Takipsizlik kararı: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (CMK m. 172)

Takipsizlik, 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu döneminden kalan yaygın addır; Ceza Muhakemesi Kanunu m. 172 aynı kararı "kovuşturmaya yer olmadığına dair karar" diye adlandırır. Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre eski Kanun döneminde takipsizlik kararı idari nitelikteydi: Cumhuriyet savcısı bu kararı kendiliğinden ya da istek üzerine geri alabiliyor ve hiçbir şarta bağlı olmadan, dava zamanaşımı dolmadan kamu davası açabiliyordu. (Yargıtay CGK, E. 2016/984)¹

CMK m. 160/1 uyarınca Cumhuriyet savcısı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmaya başlar; m. 160/2'ye göre şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar. Soruşturma evresinin sonunda iki yol vardır: 1) CMK m. 170/2 uyarınca toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler; 2) CMK m. 172/1 uyarınca kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse ya da kovuşturma olanağı yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.

Ceza Genel Kurulu takipsizlik kararını adli-idari, başka bir anlatımla karma nitelikte bir karar sayar: bu karar beraat kararı gibi kesin hüküm sonuçları doğurmaz, ama savcının bu karardan her zaman keyfî biçimde dönüp kamu davası açabileceği anlamına da gelmez. (Yargıtay CGK, E. 2023/158)² Kurula göre itiraz üzerine kesinleşen takipsizlik kararı mahkeme denetiminden geçerek yargısal karar hâlini alır.¹

Takipsizlik kararına itirazın usulü (CMK m. 173) ayrı rehberin konusudur; bu sayfa itirazın yalnız temel kuralını verir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi de ayrı bir karardır ve kendi rehberinde anlatılır.

CMK m. 172/1 kararın iki nedenini sayar. Yargıtay 5. Ceza Dairesi 2026 tarihli kararında bunları savcının kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilmesi için öngörülen iki temel neden olarak açıklar: 1) yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi, 2) kovuşturma olanağının bulunmaması. (Yargıtay 5. CD, E. 2022/5392)³

Yeterli şüphe ölçütü mahkûmiyet ölçütüyle aynı değildir. Yargıtay 4. Ceza Dairesine göre soruşturma aşamasında toplanan deliller kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturup oluşturmadıkları çerçevesinde incelenir; kovuşturma aşamasında ise isnat edilen suçun işlenip işlenmediği konusunda mahkûmiyete yeter olup olmadıkları ve tam bir vicdani kanaat oluşturup oluşturmadıkları değerlendirilir. (Yargıtay 4. CD, E. 2023/9956)⁴

Yargıtay 11. Ceza Dairesi 2026 tarihli kararında aynı ayrımı tekrarlar: Cumhuriyet savcısı toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturduğu kanısına ulaştığında iddianame düzenleyerek kamu davası açmalı, aksi hâlde m. 172 gereğince karar vermelidir. (Yargıtay 11. CD, E. 2026/1142)⁵

Delil yetersizliği dışında bir hâl daha vardır. Ceza Genel Kurulu 2020 ve 2023 tarihli kararlarında, elde edilen delillere göre hukuka uygunluk sebeplerinin varlığı ya da failin kusursuzluğu açıkça ortadaysa Cumhuriyet savcısının yine kovuşturmaya yer olmadığına karar verebileceğini belirtir.¹²

Ceza Genel Kuruluna göre kovuşturma imkânını ortadan kaldıran durumlar şüphelinin ölümü, af, zamanaşımı, şikâyet süresinin geçmesi, ön ödemenin yerine getirilmesi ve uzlaşmanın sağlanmış olması gibi hâllerdir; bu durumlarda savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.¹

TCK m. 73/1 uyarınca soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçta yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. TCK m. 73/2'ye göre bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. 7531 sayılı Kanunla aynı fıkraya eklenen cümleye göre şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.

Şikâyet yokluğu gerekçesiyle verilen takipsizlikte şikâyet süresi belirleyicidir. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2023'te incelediği olayda savcılık, hakaret suçu bakımından ayrıca ve açıkça şikâyet bulunmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, şikâyetçi vekili altı aylık şikâyet süresi içinde bu karara itiraz etmişti. Daireye göre şikâyet süresi içinde yapılan itirazla şikâyet iradesi ortaya konduğundan, itirazın kabulü yerine reddi hukuka aykırıdır; Daire itirazı reddeden sulh ceza hâkimliği kararını kanun yararına bozdu.⁴

TCK m. 66/1 uyarınca kamu davası, kanunda başka türlü yazılmış hâller dışında, suçun cezasına göre otuz, yirmi beş, yirmi, on beş ya da sekiz yıl geçmesiyle düşer; beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda süre sekiz yıldır (m. 66/1-e). m. 66/4'e göre süre belirlenirken suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı esas alınır. m. 66/2, fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar için bu sürelerin yarısını ya da üçte ikisini öngörür.

Zamanaşımı gerekçeli takipsizlik kesinleştikten sonra denetimi sınırlıdır. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2026'da incelediği olayda savcılık, şikâyet tarihi itibarıyla zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş; karar şikâyetçiye usulüne uygun tebliğ edilmiş ve süresinde itiraz edilmeden kesinleşmişti. Adalet Bakanlığı bu karar için kanun yararına bozma istedi. Daire, CMK m. 309/1'e göre bu yola yalnız hâkim veya mahkeme tarafından verilen kararlar için başvurulabileceğini belirterek, itiraz edilmeden kesinleşen savcılık kararının kanun yararına bozma konusu yapılamayacağına karar verdi ve istemi reddetti.⁵ Daire zamanaşımı hesabının doğru olup olmadığını incelemedi.

CMK m. 253/19 uyarınca uzlaşma sonucunda şüpheli edimini bir defada (def'aten) yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edimin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik göstermesi hâlinde ise kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. TCK m. 75/7'ye göre önödemede bulunulması üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.

Takipsizliğin nedeni tutuklama tazminatı bakımından da sonuç doğurur. CMK m. 141/1-e, kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen kişinin maddi ve manevi zararını Devletten isteyebileceğini öngörür; CMK m. 144/1-c ise genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilenleri tazminat isteyemeyecek kişiler arasında sayar. Tazminatın şartları ve süresi tutuklama tazminatı rehberinin konusudur.

CMK m. 158/6 uyarınca ihbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılıyorsa ya da ihbar ve şikâyet soyut ve genel nitelikteyse soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez.

Aynı fıkraya göre bu karar varsa ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve karara karşı CMK m. 173'teki usule göre itiraz edilebilir; itirazın kabulü hâlinde Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma işlemlerini başlatır. Bu fıkra uyarınca yapılan işlemler ve verilen kararlar bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; kayıtlar ancak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından görülebilir.

İki karar kanunda farklı durumlara bağlanmıştır: 1) soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı, araştırma gerektirmeden fiilin suç olmadığı açıkça anlaşılan ya da soyut ve genel nitelikteki ihbar ve şikâyetlerde verilir; 2) kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ise CMK m. 172/1'e göre soruşturma evresi sonunda, delil yetersizliği ya da kovuşturma olanağının bulunmaması nedeniyle verilir. Bildirim de farklıdır: m. 158/6 ihbarda bulunana veya şikâyetçiye, m. 172/1 suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirimi öngörür.

Bu sayfadaki kararların hiçbiri iki karar arasındaki farkı ele almaz; ayrım yukarıda madde metinlerinden aktarılmıştır.

CMK m. 172/1 uyarınca karar suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. Madde, ifadesi alınmamış ya da sorguya çekilmemiş şüpheliye bildirimden söz etmez.

CMK m. 173/1 uyarınca suçtan zarar gören, karar kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. 7499 sayılı Kanunla eklenen CMK geçici m. 6/1-b'ye göre bu süreye ilişkin değişiklik 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlarda değişiklikten önceki hüküm uygulanmaya devam eder. Ceza Genel Kurulunun 2020 kararında aktarılan eski metinde bu süre on beş gündü.¹ Eski tarihli kararlarda geçen "on beş gün" ifadesi bu eski metne aittir.

CMK m. 173/1 itiraz hakkını suçtan zarar görene tanır. Ceza Genel Kurulunun 2024'te incelediği olayda takipsizlik kararına şüpheli müdafii, karardaki maddi hataların düzeltilmesi talebiyle itiraz etmiş ve merci bu itirazı reddetmişti. Kurula göre bu itiraz ve merci kararı, CMK m. 173/1 kapsamında suçtan zarar görenin itirazı üzerine verilen ve takipsizlik kararının kesinleşmesini sağlayan nitelikte değildir; bu yüzden kararın katılana tebliğ edilip edilmediği ve katılanın itiraz edip etmediği araştırılmalıydı. (Yargıtay CGK, E. 2022/10)⁶

Ceza Genel Kurulunun 2026 kararında takipsizlik kararı, on sekiz yaşını doldurmamış mağdur için CMK m. 234/2 uyarınca görevlendirilen zorunlu vekile tebliğ edilmiş, vekil itiraz etmemişti; mağdur on sekiz yaşını doldurduktan sonra itiraz etmiş ve sulh ceza hâkimliği takipsizlik kararını kaldırmıştı. Kurula göre mağdurun kararın kendisine bildirilmediği yönündeki beyanı, zorunlu vekile yapılan tebligatın itiraz süresine etkisi ve itiraz hakkının ne zaman kullanılabileceği sulh ceza hâkimliğince değerlendirilmesi gereken usul meseleleridir. (Yargıtay CGK, E. 2025/577)⁷ Zorunlu vekile tebliğin mağdur bakımından itiraz süresini başlatıp başlatmadığı sorusunu Kurul, ön sorunda vardığı sonuç nedeniyle tartışmadı.

Takipsizlik kararı Cumhuriyet başsavcısının denetimine de tabidir. 7328 sayılı Kanunla 5235 sayılı Kanun m. 18'e eklenen fıkraya göre Cumhuriyet başsavcısı, Cumhuriyet savcılarının soruşturmayı sonlandıran kararları arasında oluşabilecek farklılıkların giderilmesi ile bu kararların kanuna uygunluğunun denetlenmesi konularında görevli ve yetkilidir.

Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2024'te incelediği olayda takipsizlik kararı "görüldü" işlemi için Cumhuriyet başsavcı vekiline gönderilmiş, başsavcı vekili eksik soruşturma gerekçesiyle kararı iade etmiş, savcı soruşturmayı tamamlayıp iddianame düzenlemişti; mahkeme ise önceki takipsizlik kararının kesinleşmediği ve usulüne uygun açılmış dava bulunmadığı gerekçesiyle durma kararı vermişti. Daireye göre "görüldü" işlemi kararın kurucu unsurlarından olmamakla birlikte uygulamada karar "görüldü" yapılmadan kesinleşmez; Cumhuriyet başsavcısı savcının kararını esasını değiştirmeye yetkili bir makam gibi reddedemez, ancak kararın yeniden değerlendirilmesini sağlayabilir. Taraflara tebliğ edilmeyen karar hukuken henüz varlık kazanmadığından mahkeme yargılamaya devam etmeliydi; Daire durma kararını kanun yararına bozdu. (Yargıtay 11. CD, E. 2023/8)⁸ Bu olaydaki takipsizlik kararı 2019 tarihlidir; Daire 7328 sayılı Kanunla eklenen fıkrayı hükümden sonra yürürlüğe giren düzenleme olarak aktarır ve bu fıkradan sonra başsavcının iade yetkisinin sınırı hakkında bir değerlendirme yapmaz.

CMK m. 172 "ek" ya da "kısmi" takipsizlikten söz etmez. Ceza Genel Kuruluna göre uygulamada "ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar" denilen kararlar da verilir: soruşturma kapsamında bir kısım fiillerin kamu davası açılmasını gerektirecek nitelikte olmaması, bir kısım fiillerin ise kamu davası açılmasını ya da yetkisizlik gibi başka kararlar verilmesini gerektirmesi hâlinde, kamu davası açılmasını gerektirmeyen fiillerden dolayı verilen kararlardır. Kurul 2020 ve 2023 tarihli kararlarında, ek kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın hukuki niteliği ve sonuçları bakımından takipsizlik kararından farkı bulunmadığını belirtir.¹²

Ceza Genel Kurulunun 2020'de incelediği olayda kasten yaralama şikâyeti üzerine yürütülen soruşturmada sanıklar hakkında ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş, mağdur hakkında ise iftira suçundan dava açılmıştı. Mağdur ve şüphelilere tebliğ edilen ek takipsizlik kararına itiraz edilmemişti; Kurul bu kararın hukuki değerden yoksun olmadığını ve itiraz edilmeksizin kesinleştiğini kabul etti.¹

Ceza Genel Kurulunun 2023'te incelediği olayda ise aynı olay nedeniyle sanıklar hakkında ihaleye fesat karıştırma suçundan ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş, tehdit ve kasten yaralama suçlarından iddianame düzenlenmişti. Dosyada ek takipsizlik kararının şikâyetçiye tebliğ edildiğine ve kesinleştirildiğine dair bilgi yoktu. Kurula göre iddianamede ihaleye fesat karıştırma suçuna ilişkin bir değerlendirme ve açık anlatım bulunmadığından bu suçtan usulünce açılmış bir kamu davası yoktur; ihaleye fesat karıştırmadan verilen mahkûmiyet hükümleri bozuldu.² Kurul eylemlerin sabit olup olmadığını değerlendirmedi; karar oy çokluğuyla verildi.

Ceza Genel Kurulunun 2023 kararına göre kanun koyucu, aynı kişi hakkında aynı fiilden tekrar soruşturma başlatılmasını yeni delil şartına bağlayarak takipsizlik kararına kesin hüküm niteliği vermemiş, ancak kişiler açısından hukuki güvenli alan oluşturarak adeta kesin hükmün önleme etkisini yaratan bir hâl düzenlemiştir. (Yargıtay CGK, E. 2020/154)⁹ Kurul aynı kararda, aynı fiilden iki kez yargılanmama (non bis in idem) ilkesinin soruşturma aşamasında verilen takipsizlik kararlarını da kapsadığını belirtir.⁹

Önleme etkisi bakımından itirazsız ve itirazla kesinleşen karar arasında fark yoktur. Kurula göre denetimden geçmeden kesinleşen takipsizlik kararı ile itirazın merciince reddedilmesi üzerine kesinleşen karar arasında önleme etkisi bakımından farklılık bulunmaz.⁹ Ceza Genel Kurulunun 2020 kararına göre de her iki durumda, kanunun aradığı anlamda yeni delil ortaya çıkmadıkça Cumhuriyet savcısı aynı fiilden aynı işe tekrar el atamaz.¹

Önleme etkisi "aynı fiil" içindir. Ceza Genel Kuruluna göre fiilin aynı olup olmadığı, iddianamede ya da takipsizlik kararında yer alan fiilin işlendiği yer, süresi, zamanı, kullanılan araçlar ve kullanılma biçimleri belirtilerek bireyselleştirilen olaylara göre belirlenir; savcının yaptığı hukuki nitelendirmenin bunda önemi yoktur.¹ Kurulun 2023 kararındaki örneğe göre kasten öldürme suçundan takipsizlik kararı verilen şüpheli hakkında yeni delil meydana çıkmadıkça aynı fiil bu kez taksirle öldürme olarak nitelendirilip kamu davası açılamaz.⁹

Ceza Genel Kurulunun 2017'de incelediği olayda avukat olan sanık hakkında güveni kötüye kullanma suçundan verilen takipsizlik kararı, katılanların itirazının merciince reddedilmesiyle kesinleşmişti; aynı fiil için sonradan kamu davası açıldı. Kurula göre itiraz üzerine kesinleşen karardan sonra kanundaki şart gerçekleşmeden, farklı hukuki nitelendirme yapılarak aynı fiilden kamu davası açılması usul ve kanuna aykırıdır; karar oy çokluğuyla verildi. (Yargıtay CGK, E. 2017/586)¹⁰

Aynı iddialarla yapılan ikinci şikâyet de bu ilkeyle ilgilidir. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2026'da incelediği olayda ilk takipsizlik kararı itiraz edilmeden kesinleştikten sonra şikâyetçi benzer iddialarla yeniden şikâyette bulunmuş, savcılık mükerrer soruşturma olduğu gerekçesiyle ikinci kez kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişti. Daireye göre bu ikinci karara yapılan itirazı inceleyen sulh ceza hâkimliği, kararı usul ve özellikle mükerrer soruşturma olup olmadığı açısından esasa yönelik olarak değerlendirmeliydi; yalnız ilk karara yönelik inceleme yaparak itirazı reddetmesi kanuna aykırı bulundu ve hâkimlik kararı kanun yararına bozuldu.⁵

CMK m. 172/2'nin bugünkü metnine göre kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden kamu davası açılamaz. CMK m. 173/6'ya göre itirazın reddedilmesi hâlinde de aynı fiilden dava açılabilmesi için m. 172/2 uygulanır.

Bu metin 680 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle getirilmiş ve 7072 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Ceza Genel Kurulunun 2020 kararında aktarıldığı üzere önceki metin yalnız yeni delil meydana çıkmadıkça aynı fiilden dava açılamayacağını söylüyordu; değişiklikle yeni delilin kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak nitelikte olması ve sulh ceza hâkimliğince bu konuda karar verilmesi şartları eklendi. Kurul bunu kanun koyucunun ceza muhakemesi şartı olarak düzenlediğini belirtir.¹

Bu sayfadaki Yargıtay kararlarının bir kısmı KHK-680 öncesi olaylara ilişkindir ve olay tarihindeki metni uygular; bu kararlarda itiraz edilmeden kesinleşen takipsizlikten sonra yeni delilin ortaya çıkmasını yeterli sayan açıklama bugünkü kural değildir. Ceza Genel Kurulu 2017 ve 2024 kararlarında, usul hükümlerinin derhâl uygulanacağını ve itirazın reddinden sonra dava açılabilmesinin artık yeterli şüphe oluşturacak yeni delile ve sulh ceza hâkimliği kararına bağlı olduğunun gözetilmesi gerektiğini ayrıca belirtmiştir.¹⁰⁶

Ceza Genel Kurulunun tanımına göre takipsizlik kararından önce mevcut olan ancak ele geçirilemeyen, dosyada bulunduğu hâlde savcı tarafından görülmeyen ve değerlendirilmeyen delil yeni delildir. Yeni bir soruşturma için delilin yeni olması yetmez; tek başına veya diğer delillerle birlikte bir suçun işlendiğini kuvvetle ispatlama gücüne sahip olması gerekir.¹ Kurulun 2017 kararına göre delil, kovuşturmama kararının nedenini ortadan kaldıracak ve davanın açılmasını sağlayacak düzeyde suç şüphesi doğurmalıdır.¹⁰

Kurulun 2020'de incelediği olayda, mağdurun iftira suçundan yargılandığı davaya bakan mahkeme, beraatle sonuçlanan bu dava dosyasını yeni delil sayarak suç duyurusunda bulunmuş ve sanıklar hakkında iddianame düzenlenmişti. Kurula göre soruşturmada elde edilenler dışında yeni bir delil elde edilmemişti ve iftira davasındaki beraat dosyası tek başına sanıkların kasten yaralama suçunu işlediklerini kuvvetle ispatlama gücüne sahip değildi.¹

Ceza Genel Kurulunun 2023'te incelediği çocuğun cinsel istismarı davasında ise takipsizlik kararından sonra alınan ve mağdurun ruh sağlığının bozulduğunu gösteren rapor yeni delil sayıldı. Kurula göre bu delil, takipsizlik kararından önce mevcut olan ancak olaydan yaklaşık üç yıl sonra alınan ve bu nedenle savcının değerlendirmesi mümkün olmayan, ilk kez değerlendirilen bir delildir; karar oy çokluğuyla verildi.⁹ Olay KHK-680 öncesine aittir: takipsizliğe itirazı ağır ceza mahkemesi başkanı incelemiş, dava açılmasına da ağır ceza mahkemesi karar vermişti. Kurul bugün aranan sulh ceza hâkimliği kararı şartına değinmez.

Anayasa Mahkemesi 2020'de, 7072 sayılı Kanunla değiştirilen CMK m. 172/2 ve 173/6 hakkındaki iptal taleplerini reddetti. Mahkemeye göre yeni delilin elde edilmesi ve sulh ceza hâkimliğince karar verilmesi şartlarının aranması şüphelinin haklarının korunması bakımından daha güvenceli bir durum oluşturmaya yöneliktir; değerlendirmenin Cumhuriyet savcısı yerine hâkim tarafından yapılması da suçun mağdurları olabilecek kişiler bakımından etkili başvuru hakkını sınırlamaz. Mahkemeye göre sulh ceza hâkimliği bu kararda yeni elde edilen delilin diğer delillerle birlikte kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturup oluşturmadığını değerlendirir. (Anayasa Mahkemesi, E. 2018/91)¹¹

Yeni delil yolunun kanun yararına bozmadan farkını Ceza Genel Kurulu 2023'te açıkladı: takipsizliğe itirazın reddine dair sulh ceza hâkimliği kararı, verildiği anda mevcut hukuka aykırılıklar bakımından kanun yararına bozmayla denetlenebilir; karardan sonra ortaya çıkan ya da karar verilinceye kadar hâkimliğin bilgisine sunulmamış yeni delil gibi durumlarda ise kanun yararına bozma değil, m. 172/2 ve 173/6'daki ayrı yol izlenir. Karar oy çokluğuyla verildi. (Yargıtay CGK, E. 2020/303)¹²

CMK m. 172/3, takipsizlik kararının etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi ya da bu karar aleyhine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi üzerine, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilirse yeniden soruşturma açılacağını öngörür. Fıkra 6459 sayılı Kanunla eklenmiş, dostane çözüm ve tek taraflı deklarasyon hâli 7145 sayılı Kanunla getirilmiştir.¹ Bu sayfadaki kararların hiçbiri bu fıkranın uygulanmasına ilişkin değildir.

CMK m. 223/7 uyarınca aynı fiil nedeniyle aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir. CMK m. 223/8'e göre soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hâlinde davanın düşmesine, kovuşturmanın yapılması şarta bağlı olup şart henüz gerçekleşmemişse gerçekleşmesini beklemek üzere durma kararı verilir; durma kararına itiraz edilebilir.

Takipsizlik kararına rağmen aynı fiilden açılan davada Yargıtay kararları farklı sonuçlara varmıştır; her karar kendi olayındaki duruma bağlıdır:

1) Davanın reddi: Ceza Genel Kurulunun 2020 kararında ek takipsizlik kararı itiraz edilmeden kesinleşmiş ve yeni delil ortaya çıkmadan aynı suçtan iddianame düzenlenmişti; Kurul, davanın reddine karar verilmesi gerekirken sanıkların mahkûmiyetine hükmedilmesini bozma nedeni saydı.¹ Kurul olayı iddianamenin düzenlendiği 2009 tarihinde yürürlükte olan m. 172/2 metnine göre değerlendirdi.

2) Davanın düşmesi: Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 2026 kararına göre takipsizlik kararı CMK m. 223/7'deki davanın reddi nedenlerinden değildir; yeni delil olmadan aynı fiilden açılan davada kovuşturma şartı gerçekleşmediği için m. 223/8 uyarınca düşme kararı verilmelidir. Daire davanın reddine ilişkin hükmü bozdu ve yeniden yargılama gerektirmediği için davanın düşmesine kendisi karar verdi.³ Daire m. 172/2 ve 173/6'yı kararda eski metinleriyle aktarır; bugünkü şart yeni delil ve sulh ceza hâkimliği kararıdır.

3) Durma: Ceza Genel Kurulunun 2017 kararında itiraz merciince reddedilen takipsizlikten sonra kanundaki şarta uyulmadan iddianame düzenlenmişti; Kurula göre mahkeme durma kararı verip önceden itirazı inceleyen merciin bu konuda karar vermesini beklemeli ve sonucuna göre hüküm kurmalıydı.¹⁰ Kurul burada işlem tarihindeki m. 173/6'yı uyguladı ve KHK-680 değişikliğinin derhâl uygulanacağını ayrıca belirtti; bugün itirazın reddinden sonra dava açılması m. 173/6 ve 172/2 uyarınca yeterli şüphe oluşturacak yeni delile ve sulh ceza hâkimliği kararına bağlıdır. Kurulun 2024 kararında takipsizlik kararının kesinleşip kesinleşmediği belirsizdi; mahkeme durma kararı verip kararın katılana tebliğ edilip edilmediğini ve katılanın itiraz edip etmediğini araştırmalıydı.⁶

4) Takipsizliği kaldıran hâkimlik kararı: Ceza Genel Kurulunun 2026 kararına göre bölge adliye mahkemesi, takipsizlik kararını kaldıran sulh ceza hâkimliği kararını yok hükmünde sayıp aynı fiilden daha önce takipsizlik kararı verildiği ve yeni delil bulunmadığı gerekçesiyle davaları reddedemez. Hâkimliğin itirazın süresine ilişkin değerlendirmesi hatalı olsa bile bu, kararın hukuki varlığını ortadan kaldırmaz; karar hukuka aykırı görülüyorsa mahkeme önce durma kararı verip kanun yararına bozma yolunun işletilmesini sağlamalı ve sonucuna göre hüküm kurmalıdır.⁷ Kurul temel uyuşmazlığı tartışmadı.

5) Tebliğ edilmemiş karar: Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2024 kararında taraflara tebliğ edilmeden başsavcı vekilince iade edilen takipsizlik kararı hukuken henüz varlık kazanmadığından, iddianame üzerine verilen durma kararı kanuna aykırı bulundu; mahkeme esas hakkında karar vermeliydi.⁸

6) İddianamede anlatılmayan fiil: Ceza Genel Kurulunun 2023 kararında ek takipsizlik verilen ihaleye fesat karıştırma fiili iddianamede anlatılmadığı için bu suçtan usulünce açılmış bir kamu davası bulunmadığı kabul edildi ve mahkûmiyet bozuldu.²

Bu kararlarda sonuç, takipsizlik kararının kesinleşip kesinleşmediğine, itiraz merciinin karar verip vermediğine ve uyuşmazlığın hangi aşamada çıktığına göre farklı kurulmuştur. Bu sayfa kararları olayına bağlı aktarır ve onlardan genel bir kural çıkarmaz.