Israrlı takip suçu (TCK m. 123/A)

TCK m. 123/A-1 suçu iki seçimlik hareket üzerine kurar: 1) bir kimseyi ısrarlı bir şekilde fiziken takip etmek, 2) haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak ısrarla temas kurmaya çalışmak. İkinci seçenek maddeyi geniş tutar; telefon araması, mesaj, bilişim sistemleri üzerinden ulaşma ve ortak bir tanıdık aracılığıyla mesaj iletme aynı hükmün içindedir.

Ancak hareket tek başına yetmez. Madde bir de netice arar: bu davranışların mağdurda ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da mağdurun kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olması gerekir. Bu netice gerçekleşmemişse suç tamamlanmış sayılmaz.

Suçun mağduru belirli bir kişidir ve kanun failin mağdurla önceden bir ilişkisi bulunmasını aramaz. Uygulamada dosyaların çoğu eski eş ya da ayrılınan kişi çevresinde toplanır; Yargıtay 12. Ceza Dairesinin incelediği bir olayda fail, fiilen ayrı yaşadığı ve arasında anlaşmazlık bulunan eşine mesaj çekerek ve 20 kez arayarak temas kurmaya çalışmıştı. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/1352)¹ Buna karşılık maddenin uygulanması için taraflar arasında böyle bir bağ zorunlu değildir.

Israrlı takip, kanunda kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçunun hemen ardından, TCK m. 123'ün devamı olarak düzenlenmiştir. İki suç arasındaki sınır bu rehberin ayrı bir bölümünde ele alınmaktadır; uygulamada en çok tartışılan konu budur.

Maddenin kilit sözcüğü "ısrarlı"dır ve kanun ne bir sayı ne bir süre verir. Bu boşluğu dolduran şey mahkemenin somut olay değerlendirmesidir: davranışın tekrar sayısı, hangi zaman aralığına yayıldığı, mağdurun açık reddine rağmen sürdürülüp sürdürülmediği birlikte tartılır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesinin önüne gelen bir olayda fail, akşam saatlerinde yolda yürüyen ve kendisini tanımadığı bir çocuğu yaklaşık 300 metre boyunca yakından takip etmiş, çocuk cevap vermemesine rağmen sorular sormayı sürdürmüş, sonra onu geçip yeniden yanına yaklaşmıştı. Bölge Adliye Mahkemesi bu olayda ısrarlı takip öğesinin oluşmadığı sonucuna varmış, Daire bu tespite karşı çıkmamıştır; Dairenin bozma sebebi, eylemin TCK m. 123/1'de düzenlenen kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçu yönünden hiç değerlendirilmeden doğrudan beraat kararı verilmiş olmasıdır. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/5745)²

Bu karardan çıkan pratik sonuç şudur: tek bir karşılaşma sırasında yoğunlaşan davranış, ne kadar rahatsız edici olursa olsun, kendiliğinden ısrarlı takip sayılmaz.

Bunun karşı ucunda, tekrarın açıkça sayılabildiği dosyalar vardır. Ayrı yaşadığı eşine mesaj gönderip 20 kez arama, ilk derece mahkemesince ısrarlı hareket ederek haberleşme ve iletişim araçlarını kullanarak temas kurmaya çalışma olarak nitelendirilmiş; bölge adliye mahkemesi bu kabulde isabetsizlik görmemiş, Daire de bu kapsamdaki temyiz sebeplerini reddetmiştir.¹ Ayrılmak isteyen katılana yaklaşık üç haftalık bir dönem boyunca mesaj ve ses kaydı gönderen fail hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünde de suç vasfının doğru belirlendiği kabul edilmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/393)³

TCK m. 123/A-1'e göre temel ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir. Madde metninde adlî para cezası seçenek yaptırım olarak yer almaz; yani mahkeme doğrudan para cezasına hükmedemez.

Nitelikli hâllerde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse yükselir (TCK m. 123/A-2). Bu, temel cezaya uygulanan bir artırım oranı değildir; kanun nitelikli hâller için kendi bağımsız ceza aralığını koymuştur. Ayrımın pratik önemi büyüktür: nitelikli hâlde alt sınır altı aydan bir yıla çıkar.

Cezanın miktarı belirlenirken takdiri indirim de gündeme gelir: TCK m. 62/1 uyarınca fail yararına hafifletici takdiri nedenler varsa ceza altıda birine kadar indirilebilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin incelediği bir dosyada nitelikli hâlden belirlenen ceza takdiri indirimden sonra 1 yıl 3 ay hapis olarak kalmış ve bu hüküm onanmıştır.³

Hükmolunan ceza kısa süreli hapis cezası niteliğindeyse TCK m. 50 uyarınca adlî para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Bu, suçun kendi yaptırımının para cezası olduğu anlamına gelmez; çevirme mahkemenin takdirine ve maddedeki koşullara bağlıdır.

Israrlı takip başka bir suçla birlikte işlendiğinde her suç için ayrı ceza belirlenir. Yargıtay kararlarına konu dosyalarda bu suça çoğunlukla tehdit (TCK m. 106) eşlik etmiş ve iki suç için ayrı ayrı hüküm kurulmuştur.³

Kanun üç nitelikli hâl sayar. 1) Suçun çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi. 2) Suçun, mağdurun okulunu, iş yerini veya konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olması. 3) Suçun, hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbirine karar verilen fail tarafından işlenmesi.

Üçüncü bent uygulamada en sık karşılaşılan hâldir ve Yargıtay bu noktada mahkemelere karşı katıdır. Aile mahkemesince katılan lehine uzaklaştırma tedbiri uygulanan bir fail hakkında TCK m. 123/A-1'den mahkûmiyet kurulan dosyada Daire, m. 123/A-2-c uyarınca mahkûmiyete karar verilmesi gerekirken temel fıkradan hüküm kurulmasını eksik ceza saymış ve kararı bozmuştur.¹ Bu, mahkemenin takdirine bırakılmış bir tercih değildir: dosyada tedbir kararı varsa nitelikli hâl uygulanır.

Bentteki koşul tedbir kararının varlığıdır. Yargıtay kararlarına konu dosyalarda tedbirler aile mahkemesi tarafından verilmiş ve kararın tarihi ile sayısı hükümde ayrıca gösterilmiştir. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/5834)⁴

İkinci bent, suçun mağdur üzerindeki somut sonucunu nitelikli hâle çevirmesi bakımından diğerlerinden ayrılır: burada aranan şey failin niteliği ya da mağdurun sıfatı değil, mağdurun hayatında meydana gelen değişikliktir. Bu bendin uygulandığı bir Yargıtay kararına rehberin hazırlandığı tarihte ulaşılamamıştır.

Bu suçun ispatı iki ayrı halkadan oluşur: davranışın gerçekleştiği ve davranışın kanunun aradığı neticeyi doğurduğu. Uygulamada birinci halka çoğu zaman kayıtlarla, ikincisi beyan ve dosya bütünüyle kurulur.

Temas kurma biçimindeki eylemlerde en güçlü delil iletişim kayıtlarıdır: arama sayısı, mesaj içerikleri ve bunların hangi tarih aralığına yayıldığı. Yargıtay kararlarına konu bir dosyada mahkûmiyet, mesaj gönderme ve 20 kez arama olgusu üzerinden kurulmuştur.¹ Fiziken takip iddiasında ise güvenlik kamerası görüntüleri, tanık beyanları ve failin bulunduğu yerde işinin olup olmadığına ilişkin araştırma öne çıkar.

İkinci halka, yani mağdurdaki ciddi huzursuzluk veya güvenlik endişesi, mağdurun beyanının dosyadaki diğer delillerle uyumlu olup olmadığına bakılarak değerlendirilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bir dosyada mağdurun failin alkollü olduğunu hissetmesi ve kendisine fiziksel temasta bulunabileceğini düşünerek kaçarak olay yerinden uzaklaşması olgusunu kararında ayrıca vurgulamıştır.²

Failin savunması genellikle davranışın meşru bir sebebi olduğu yönündedir: aynı yolu kullandığı, çocuklarıyla ilgilendiği, o binada işi olduğu. Ancak davranışın nesnel verilerle saptanmış olması tek başına suçun oluştuğunu göstermez. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin incelediği bir dosyada failin boşandığı eşinin oturduğu apartmana giriş çıkışları sayısıyla birlikte belirlenmiş olmasına rağmen, eylemin suç tarihinde henüz suç olarak düzenlenmemiş olması ve kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçunu da oluşturmaması nedeniyle verilen beraat kararı onanmıştır. (Yargıtay 12. CD, E. 2023/5655)⁵

Ceza mahkemesinin, aynı olay nedeniyle daha önce bir uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbirine karar verilip verilmediğini araştırması ayrıca önem taşır. Bu araştırma yalnız nitelikli hâlin uygulanıp uygulanmayacağını değil, olayın seyrini de gösterir; Daire, dosyada bulunan aile mahkemesi kararını kararına açıkça yazmıştır.¹

İki maddenin görünürdeki benzerliği yanıltıcıdır. TCK m. 123, sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla ısrarla telefon edilmesini, gürültü yapılmasını ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulmasını cezalandırır ve cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir.

Üç fark belirleyicidir. 1) Kasıt: m. 123 özel bir maksat arar, fail sırf huzuru bozmak için hareket etmelidir; m. 123/A böyle bir maksat aramaz, davranışın belirtilen neticeyi doğurması yeterlidir. 2) Hareket: m. 123 telefon ve gürültü örnekleri üzerinden kuruludur, fiziken takibi doğrudan saymaz; m. 123/A takip ile temas kurmayı birlikte kapsar. 3) Netice: m. 123/A, mağdurda ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi arar; m. 123 böyle bir eşik koymaz.

Bu sınır sanılandan daha somut sonuçlar doğurur. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, ısrarlı takip unsurunun oluşmadığı bir olayda mahkemenin dosyayı kapatamayacağını, eylemi TCK m. 123/1 yönünden değerlendirmesi gerektiğini belirterek beraat hükmünü bozmuştur.² Aynı dosya bozmadan sonra m. 123/1'den mahkûmiyetle sonuçlanmıştır. (Yargıtay 12. CD, E. 2025/8800)⁶

Buna karşılık m. 123/A'nın kapsamına girmeyen her davranış otomatik olarak m. 123'e girmez. Boşandığı eşinin oturduğu apartmana, eşin evde olmadığı bir vakitte 7 kez girip çıkan fail hakkında verilen beraat kararı Daire tarafından onanmış; Daire, m. 123'ün maddi unsurunun sırf huzur ve sükûnu bozmak amacıyla ısrarla telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulmasından ibaret olduğunu belirterek eylemin bu suçu da oluşturmadığı sonucuna varmıştır.⁵

Vasıf değişikliğinin usul yönü de vardır ve gözden kaçmaktadır: m. 123/1 uzlaştırma kapsamındaki suçlardandır. Daire, ısrarlı takipten m. 123/1'e dönen bir dosyada, değişen suç vasfına göre uzlaştırma hükümlerinin uygulanmasındaki eksikliğin giderilmemesini hukuka aykırı bularak hükmü bozmuştur.⁶

TCK m. 123/A, 12/5/2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanun'un 8. maddesiyle eklenmiş ve 22 Mayıs 2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce işlenen bir fiil ısrarlı takip suçundan cezalandırılamaz; TCK m. 7/1, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı ceza verilemeyeceğini söyler.

Bu kural kâğıt üzerinde açık olmasına rağmen uygulamada birden çok kez ihlal edilmiştir. Adalet Bakanlığının istemi üzerine açılan kanun yararına bozma yolunda Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2022 Ocak ayındaki eylemler nedeniyle m. 123/A'dan kurulan mahkûmiyet hükmünü bozmuş; failin ayrıldığı kişiye karşı gerçekleştirdiği eylemlerin m. 123/1 kapsamında olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.⁴ Aynı Daire, 9 Aralık 2021 tarihli bir eylem nedeniyle basit yargılama usulüyle kurulan mahkûmiyet hükmünü de aynı gerekçeyle bozmuştur. (Yargıtay 12. CD, E. 2024/167)⁷ İki karar birlikte, hatanın tek bir dosyaya özgü olmadığını gösterir.

Yürürlük tarihi sorunu yalnız eski dosyaları ilgilendirmez. Suç süregelen bir davranış örüntüsünden doğduğu için, davranışların bir kısmı 22 Mayıs 2022'den önceye, bir kısmı sonrasına düşebilir. Böyle bir dosyada her eylemin tarihinin ayrı ayrı belirlenmesi gerekir.

Bir başka dosyada, suç tarihi Şubat 2022 olan eylem bakımından hem m. 123/A'nın henüz yürürlükte olmadığı hem de eylemin m. 123'ü de oluşturmadığı kabul edilerek verilen beraat hükmü onanmıştır.⁵ Yani eski tarihli fiillerde m. 123'e geçiş kendiliğinden bir mahkûmiyet sonucu doğurmaz.

TCK m. 123/A-3 uyarınca suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Hüküm bu maddede düzenlenen suçtan söz ettiği için şikâyet koşulu nitelikli hâller bakımından da geçerlidir. Şikâyet süresi TCK m. 73/1 uyarınca altı aydır ve fiili ve failin kim olduğunu bilme ya da öğrenme anından başlar.

Buna karşılık suç, şikâyete bağlı olmasına rağmen uzlaştırma kapsamında değildir. CMK m. 253/1-a şikâyete bağlı suçları kural olarak uzlaştırmaya tâbi tutar; aynı maddenin üçüncü fıkrası ise ısrarlı takip suçunu madde numarasıyla anarak bu kuralın dışında bırakır. İki hüküm birlikte okunduğunda sonuç açıktır: bu suçta uzlaştırma yoluna gidilemez.

Bunun bir de yan etkisi vardır. CMK m. 253/3'e göre, uzlaştırma kapsamına giren bir suç, bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Israrlı takip, yanında işlenen tehdit ya da kasten basit yaralama gibi uzlaştırmaya tâbi bir suçu da uzlaştırma dışına çıkarır. Hakaret bakımından bu yan etkiye gerek yoktur: aynı fıkra hakaret suçunu da adıyla sayarak uzlaştırma dışında tutar.

Ancak bu bariyer, ısrarlı takip suçu ayakta kaldığı sürece işler. Yargıtay 6. Ceza Dairesi, ısrarlı takip suçundan şikâyetten feragat nedeniyle düşme kararı verilen bir dosyada, birlikte işlenen basit tehdit suçu yönünden CMK m. 253/3'teki engelin uygulama olanağının kalmadığını kabul ederek uzlaştırma işlemleri yapılmadan kurulan hükmü kanun yararına bozmuştur. (Yargıtay 6. CD, E. 2025/360)⁸

Sonuç düşmeye özgü değildir. Aynı Daire, ısrarlı takip suçundan beraat kararı verilen bir dosyada da engelin kalktığını kabul ederek, birlikte işlenen kadına karşı tehdit suçu yönünden kurulan hükmü bozmuştur. (Yargıtay 6. CD, E. 2025/5357)⁹ Yargıtay 1. Ceza Dairesi ise aynı sonuca kendi gerekçesiyle varmış; ısrarlı takipten beraat edilince yanındaki kasten basit yaralama suçunun TCK m. 73 uyarınca şikâyete bağlı ve dolayısıyla uzlaştırma kapsamında kaldığını, CMK m. 254 uyarınca dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi gerektiğini belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2026/1271)¹⁰

Uygulamada bu, ısrarlı takip dosyalarının seyrini belirleyen sessiz bir mekanizmadır: ısrarlı takipten beraat ya da düşme kararı çıktığında, yanındaki suç için uzlaştırma yeniden gündeme gelir ve mahkeme bu işlemi yapmadan hüküm kuramaz.

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Görev, ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler gözetilmeksizin kanundaki üst sınıra göre belirlenir (5235 sayılı Kanun m. 14); ısrarlı takipte üst sınır nitelikli hâlde bile üç yıldır ve suç, ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar arasında sayılmamıştır. Nitekim Yargıtay kararlarına konu dosyalar asliye ceza mahkemelerinde görülmüştür.⁴

Dosyaların bir bölümü istinaf aşamasında kesinleşir: CMK m. 286/2-a uyarınca ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adlî para cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez. Bu yüzden bu suça ilişkin Yargıtay kararlarının bir bölümü, Adalet Bakanlığının istemi üzerine işleyen kanun yararına bozma yoluyla oluşmuştur.⁴

Olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. TCK m. 66/1-e, beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda bu süreyi öngörür; m. 66/4 uyarınca sürenin belirlenmesinde kanundaki üst sınır esas alınır, dolayısıyla temel şekil ile nitelikli hâller arasında bu bakımdan fark yoktur.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme bu suçta yapısal olarak mümkündür. HAGB için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması ve zararın giderilmesi aranır; karar verilirse sanık beş yıl denetim süresine tâbi tutulur (CMK m. 231). Erteleme de iki yıl veya daha az hapis cezası için söz konusudur (TCK m. 51/1).

Bu kurumların önündeki asıl engel ceza miktarı değil, failin sicilidir. Yargıtay kararlarına konu dosyalarda failler hakkında tekerrür hükümleri uygulanmış, bir dosyada ikinci kez mükerrirlere özgü infaz rejimi gündeme gelmiştir.¹ Sicilinde kasıtlı suçtan mahkûmiyeti bulunan fail bakımından HAGB ve erteleme yolu kapalıdır.