Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu (TCK m. 123)

TCK m. 123/1 üç seçimlik hareket sayar: bir kimseye ısrarla 1) telefon edilmesi, 2) gürültü yapılması, 3) aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması. Üçüncü seçenek kapalı bir liste değildir; kanun "hukuka aykırı başka bir davranış" diyerek maddenin kapsamını açık bırakmıştır. Ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir ve yargılama ancak mağdurun şikâyeti üzerine yapılır.

Maddenin koruduğu değeri Yargıtay 12. Ceza Dairesi şöyle tanımlıyor: kişi özgürlüğünün korunması ve bireyin, psikolojik ve ruhsal bakımdan rahatsız edilmemesi ve yaşamını sağlıklı bir şekilde sürdürmesi. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/1987)¹ Yani korunan şey bir malvarlığı değeri ya da bedensel bütünlük değil, kişinin gündelik yaşamının rahatsız edilmeden sürmesidir.

Dairenin kararlarında tekrarlanan formül suçun iki dar unsurunu birlikte koyar: kanun metninde yazılı telefon etme, gürültü yapma ya da aynı maksatla hukuka aykırı bir davranışta bulunma eylemlerinin bir kez yapılması yeterli değildir; eylemin ısrarla tekrarlanması, süreklilik arz etmesi ve sırf kişilerin huzur ve sükununu bozma saiki ile işlenmesi gerekir.¹ Bir dosyanın kaderini belirleyen şey neredeyse her zaman bu iki unsurdan biridir: ısrar ve özel kast. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/1679)²

Suçun üçüncü belirleyici özelliği maddenin sistem içindeki yeridir. Daire, TCK m. 123'te düzenlenen suçun genel ve tamamlayıcı nitelikte bir suç olduğunu, bu suçun oluşması için eylemin Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanmamış olması gerektiğini belirtmektedir.¹ Bu, maddenin uygulamada nasıl çalıştığını açıklar: aynı davranış hakaret, tehdit ya da cinsel taciz oluşturuyorsa o suçlar, oluşturmuyorsa m. 123 gündeme gelir.

Kanun bir sayı vermez; Yargıtay da vermiyor. Kararlardan çıkan ölçüt niceliksel değil davranışsaldır: karşı tarafın açık reddine rağmen davranışın sürdürülmesi ve eylemin zamana yayılması.

Israrın gerçekleştiği tipik örnek şudur. Bir dosyada sanık, katılanın cep telefonu numarasına mesaj göndermiş; katılan mesajların kimden geldiğini anlamak için cevap yazmış, sanık göndermeye devam etmiş; katılan rahatsız edilmek istemediğini, aksi hâlde şikâyetçi olacağını belirtmesine rağmen sanık durumu umursamadan mesaj göndermeyi sürdürmüş ve dosya kapsamında 45 adet mesaj göndermiştir. Daire, Bölge Adliye Mahkemesinin beraat kararını, mahkûmiyet hükmü kurulması gerekirken değerlendirmede hataya düşüldüğü gerekçesiyle bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/41)³ Belirleyici olan mesaj sayısı değil, açık uyarıdan sonra devam edilmesidir.

Tersi durum da aynı ölçütle çözülüyor. Aralarında husumet bulunan sanık katılanın evinin önüne araçla gelip katılana ve eşine doğru oynamaya başlamış, katılanlar polis çağırmış, sanık polislerce uyarılmasına rağmen ayrılmayıp katılana bakarak tekrar oynamaya devam etmiştir. Daire, bu olayda ısrar unsurunun gerçekleşmediğini belirterek mahkûmiyet hükmünü bozdu ve beraat kararı verilmesi gerektiğini saptadı. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/3207)⁴ Aynı olay içindeki tekrar, kanunun aradığı ısrar değildir.

Süreklilik farklı günlere yayıldığında kolayca kuruluyor. Yıllardır peşinde olduğu katılanın iki gün üst üste evinin kapısını tekmeleyen, kapıyı açmamasına rağmen ziline basıp bağıran sanık hakkındaki mahkûmiyet Daire tarafından onandı. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/2167)⁵ Bu karar aynı zamanda maddedeki "hukuka aykırı başka bir davranış" seçeneğinin ne kadar geniş olduğunu gösterir: telefon da gürültü de olmayan bir davranış madde kapsamına girmiştir.

Uygulamada en sık görülen olay örgüsü ayrılık sonrası iletişimdir. Bir süre birliktelik yaşayan tarafların ayrılmasından sonra sanığın katılanı takip etmesi, katılanın cevap vermemesine rağmen ısrarla araması ve mesaj göndermesi olayında kurulan mahkûmiyet hükmü Daire tarafından onanmıştır. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/2158)⁶ Burada da ısrarı kuran şey karşı tarafın cevap vermemesine rağmen davranışın sürdürülmesidir.

TCK m. 123/1'deki "sırf" sözcüğü suçu özel kasta bağlar. Failin davranışı başka bir amaca yönelmişse — para istemek, bir işi takip etmek, bilgi almak — suçun manevi unsuru oluşmaz. Bu, maddeyi uygulamada daraltan en güçlü savunmadır.

Daire bu ölçütü somut bir olayda uyguladı. Katılan sanığa evinin tadilat işini yaptırmış, taraflar arasında ücret konusunda ihtilaf çıkmış, sanık alacağını tahsil etmek amacıyla katılana ısrarla cep telefonundan mesaj göndermiştir. Daire, gönderilen mesaj içerikleri, tartışmanın bütünü ve söylendiği bağlam içinde değerlendirildiğinde sanığın sırf huzur ve sükûnu bozma kastıyla ısrarla gerçekleştirdiği bir eylemin bulunmadığını, bu nedenle suçun unsurlarının oluşmadığını belirterek beraat kararını onadı.² Kararın yöntemi dikkate değer: mesajlar tek tek değil, aralarındaki ilişki ve bağlam içinde okunmuştur.

Ancak alacak tahsili amacı bir muafiyet değildir. Bir hukuk bürosunun alacağın tahsili amacıyla müştekiye birden fazla mesaj attığı, icra takibi müştekinin itirazı üzerine iptal edilmesine rağmen mesaj atmaya devam ettiği bir dosyada savcılık suç işleme kastı bulunmadığından kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişti. Daire bu kararı esastan değil, usulden ele aldı: şüphelilerin eylemleri görevinden doğan veya görev sırasında işledikleri suç niteliğinde görülerek, Avukatlık Kanunu m. 58 uyarınca soruşturma izni verilip verilmeyeceğinin takdiri için dosyanın Adalet Bakanlığına gönderilmesi gerektiğini belirterek kanun yararına bozma istemini kabul etti. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/101)⁷ Daire, alacak tahsili amacının suçu her hâlde ortadan kaldırdığını söylememiş; dosyanın izin alınarak yeniden soruşturulmasını istemiştir.

İki karar birlikte okunduğunda ortaya çıkan çizgi şudur: amacın alacak tahsili olması tek başına beraat sonucunu doğurmaz, ancak mesajların içeriği ve bağlamı bu amacı doğruluyorsa özel kast kurulamaz.

TCK m. 123/1'e göre ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir. Maddenin tek fıkrası vardır: kanun bu suç için nitelikli hâl, artırım ya da indirim sebebi öngörmemiştir. Cezanın miktarı bu nedenle temel cezanın belirlenmesine ve genel hükümlere göre şekillenir.

Adlî para cezası suç tanımında seçenek olarak yer almaz; madde yalnız hapis cezası öngörür. Buna karşılık hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m. 49/2) ve TCK m. 50/1-a uyarınca adlî para cezasına çevrilebilir. Dairenin onadığı hükümlerde bu yola başvurulduğu görülür: bir hükümde ceza TCK m. 123/1, m. 62/1, m. 50/1-a ve m. 52/2-4 uygulanarak 1.500,00 TL adlî para cezası olarak belirlenmiştir.⁵ Bir başka dosyada 2 ay 15 gün hapis cezası aynı maddeler uygulanarak 1.500,00 TL adlî para cezasına çevrilmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/8800)⁸

Bu iki hüküm cezanın nasıl hesaplandığını da gösterir. Önce m. 123/1'in alt ve üst sınırı arasında temel ceza belirlenir; TCK m. 62/1 uyarınca fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı hâlinde ceza altıda birine kadar indirilir; kısa süreli hapis m. 50/1-a ile adlî para cezasına çevrilir; gün karşılığı miktar TCK m. 52/2 uyarınca en az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası aralığında, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri gözetilerek takdir edilir.

Cezanın düşüklüğünün bir usul sonucu vardır: CMK m. 251/1 uyarınca asliye ceza mahkemesi, üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verebilir; üst sınırı bir yıl olan TCK m. 123 bu kapsamdadır. Daire, basit yargılama usulü hükümlerinin uygulanması gerektiği gerekçesiyle hükümleri bozmuş; yerel mahkeme bozmadan sonra basit yargılama usulünün takdiren uygulanmamasına karar vererek genel hükümlere göre yargılama yapmıştır.⁶ Maddenin sözü ("karar verilebilir") usulü mahkemenin takdirine bırakır, sanığın seçimine değil; bu usulle kurulan hükme itiraz edilirse CMK m. 252/2 uyarınca duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur.

12/5/2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanun'un 8. maddesiyle TCK'ya eklenen m. 123/A, huzur ve sükûnu bozan davranışların bir bölümünü ayrı ve daha ağır bir suç hâline getirdi. Israrlı takip suçu, ısrarlı bir şekilde fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olmakla işlenir; ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir.

İki madde arasındaki yapısal fark neticededir. TCK m. 123 bir netice aramaz; ısrarlı davranışın sırf huzuru bozma maksadıyla yapılmış olması yeterlidir. TCK m. 123/A ise mağdurda somut bir sonucun — ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesinin — doğmasını arar. Ayrıca m. 123/A'nın ikinci fıkrası ceza aralığını bir yıldan üç yıla kadar hapse yükselten üç hâl sayar: 1) suçun çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi, 2) mağdurun okulunu, iş yerini, konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olması, 3) hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbirine karar verilen fail tarafından işlenmesi. Her iki suç da şikâyete bağlıdır (TCK m. 123/1, m. 123/A-3).

Ayrımın ilk pratik boyutu tarihtir. Israrlı takip 22/5/2022 tarihinde yürürlüğe girdiği için daha önceki eylemlere uygulanamaz. Daire, eylem tarihlerinde ısrarlı takibin ceza mevzuatında suç tipi olarak düzenlenmemiş olduğunu, TCK m. 7/1 karşısında sanığın ayrıldığı sevgilisine karşı gerçekleştirdiği eylemlerin TCK m. 123/1 kapsamında olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirterek m. 123/A'dan kurulan mahkûmiyet hükmünü kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/5834)⁹

İkinci boyut unsurların yokluğudur. Israrlı takibin unsurları oluşmuyorsa dosya boşa düşmez; eylem m. 123 yönünden değerlendirilir. Sanığın yolda yürüyen mağdureyi yaklaşık 300 metrelik yol boyunca yakından takip edip kendisiyle iletişim kurmaya zorladığı, sorularına cevap verilmemesine rağmen sormayı sürdürdüğü olayda Bölge Adliye Mahkemesi beraat kararı vermişti. Daire, eyleme ilişkin TCK m. 123/1'de düzenlenen suç yönünden değerlendirme yapılması yerine delillerin takdirinde hataya düşülerek beraat kararı verilmesini hukuka aykırı bularak hükmü bozdu. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/5745)¹⁰ Bozmadan sonra aynı dosyada m. 123/1'den mahkûmiyet kurulmuştur.⁸

Üçüncü boyut usuldür ve pratikte en ağır sonucu doğurur: CMK m. 253/3 ısrarlı takip suçunda uzlaştırma yolunu kapatır, TCK m. 123'te ise uzlaştırma işler. Nitelendirmenin m. 123/A'dan m. 123'e kayması, dosyayı uzlaştırmaya açan bir değişikliktir.

Sorunun cevabı maddenin tamamlayıcı niteliğindedir. Daire, TCK m. 123'teki suçun genel ve tamamlayıcı nitelikte olduğunu ve bu suçun oluşması için eylemin Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanmamış olması gerektiğini belirtmektedir.¹ Israrlı aramaların ya da mesajların içeriği hakaret oluşturuyorsa TCK m. 125, tehdit oluşturuyorsa TCK m. 106, cinsel taciz oluşturuyorsa TCK m. 105 uygulanır; m. 123 bu hâllerde geride kalır.

Kural tersine de çalışır ve uygulamada asıl işlevi budur: daha ağır suçun unsurları oluşmuyorsa eylem m. 123'e düşer. Cinsel taciz suçundan kurulan bir mahkûmiyet, eylemde cinsel taciz içerikli bir söz bulunmadığı gerekçesiyle bozulmuş; bozmadan sonra dosya kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu olarak görülmüştür. Daire, sanığa isnat edilen eylemi "daha ağır bir suçu oluşturma ihtimali bulunmayan" ve TCK m. 123/1'de yaptırıma bağlanmış bir eylem olarak nitelendirmiş, suçun karar başlığında da "kişilerin huzur ve sükununu bozma" olarak yazılması gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/1270)¹¹

Nitelendirmenin değişmesi usulü de değiştirir. Suç vasfı m. 123'e döndüğünde uzlaştırma gündeme gelir ve bu eksiklik giderilmeden hüküm kurulamaz.⁸ Aynı biçimde, ısrarlı takip yerine m. 123 uygulanacaksa cezanın alt ve üst sınırı da değişir; bu, sanık lehine sonuç doğuran bir farktır.

Buna karşılık aynı mağdura karşı işlenen ve uzlaştırma kapsamına girmeyen başka bir suçun varlığı, CMK m. 253/3 uyarınca uzlaştırma yolunu kapatır. Bu nedenle m. 123'ün hangi suçlarla birlikte yargılandığı, dosyanın uzlaştırmaya gidip gitmeyeceğini doğrudan etkiler.

İspat iki ayrı düzlemde yürür: eylemin gerçekleştiğinin belgeyle ortaya konması ve o eylemin ısrar ile özel kast ölçütlerini karşılaması. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin kararlarından çıkan ölçütler şunlardır:

Suç şikâyete bağlıdır: TCK m. 123/1 cezanın "mağdurun şikayeti üzerine" verileceğini söyler. Şikâyet süresi TCK m. 73/1 uyarınca altı aydır ve m. 73/2'ye göre bu süre suç tarihinden değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar; dava zamanaşımı süresini de geçemez.

Şikâyete bağlı olması suçu doğrudan uzlaştırma kapsamına sokar. CMK m. 253/1-a soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulacağını söyler; m. 253/3'ün saydığı istisnalar arasında cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip (m. 123/A) ve hakaret (m. 125) vardır, m. 123 yoktur. Daire de bunu açıkça saptamıştır: TCK m. 123/1'de düzenlenen suç CMK m. 253/1 gereğince uzlaşmaya tâbidir ve değişen suç vasfına göre uzlaştırma işlemleri yerine getirilip sonucuna göre sanığın hukuki durumu değerlendirilmelidir.⁸

Uzlaştırmanın zamanaşımına etkisi gözden kaçmamalıdır: CMK m. 253/21 uyarınca, taraflardan birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten uzlaştırmacının raporunu uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı işlemez. Daire, sanık müdafiinin zamanaşımı itirazını incelerken uzlaştırma işlemleri sırasındaki durma süresi de göz önüne alındığında zamanaşımının dolmadığını belirtmiştir.⁶

Dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Daire bunu doğrudan söylüyor: m. 123/1'de yaptırıma bağlanan suç, TCK m. 66/1-e uyarınca 8 yıllık zamanaşımına tabidir; kesen nedenlerin varlığı hâlinde süre yeniden işler ve son kesme işleminden itibaren sekiz yıl geçmişse kamu davasının düşmesine karar verilir.¹¹ TCK m. 67/2'de sayılan işlemler (savcı huzurunda ifade alınması, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi, mahkûmiyet kararı) zamanaşımını keser; m. 67/4 uyarınca kesilme hâlinde süre en fazla yarısına kadar uzar, yani olağanüstü zamanaşımı on iki yıla çıkar.

Cezanın düşüklüğü hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını bu suçta olağan hâle getirir. CMK m. 231/5 uyarınca hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezası ise mahkemece hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir; m. 231/8'e göre sanık beş yıl denetim süresine tâbi tutulur. Kararı veren merci savcılık değil mahkemedir. Erteleme bakımından sınır da TCK m. 51/1'de iki yıldır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı itiraz yolu işler ve itiraz mercii kararı hukuka aykırıysa kanun yararına bozma konusu olabilir. Daire, gerekçesinde suçun sabit olduğu yazılmasına karşın hüküm fıkrasının bir bendinde beraat, başka bir bendinde aynı suçtan mahkûmiyet kararı verilerek çelişki oluşturulan bir dosyada, bu çelişki gözetilmeden itirazın reddedilmesini hukuka aykırı bularak itiraz merciinin kararını kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/4881)¹³

Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenirse mahkeme hükmü açıklar; ancak bir kez açıklanmış hüküm ikinci kez açıklanamaz. Aynı kararla iki suçtan hükmün açıklanması geri bırakılmış, denetim süresinde işlenen suç üzerine önce yalnız kişilerin huzur ve sükununu bozma suçundan kurulan hüküm açıklanmış, sonraki bir kararda ise unutulan hakaret suçunun yanında bu hüküm de mükerrer olarak açıklanmıştı. Daire bunu hukuka aykırı bularak kararı bu suç yönünden kanun yararına bozdu ve mükerrer bölümlerin hüküm fıkrasından çıkarılmasına karar verdi. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/6644)¹⁴