyimlerine uygun bulmuş; mahcuzlara ilişkin faturalar hakkında görüş bildirilmeden davanın reddini de isabetsiz saymıştır.

Ziynet eşyam ve çocuklarımın eşyası haczedilir mi?

İİK m. 97/a'ya göre birlikte oturulan yerlerdeki mallardan niteliği itibarıyla kadına, erkeğe ve çocuklara ait olduğu açıkça anlaşılanlar bunlara ait sayılır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, borçlunun eski eşinin evindeki hacizde kadına ait küpe, bilezik ve çeyrek altın ile çocuğa ait bilezik ve yüzüğün kadına ve çocuğa ait kabul edilmesini doğru bulmuştur. Para, altın ve süs eşyası gibi kıymetli şeyler İİK m. 82/1-3'teki ev eşyası istisnasına girmez.

Haciz sırasında eşya bana aitse bu nasıl ileri sürülür?

Eşya üzerinde mülkiyet iddia eden üçüncü kişinin iddiası haciz tutanağına geçirilir (İİK m. 96/1). Haczi öğrenen üçüncü kişi yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu hakkını kaybeder (İİK m. 96/3). İddia kişinin kendisi ya da temsile yetkili kişi tarafından yapılır; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi borçlunun eşinin başka biri adına yaptığı iddiayı geçerli saymamıştır. Davanın usulü istihkak davası rehberinde anlatılmıştır.

Boşandık ama eski eşim hâlâ adresimde görünüyor; haciz evime gelebilir mi?

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, boşandığını söyleyen üçüncü kişinin evinde yapılan hacizde komşu beyanlarına, gardıroptaki erkek kıyafetlerine, borçlunun fotoğraflarına ve kapıdaki adına bakarak borçlu ile birlikte yaşandığını kabul etmiş ve ziynet eşyası dışındaki eşya yönünden alacaklının davasının kabulü gerektiğine karar vermiştir. Bu kararda sonucu, borçlunun o evde oturduğunu gösteren olgular belirlemiştir.

Aile konutu şerhi haczi ve satışı engeller mi?

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre TMK m. 194/1, aile konutunun tapu maliki olan borçlunun borcundan dolayı alacaklıların yapacağı icra takibi sonucu haczine ve satışına engel değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin onadığı bir aile mahkemesi kararında da cebri icra gibi iradi olmayan işlemlerde malik olmayan eşin rızasından söz edilemeyeceği belirtilmiştir.

Borçlu olmayan eş meskeniyet şikâyetinde bulunabilir mi?

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2023-2025 kararlarına göre İİK m. 82/1-12'den faydalanma hakkı yalnız tapu maliki takip borçlusuna aittir; lehine aile konutu şerhi bulunsa da eşin şikâyeti şikâyet hakkı yokluğundan reddedilir. Bir bölge adliye mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal kararları gereğince eşin de şikâyet hakkı olduğunu kabul etmiş; Daire ise ihlal kararlarının yalnız başvuruda bulunan kişi ve başvuruya konu karar açısından bağlayıcı olduğunu belirtmiş, eşin şikâyetini kısmen kabul eden bir ilk derece kararını da bozmuştur. Anayasa Mahkemesi ise 2019 tarihli Genel Kurul kararında aile konutunun haczine karşı borçlunun eşinin de yargı yoluna gitmekte hukuki yararı olduğunu kabul etmiş; eşin meskeniyet şikâyetini dava ehliyeti yokluğundan reddeden ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesince onanan kararı aile hayatına saygı hakkının ihlali saymış, yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir. 2025 tarihli bir kararında da aynı sonuca varmıştır.

Eşimin adına kayıtlı bir ev varsa borçlu eşin meskeniyet şikâyeti reddedilir mi?

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, borçlunun eşinin adına kayıtlı mesken olarak kullanılabilir taşınmaz bulunmasının borçlunun meskeniyet şikâyetine engel olmadığını belirterek, şikâyeti bu gerekçeyle reddeden kararı bozmuştur. Hâline münasip evin ölçütleri meskeniyet şikâyeti rehberinde anlatılmıştır.

İpotekli aile konutunda eş meskeniyet şikâyetinde bulunabilir mi?

Yargıtay 12. Hukuk Dairesine göre ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takipte haciz safhası bulunmadığından meskeniyet şikâyetinde bulunma olanağı yoktur; aynı kararda ipotek yükümlüsünün takipte taraf olmayan eşinin şikâyet hakkı bulunmadığı da belirtilmiştir. Bu karar 2017 tarihlidir. Anayasa Mahkemesi ise 2025 tarihli bir kararında, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibe bağlı haciz işlemine karşı borçlunun eşi ve çocuklarının meskeniyet şikâyetini aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddeden ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesince onanan kararlarda aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Aile konutu ihaleyle satıldı; eş ihalenin feshini isteyebilir mi?

İİK m. 134/2'ye göre ihalenin feshini satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzun resmî sicilinde kayıtlı ilgililer, sınırlı ayni hak sahipleri ve ihaleye pey sürerek katılanlar ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde isteyebilir; bunlar dışındakilerin talebi dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, taşınmazda haczi devam eden eşin haciz alacaklısı olarak ilgililerden sayılacağına karar vermiştir. Talep reddedilirse ihale bedelinin yüzde onuna kadar para cezası verilebilir; konut finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilmiş alacaklarının takibinde bu oran yüzde yirmi olarak uygulanır.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla Borçlar Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Bu alandaki diğer rehberler

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.