Vergi dairesi haczi: banka hesabı, maaş, ev ve araç; haciz nasıl kaldırılır (6183 sayılı Kanun)
Yayın tarihi:
Bu sayfada
- Başa dön
- Kısaca
- Dava, süre ve usul
- Vergi dairesi hangi şartlarla haciz koyar: ödeme emri ve 6183 sayılı Kanun m. 62
- Banka hesabı, alacak ve maaşa haciz bildirisi: 6183 sayılı Kanun m. 79
- Haciz bildirisine yedi gün içinde itiraz edilmezse: zimmet sayılma, ödeme emri ve menfi tespit davası (6183 m. 79/3-6)
- Maaş ve maaş hesabı haczi: 6183 sayılı Kanun m. 71'deki üçte bir ve dörtte bir sınırı
- Taşınmaz, araç ve diğer mallar: 6183 sayılı Kanun m. 62 ve m. 88'e göre haciz
- Haczedilemeyen mallar ve hâline münasip ev: 6183 sayılı Kanun m. 70/11 ne zaman korur?
- Vergi dairesi haczi nasıl kaldırılır: vergi mahkemesinde haciz işlemine karşı dava (2576 sayılı Kanun m. 6/b)
- Haciz davasında ispat: haciz bildirisinin dayanağı, borcun ödendiği ve evin hâline münasip olduğu nasıl gösterilir?
- İlgili mevzuat
- Danıştay kararları
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Vergi dairesi, vadesinde ödenmeyen vergi borcu için ödeme emri gönderir; borç ödenmezse 6183 sayılı Kanuna göre borçlunun banka hesabına, maaşına, alacaklarına, aracına ve taşınmazına haciz koyabilir.
- Bankaya, işverene veya borçlusu olan kişiye gönderilen haciz bildirisine yedi gün içinde yazılı itiraz edilmezse borç o kişinin zimmetinde sayılır.
- Maaşın ancak bir kısmı haczedilebilir; borçlunun hâline uygun evi kural olarak haczedilemez.
- Vergi borcu için konan hacze karşı dava vergi mahkemesinde açılır.
Vergi borcu vadesinde ödenmeyince tahsil, İcra ve İflas Kanunuyla değil 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunla yürür. Bu rehber vergi dairesinin koyduğu haczi anlatır: hangi mala, hangi şartla haciz konabileceği, bankaya, işverene ve borçlusu olan kişiye gönderilen haciz bildirisi, bildirime yedi gün içinde itiraz edilmezse ne olduğu, maaşın ve evin korunması ve haczin vergi mahkemesinde açılan davayla nasıl kaldırıldığı. Anlatım 6183 sayılı Kanunun güncel metnine ve Danıştay kararlarına dayanır; icra dairesinin koyduğu haciz bu rehberin konusu değildir.
Dava, süre ve usul
Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.
- Görevli mahkeme
Vergi mahkemesi: vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler konusunda 6183 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin davalar vergi mahkemesinde çözümlenir (2576 sayılı Kanun m. 6/b). Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler için vergi dairesinin koyduğu hacze ve haciz bildirisi üzerine üçüncü kişi adına düzenlenen ödeme emrine karşı dava bu mahkemede açılır; m. 6/b yalnız bu alacaklar için 6183 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları kapsar. İtiraz süresini kaçıran üçüncü kişinin borçlu olmadığını ispat için açacağı menfi tespit davası ise genel mahkemelerde görülür (6183 m. 79/4).
Dayanak: 2576 sayılı Kanun m. 6/b; 6183 sayılı Kanun m. 79/4
- Yetkili mahkeme
Vergi uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Kanununun uygulanmasında ödeme emrini düzenleyen dairenin, diğer uyuşmazlıklarda dava konusu işlemi yapan dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir (İYUK m. 37/c, d).
Dayanak: İYUK m. 37/c, d
- Dava şartı
Haciz işlemine karşı dava açmadan önce zorunlu bir idari başvuru yoktur. Dava açılmadan önce işlemin kaldırılması, işlemi yapan makamdan (üst makam varsa ondan) dava açma süresi içinde istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur, otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11). Haciz bildirisi alan üçüncü kişi ise borcu olmadığını haciz bildirisinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadır; süresinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır (6183 m. 79/3).
- Süre ve zamanaşımı
Vergi mahkemesinde dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde otuz gündür; tebliğ yapılan hâllerde tebliği izleyen günden başlar (İYUK m. 7/1, m. 7/2-b). Ödeme emrine karşı süre ise ödeme emrinin tebliğinden itibaren 15 gündür (6183 m. 58/1); zimmet sayılarak üçüncü kişi adına düzenlenen ödeme emri de bu kapsamdadır. Haciz bildirisine itiraz süresi yedi gün, bu süreyi kaçıran üçüncü kişinin genel mahkemede menfi tespit davası açma süresi haciz bildirisinin tebliğinden itibaren bir yıldır (6183 m. 79/3, 79/4).
Dayanak: İYUK m. 7/1, m. 7/2-b; 6183 sayılı Kanun m. 58/1, m. 79/3-4
- Yargılama usulü
Yazılı yargılama usulü; inceleme evrak üzerinde yapılır (İYUK m. 1/2). Tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar tahsil işlemini kendiliğinden durdurmaz; bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir (m. 27/4). Yürütmenin durdurulması için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır (m. 27/2); karar teminat karşılığında verilir, durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir (m. 27/6).
- Harç
Vergi mahkemesindeki dava vergi yargısı harçlarına tabidir: Harçlar Kanunu m. 52'ye göre (3) sayılı tarifede yazılı vergi yargısı işlemleri bu harca bağlıdır; m. 54'e göre harç, değer ölçüsüne göre nispi, işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır. Tarifelerdeki maktu harçlar ile nispi harçların asgari ve azami hadleri her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır (mükerrer m. 138); güncel tutar o yılın tarifesinden okunur.
- Kanun yolu
Vergi mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf; konusu İYUK m. 45/1'deki parasal sınırı geçmeyen vergi davalarında karar kesindir. Bölge idare mahkemesi kararı, konusu m. 46/1-b'deki parasal sınırı aşan vergi davalarında tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştay'da temyiz edilebilir. Bu listede olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden verdiği karar da temyiz edilebilir; ancak idare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalarda ve fıkrada sayılan diğer hâllerde bu yol kapalıdır (m. 46/2, 7589 sayılı Kanunla eklendi). Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır (Ek m. 1).
Vergi dairesi hangi şartlarla haciz koyar: ödeme emri ve 6183 sayılı Kanun m. 62
6183 sayılı Kanun m. 55/1'e göre amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları gerektiği bir ödeme emriyle tebliğ olunur. Ödeme emrinde, borç süresinde ödenmez veya mal bildiriminde bulunulmazsa borcun cebren tahsil edileceği yazılır (m. 55/2). Ödeme emrine karşı dava, süresi ve sebepleri vergi ödeme emrine itiraz rehberinde anlatılmıştır; bu rehber ödeme emrinden sonraki haciz aşamasını anlatır.
Haczin temel kuralı m. 62/1'dedir: borçlunun mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen, kendi elindeki ya da üçüncü kişiler elindeki menkul malları, taşınmazları, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarı tahsil dairesince haczolunur. Borçlunun başkasına ait olduğunu beyan ettiği ya da üçüncü kişinin ihtiyaten haciz veya istihkak iddia ettiği malların haczi en sonraya bırakılır (m. 62/3). Haczedilen taşınmaz artırmaya çıkarılmadan borçlu, borcu karşılayacak menkul mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse taşınmaz üzerindeki haciz baki kalmak üzere gösterilen mal veya alacak da haczolunur (m. 62/4). Tahsil dairesi, alacaklı idarenin ve borçlunun menfaatlerini mümkün olduğu kadar bağdaştırmakla yükümlüdür (m. 62/6).
Haciz, dayanağı olan ödeme emrine bağlıdır. Şirket ortağının banka hesaplarına konan hacizde, dayanak ödeme emirlerine karşı açılan davada bölge idare mahkemesinin borcun tarh zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle verdiği karar onandığı için Danıştay 9. Daire, haczin iptaline ilişkin kararı sonucu itibarıyla isabetli bulmuştur. (Danıştay 9. Daire, E. 2018/4360)1 Bir araç haczinde de Daire, dayanak ödeme emrinin iptal edilen kısmı yönünden haczin iptalini onamış; ödeme emrinin Dairece bozulan kısmı yönünden ise bölge idare mahkemesinin bu durumu dikkate alarak yeniden karar vermesi gerektiğine hükmetmiştir. (Danıştay 9. Daire, E. 2021/816)2
Haciz aşamasında, kişinin amme borçlusu sayılmasının şartları da incelenebilir. Danıştay 9. Daire'ye göre ticaret sicilinden kaydı silinen şirket adına tarh, tahakkuk ve tahsilat işlemleri yapılamaz; kayıt silindikten sonra şirkete tebliğ edilen ödeme emirleri hukuki sonuç doğurmaz ve şirketten tahsil edilemeyen kesinleşmiş bir vergi borcu bulunmadığından kanuni temsilci 6183 m. 3 ve 62'ye göre amme borçlusu kabul edilemez. (Danıştay 9. Daire, E. 2023/7483)3 Daire, amme borçlusu sıfatıyla işlem yapılmasını gerektiren koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğinin tahsilatın bir aşaması olan haciz aşamasında da değerlendirilebileceğini belirtmiştir.3 Aynı kararda, tasfiye edilmeden sicilden silinen şirketin ihyasının alacaklılar ve hukuki menfaati bulunanlarca mahkemeden istenebileceği de belirtilmiştir.3
Kanuni temsilcinin ve ortağın şirketin vergi borcundan sorumluluğu ve bu sorumluluğa dayanan ödeme emrine karşı dava vergi ödeme emrine itiraz rehberinde anlatılmıştır.
Banka hesabı, alacak ve maaşa haciz bildirisi: 6183 sayılı Kanun m. 79
Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları, maaş, ücret, kira gibi hakları ve fiilen tutanakla haczedilemeyen menkul malları; borçlu ya da malı elinde tutan veya alacağı ödemesi gereken kişi ve kurumlara haciz keyfiyetinin tebliğiyle haczedilir (6183 m. 79/1). Bu tebliğ edilen belge haciz bildirisidir. Bildiride üçüncü kişiye, bundan sonra borcunu ancak tahsil dairesine ödeyebileceği, borçluya yapacağı ödemenin geçerli olmayacağı, aksi hâlde borçluya yaptığı ödemeleri tahsil dairesine ödemek zorunda kalacağı ve maddenin üç, dört ve beşinci fıkraları bildirilir (m. 79/1). Haciz bildirileri posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir ve bunlara elektronik ortamda cevap verilebilir (m. 79/1).
Banka hesapları için m. 79/2 ayrıca düzenleme yapar: haciz bildirileri borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bankaların şubelerine tebliğ edilir; Maliye Bakanlığınca belirlenecek tutarın üzerindeki alacaklar için doğrudan bankaların genel müdürlüklerine de tebliğ edilebilir. Bildirim genel müdürlüğe de yapılmışsa tüm şubeleri kapsayacak şekilde beyanda bulunma yükümlülüğü genel müdürlüğe aittir.
Danıştay kararlarında tekrarlanan ölçüte göre üçüncü kişideki alacağa haciz uygulanabilmesi için ya borçlunun üçüncü kişi nezdinde alacağı bulunduğunu bildirmiş olması ya da idarenin bu alacağı somut biçimde tespit etmiş olması ve haczin tespit edilen tutar için uygulanması gerekir. (Danıştay 9. Daire, E. 2023/8258)4 (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/477)5 Vergi Dava Daireleri Kurulu bu ölçütü yalnız Bs bildirimine dayanan bir haciz bildirisinde uygulamış ve 6183 m. 62/1'de haciz için öngörülen koşul oluşmadığından m. 79'a dayanan ödeme emrini hukuka aykırı bulmuştur.5 Kurul, ortağın şirketteki kâr payı ile hak ve alacaklarına konan haciz bildirisinde de Dokuzuncu Dairenin aynı gerekçesini benimsemiştir: borcun varlığı ve miktarı somut olarak tespit edilmeden m. 79 yoluna gidilmesi m. 62/1'deki koşulu karşılamaz. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/1593)6 Aynı dosyada daha önce Danıştay 9. Daire, alacağın bulunup bulunmadığının, tutarının ve ödemenin haciz bildirisinin tebliğinden önce yapılıp yapılmadığının araştırılmasını istemiş; (Danıştay 9. Daire, E. 2022/1868)7 bölge idare mahkemesi buna uymayıp ısrar etmiş, Kurul ısrar kararını bu kısım yönünden bozmuştur.5
Haciz bildirisinin tutarı da bu ölçüte bağlıdır. Borçlunun işverenine gönderilen haciz bildirisinde borç miktarı tespit edilmeden amme alacağının tamamı üzerinden haciz bildirisi ve ödeme emri düzenlendiği bir olayda vergi mahkemesi, m. 62/1'deki koşul oluşmadığı için ödeme emirlerini iptal etmiş; Danıştay 3. Daire bu kararı onamıştır. (Danıştay 3. Daire, E. 2021/858)8 Bir bankaya gönderilen ve tüm amme alacağını gösteren haciz bildirisinde de, borç miktarı tespit edilmediği ve bildirilerde m. 79'un üçüncü kişiye bildirilmesini istediği hükümlere yer verilmediği gerekçesiyle zimmet sayılmaya dayanan ödeme emrinin iptali Danıştay 9. Daire tarafından onanmıştır. (Danıştay 9. Daire, E. 2024/2899)9
İcra dairesinin İcra ve İflas Kanununa göre gönderdiği haciz ihbarnamesi ve banka hesabına konan icra haczi ayrı bir rejimdir; o usul banka hesabı haczi rehberinde anlatılmıştır.
Haciz bildirisine yedi gün içinde itiraz edilmezse: zimmet sayılma, ödeme emri ve menfi tespit davası (6183 m. 79/3-6)
Haciz bildirisi tebliğ edilen üçüncü kişi; borcu olmadığı, malın elinde bulunmadığı, borcun haczin tebliğinden önce ödendiği ya da alacağın borçluya veya onun gösterdiği yere verildiği gibi bir iddiadaysa, bunu bildirimin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadır (6183 m. 79/3). Süresinde itiraz etmezse mal elinde ve borç zimmetinde sayılır ve hakkında 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır (m. 79/3). Kararlara konu olaylarda tahsil dairesi bu durumda üçüncü kişi adına ödeme emri düzenlemiştir. (Danıştay 9. Daire, E. 2023/1506)104
İtiraz süresini herhangi bir nedenle geçiren üçüncü kişi, haciz bildirisinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde menfi tespit davası açıp bildirimin tebliğ edildiği tarihte borçluya borçlu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını ispat etmek zorundadır (m. 79/4). Bu davada mahkeme, 6183 m. 10'da sayılan türden teminat karşılığında takip işlemlerinin durdurulmasına karar verebilir; davada haksız çıkan üçüncü kişi aleyhine, haksız çıktığı tutarın %10'u tutarında inkâr tazminatına hükmedilir (m. 79/4). Üçüncü kişi süresinde itiraz etmişse, alacaklı idare bir yıl içinde genel mahkemelerde açacağı davada itirazın aksini ispat ederek üçüncü kişinin borçlu bulunduğu tutarın ödenmesine hükmedilmesini isteyebilir (m. 79/6).
Yedi günlük süre geçtikten sonra borcun yokluğunun vergi mahkemesinde incelenip incelenemeyeceği, Danıştay kararlarında aynı biçimde çözülmemiştir. Danıştay 9. Daire, Bs bildirimine dayanan bir dosyada, m. 79'daki yazılı bildirim zorunluluğuna rağmen haciz bildirisinden sonra düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davada "borcum yoktur" kapsamında inceleme yapılabileceğini, buna engel olan bir hükmün Kanunda yer almadığını belirtmiştir.10 Aynı kararda Daire, ödeme emrindeki borcun haciz bildirisi düzenlenmeden önce senetle ödendiğini ve idarenin bunun aksini ortaya koyamadığını belirterek ödeme emrini hukuka aykırı bulmuştur.10 Vergi Dava Daireleri Kurulu ise sözleşme bedeline dayanan bir haciz bildirisinde, süresinde itiraz etmeyen ve menfi tespit davası açmayan üçüncü kişi adına düzenlenen ödeme emrini hukuka uygun bulan ısrar kararını oyçokluğuyla onamıştır. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/668)11 Onanan ısrar kararına göre asıl borçlunun üçüncü kişide alacağının bulunup bulunmadığı, tutarı ve ödemenin haciz bildirisinin tebliğinden önce yapılıp yapılmadığı, adli yargıda açılacak menfi tespit davasında incelenecek konulardır.11 m. 79/4'teki bir yıllık menfi tespit davası süresi haciz bildirisinin tebliğinden başlar ve ödeme emrine karşı açılan davadan ayrı olarak işler.
Danıştay 9. Daire, alış ve satışların Ba ve Bs formlarıyla beyan edilmesinin tek başına borçlunun üçüncü kişiden alacağı bulunduğunun kabulü için yeterli olmadığını; ticari alışverişi bulunan iki şirket arasında haciz bildirisinin tebliğinden önce nakit akışı olmasının da ödemelerin muvazaalı olduğunu göstermeyeceğini belirtmiştir.4 Danıştay 3. Daire de hukuken itibar edilebilecek başka somut verilerle desteklenmeden salt Bs formundaki satış tutarından hareketle borç kabul edilmesini ve itiraz edilmediği için bu borcun üçüncü kişinin yedinde sayılmasını hukuka aykırı bulmuştur. (Danıştay 3. Daire, E. 2025/4930)12 Vergi Dava Daireleri Kurulu, yedi gün içinde yazılı beyanda bulunulmamış olmasına karşın borcun varlığı ve miktarına ilişkin somut bir tespit yapılmadığını ve m. 79'a yalnız Bs formunda davacının adının yer alması nedeniyle gidildiğini tespit etmiş ve ödeme emrinin bu kısmını hukuka aykırı bulmuştur.5
Bu kararların ortak noktası, borcun varlığı ve miktarının somut olarak tespit edilmemiş olmasıdır. Vergi Dava Daireleri Kurulu, sözleşmede belirlenen bedel esas alınarak gönderilen haciz bildirisine süresinde itiraz edilmeyen bir olayda zimmet sayılarak düzenlenen ödeme emrinde hukuka aykırılık bulunmadığına ilişkin kararını da ilgili kararları arasında saymıştır.5 Danıştay kararları, itiraz edilmeyen her haciz bildirisinde zimmet sayılmayı reddetmez.
Zimmet sayılarak düzenlenen ödeme emrine karşı dava, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 15 gün içinde açılır (6183 m. 58/1); Danıştay da bu süreyi 15 gün içinde vergi mahkemesi nezdinde dava açılabileceği şeklinde aktarmaktadır.4 Bu davanın ayrıntısı vergi ödeme emrine itiraz rehberindedir.
Maaş ve maaş hesabı haczi: 6183 sayılı Kanun m. 71'deki üçte bir ve dörtte bir sınırı
6183 sayılı Kanun m. 71/1'e göre aylıklar, ödenekler, her çeşit ücretler, emeklilik aylıkları ve sigorta ve emeklilik sandıklarının bağladığı gelirler ancak kısmen haczolunabilir; haczolunacak miktar bunların üçte birinden çok, dörtte birinden az olamaz. m. 71/2'ye göre asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczolunamaz. Maddede bir tutar yazılı değildir; sınır asgari ücrete bağlanmıştır.
Maaş ve ücret m. 79/1'de sayılan haklardandır; haczi, ödemeyi yapan işverene haciz bildirisinin tebliğiyle yapılır. Borçlunun işvereni yedi günlük süre içinde bildirimde bulunmamış, süre geçtikten sonra maaşa haciz uygulandığını ve çalışanın işten ayrıldığını bildirmişti; idarenin bunu gözetmeden ve işverenin borç miktarını tespit etmeden amme alacağının tamamı üzerinden ödeme emri düzenlemesi vergi mahkemesince hukuka aykırı bulunmuş, Danıştay 3. Daire bu kararı onamıştır.8
Danıştay'ın onadığı vergi mahkemesi kararlarında, haciz banka hesabına konduğunda da maaşın niteliği gözetilmiştir. Kanuni temsilcinin maaş hesabına konan hacizde vergi mahkemesi, haczi maaşın aylık üçte birini aşan kısmı yönünden iptal etmiş; maaşın üçte birini geçmeyen kısmı ile hesaba maaş açıklaması dışında gelen bakiyeler için uygulanan kısmı hukuka uygun bulmuş, Danıştay 9. Daire bu kararı onamıştır. (Danıştay 9. Daire, E. 2020/6142)13 Maaşın yatırıldığı banka hesabındaki tutarın Kanundaki oran dikkate alınmadan tamamına uygulanan haczi m. 71'e aykırı bulan vergi mahkemesi kararı da Danıştay 4. Daire tarafından oyçokluğuyla onanmıştır. (Danıştay 4. Daire, E. 2020/1096)14 Aynı davada haczin dayanağı olan ödeme emirlerine karşı açılan dava süre aşımı nedeniyle reddedilmişti;14 haczin m. 71'e aykırılığı ile ödeme emrinin akıbeti ayrı ayrı değerlendirilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumunun bağladığı gelir, aylık ve ödenekler, 5510 sayılı Kanun m. 93/1'e göre Kurumun m. 88'e göre takip ve tahsil ettiği alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez; vergi borcu bu istisnalar arasında sayılmamıştır. 6183 m. 71 ise emeklilik aylıklarını kısmen haczedilebilen gelirler arasında sayar. 5510 sayılı Kanun m. 93'teki haczedilmezlik kuralının ayrıntısı emekli maaşı haczi rehberinde anlatılmıştır. Bu rehberin dayandığı Danıştay kararlarında vergi borcu için emekli aylığına haciz konusu incelenmemiştir.
İcra dairesinin İcra ve İflas Kanununa göre koyduğu maaş haczinde oran ve şikâyet yolu o Kanuna göre belirlenir; bu usul maaş haczi rehberinde anlatılmıştır.
Taşınmaz, araç ve diğer mallar: 6183 sayılı Kanun m. 62 ve m. 88'e göre haciz
Taşınmaz ve gemi haczi, haczin sicile işlenmek üzere tapuya veya gemi sicilinin tutulduğu daireye tebliğ edilmesiyle yapılır (6183 m. 88/1). Bu haciz bildirileri de posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir (m. 88/1). Taşınmaz haczi, taşınmazın hasılat ve menfaatlerini de kapsar; ancak borçlunun başka geliri yoksa kendisinin ve ailesinin geçimi için yeterli miktarda mahsulden ya da satıldıkça bedelinden uygun miktar borçluya bırakılır (m. 88/2). Haczedilen taşınmazın idaresi ve işletilmesi için gereken tedbirleri tahsil dairesi alır (m. 88/3).
Araç, m. 62/1'deki menkul mallardandır. Menkul mallar; cins ve nevileri, vasıfları, sayı ve miktarları ve tahmin edilen değerleri haciz zaptında tespit edilerek haczolunur (6183 m. 77/1). Resmî sicile kayıtlı menkul malların haczi, sicile işlenmek üzere sicilin tutulduğu daireye tebliğ edilerek de yapılır; tahsil dairelerinin düzenlediği haciz bildirileri posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir (m. 77/2). Bu rehberin dayandığı Danıştay kararlarında araç haczinin usulüne değinilmemiştir. Rehberdeki tek araç haczi kararı, haczin akıbetini dayanak ödeme emrinin akıbetine bağlamıştır: ödeme emrinin iptal edilen kısmı yönünden haczin iptali onanmış, ödeme emrinin bozulan kısmı yönünden haciz kararı da bozulmuştur.2
Haczedilen taşınmaz artırmaya çıkarılmadan borçlu, borcu karşılayacak menkul mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse bunlar da haczolunur ve bu durumda tahsil dairesi taşınmazın idare ve işletmesine, hasılat ve menfaatlerine müdahale etmez (m. 62/4-5). Haczedilen malın satışı, kıymet takdiri ve hacizde istihkak iddiası bu rehberin dayandığı Danıştay kararlarında incelenmemiştir; bu rehber o aşamaları anlatmaz.
Borçlunun evi taşınmaz olsa da haczi m. 70/11'deki korumaya tabidir; bu konu aşağıdaki bölümde anlatılmıştır. İcra dairesinin koyduğu araç haczi ve tapudaki icra haczi şerhi İcra ve İflas Kanununa tabidir ve ayrı rehberlerde anlatılmıştır.
Haczedilemeyen mallar ve hâline münasip ev: 6183 sayılı Kanun m. 70/11 ne zaman korur?
6183 sayılı Kanun m. 70 haczedilemeyen malları sayar. Bunlar arasında borçlunun şahsı ve mesleği için gerekli elbise ve eşyası, vazgeçilmesi mümkün olmayan mutfak takımı ve pek lüzumlu ev eşyası, çiftçi olmayan borçlunun sanat ve mesleği için gerekli alet ve edevatı, borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı, vücut ve sağlık üzerine verilen zararlar için ödenen tazminatlar ve Harcırah Kanununa göre yapılan ödemeler vardır (m. 70/2, 3, 4, 6, 9, 12). m. 70/11'e göre borçlunun hâline münasip evi haczedilemez; ancak evin değeri fazla ise, bedelinden hâline münasip bir yer alınabilecek miktar borçluya bırakılmak üzere haczedilip satılabilir.
Danıştay 9. Daire'ye göre hacze konu meskenin borçlunun hâline münasip olup olmadığı, değerinin hâline münasip bir meskenin değerinden fazla olup olmadığı, fazlaysa hâline münasip bir evin değerinin ne olması gerektiği ve taşınmaz satılırsa kalan bedelin hâline münasip ev almaya yetip yetmeyeceği idarece tespit edilmeden, borçlunun hâline münasip evine haciz uygulanamaz. (Danıştay 9. Daire, E. 2022/1812)15 Bu davayı borçlunun ölümünden sonra mirasçılar açmıştı; haciz, borçlu hayattayken konmuştu.15 Bölge idare mahkemesinin ısrar kararını Vergi Dava Daireleri Kurulu, Dokuzuncu Dairenin aynı gerekçesiyle bozmuştur. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2022/1522)16
Oturma şartı konusunda Danıştay 9. Dairenin onadığı bir vergi mahkemesi kararı vardır. Kanuni temsilcinin 1/6 hisseyle malik olduğu ve adına kayıtlı tek mesken olan taşınmaza konan hacizde idare, borçlunun ikametgâh adresinin farklı olduğunu tespit etmişti; vergi mahkemesi m. 70/11'de taşınmazda ikamet edilmesi yönünde bir şart aranmadığını belirterek haczi iptal etmiş, Danıştay 9. Daire bu kararı onamıştır. (Danıştay 9. Daire, E. 2023/4180)17 Borçlunun adına kayıtlı mesken vasıflı tek taşınmazda da taşınmazın hâline münasip ev olarak dikkate alınıp alınmayacağı tespit edilip hacze elverişli olduğu saptanmadan konan haczin iptali Daire tarafından onanmıştır. (Danıştay 9. Daire, E. 2025/989)18
Borçlunun başka hacizli malları varsa sıra önemlidir. Davacının mesken olarak kullandığı evden başka haczedilmiş taşınır ve taşınmazları bulunan bir olayda vergi mahkemesi, evin haczedilip satılması için önce bu malların borcu karşılamadığının açıkça ortaya konması, borç karşılanamıyorsa evin hâline münasip olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiş; Danıştay 9. Daire bu gerekçeyle verilen iptal kararını onamıştır. (Danıştay 9. Daire, E. 2019/5765)19
Borçluya başka bir taşınmaz bırakıldığı gerekçesi de araştırılır. Kanuni temsilcinin iki taşınmazından biri haczedilmiş, tapuda dubleks mesken olarak görünen diğeri borçluya bırakılmıştı; bilirkişi raporu bu taşınmazın çıplak arsa olduğunu, üzerinde yapı bulunmadığını belirttiği için Danıştay 9. Daire, bölge idare mahkemesinin bu hususu araştırarak karar vermesi gerektiğine hükmetmiştir. (Danıştay 9. Daire, E. 2019/2148)20 Bozmaya uyan bölge idare mahkemesi, bırakılan parselde yapı bulunmadığını tespit edip boş arsa üzerinde ev olduğu iddiasıyla tek eve haciz konulmasını hukuka aykırı bulmuş; Daire bu kararı onamıştır. (Danıştay 9. Daire, E. 2022/4276)21
Hâline münasip evin değerinin hangi tutarla ölçüleceği konusunda bu kararlarda bir rakam ya da ölçü yoktur; Danıştay bu tespitin idarece yapılmasını arar. İcra dairesinin koyduğu hacizde aynı soru İcra ve İflas Kanununa göre icra mahkemesinde incelenir ve meskeniyet şikâyeti rehberinde anlatılmıştır.
Vergi dairesi haczi nasıl kaldırılır: vergi mahkemesinde haciz işlemine karşı dava (2576 sayılı Kanun m. 6/b)
Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler konusunda 6183 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin davalar vergi mahkemelerinde çözümlenir (2576 sayılı Kanun m. 6/b). Bu rehberdeki kararlara konu davalar da haciz işleminin iptali ya da haczin kaldırılması istemiyle vergi mahkemesinde açılmıştır.1319 İcra dairesinin İcra ve İflas Kanununa göre koyduğu haczin kaldırılması ve icra mahkemesine şikâyet ise haciz kaldırma ve haciz geldi rehberlerinde anlatılmıştır.
Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde vergi mahkemesinde otuz gündür ve tebliğ yapılan hâllerde tebliği izleyen günden başlar (İYUK m. 7/1, m. 7/2-b). Haciz işlemine karşı dava açma süresinin hangi işlemin öğrenilmesiyle başladığına bu rehberin dayandığı Danıştay kararlarının gerekçelerinde değinilmemiştir. Yetkili mahkeme, 6183 sayılı Kanunun uygulanmasında ödeme emrini düzenleyen, diğer uyuşmazlıklarda dava konusu işlemi yapan dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir (İYUK m. 37/c, d).
Dava kendiliğinden haczi durdurmaz. İYUK m. 27/4'e göre tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar tahsil işlemini durdurmaz; bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir. Yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması birlikte aranır (m. 27/2).
Rehberdeki kararlarda haczin iptaline yol açan sebepler şunlardır: 1) dayanak ödeme emrinin iptal edilmesi;12 2) haczedilen kişinin amme borçlusu sayılmasının koşullarının bulunmaması;3 3) maaşa ya da maaş hesabına m. 71'deki oran gözetilmeden haciz konulması;1314 4) borçlunun evinin hâline münasip olup olmadığı araştırılmadan haczedilmesi;1517 5) üçüncü kişi adına zimmet ödeme emri düzenlenmeden önce alacağın somut olarak tespit edilmemesi.5
Danıştay 4. Daire, maaş hesabına konan haczin ve ödeme emirlerinin dava konusu edildiği bir davada, temyiz eden davacıdan Harçlar Kanununa bağlı (3) sayılı tarife uyarınca maktu karar harcı alınmasına hükmetmiştir.14 Harcın hangi davada nispi, hangisinde maktu olacağı Harçlar Kanunu m. 54'e ve (3) sayılı tarifeye göre belirlenir.
Dava dışında bir kaldırma yolu da vardır. 6183 sayılı Kanun m. 74/A'ya göre Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince haczedilen mal üzerindeki haciz; malın m. 10/1'in (5) numaralı bendinde sayılan mallardan olması, mala biçilen değer ile %10 fazlasının ilk sırada haciz uygulayan tahsil dairesine ödenmesi, takip masraflarının ayrıca ödenmesi ve hacze karşı dava açılmaması ya da açılmış davalardan vazgeçilmesi şartlarıyla kaldırılır. Ödenecek tutar, bu dairelere olan ödeme zamanı gelmiş, tecil edilmiş veya muaccel borçların toplamından fazla olamaz. Haciz bu yolla kaldırılırsa aynı mala kaldırma tarihinden itibaren üç ay süreyle bu dairelerce haciz uygulanamaz; m. 13 hükümleri saklıdır. Bu yoldan yararlanmak için hacze karşı açtığı davalardan vazgeçen borçlunun, haczi kaldırılan malla ilgili açtığı davalar mahkemelerce incelenmez. Bu rehberin dayandığı Danıştay kararlarında m. 74/A uygulanmamıştır; borcun taksitlendirilmesinin ya da yapılandırılmasının hacze etkisi bu rehberde anlatılmamıştır.
Haciz davasında ispat: haciz bildirisinin dayanağı, borcun ödendiği ve evin hâline münasip olduğu nasıl gösterilir?
Üçüncü kişideki alacağın haczinde Danıştay, alacağın varlığının ve tutarının idarece somut biçimde tespit edilmesini arar.45 Yalnız Bs formundaki satış tutarı bu tespit yerine geçmez;412 satış bedelinin tahsil edilip edilmediği, borcun miktarı ve ödeme emrinin hak ve alacak tutarı kadar düzenlenip düzenlenmediği hakkında dosyada somut bir tespit bulunmaması bozma sebebi olmuştur.4
Üçüncü kişinin elindeki belgeler belirleyicidir. Senetle ödeme iddiasında davacı, borcun gıda maddeleri alımından doğduğunu ve emre muharrer senetlerle ifa edildiğini bildirmiş, temyiz aşamasında senetlere ait ödeme dekontlarını sunmuştu; Danıştay 9. Daire, altı senedin düzenleme tarihlerinin haciz bildirisinin düzenlenme ve tebliğ tarihlerinden önce olduğunu tespit etmiştir.10 Borcu ikrar edip haciz bildirisinin tebliğinden önce ödendiğini ileri süren ve banka dekontu sunan davacının dosyasında Daire, ödemenin tebliğden önce yapılıp yapılmadığının araştırılmasını istemiştir;7 aynı dosyada Kurul, bölge idare mahkemesinin ısrar kararını bu kısım yönünden bozmuştur.5
Haciz bildirisinin içeriği de incelenir: m. 79/1, borcun ancak tahsil dairesine ödenebileceğinin ve maddenin üç, dört ve beşinci fıkralarının üçüncü kişiye bildirilmesini ister. Bu hükümlere yer vermeyen yazılara itiraz edilmemesi nedeniyle borcun zimmette sayılmasını hukuka aykırı bulan karar Danıştay 9. Daire tarafından onanmıştır.9
İtiraz süresini kaçıran üçüncü kişi genel mahkemede açacağı menfi tespit davasında, haciz bildirisinin tebliğ edildiği tarih itibarıyla borçluya borçlu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını ispat etmek zorundadır (6183 m. 79/4).
Evin haczinde hâline münasip ev tespitini yapmak idarenin işidir: meskenin değeri, hâline münasip bir evin değeri ve satış hâlinde kalan bedelin ev almaya yetip yetmeyeceği idarece tespit edilmelidir.15 Borçlunun sunduğu bilirkişi raporu da değerlendirilir; Danıştay 9. Daire, tapuda dubleks görünen taşınmazın çıplak arsa olduğunu belirten bilirkişi raporu üzerine konunun araştırılmasını istemiştir.20 Başka hacizli mallar varken, bu malların borcu karşılamadığının açıkça ortaya konmasını arayan vergi mahkemesi kararı onanmıştır;19 borçlunun başka adreste oturduğunun tespit edilmesi tek başına hâline münasip ev korumasını ortadan kaldırmamış, haczi bu gerekçeyle iptal eden karar onanmıştır.17
İlgili mevzuat
6183 sayılı Kanun m. 62 — Haciz
Haciz:
Madde 62 – Borçlunun, mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tesbit edilen borçlu veya üçüncü şahıslar elindeki menkul malları ile gayrimenkullerinden, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarı tahsil dairesince haczolunur.
(Ek fıkra: 16/7/2004-5228/12 md.) Maliye Bakanlığı amme alacaklarının takibinde haczolunacak malların tespiti amacıyla yapılacak mal varlığı araştırmasının şekli, alanı ve kapsamı ile araştırma yapılacak amme alacaklarının türü ve tutarını belirlemeye yetkilidir. Bu yetki alacaklı amme idaresi itibarıyla da kullanılabilir.
Borçlu tarafından başkasının olduğu beyan veya üçüncü şahıs tarafından ihtiyaten haciz veya istihkak iddia edilmiş bulunan malların haczi en sonraya bırakılır.
Ancak haczolunan gayrimenkul artırmaya çıkarılmadan, borçlu, borcun itfasına yetecek menkul mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse gayrimenkul üzerinde haciz baki kalmak üzere gösterilen menkul veya alacak da haczolunur.
Şu kadar ki, bu suretle mahcuz kalan gayrimenkulün idare ve işletmesine ve hasılat ve menfaatlerine tahsil dairesi müdahale etmez.
Tahsil dairesi alacaklı amme idaresi ile borçlunun menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle mükelleftir.
Kaynak: Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (6183)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6183 sayılı Kanun m. 79 — Üçüncü şahıslardaki menkul malların, alacak ve hakların haczi
Üçüncü şahıslardaki menkul malların, alacak ve hakların haczi:
Madde 79 – (Değişik: 30/3/2006 – 5479/5 md.)
Hamiline yazılı olmayan veya cirosu kabil senede dayanmayan alacaklar ile maaş, ücret, kira vesaire gibi her türlü hakların ve fiilen tutanak düzenlemek suretiyle haczi kabil olmayan üçüncü şahıslardaki menkul malların haczi, borçlu veya zilyed olan veyahut alacak ve hakları ödemesi gereken gerçek ve tüzel kişilere, kurumlara haciz keyfiyetinin tebliği suretiyle yapılır. Tahsil dairesi tarafından tebliğ edilecek haciz bildirisi ile; bundan böyle borcunu ancak tahsil dairesine ödeyebileceği ve amme borçlusuna yapılacak ödemenin geçerli olmayacağı veya elinde bulundurduğu menkul malı ancak tahsil dairesine teslim edebileceği ve malın amme borçlusuna verilmemesi gerektiği, aksi takdirde amme borçlusuna yapılan ödemeler ile malın bedelini tahsil dairesine ödemek zorunda kalacağı ve bu maddenin üç, dört ve beşinci fıkra hükümleri üçüncü şahsa bildirilir. Tahsil dairelerince düzenlenen haciz bildirileri, alacaklı tahsil dairelerince ya da alacaklı amme idaresi vasıtasıyla, posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir ve bu tebligatlara elektronik ortamda cevap verilebilir. Elektronik ortamda yapılacak tebliğe ve cevapların elektronik ortamda verilebilmesine ilişkin usûl ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Tahsil dairelerince düzenlenen haciz bildirileri; amme borçlusunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bankaların şubelerine doğrudan veya mahallindeki tahsil dairesi aracılığı ile tebliğ edileceği gibi Maliye Bakanlığınca belirlenecek tutarın üzerindeki alacaklar için doğrudan bankaların genel müdürlüklerine de tebliğ edilebilir. Haciz bildirisi bankanın genel müdürlüğüne de tebliğ edilmiş ise tüm şubelerini kapsayacak şekilde beyanda bulunma yükümlülüğü bankanın genel müdürlüğüne aittir.
Haciz bildirisi tebliğ edilen üçüncü şahıs; borcu olmadığı veya malın yedinde bulunmadığı veya haczin tebliğinden önce borcun ödendiği veya malın tüketildiği ya da kusuru olmaksızın telef olduğu veya alacak borçluya veya emrettiği yere verilmiş olduğu gibi bir iddiada ise durumu, haciz bildirisinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadır. Üçüncü şahsın süresinde itiraz etmemesi halinde, mal elinde ve borç zimmetinde sayılır ve hakkında bu Kanun hükümleri tatbik olunur.
Herhangi bir nedenle itiraz süresinin geçirilmesi halinde üçüncü şahıs, haciz bildirisinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde menfi tespit davası açmak ve haciz bildirisinin tebliğ edildiği tarih itibarıyla amme borçlusuna borçlu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını ispat etmek zorundadır. Menfi tespit davası açılması halinde mahkemece bu Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan türden teminat karşılığında takip işlemlerinin durdurulmasına karar verilebilir. Teminat, alacaklı tahsil dairesine verilir ve haciz varakasına dayanılarak haczedilir. Taraflar arasında teminata ilişkin olarak çıkan anlaşmazlıklar, takip işlemlerinin durdurulması hakkında kararı veren mahkeme tarafından çözümlenir. Davasında haksız çıkan üçüncü şahıs aleyhine, haksız çıktığı tutarın % 10'u tutarında ayrıca inkâr tazminatına hükmedilir.
Bu Kanun uyarınca kendisine tebliğ edilen ödeme emrine karşı dava açıp itirazında kısmen veya tamamen haksız çıkan üçüncü şahıs hakkında, menfi tespit davasının lehine sonuçlanması veya asıl amme borçlusunun takip konusu amme alacağını tamamen ödemiş olması halinde, bu Kanunun 58 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanmaz.
Üçüncü şahıs, haciz bildirisi üzerine yedi gün içinde alacaklı tahsil dairesine itiraz ettiği takdirde, alacaklı amme idaresi bir yıl içinde, üçüncü şahsın yaptığı itirazın aksini genel mahkemelerde açacağı davada ispat ederek, üçüncü şahsın İcra ve İflas Kanununun 338 inci maddesinin birinci fıkrasına göre cezalandırılmasını ve borçlu bulunduğu tutarın ödenmesine hükmedilmesini isteyebilir.
Menkul malların aynen teslimi mümkün olmadığı takdirde değeri ödenir. Üçüncü şahısların genel hükümler gereğince asıl borçluya rücu hakları saklıdır.
Kaynak: Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (6183)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6183 sayılı Kanun m. 71 — Kısmen haczedilebilen gelirler
Kısmen haczedilebilen gelirler:
Madde 71 – (Değişik: 26/11/1980 - 2347/9 md.)
Aylıklar, ödenekler, her çeşit ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama bağlı olmayan nafakalar, emeklilik aylıkları, sigorta ve emeklilik sandıkları tarafından bağlanan gelirler kısmen haczolunabilir. Ancak haczolunacak miktar bunların üçte birinden çok dörtte birinden az olamaz.
Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczolunamaz.
Kaynak: Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (6183)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6183 sayılı Kanun m. 70 — Haczedilemiyecek mallar
Haczedilemiyecek mallar:
Madde 70 – Aşağıda gösterilen mallar haczedilemez:
1. (Değişik: 4/5/1994 - 3986/16 md.) 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi iktisadi devlet teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları, bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları, iştirakleri ve mahalli idarelerin malları hariç olmak üzere Devlet malları ile hususi kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar.
2. Borçlunun şahsı ve mesleği için gerekli elbise ve eşyası ile, borçlu ve ailesine gerekli olan yatak takımları ve ibadete mahsus kitap ve eşyası,
3. Vazgeçilmesi kabil olmıyan mutfak takımı ve pek lüzumlu ev eşyası,
4. Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimleri için zaruri olan arazi ve çift hayvanları ve taşıtları ve diğer teferruat ve tarım aletleri; çiftçi değilse sanat ve mesleği için gerekli olan alet ve edevatı ve kitapları; arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük taşıt sahiplerinin ancak geçimlerini sağlıyan taşıt vasıtaları,
5. Borçlu veya ailesinin geçimleri için gerekli ise, borçlunun tercih edeceği bir süt veren mandası veya ineği veyahut üç keçi veya koyunu ve bunların üç aylık yem ve yataklıkları,
6. Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ile;
a) Borçlu çiftçi ise ayrıca gelecek mahsul için gerekli olan tohumluğu,
b) Borçlu bağ, bahçe veya meyva ve sebze yetiştiricisi ise kendisinin ve ailesinin geçimleri için zaruri olan bağ, bahçe ve bu işler için gerekli bulunan alat ve edevatı, malzemesi ve fide ve tohumluğu,
c) Geçimi hayvan yetiştirmeye munhasır olan borçlunun kendisinin ve ailesinin geçimleri için zaruri olan miktarda hayvan ile bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıkları,
7. Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malül olanlara bağlanan emekli aylıkları ile, bu kabil kimselerin dul ve yetimlerine bağlanan aylıklar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış ikramiyeleri,
8. Bir yardım sandığı veya derneği tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hallerde bağlanan aylıklar,
9. Vücut ve sağlık üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak zarar görenin kendisi veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi gereken paralar,
10. Askerlik malüllerine, şehit yetimlerine verilen harb malüllüğü zammı ile, 1485 sayılı kanun gereğince verilen tekel beyiyeleri,
11. Borçlunun haline münasip evi "ancak evin değeri fazla ise bedelinden haline münasip bir yer alınabilecek miktarı borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satılabilir",
12. (Değişik: 26/11/1980 - 2347/8 md.) Harcırah Kanununa göre yapılan ödemeler,
13. (Ek: 26/11/1980-2347/8 md.) 2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanan aylıklar.
Kaynak: Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (6183)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6183 sayılı Kanun m. 88 — Gayrimenkul malların, gemilerin haczi
Gayrimenkul malların, gemilerin haczi:
Madde 88 – Her türlü gayrimenkul malların, gemilerin haczi sicillerine işlenmek üzere haciz keyfiyetinin tapuya veya gemi sicillerinin tutulduğu daireye tebliğ edilmesi suretiyle yapılır. (Ek cümleler: 16/6/2009-5904/25 md.) Tahsil dairelerince düzenlenen haciz bildirileri, alacaklı tahsil dairelerince ya da alacaklı amme idaresi vasıtasıyla, posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir ve bu tebligatlara elektronik ortamda cevap verilebilir. Elektronik ortamda yapılacak tebliğe ve cevapların elektronik ortamda verilebilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Gayrimenkul haczi, bunların hasılat ve menfaatlerine de şamildir. Ancak borçlunun başkaca bir geliri yoksa kendisinin ve ailesinin geçimleri için kafi miktarda mahsulden veya satıldıkça bedelinden münasip miktarı borçluya bırakılır.
Alacaklı tahsil dairesi, haczedilen gayrimenkul ve gemilerin idaresi ve işletilmesi, menfaat ve hasılatın toplanması için gereken tedbirleri alır.
Kaynak: Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (6183)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
6183 sayılı Kanun m. 77 — Menkul malların haczi
Menkul malların haczi:
Madde 77 – Her türlü menkul mallar cins ve nevileri, vasıfları, alametleri, sayı ve miktarları ve tahmin edilen değerleri haciz zaptında tesbit edilmek suretiyle haczolunur.
(Ek fıkra: 16/6/2009-5904/24 md.) Resmi sicile kayıtlı olan menkul malların haczi, sicillerine işlenmek üzere sicilin tutulduğu daireye tebliğ edilmek suretiyle de yapılır. Tahsil dairelerince düzenlenen haciz bildirileri, alacaklı tahsil dairelerince ya da alacaklı amme idaresi vasıtasıyla, posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir ve bu tebligata elektronik ortamda cevap verilebilir. Elektronik ortamda yapılacak tebliğe ve cevapların elektronik ortamda verilebilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Kaynak: Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (6183)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
2576 sayılı Kanun m. 6 — Vergi mahkemelerinin görevleri
Vergi Mahkemelerinin görevleri:
Madde 6 – (Değişik: 24/2/1988 - 3410/2 md.)
Vergi mahkemeleri:
a) Genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları,
b) (a) bendindeki konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davaları,
c) Diğer kanunlarla verilen işleri,
Çözümler.
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
İYUK m. 7 — Dava açma süresi
Dava açma süresi:
Madde 7 – 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.
2. Bu süreler;
a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,
b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği;
Tarihi izleyen günden başlar.
3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.
4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.
Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 17 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.
İYUK m. 37 — Vergi uyuşmazlıklarında yetki
Vergi uyuşmazlıklarında yetki:
Madde 37 – Bu Kanununa göre vergi uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme:
a) Uyuşmazlık konusu vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren, zam ve cezaları kesen,
b) (Ek: 10/6/1994-4001/17 md.) Gümrük Kanununa göre alınması gereken vergilerle Vergi Usul Kanunu gereğince şikayet yoluyla vergi düzeltme taleplerinin reddine ilişkin işlemlerde; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren,
c) Amme Alacaklarının Tahsil Usulu Kanunun uygulanmasında, ödeme emrini düzenleyen,
d) Diğer uyuşmazlıklarda dava konusu işlemi yapan,
Dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir.
Kaynak: İdari Yargılama Usulü Kanunu (2577)
Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 11 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.
Danıştay kararları
Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.
1. Dayanak ödeme emri iptal edilince banka hesabındaki hacizDanıştay 9. Daire · E. 2018/4360 · K. 2021/5295 ·
Şirketin vergi borçları için şirket ortağının banka hesaplarına haciz uygulanmış, ortak haczin kaldırılması istemiyle dava açmıştı. Vergi mahkemesi, ödeme emirlerinin ilanen tebliğinin hüküm ifade etmediği gerekçesiyle haczi iptal etmişti. Danıştay 9. Daire, haczin dayanağı olan ödeme emirlerine karşı açılan davada bölge idare mahkemesinin borcun tarh zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle verdiği kararın onandığını tespit etmiş ve haczin iptaline ilişkin kararı sonucu itibarıyla isabetli bularak kendi gerekçesiyle onamıştır.
Sonuç: Dayanak ödeme emri ortadan kalkınca ona dayanan haciz de ayakta kalmamıştır.
2. Araç haczinin akıbeti dayanak ödeme emrinin akıbetine bağlıDanıştay 9. Daire · E. 2021/816 · K. 2023/830 ·
Şirket adına düzenlenen ödeme emrine dayanılarak şirketin aracına haciz uygulanmıştı. Vergi mahkemesi, dayanak ödeme emri iptal edildiği için haczi de iptal etmişti. Danıştay 7. ve 9. Dairelerinin birlikte yaptığı toplantıda verilen kararda, ödeme emrinin iptali onanan kısmı yönünden haczin iptali onanmış; ödeme emrinin vergi ziyaı cezalı banka ve sigorta muameleleri vergisine ilişkin kısmı Dairece bozulduğundan, haciz kararının bu kısmı da bozulmuş ve bölge idare mahkemesinin bu durumu dikkate alarak yeniden karar vermesi istenmiştir.
Sonuç: Haciz, dayanak ödeme emrinin hangi kısmı ayakta kalıyorsa o kısım için değerlendirilir.
3. Sicilden silinen şirketin borcu için kanuni temsilcinin hesabına hacizDanıştay 9. Daire · E. 2023/7483 · K. 2025/1665 ·
Şirketin vergi borçları için kanuni temsilcinin banka hesaplarına haciz uygulanmıştı. Şirket 2014'te Türk Ticaret Kanunu geçici 7. maddesine göre ticaret sicilinden re'sen silinmiş, haczin dayanağı ödeme emirleri ise silinmeden sonra şirkete tebliğ edilmişti. Danıştay 9. Daire, sicilden kaydı silinen şirket adına tarh, tahakkuk ve tahsilat işlemleri yapılamayacağını, bu işlemlerin hukuki sonuç doğurmayacağını, bu nedenle kanuni temsilcinin amme borçlusu kabul edilemeyeceğini ve amme borçlusu sıfatının koşullarının haciz aşamasında da değerlendirilebileceğini belirterek haczin bu kısmının iptalini kendi gerekçesiyle oyçokluğuyla onamıştır.
Sonuç: Amme borçlusu sıfatının koşulları, ödeme emri aşamasından sonra haciz aşamasında da incelenebilir.
4. Ba-Bs formuna dayanan haciz bildirisi ve zimmet ödeme emriDanıştay 9. Daire · E. 2023/8258 · K. 2025/3819 ·
Asıl borçlu şirketin vergi borçları için davacı şirketteki hak ve alacaklarına haciz bildirisi gönderilmiş, süresinde itiraz edilmediği için borç davacının zimmetinde sayılarak ödeme emirleri düzenlenmişti. Danıştay 9. Daire, üçüncü kişideki alacağa haciz için borçlunun alacağını bildirmiş ya da idarenin alacağı somut olarak tespit etmiş olması ve haczin tespit edilen tutar için uygulanması gerektiğini; Ba ve Bs formlarıyla beyanın tek başına yeterli olmadığını, haciz bildirisinden önceki nakit akışının ödemelerin muvazaalı olduğunu göstermeyeceğini belirterek davayı reddeden kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Sonuç: Yalnız Ba-Bs bildirimine dayanarak üçüncü kişiyi borçlu saymak yeterli görülmemiştir.
5. Yedi günde itiraz edilmese de somut tespit yoksa zimmet ödeme emriDanıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/477 · K. 2025/357 ·
Bir şirketin verdiği Bs bildirimine dayanılarak davacıya haciz bildirisi tebliğ edilmiş, süresinde itiraz edilmediği için borç davacının zimmetinde sayılarak ödeme emri düzenlenmişti. Vergi Dava Daireleri Kurulu, davacının yedi gün içinde yazılı beyanda bulunmamış olmasına karşın borcun varlığı ve miktarına ilişkin somut bir tespit yapılmadığını, m. 79'a yalnız Bs formunda davacının adının yer alması nedeniyle gidildiğini belirtmiş; 6183 m. 62/1'deki koşul oluşmadığından ödeme emrinin bu kısmına ilişkin ısrar kararını bozmuş, kalan kısmın iptaline ilişkin hükmü onamıştır. Kurul, sözleşme bedeline dayanan bir haciz bildirisinde zimmet ödeme emrini hukuka uygun bulduğu kararını da ilgili kararları arasında anmıştır.
Sonuç: Süresinde itiraz edilmemesi, borcun somut olarak tespit edilmemiş olmasını gidermemiştir.
6. Ortağın kâr payı ve alacaklarına haciz bildirisiDanıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu · E. 2020/1593 · K. 2022/589 ·
Şirketin vergi borcu için kanuni temsilcinin ortağı olduğu davacı şirkete, ortağın şirkette doğmuş ve doğacak kâr payı ile her türlü hak ve alacağına haciz konulması amacıyla haciz bildirisi gönderilmiş; itiraz edilmediği için borç davacının zimmetinde sayılarak ödeme emri düzenlenmişti. Danıştay 9. Daire, yedi gün içinde yazılı beyanda bulunulmamış olsa da borcun varlığına ve miktarına ilişkin somut bir tespit yapılmadan m. 79'a gidildiğini, bu nedenle 6183 m. 62/1'deki koşulun oluşmadığını belirterek bölge idare mahkemesi kararını bozmuştu. Vergi Dava Daireleri Kurulu, ısrar kararını aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle bozmuştur.
Sonuç: Kâr payı ve alacak haczinde de borcun varlığı ve miktarı somut olarak tespit edilmelidir.
7. Bs bildirimine dayalı haciz bildirisinde ödemenin tarihinin araştırılmasıDanıştay 9. Daire · E. 2022/1868 · K. 2023/4686 ·
Asıl borçlu şirketin Bs bildiriminden davacıya mal veya hizmet sattığı tespit edilerek davacıya haciz bildirisi gönderilmiş, itiraz edilmediği için asıl borçlunun tüm vergi borcu tutarında ödeme emri düzenlenmişti. Davacı borcu ikrar etmiş, ancak haciz bildirisinin tebliğinden önce ödendiğini ileri sürerek banka dekontu sunmuştu. Danıştay 9. Daire, alacağın bulunup bulunmadığı, tutarı ve ödemenin haciz bildirisinin tebliğinden önce yapılıp yapılmadığı araştırılmadan karar verilemeyeceğini belirterek tarafların temyizini kabul etmiş ve kararı oybirliğiyle bozmuştur. Bölge idare mahkemesi ısrar etmiş, Vergi Dava Daireleri Kurulu ısrar kararını borcun somut olarak tespit edilmediği gerekçesiyle bozmuştur (VDDK 2024/477 E., 2025/357 K.).
Sonuç: Haciz bildirisinden önce yapılan ödeme iddiası belgeleriyle araştırılmadan karar verilemez.
8. İşverene gönderilen haciz bildirisi ve amme alacağının tamamıDanıştay 3. Daire · E. 2021/858 · K. 2023/745 ·
Şirket ortağı sıfatıyla sorumlu tutulan borçlunun işverenine haciz bildirileri gönderilmişti. İşveren yedi günlük süre içinde bildirimde bulunmamış, süre geçtikten sonra maaşa haciz uygulandığını ve çalışanın işten ayrıldığını bildirmişti. Vergi mahkemesi, idarenin bunu gözetmeden ve işverenin borç miktarı tespit edilmeden amme alacağının tamamı üzerinden haciz bildirisi ve ödeme emri düzenlediğini, 6183 m. 62/1'deki koşul oluşmadığından zimmet sayılarak düzenlenen ödeme emirlerinin hukuka aykırı olduğunu belirtmişti. Danıştay 3. Daire bölge idare mahkemesinin istinaf başvurusunu reddeden kararını oyçokluğuyla onamıştır.
Sonuç: İşverene gönderilen haciz bildirisi de tespit edilen borç tutarıyla sınırlı olmalıdır.
9. Bankaya gönderilen ve m. 79 hükümlerini içermeyen haciz bildirisiDanıştay 9. Daire · E. 2024/2899 · K. 2025/4210 ·
Asıl borçlu şirketin vergi borçları için bir bankaya haciz bildirisi gönderilmiş, banka borçlunun hesaplarına haciz işlemiş, ancak yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı beyanda bulunmamıştı; borç bankanın zimmetinde sayılarak ödeme emri düzenlenmişti. Vergi mahkemesi, borç miktarı tam olarak tespit edilmeden tüm amme alacağı için haciz bildirisi gönderildiğini ve bildirilerde m. 79'un bildirilmesini istediği hükümlere yer verilmediğini belirterek ödeme emrini iptal etmişti. Danıştay 9. Daire, idarenin temyiz istemini reddederek bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onamıştır.
Sonuç: Haciz bildirisi, m. 79'un üçüncü kişiye bildirilmesini istediği hükümleri içermelidir.
10. İtiraz süresi geçse de ödeme emri davasında borcun yokluğuDanıştay 9. Daire · E. 2023/1506 · K. 2025/3812 ·
Asıl borçlu şirketin Bs bildiriminden davacıya mal sattığı tespit edilerek davacıya haciz bildirisi tebliğ edilmiş, yedi günlük sürede itiraz edilmediği için borç zimmetinde sayılarak ödeme emri düzenlenmişti. Davacı, borcun emre muharrer senetlerle ifa edildiğini bildirmiş ve senetlerin ödeme dekontlarını sunmuştu. Danıştay 9. Daire, yazılı bildirim zorunluluğuna rağmen haciz bildirisinden sonra düzenlenen ödeme emrine karşı davada borcum yoktur kapsamında inceleme yapılabileceğini, Kanunda buna engel bir hüküm bulunmadığını; borcun haciz bildirisinden önce senetle ödendiğini ve idarenin aksini ortaya koyamadığını belirterek kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Sonuç: Yedi günlük itiraz süresinin geçmesi, ödeme emri davasında borcun yokluğunun incelenmesini bu dosyada engellememiştir; Vergi Dava Daireleri Kurulu sözleşmeye dayanan bir dosyada aksi yöndeki ısrar kararını onamıştır.
11. Sözleşme bedeline dayanan haciz bildirisi: itiraz ve menfi tespit davası yoksa zimmet ödeme emriDanıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/668 · K. 2025/358 ·
Asıl borçlu şirketle davacı arasındaki devir sözleşmesinde belirlenen bedel esas alınarak davacıya haciz bildirisi tebliğ edilmiş, yedi günlük sürede itiraz edilmediği için borç zimmetinde sayılarak ödeme emri düzenlenmişti; davacı menfi tespit davası da açmamıştı. Danıştay 9. Daire, borcun varlığı ve miktarı araştırılmadan karar verildiği gerekçesiyle bozmuş, bölge idare mahkemesi ısrar etmişti. Israr kararına göre ödeme emrine karşı davada vergi mahkemesi m. 79'daki şartların yerine getirilip getirilmediğini inceleyebilir; asıl borçlunun davacıdaki alacağının bulunup bulunmadığı, tutarı ve ödemenin haciz bildirisinden önce yapılıp yapılmadığı adli yargıda açılacak menfi tespit davasında irdelenecek konulardır. Vergi Dava Daireleri Kurulu ısrar kararını usul ve hukuka uygun bularak oyçokluğuyla onamıştır.
Sonuç: Süresinde itiraz etmeyen ve menfi tespit davası açmayan üçüncü kişi adına düzenlenen zimmet ödeme emri bu dosyada hukuka uygun bulunmuştur.
12. Salt Bs formundaki satış tutarına dayanan zimmet ödeme emriDanıştay 3. Daire · E. 2025/4930 · K. 2026/426 ·
Davacı adına, asıl vergi borçlusu şirketin Bs formundaki satış tutarından hareketle borçlu sayılması ve haciz bildirisine süresinde itiraz etmemesi nedeniyle borcun yedinde sayılması üzerine ödeme emri düzenlenmişti. Danıştay 3. Daire, hukuken itibar edilebilecek başka somut verilerle desteklenmeden salt Bs formundaki emtia satış tutarından hareketle borç kabul edilmesini ve bu borcun yedinde sayılarak ödeme emri düzenlenmesini hukuka aykırı bulmuş, davayı reddeden vergi dava dairesi kararını oyçokluğuyla bozmuştur.
Sonuç: Bs formu, başka somut verilerle desteklenmedikçe üçüncü kişinin borcunu kanıtlamaz.
13. Maaş hesabına haciz: aylık maaşın üçte birini aşan kısımDanıştay 9. Daire · E. 2020/6142 · K. 2022/4736 ·
Şirketin vergi borçları için kanuni temsilcinin bankadaki maaş hesabına haciz uygulanmıştı. Vergi mahkemesi 6183 m. 71'e dayanarak haczi, maaşın aylık bazda üçte birini geçmeyen kısmı ile hesaba maaş açıklaması dışında gelen bakiyeler yönünden hukuka uygun, üçte birini aşan kısmı yönünden hukuka aykırı bulmuş ve davayı kısmen kabul etmişti. Danıştay 9. Daire, tarafların temyiz istemlerini reddederek bu gerekçeyle verilen kararı onayan bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onamıştır.
Sonuç: Maaş hesabına konan haciz, aylık maaşın üçte birini aşan kısım yönünden iptal edilmiştir.
14. Maaş hesabındaki tutarın tamamına hacizDanıştay 4. Daire · E. 2020/1096 · K. 2023/766 ·
Davacı, banka hesabına konan haczin ve dayanağı ödeme emirlerinin iptalini istemişti. Vergi mahkemesi, ödeme emirlerine karşı davayı süre aşımı nedeniyle reddetmiş; hesabın maaş hesabı olduğunun gözetilmediğini, maaşın yatırıldığı hesaptaki tutarın Kanundaki oran dikkate alınmadan tamamına uygulanan haczin 6183 m. 71'e aykırı olduğunu belirterek haczi iptal etmişti. Danıştay 4. Daire tarafların temyiz istemlerini reddederek kararı oyçokluğuyla onamış ve temyiz eden davacıdan (3) sayılı tarife uyarınca maktu karar harcı alınmasına hükmetmiştir.
Sonuç: Maaşın yatırıldığı hesaptaki paranın tamamına konan haciz m. 71'e aykırı bulunmuştur.
15. Hâline münasip ev tespiti yapılmadan meskene hacizDanıştay 9. Daire · E. 2022/1812 · K. 2022/3533 ·
Kanuni temsilci sıfatıyla sorumlu tutulan borçlunun iki meskenine, o hayattayken haciz uygulanmış; ölümünden sonra mirasçılar haczin iptali için dava açmıştı. Bölge idare mahkemesi, 6183 m. 70/11'deki korumanın yalnız borçlu için geçerli olduğu gerekçesiyle davayı reddetmişti. Danıştay 9. Daire, meskenin borçlunun hâline münasip olup olmadığı, değerinin hâline münasip bir meskenin değerinden fazla olup olmadığı, fazlaysa hâline münasip evin değerinin ne olması gerektiği ve satış hâlinde kalan bedelin ev almaya yetip yetmeyeceği idarece tespit edilmeden hâline münasip eve haciz uygulanamayacağını belirterek kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Sonuç: Meskene haciz konmadan önce hâline münasip ev tespiti idarece yapılmalıdır.
16. Hâline münasip ev: Kurulun ısrar kararını bozmasıDanıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu · E. 2022/1522 · K. 2023/609 ·
Danıştay 9. Dairenin mirasçıların açtığı davada verdiği bozma kararına bölge idare mahkemesi uymamış ve davanın reddinde ısrar etmişti. Vergi Dava Daireleri Kurulu, Dokuzuncu Dairenin kararının dayandığı aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle ısrar kararını oyçokluğuyla bozmuştur; böylece hâline münasip ev tespiti yapılmadan meskene haciz uygulanamayacağı yönündeki ölçüt Kurul düzeyinde benimsenmiştir.
Sonuç: Hâline münasip ev tespiti ölçütü Vergi Dava Daireleri Kurulunca da benimsenmiştir.
17. Hâline münasip ev: oturma şartı aranmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararıDanıştay 9. Daire · E. 2023/4180 · K. 2025/3741 ·
Şirketin vergi borçları için kanuni temsilcinin 1/6 hisseyle malik olduğu ve adına kayıtlı tek mesken olan taşınmaza haciz uygulanmıştı. İdare, borçlunun ikametgâh adresiyle taşınmazın adresinin farklı olduğunu tespit etmişti. Vergi mahkemesi, 6183 m. 70/11'de taşınmazda ikamet edilmesi yönünde bir şart aranmadığını, bu nedenle tek mesken üzerindeki haczin hukuka aykırı olduğunu belirterek davayı kabul etmişti. Danıştay 9. Daire idarenin temyiz istemini reddederek bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onamıştır.
Sonuç: Borçlunun evde oturmuyor olması, tek meskenin hâline münasip ev sayılmasına engel görülmemiştir.
18. Tek meskende hacze elverişlilik tespitiDanıştay 9. Daire · E. 2025/989 · K. 2025/2509 ·
Davacının adına kayıtlı mesken vasıflı tek taşınmaza haciz uygulanmıştı. Vergi mahkemesi, idarenin haczedilen taşınmazın davacının hâline münasip evi olarak dikkate alınıp alınmayacağını tespit etmesi ve hacze elverişli olduğunu saptaması gerekirken bu tespiti yapmadan haciz uyguladığını belirterek haczi iptal etmişti. Danıştay 9. Daire, idarenin haczin mümkün olup olmadığına ilişkin yetkinin haczi yapan memurlarda olduğu yönündeki temyiz istemini reddederek kararı oybirliğiyle onamıştır.
Sonuç: Hâline münasip ev tespiti yapılmadan tek meskene konan haczi iptal eden vergi mahkemesi kararı onanmıştır.
19. Başka hacizli mallar varken meskenin hacziDanıştay 9. Daire · E. 2019/5765 · K. 2022/1415 ·
Vergi borcu için davacının mesken olarak kullandığı bağımsız bölüme haciz uygulanmıştı; davacının haczedilmiş başka taşınır ve taşınmazları da vardı. Vergi mahkemesi, meskenin haczedilip satılması için önce diğer hacizli malların borcu karşılamadığının açık bir şekilde ortaya konması, borç karşılanamıyorsa 6183 m. 70 dikkate alınarak hâline münasip ev değerlendirmesi yapılması gerektiğini belirterek haciz işlemlerini iptal etmişti. Danıştay 9. Daire, davanın bu gerekçeyle kabulüne ilişkin kararı onayan bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onamıştır.
Sonuç: Başka hacizli mallar varken, önce bu malların borcu karşılamadığının ortaya konmasını arayan iptal kararı onanmıştır.
20. Borçluya bırakılan taşınmaz çıplak arsaysaDanıştay 9. Daire · E. 2019/2148 · K. 2022/1842 ·
Kanuni temsilcinin iki taşınmazından biri haczedilmiş, tapuda dubleks mesken olarak kayıtlı diğeri borçluya bırakılmıştı; bölge idare mahkemesi bu nedenle hâline münasip ev iddiasını reddetmişti. Danıştay 9. Daire, davacının sunduğu bilirkişi raporunda bırakılan taşınmazın tapuda dubleks görünse de çıplak arsa hâlinde olduğunun ve üzerinde yapı bulunmadığının belirtildiğini, bölge idare mahkemesinin bu hususu araştırarak karar vermesi gerektiğini belirterek kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Sonuç: Borçluya ev bırakıldığı iddiasında tapu kaydının yanında taşınmazın fiilî durumu araştırılır.
21. Bozmaya uyulduktan sonra: boş arsa varken tek eve hacizDanıştay 9. Daire · E. 2022/4276 · K. 2022/6707 ·
Aynı dosyada bozma kararına uyan bölge idare mahkemesi, davacının kullanımına bırakılan taşınmaz üzerinde herhangi bir yapı bulunmadığını tespit etmiş ve boş arsa üzerinde davacının evi olduğu iddiasıyla hâline münasip tek evine haciz konulmasını hukuka aykırı bularak haczi iptal etmişti. İdare, davacının iki taşınmazı bulunduğunu ileri sürerek temyiz etmişti. Danıştay 9. Daire temyiz istemini reddederek kararı oybirliğiyle onamıştır.
Sonuç: Üzerinde yapı olmayan arsa, borçluya bırakılmış ev sayılmamıştır.
Sık sorulan sorular
Vergi dairesi hangi mallara haciz koyabilir?
6183 sayılı Kanun m. 62/1'e göre borçlunun mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen, kendi elindeki ya da üçüncü kişiler elindeki menkul malları, taşınmazları, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktar haczolunur. Banka hesabı, maaş ve üçüncü kişideki alacaklar m. 79'a göre haciz bildirisiyle, taşınmazlar m. 88'e göre tapuya tebliğle haczedilir. m. 70'te sayılan mallar ise haczedilemez.
Vergi dairesi haczi nasıl kaldırılır?
Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler konusunda 6183 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin davalar 2576 sayılı Kanun m. 6/b'ye göre vergi mahkemesinde görülür; haciz işleminin iptali bu mahkemede açılan davayla istenir. Özel kanunda ayrı süre yoksa dava açma süresi İYUK m. 7'ye göre otuz gündür. Dava açılması haczi kendiliğinden durdurmaz; İYUK m. 27/4'e göre yürütmenin durdurulması istenebilir. 6183 sayılı Kanun m. 74/A ayrıca, mala biçilen değer ile yüzde on fazlası ve takip masrafları ödenip hacze karşı dava açılmaz ya da açılan davalardan vazgeçilirse, sayılan şartlarla haczin kaldırılmasını düzenler. Danıştay kararlarında haczin iptaline yol açan sebepler arasında dayanak ödeme emrinin iptali, maaşta m. 71 sınırının aşılması ve hâline münasip ev araştırmasının yapılmaması vardır.
Haciz bildirisi geldi ama borçluya borcum yok; ne yapılır?
6183 sayılı Kanun m. 79/3'e göre haciz bildirisi alan üçüncü kişi, borcu olmadığını bildirimin tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadır. Süresinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır. Süreyi kaçıran üçüncü kişi m. 79/4'e göre bir yıl içinde genel mahkemelerde menfi tespit davası açabilir. Danıştay 9. Daire, Bs bildirimine dayanan bir dosyada, yedi günlük süre geçmiş olsa da zimmet sayılarak düzenlenen ödeme emrine karşı davada borcun yokluğunun incelenebileceğine karar vermiştir. Vergi Dava Daireleri Kurulu ise sözleşme bedeline dayanan bir dosyada, süresinde itiraz etmeyen ve menfi tespit davası açmayan üçüncü kişi adına düzenlenen ödeme emrini hukuka uygun bulan ısrar kararını onamıştır; onanan karara göre borcun bulunup bulunmadığı menfi tespit davasında incelenecek konudur.
Vergi dairesi maaşın ne kadarını haczedebilir?
6183 sayılı Kanun m. 71/1'e göre aylık ve ücretlerin ancak bir kısmı haczolunabilir; haczolunacak miktar maaşın üçte birinden çok, dörtte birinden az olamaz. m. 71/2'ye göre asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczolunamaz. Maaş haczi işverene gönderilen haciz bildirisiyle yapılır.
Maaşın yattığı banka hesabındaki paranın tamamına haciz konabilir mi?
Danıştay'ın onadığı vergi mahkemesi kararlarında maaş hesabına konan hacizde de 6183 sayılı Kanun m. 71'deki oran gözetilmiştir; 4. Dairenin onaması oyçokluğuyla verilmiştir. Danıştay 4. Daire, maaşın yatırıldığı hesaptaki tutarın tamamına konan haczi m. 71'e aykırı bulan kararı onamıştır. Danıştay 9. Daire de maaşın aylık üçte birini aşan kısmı yönünden haczi iptal eden, maaş dışı bakiyeler için haczi hukuka uygun bulan kararı onamıştır.
Vergi borcu için tek evime haciz konabilir mi?
6183 sayılı Kanun m. 70/11'e göre borçlunun hâline münasip evi haczedilemez; evin değeri fazlaysa, hâline münasip bir ev alınabilecek miktar borçluya bırakılmak üzere haczedilip satılabilir. Danıştay 9. Daire'ye göre idare, evin hâline münasip olup olmadığını, değerini ve satışta kalacak bedelin ev almaya yetip yetmeyeceğini tespit etmeden haciz uygulayamaz. Danıştay'ın onadığı bir kararda bu koruma için borçlunun o evde oturması şartı aranmamıştır.
Vergi dairesinin haczine karşı icra mahkemesine şikâyet yolu mu kullanılır?
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler için 6183 sayılı Kanuna göre konan hacze karşı dava, 2576 sayılı Kanun m. 6/b'ye göre vergi mahkemesinde açılır. İcra dairesinin İcra ve İflas Kanununa göre koyduğu hacizlerde icra mahkemesine şikâyet yolu ise maaş haczi, banka hesabı haczi ve haciz kaldırma rehberlerinde anlatılmıştır.
Ba-Bs formunda adımın geçmesi haciz bildirisi için yeterli mi?
Danıştay kararlarına göre üçüncü kişideki alacağa haciz için alacağın idarece somut olarak tespit edilmesi ve haczin tespit edilen tutar için uygulanması gerekir. Danıştay 9. Daire, Ba ve Bs formlarıyla beyanın tek başına alacağın kabulü için yeterli olmadığını; Danıştay 3. Daire, başka somut verilerle desteklenmeyen salt Bs formuna dayanan zimmet ödeme emrinin hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir. Vergi Dava Daireleri Kurulu ise sözleşme bedeline dayanan bir haciz bildirisinde zimmet ödeme emrini hukuka uygun bulduğu kararını da anmıştır.
Emekli maaşına vergi borcu için haciz konabilir mi?
Sosyal Güvenlik Kurumunun bağladığı gelir, aylık ve ödenekler, 5510 sayılı Kanun m. 93/1'e göre Kurumun m. 88'e göre takip ve tahsil ettiği alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez; vergi borcu bu istisnalar arasında sayılmamıştır. 6183 sayılı Kanun m. 71 ise emeklilik aylıklarını kısmen haczedilebilen gelirler arasında sayar. 5510 sayılı Kanun m. 93'teki kuralın ayrıntısı emekli maaşı haczi rehberinde anlatılmıştır. Bu rehberin dayandığı Danıştay kararlarında vergi borcu için emekli aylığına haciz konusu incelenmemiştir.
Haczin dayanağı olan ödeme emri iptal edilirse haciz ne olur?
Danıştay 9. Daire, dayanak ödeme emirlerine ilişkin iptal kararının onandığı bir dosyada banka hesaplarına konan haczin iptalini onamıştır. Bir araç haczinde de dayanak ödeme emrinin iptal edilen kısmı yönünden haczin iptali onanmış, ödeme emrinin bozulan kısmı yönünden yeniden karar verilmesi istenmiştir.
Dosyanız nerede olursa olsun
Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde görülen davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.
Muğla İdare Hukuku Avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası
Bu alandaki diğer rehberler
- Vergi ödeme emrine itiraz: süre, sebepler ve vergi mahkemesi (6183 sayılı Kanun m. 55, 58)
- 18. madde imar uygulaması: parselasyon, düzenleme ortaklık payı, itiraz ve iptal davası
- Hazine arazisi kiralama ve doğrudan satış: pazarlık usulü, 4706 sayılı Kanun ve iptal davası
- İmar planı değişikliği: malikin talebi, şartları ve değer artış payı (3194 sayılı İmar Kanunu ek m. 8)
- İmar planına itiraz ve imar planı iptal davası açma süresi (3194 sayılı İmar Kanunu m. 8)
- Kentsel dönüşüm salt çoğunluk kararı, karara katılmayan malikin payının satışı ve kira yardımı (6306 sayılı Kanun m. 5, 6)
Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.